Hizmet ihalesinde, yaklaşık maliyet hazırlanırken sözleşme ve genel gider ile kârın hangi rakam üzerinden ve nasıl hesaplanması gerektiği ile ilgili karar (KİK)

27.05.2010 tarih ve I.H.13.61.0255/2010-30E sayılı Esas İnceleme Raporunda;

Antalya Büyükşehir Belediyesi Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından 15.04.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Atıksu Sisteminin İşletilmesi İşi” ihalesine ilişkin olarak Remondis Su ve Atık Su Tek. San. ve Tic. A.Ş.’nin 30.04.2010 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 10.05.2010 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 17.05.2010 tarih ve 11519 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 17.05.2010 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikayet dilekçesinde özetle;

1) İdarece aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmaksızın ihalenin sonuçlandırılmasının mevzuata uygun olmadığı,

2) İdarece ihale dokümanının oldukça kapsamlı ve ayrıntılı olarak hazırlanması nedeniyle isteklilerce teklif edilecek fiyatın tespitindeki esneklik payının oldukça düşük olduğu dikkate alındığında, idarece belirlenmiş olan yaklaşık maliyete ve taraflarınca yapılan hesaplamalara göre, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulmuş teklif bedeli ile ihale konusu işin şartnamelere uygun olarak yapılmasının mümkün olmadığı,

Teklif edilmesi gereken minimum Personel Giderinin; kıdem tazminatı, yemek, yol, giyim ve iş güvenliği kıyafetleri bedelleri dahil olmak üzere 9.658.581,00 TL olduğu, söz konusu kıdem tazminatı, yemek, yol, giyim ve iş güvenliği kıyafetleri için öngörülmesi gereken toplam bedelin 1.122.661,13 TL olduğu ve bu bedelin % 3 oranındaki sözleşme giderleri ve genel giderler kalemi içerisinde değerlendirilmemesi gerektiği,

Araç ve Ekipman Giderleri için, araç ve ekipmanların yüklenicinin malı olduğu, dolayısıyla yalnızca amortisman bedeli öngörüldüğü ve kullanılacak akaryakıt bedeli için % 10 iskontolu anlaşmalı bayi fiyatlarının sunulacağı kabulü yapılsa dahi, en iyi koşullarda 4.269.264,00 TL bedel öngörülmesi gerektiği,

Tesisler Ekipman Bakım ve Akaryakıt Giderleri için, taraflarınca öngörülen birim fiyatlar kullanıldığında ve Varlık Yönetimi Programı Yazılımı için idarenin önerdiği firmalardan ve piyasadan alınan fiyatların en düşüğü olan 450.000,00 TL hesaba katıldığında, teklif edilmesi gereken bedelin en az 1.426.080,00 TL olduğu,

İdareye yaptıkları şikayet başvurusuna idarece verilen cevabın ilgili kısmında, Varlık Yönetimi Programı Yazılımı için minimum maliyet hesaplarında 450.000,00 TL öngörülmesine rağmen tekliflerinde bu iş kalemi için 146.047,00 TL fiyat öngördüklerinin belirtildiği, ancak taraflarınca söz konusu iş kalemi için 496.138,00 TL fiyat öngörüldüğü, idarece Birim Fiyat Tariflerinin C_019 uncu maddesinde ve Kurumsal Varlık Yönetimi Özel Teknik Şartnamesinde yapılan düzenlemeler sonucunda yazılım için ödemenin tamamının 12 ay sonra (yazılım işinin tamamlanmasını müteakip) yapılacağının anlaşıldığı, ancak yazılım işini yapacak alt yüklenicilerin bu durumu kabul etmemeleri nedeniyle, öngördükleri 496.138,00 TL tutarın 350.091,00 TL’sının her ay hak ediş alabilecekleri Genel Giderler kalemi içerisinde, geri kalan 146.047,00 TL’sının ise ilgili birim fiyat kaleminde yer verdikleri, bu hususun bir çelişki değil aksine işin yürütülebilmesi için bir gereklilik olduğu,

Kimyasal Malzeme Giderleri için; değişkenlik gösteren piyasa fiyatlarının en uygun olanının hesaba katılması durumunda dahi teklif edilmesi gereken fiyatın en az 882.000,00 TL olduğu,

Derin Deniz Deşarjı Kontrol ve Bakım İşi Giderleri ve Genel Giderler için fiyat öngörülmediği düşünülse dahi yukarıda belirtilen maliyetlerin toplamının 16.235.925,00 TL olduğu, dolayısıyla ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından teklif edilmiş olan 15.679.960,00 TL bedel ile ihale konusu işin gerçekleştirilmesinin mümkün olmadığı,

3) İhale dokümanı ile ilgili olarak ihale tarihinden önce üç kez idareye yazılı başvuru yaptıkları ve bu başvurularda; ihale dokümanı kapsamında istenilen tüm belgelerin “atıksu sisteminin işletilmesi” ile ilgili olduğunun ve bundan tamamen bağımsız olan “yazılım” işinin farklı bir ihaleye konu edilmesi gerektiğinin belirtildiği, ancak idarece başvurularının uygun bulunmadığı,

4) Özel Teknik Şartnamenin 21 inci maddesinde; sözleşme imzalanmasını takip eden 30 gün içinde yazılım işini yapabilecek 3 adet firmanın idarenin onayına sunulacağının ve idarenin onayından sonra yazılım işinin başlayacağının belirtildiği, yazılım firmalarından aldıkları tekliflerin 450.000,00 TL ile 1.900.000,00 TL arasında değiştiği, idarece hangi yazılımcı firmanın seçileceği bilinemediğinden isteklilerin tekliflerinde bu iş için öngörecekleri fiyatların değişkenlik göstereceği ve ihalede rekabet, saydamlık ve güvenilirlik ilkelerinin zedeleneceği,

İddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

1) Başvuru sahibinin 1 inci iddiasına ilişkin olarak:

Kamu İhale Genel Tebliğinde hizmet alımları, nitelik itibariyle, personel çalıştırılmasına dayalı olan ve olmayan hizmet alımları olarak ikiye ayrılmış, teklif fiyata dahil olacak gider kalemleri ve aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesinde uyulacak esaslar bu temel ayrıma dayalı olarak Tebliğin 78 ve 79 uncu maddelerinde açıklanmıştır.

Tebliğin 78.1 inci maddesinde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları; ağırlıklı olarak personel çalıştırılmasına dayanan, çalıştırılacak personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı hizmetler olarak tanımlanmış, 78.2 nci maddesinde; malzemeli veya malzemesiz temizlik, malzemesiz yemek, özel güvenlik, sayaç okuma ve kesme-açma, hasta ve ziyaretçi yönlendirme, tıbbi sekreterlik, veri işleme ve otomasyon sisteminin işletimi hizmetleri gibi hizmetlerin personel çalıştırılmasına dayalı olduğu, Tebliğde personel çalıştırılmasına dayalı olan/olmayan hizmetler arasında sayılmayan işlerin personel çalıştırılmasına dayalı olup olmadığının Tebliğde yapılan tanıma göre idarelerce değerlendirileceği belirtilmiş, 78.3 üncü maddesinde ise personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet alımına ilişkin ihale dokümanında haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçirecek personel sayısının belirlenmesi halinde teklif fiyata dahil giderler arasında işçilik giderine de yer verilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

İncelenen ihaleye konu olan hizmet işi, Tebliğde yer verilen “personel çalıştırılmasına dayalı hizmet” tanımına uymamakla beraber, haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçirecek personel sayısının ihale dokümanında belirtilmiş olması nedeniyle, söz konusu personelin çalıştırılması için gerekli olan giderlerin isteklilerce hesaplanması ve teklif fiyata dahil edilmesi için idari şartnamenin 25 inci maddesinde personel ücreti, yemek, yol, giyim ve sosyal güvenlik primi giderlerine yönelik düzenlemeler yapıldığı anlaşılmıştır.

Bununla birlikte, idari şartnamenin aynı maddesinde; ihale konusu işletme işinin yerine getirilmesi için teknik şartnamelerde belirtilen makine ve ekipmanlar ile bunlara ait her türlü malzeme, yedek parça, bakım, onarım vb. giderlerin, “Diğer giderler” başlığı altında sayılan giderler ile Kurumsal Varlık Yönetimi Yazılımı kurulum ve teknik destek hizmet giderlerinin de teklif fiyata dahil edileceği belirtilmiş ve tüm gider kalemlerine, ihale dokümanı kapsamında sunulan birim fiyat teklif cetveli standart formunda yer verildiği tespit edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 37 nci maddesinde; belgeleri eksiksiz ve teklif mektubu ile geçici teminatı usulüne uygun olan isteklilerin tekliflerinin ayrıntılı değerlendirilmesinin yapılacağı, ihale konusu işi yapabilme kapasitelerini belirleyen yeterlik kriterlerine uymayan, teklifleri ihale dokümanında belirtilen şartlara uygun olmayan ve birim fiyat teklif cetvellerinde aritmetik hata bulunan isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılacağı hüküm altına alınmıştır.

Aynı Kanunun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde; “İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

Kamu İhale Kurumu tarafından, hizmet alımı ihalelerine yönelik olarak aşırı düşük tekliflerin belirlenmesine ilişkin bağlayıcı bir kriter ortaya konulmadığından, anılan Kanun hükümleri uyarınca, hizmet alımı ihalelerinde, aşırı düşük teklifleri belirleme hususundaki takdir yetkisi ihale komisyonlarındadır. Ancak, bu yetkinin, Kanunun 38 inci maddesinde belirtilen sınırlara, ihale konusu hizmetin niteliğine, kamu ihale mevzuatının temel ilkelerine, dolayısıyla kamu yararına uygun olarak kullanılması gerekliliği kuşkusuzdur.

4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesine göre, söz konusu yetkinin kullanılmasında önem arzeden etkenlerin yaklaşık maliyet ve diğer teklifler olduğu açıktır.

Bununla birlikte, idarelerin aşırı düşük teklifleri belirleme konusunda kullanacakları yetkinin sınırlarını daha da belirginleştirmek için, yaklaşık maliyetin altında teklif sunan her isteklinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak belirlenip belirlenmeyeceği, diğer tekliflerin altında teklif sunmanın hangi durumlarda yaklaşık maliyete göre düşük teklif sunmanın ötesinde önem arzedeceği, yaklaşık maliyetin veya diğer tekliflerin altında teklif sunmuş hangi sayıda isteklinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak belirleneceği hususlarında değerlendirme yapılması gerekmektedir.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 7 nci ve 8 inci maddelerinde yaklaşık maliyete ilişkin ilkeler belirtilmiş ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas olacak miktar ve fiyatların tespitine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

Aynı Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasında; ihale konusu hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların, tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutarın, sözleşme giderleri ve genel giderler ile KDV hariç olarak belirleneceği, bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak % 20 oranını geçmemek üzere yüklenici karının ekleneceği, bulunan tutarın, kar hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyetin hesaplanacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu hükme istinaden, uygulamada genellikle, idarelerce ihale konusu hizmet için karsız, yalın bir maliyet belirlenmekte olup, kimi idarelerce bu maliyete kar eklenmeksizin, kimi idarelerce üst sınırda, kimilerince de bu sınırın daha altında bir oranda kar eklenerek yaklaşık maliyetin tespit edildiği bilinmektedir.

İhale aşamasında idarelerce beklenen doğal sonuç; sunulan tekliflerin, ihale konusu hizmetin gerçekleştirilmesi için ihale konusu işin niteliği de göz önünde bulundurularak belirlenmiş olan kardan ari asgari maliyet civarında veya bu tutarın üzerinde olmasıdır.

Ancak, kardan arındırılmış yaklaşık maliyetin altında teklif sunmuş olan tüm isteklilerin tekliflerinin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesi, 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin anılan hükmü tam olarak karşılamamaktadır. Zira anılan Kanun hükmünde, bir teklifin aşırı düşük olup olmadığının yaklaşık maliyet veya diğer tekliflerle yapılacak kıyaslama sonucunda tespit edilebileceği belirtilmektedir.

“Diğer tekliflere göre aşırı düşük teklifler” kavramı bakımından yapılacak değerlendirmede; ihaledeki teklif sayısı, tekliflerin birbirine ve kardan ari yaklaşık maliyete göre yakınlık – uzaklık veya yükseklik – düşüklük mertebeleri, tekliflerden bir kısmının veya tamamının belli bir fiyat aralığında toplanması, tekliflerin tamamının kardan ari yaklaşık maliyetin üstünde veya altında olması gibi ihaleden ihaleye farklılık gösteren faktörler belirleyici olmaktadır.

Yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde başvuruya konu ihale özelinde yapılan değerlendirme aşağıdadır:

İdarece belirlenmiş olan yaklaşık maliyetin ana kalemler itibariyle;

şeklinde olduğu,

Teklifleri geçerli olan isteklilerce teklif edilmiş fiyatların ise;

Olduğu belirlenmiştir.

Birim fiyat üzerinden teklif alınan başvuruya konu ihalede, idarece, ana kalemler itibariyle;

Personel Giderleri için; yemek, yol ve giyim bedeli hariç maliyet belirlenerek bu maliyetin %10’u oranında yüklenici karı öngörüldüğü, öngörülen bu karın, yemek, yol ve giyim bedeli hariç, % 3 sözleşme giderleri ve genel giderler dahil tutar üzerine eklenerek yaklaşık maliyetin tespit edildiği,

Araç ve Ekipman Giderleri, Derin Deniz Deşarjı Kontrol ve Bakım İşi Giderleri ve Genel Giderler için; 2009 yılında aynı ihaleye katılan firmaların teklif ortalamalarının güncellenmesi sonucu yaklaşık maliyetin hesaplandığı,

Tesisler Ekipman Bakım ve Akaryakıt Giderleri için; bu giderler kapsamında bulunan Varlık Yönetimi Programı Yazılımı için piyasada faaliyet gösteren firmalardan alınan tekliflerin ortalamaları, diğer giderler için ise 2009 yılında aynı ihaleye katılan firmaların güncellenmiş teklif ortalamaları dikkate alınarak yaklaşık maliyetin belirlendiği,

Kimyasal Malzeme Giderleri için; piyasada faaliyet gösteren firmalardan alınan tekliflerin ortalamaları alınarak yaklaşık maliyetin belirlendiği,

Anlaşılmıştır.

İdarece yaklaşık maliyetin hesaplanması amacıyla kullanılan fiyatların tespiti, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 8 inci maddesine uygun olmakla birlikte, Personel Giderleri hesabında öngörülen kar dışında, tespit edilmiş olan yalın maliyetin üzerine yüklenici karı eklenmediği anlaşılmıştır.

Bununla birlikte, Personel Giderleri hesabında, idari şartnamenin 25 inci maddesinde ayni olarak karşılanacağı ve teklif fiyata dahil edileceği belirtilen yemek, yol ve giyim bedeli için anılan Yönetmeliğin 8 inci maddesinde yer verilen yöntemler kullanılarak yaklaşık bir fiyat belirlenmediği ve yaklaşık maliyet hesabında bu giderlere yer verilmediği tespit edilmiş, Personel Giderleri hesabında öngörülmüş olan % 10 oranındaki yüklenici karının yemek, yol ve giyim bedeli hariç maliyet üzerinden hesaplandığı anlaşılmıştır.

İhale konusu işin yürütülmesi sırasında toplam 201 personelin haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçireceği dikkate alındığında, 2 yıl sürecek olan ihale konusu iş kapsamında çalışacak personelin yemek ve yol ihtiyacının karşılanması başlı başına önemli bir maliyet kalemi olup, teknik şartnamede özellikleri, sayıları ve kimlere verileceği belirtilen giyeceklerin maliyetlerinin de bu tutara eklenmesi sonucu oluşacak maliyetin idarece öngörülmüş olan % 10 karlı ancak yemek, yol ve giyim bedeli dahil edilmemiş yaklaşık Personel Gideri maliyetine göre daha yüksek olması kuvvetle muhtemeldir.

Ayrıca, Personel Gideri maliyet hesabında % 3 sözleşme giderleri ve genel giderler hariç fiyatın yanlış bir formülizasyonla hesaplandığı, bu nedenle de toplamda yaklaşık 86.000 TL fazla maliyet hesaplandığı belirlenmiştir. (İdarece yapılan hesapta; işçilik modülünden elde edilmiş olan % 3 sözleşme giderleri ve genel giderler dahil fiyattan (bu fiyata D diyelim) söz konusu % 3 oranındaki giderler hariç fiyata ulaşılmak istenmiş ve (D – D x 0,03) formülü uygulanmıştır. Uygulanması gereken formül (D / 1,03) olmalıdır.)

Neticede, idarenin yaklaşık maliyet hesabında eksiklikler ve yanlışlıklar bulunduğu anlaşılmış olup, idarenin hesaplamış olduğu mevcut yaklaşık maliyete göre aşırı düşük tekliflerin belirlenmesi ve mevcut yaklaşık maliyet baz alınmak suretiyle sunulan tekliflerin mukayeseli olarak değerlendirilmesi mümkün olmadığından, ihale işlemleri ve ihale kararının iptali gerekmektedir.

2) Başvuru sahibinin 2 nci iddiasına ilişkin olarak:

İdarece aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmadığından, ihale üzerinde bırakılan isteklinin sunmuş olduğu teklifin 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca belgelerle açıklanmış olup olmadığı, dolayısıyla ihale konusu işin teklif edilen fiyatla gerçekleştirilebilirliği hususunda değerlendirme yapılamayacağı açıktır.

Her ne kadar idarece Personel Giderleri yaklaşık maliyeti eksik belirlenmiş olsa da, ihale üzerinde bırakılan isteklinin bu giderler için teklif ettiği fiyatın idarece belirlenmiş yaklaşık maliyetin üzerinde olması ve idarece belirlenecek olan yemek, yol ve giyim bedeli dahil yaklaşık Personel Gideri maliyetinin bu aşamada tam olarak bilinememesi nedeniyle, Personel Giderlerine yönelik ihale üzerinde bırakılan istekli ile asgari maliyet arasında bir kıyaslama yapılamamaktadır.

Diğer gider kalemleri için şikayetçinin sunmuş olduğu donelerin, şikayetçi tarafından sunulan teklifin hazırlanmasında baz alınan, şikayetçiye özgü etmenler olduğu dikkate alındığında, bu kriterler üzerinden başvuru sahibinin teklifinin gerçekçiliğinin sorgulanması söz konusu değildir.

Bu itibarla, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulmuş teklif bedeli ile ihale konusu işin şartnamelere uygun olarak yapılmasının mümkün olmadığına yönelik iddia yerinde görülmemiştir.

3) Başvuru sahibinin 3 üncü ve 4 üncü iddialarına ilişkin olarak:

İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesine göre; yalnızca istekli olabilecek sıfatını haiz olanların ihale dokümanında yer alan düzenlemelere yönelik olarak şikayet veya itirazen şikayet başvurusunda bulunma ehliyeti bulunmaktadır.

İncelemeye konu ihalede, şikayetçinin 3 üncü ve 4 üncü iddiaları bakımından yaptığı başvurunun istekli sıfatıyla yapıldığı anlaşıldığından söz konusu iddialara yönelik başvurunun usul yönünden reddi gerekmektedir.

Bu itibarla, şikayetçinin 3 üncü ve 4 üncü iddialarına yönelik başvurusu 4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi uyarınca usul yönünden reddedilmiştir.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihalenin iptali gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince, ihalenin iptaline,

Oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 7 nci ve 8 inci maddelerinde yaklaşık maliyete ilişkin ilkeler belirtilmiş ve yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas olacak miktar ve fiyatların tespitine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

Aynı Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasında; ihale konusu hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların, tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutarın, sözleşme giderleri ve genel giderler ile KDV hariç olarak belirleneceği, bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak % 20 oranını geçmemek üzere yüklenici karının ekleneceği, bulunan tutarın, kar hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyetin hesaplanacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu hükme istinaden, uygulamada genellikle, idarelerce ihale konusu hizmet için karsız, yalın bir maliyet belirlenmekte olup, kimi idarelerce bu maliyete hiç kar eklenmeksizin, kimi idarelerce üst sınırda, kimilerince de bu sınırın daha altında bir oranda kar eklenerek yaklaşık maliyetin tespit edildiği bilinmektedir.

İhale aşamasında idarelerce beklenen doğal sonuç; sunulan tekliflerin, ihale konusu hizmetin gerçekleştirilmesi için ihale konusu işin niteliği de göz önünde bulundurularak belirlenmiş olan kardan ari asgari maliyete eşit veya bu tutarın üzerinde olmasıdır.

Ancak, kardan arındırılmış yaklaşık maliyetin altında teklif sunmuş olan tüm isteklilerin tekliflerinin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesinin 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin anılan hükmünü tam olarak karşılamadığı değerlendirilmektedir. Zira anılan Kanun hükmünde, bir teklifin aşırı düşük olup olmadığının yaklaşık maliyet veya diğer tekliflerle yapılacak kıyaslama sonucunda tespit edilebileceği belirtilmektedir.

“Diğer tekliflere göre aşırı düşük teklifler” kavramı bakımından yapılacak değerlendirmede; ihaledeki teklif sayısı, tekliflerin birbirine ve kardan ari yaklaşık maliyete göre yakınlık – uzaklık veya yükseklik – düşüklük mertebeleri, tekliflerden bir kısmının veya tamamının belli bir fiyat aralığında toplanması, tekliflerin tamamının kardan ari yaklaşık maliyetin üstünde veya altında olması gibi ihaleden ihaleye farklılık gösteren faktörler belirleyici olmaktadır.

Yukarıda belirtilen hususlar paralelinde başvuruya konu ihale özelinde yapılan değerlendirme aşağıdadır:

İdarece belirlenmiş olan yaklaşık maliyetin ana hatları ile;

şeklinde olduğu,

Teklifleri geçerli olan isteklilerce teklif edilmiş fiyatların ise;

olduğu belirlenmiştir.

Birim fiyat üzerinden teklif alınan başvuruya konu ihalede, idarece, ana kalemler itibariyle;

Personel Giderleri için; yemek, yol ve giyim bedeli hariç maliyet belirlenerek bu maliyetin %10’u oranında yüklenici karı öngörüldüğü, öngörülen bu karın, yemek, yol ve giyim bedeli hariç, % 3 sözleşme giderleri ve genel giderler dahil tutar üzerine eklenerek yaklaşık maliyetin tespit edildiği,

Araç ve Ekipman Giderleri, Derin Deniz Deşarjı Kontrol ve Bakım İşi Giderleri ve Genel Giderler için; 2009 yılında aynı ihaleye katılan firmaların teklif ortalamalarının güncellenmesi sonucu yaklaşık maliyetin hesaplandığı,

Tesisler Ekipman Bakım ve Akaryakıt Giderleri için; bu giderler kapsamında bulunan Varlık Yönetimi Programı Yazılımı için piyasada faaliyet gösteren firmalardan alınan tekliflerin ortalamaları, diğer giderler için ise 2009 yılında aynı ihaleye katılan firmaların güncellenmiş teklif ortalamaları dikkate alınarak yaklaşık maliyetin belirlendiği,

Kimyasal Malzeme Giderleri için; piyasada faaliyet gösteren firmalardan alınan tekliflerin ortalamaları alınarak yaklaşık maliyetin belirlendiği, anlaşılmıştır.

İdarece yaklaşık maliyetin hesaplanması amacıyla kullanılan fiyatların tespiti, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 8 inci maddesine uygun olmakla birlikte, Personel Giderleri hesabında öngörülen kar dışında, tespit edilmiş olan yalın maliyetin üzerine yüklenici karı eklenmediği anlaşılmıştır.

Bununla birlikte, Personel Giderleri hesabında, idari şartnamenin 25 inci maddesinde ayni olarak karşılanacağı ve teklif fiyata dahil edileceği belirtilen yemek, yol ve giyim bedeli için anılan Yönetmeliğin 8 inci maddesinde yer verilen yöntemler kullanılarak yaklaşık bir fiyat belirlenmediği ve yaklaşık maliyet hesabında bu giderlere yer verilmediği tespit edilmiş, Personel Giderleri hesabında öngörülmüş olan % 10 oranındaki yüklenici karının yemek, yol ve giyim bedeli hariç maliyet üzerinden hesaplandığı anlaşılmıştır.

İhale konusu işin yürütülmesi sırasında toplam 201 personelin haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçireceği dikkate alındığında, 2 yıl sürecek olan ihale konusu iş kapsamında çalışacak personelin yemek ve yol ihtiyacının karşılanması başlı başına önemli bir maliyet kalemi olup teknik şartnamede özellikleri, sayıları ve kimlere verileceği belirtilen giyeceklerin maliyetlerinin de bu tutara eklenmesi sonucu oluşacak maliyetin idarece öngörülmüş olan % 10 karlı (Personel Gideri içindeki toplam karın yaklaşık 828.000,00 TL olduğu belirlenmiştir.) ancak yemek, yol ve giyim bedeli dahil edilmemiş yaklaşık Personel Gideri maliyetine göre daha yüksek olacağı değerlendirilmektedir.

Ayrıca, Personel Gideri maliyet hesabında % 3 sözleşme giderleri ve genel giderler hariç fiyatın yanlış bir formülizasyonla hesaplandığı, bu nedenle de toplamda yaklaşık 86.000 TL fazla maliyet hesaplandığı belirlenmiştir. (İdarece yapılan hesapta; işçilik modülünden elde edilmiş olan % 3 sözleşme giderleri ve genel giderler dahil fiyattan (bu fiyata D diyelim) söz konusu % 3 oranındaki giderler hariç fiyata ulaşılmak istenmiş ve (D – D x 0,03) formülü uygulanmıştır. Uygulanması gereken formül (D / 1,03) olmalıdır.)

Bu bağlamda, idarece hesaplanmış olan yaklaşık maliyet içerisinde yüklenici karı öngörülmediği, bununla birlikte, karsız yaklaşık maliyetin dahi, olması gerektiğinden daha düşük olarak hesaplandığı anlaşıldığından, kullanılabilir ödenek tutarının uygunluğu da dikkate alınarak, idarece Personel Giderleri maliyet kaleminin eksiksiz ve doğru olarak hesaplanması ve böylece yaklaşık maliyetin yeniden belirlenmesi gerekmekte olup mevcut durumda idarece yaklaşık maliyet yeniden hesaplandıktan sonra, kardan ari yaklaşık maliyete ve diğer tekliflere göre aşırı düşük teklif sunmuş olduğu aşikar olan Yurt Mühendislik Osman ÜNEŞ isimli istekli ile doğru olarak hesaplanarak yenilenecek olan yaklaşık maliyete ve diğer tekliflere göre teklifi aşırı düşük olduğu kanaatine varılan başka istekli veya istekliler bulunması halinde, bu istekli veya isteklilere aşırı düşük teklif sorgulaması yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenle; incelemeye konu ihalede düzeltici işlem tesis edilmesi gerektiği yönündeki düşüncemle, “ihalenin iptaline” ilişkin karara katılmıyorum.

Abdullah DÜNDAR

Kurul Üyesi