|
ÖZET: Güvence bedelleri, doğal gaz aboneliği süreçlerinde önemli bir yer tutmaktadır. Abonelik esnasında alınan güvence bedeli, mekanik sayaç kullanan abonelerden talep edilirken, ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden bu bedel alınmamaktadır. Abone bağlantı bedeli ise, doğal gazın dağıtım şebekesine bağlanması için gerekli olan altyapı yatırımlarını kapsayan bir ücrettir ve bu bedel bir defaya mahsus olarak tahsil edilir; iadesi mümkün değildir.
Doğal gaz dağıtım şirketleri, 14 ve 20 yıllık sayaçların değiştirilmesi gibi durumlarda, müşteri talebi olmaksızın işlem yapabilmektedir. Abonelik sona erdiğinde, güvence bedeli, tüm borçların ödenmesi şartıyla güncellenerek iade edilir. Ancak, ön ödemeli sayaçların sık arızalanması ve bu durumun aboneler üzerinde yarattığı maddi yükler, doğal gaz dağıtım hizmetlerinde sorunlara yol açmaktadır. Sonuç olarak, doğal gaz aboneliği süreçlerinde alınan bedellerin doğru bir şekilde tanımlanması ve yönetilmesi, hem dağıtım şirketleri hem de aboneler açısından önem arz etmektedir. Abonelik sözleşmeleri ve ilgili mevzuatlar, bu süreçlerin şeffaf ve adil bir şekilde yürütülmesine olanak tanımaktadır. |
Güvence Bedeli Soba (TL/Konut) 455
Güvence Bedeli Merkezi Sistem (TL/BBS) 455
Güvence Bedeli Ocak (TL) 27
Güvence Bedeli Şofben (TL) 55
2.3) İlk abone olurken Dolar üzerinden ödenmiş olan bedelin 4646 Sayılı Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten evvel alınmış kanuni bir hak, belge, izin veya yetkilendirmeye müsteniden doğal gaz dağıtım faaliyeti yapan şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişilerince, 31/12/2003 tarihinden önce bağlantıyı oluşturan unsurlar için alınan bedel olduğu, bağlantıyı oluşturan unsurlara ilişkin olan bedel “Abone Bağlantı Bedeli” olduğu, Yönetmelik’in “Bağlantı” başlıklı 36 ncı maddesi hükmü gereği abonelik sonlandığında iadesi mümkün bulunmadığı,
2.4) 26/12/2016 tarihli ve 6807 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet
Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar gereğince 14 ve 20 yıllık sayaçların müşteri talebi aranmaksızın değiştirilebileceği, mekanik sayaç takılan abonelerden güvence bedeli alınabileceği ve güvence bedelinin abonelik sonlandırıldığında güncellenerek iade edileceği hususlarının açık olduğu,
2.5) Dağıtım şirketince adrese takılacak mekanik sayaca ilişkin güvence bedeli haricinde
herhangi bir bedel alınmadığı, sayaç tipinin değişmesi nedeniyle Müşteri Sözleşmesi (Abonelik
Sözleşmesi) şartlarının da değişeceği, müşteri ile mekanik sayaca ilişkin yeni bir sözleşme imzalandığı ve söz konusu yeni sözleşmeye istinaden müşterilerden mekanik sayaca ilişkin güvence bedeli tahsil edildiği, tahsil edilen güvence bedelinin, Abonelik Sözleşmesi sona erdirildiğinde, abonenin tüm borçlarını ödemiş olması kaydıyla güncellenerek iade edildiği,
2.6) Dağıtım şirketi tarafından ilgili mevzuat kapsamında değiştirilmesi gerektiği tespit edilen
sayaçlarla ilgili abonenin adresine dağıtım şirketine başvurarak yeni Abonelik Sözleşmesi yapması yönünde bildirim bırakıldığı,
2.7) Doğal gaz kullanımına ilişkin tüketici şikâyetlerinin büyük çoğunluğunun, ön ödemeli
sayaçların farklı sebeplerle arıza durumuna düşmesi, ön ödemeli sayaç pillerinin bitmesi, doğal gaz alım ve tüketim miktarları arasında fark bulunması, eksi tüketim sebebiyle vasati olarak hesaplanan borcun hesaplanma ve tahakkuk şekli, oluşan borcun usulsüz kullanım nedeniyle ev sahibinden mi yoksa kiracıdan mı tahsil edileceği vb. nedenlerden oluştuğu,
2.8) Başkentgaz tarafından ön ödemeli sayaç sorunlarına ilişkin iletilen eski tarihli muhtelif
yazılarda, özetle, 1994 yılında üretimine başlanarak yıllar itibariyle abonelere takılan ve ön ödemeli sistemde kullanımı gerçekleştirilen ortalama bir milyon ön ödemeli sayacın devre ve kartlarının günümüz itibariyle gerekli teknolojik revizyonlara uyum sağlayamadığı, özellikle
57 devre tanımı altında kullanılan 6 Volt’luk smart kartların günümüzde üretilmediği, bu
kartların formatlanarak sisteme geri kazandırıldığı, 57 ve 74 devre tanımı ile kullanılan kartlara ait devrelerin bilgi getirebilme özelliği olmadığı, bu kartların yedek parça imkanı bulunmadığı ve sistem revizyonları kapsamında sınırlı imkana sahip olduğu, eski devrelere sahip sayaçların yenilemesinin yapılamaması nedeniyle kalibrasyon yapılmak suretiyle sisteme geri kazandırıldığı, ancak bu sayaçların sıklıkla tüketim ölçümünde hata yapması ve/veya arızaya geçmesi nedeniyle aboneleri maddi anlamda mağdur ettiği, ön ödemeli sayaç arızalarının dağıtım şirketine ilave maliyet yarattığı, ayrıca ön ödemeli sayaçların usulsüz doğal gaz kullanımını beraberinde getirdiği, usulsüz doğal gaz kullanımı sonucu ev sahibi-kiracı ilişkilerinde ön ödemeli sayacın arızalanması veya hatalı ölçüm yapması halinde doğal gaz bedelinin tahakkukunun problem yarattığı, ön ödemeli sayaçlarda fiili tüketim gerçekleşmediği için adil faturalandırma yapılamadığı, doğal gazın satıldığı dönemdeki K Katsayısı ile doğal gazın kullanıldığı dönemdeki K Katsayısı farklı olduğu için dağıtım şirketince kendisine ödemesi hiçbir zaman yapılmayacak olan gazın bedelinin ilgili kurumlara ödenmek zorunda kalındığının ifade edildiği,
2.9) Geçmiş dönemde ön ödemeli sayaçlarda meydana gelen arızalar kapsamında dağıtım
şirketinin aboneliklere mekanik sayaç takmaya başlaması ve abonelerden de ön ödemeli sayaç takılmasına yönelik yoğun talep olması nedeniyle Kurumca, Başkentgaz’a arıza nedeniyle yapılan sayaç değişimlerinde müşteri muvafakati yoksa ön ödemeli sayaçların yine ön ödemeli sayaçlar ile değiştirilmesi; tedarik edilememesi halinde ise mekanik sayaçların tesis edilerek arızanın giderilmesi halinde yeniden ön ödemeli sayaç tesis edilmesi hususunda uyarıda bulunulduğu, müşteri muvafakati dışında yapılan değişimler ve alınan güvence bedeli nedeniyle ihtar cezası verildiği, bu durum üzerine Başkentgaz tarafından hem yeni üretim sayaç temini hem de eski sayaçların bakım ve onarımdan geçirilerek tekrar kullanılması yönünde çalışma yapıldığı, buna karşın aynı sorunlarla hem yeni hem de eski sayaçlarda tekrar karşılaşıldığının iletildiği,
2.10) Yapılan değerlendirmeler neticesinde, hem dağıtım şirketleri hem de aboneler açısından
mağduriyeti asgari düzeye indirmek amacıyla doğal gaz piyasası mevzuatında düzenleme yapıldığı, 26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet
Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Sayaçların değişimi” başlıklı 11 inci maddesinde yer alan “(3) Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” hükmünün getirildiği,
2.11) Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin “Sayaç” başlıklı 40
ıncı maddesinde abonelerce adrese ön ödemeli sayaç takılmasının talep edilebileceği ancak bunun dağıtım şirketinin onayı çerçevesinde gerçekleşebileceğinin hüküm altına alındığı,
2.12) Başkentgaz tarafından ön ödemeli sayaçla ilgili yukarıda belirtilmiş olan sıkıntılar
sebebiyle, ön ödemeli sayaç takılması yönünde yapılan taleplerin karşılanamadığı ve ön ödemeli sayaç değişimi yapması yönünde dağıtım şirketine zorlamada bulunulamayacağının değerlendirildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Başkent Doğalgaz Dağıtım
Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. tarafından gönderilen sayılı yazı ve eklerinde, özetle;
3.1) 29/12/2016 tarih ve 29933 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Kurul Kararı ile “Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve
Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar” düzenlenmiş olup, bu düzenlemenin “Sayaçların
Değişim”‘ başlıklı 11 inci maddesi kapsamında Şirket tarafından, imal tarihi itibariyle 14 yılını doldurmuş arızalı ve 20 yılını doldurmuş eski sayaçları kullanan abonelerden, esasen mevzuatsal bir bildirim ve muvafakat zorunluluğu olmamasına rağmen, mağduriyet yaşamamaları bakımından önceden yazılı bilgilendirme yapılarak belirli bir süre içerisinde (14 gün) Şirkete başvurmalarının talep edildiği,
3.2) Abonelerin tamamının kendilerine bırakılan söz konusu bildirimlere riayet edip işlemlerini
tamamlamak için Şirkete başvuruda bulunmadığı, hal böyle iken Şirketin bırakılan bildirimlerde verilen süreyi, çeşitli faktörler göz önünde bulundurarak esnek olarak uyguladığı,
3.3) Abonelerin verilen süre içerisinde başvurması akabinde de bozuk veya eski sayaçların
ücretsiz olarak değiştirildiği, başvuruya konu adreste de bu yönde işlem tesis edilmek üzere adreste takılı bulunan sayacın 20 yılını doldurmuş eski bir sayaç olması sebebiyle anılan Usul ve Esasların “Sayaçların değişimi” başlıklı 11 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan hüküm doğrultusunda herhangi bir mağduriyet yaşanmaması için sayaç değişim işlemlerinin tamamlanmasını sağlamak üzere 19/05/2019 tarihinde adrese yazılı bildirim bırakıldığı,
3.4) Ön ödemeli elektronik sayaç kullanılan aboneliklerden güvence bedeli, Doğal Gaz Piyasası
Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 39 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan
“Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz.
” hükmünde belirtildiği üzere tahsil edildiği, ilgili hükümde açıklandığı üzere güvence bedelinin, mekanik sayaç kullanan abonelerden tahsil edildiği, abonelik sözleşmesi sonlandığı takdirde ise TÜFE ile güncellenerek iade edildiği, bu bedelin doğal gaz yatırımının binaya ilk kez ulaştırılmasına karşılık olarak bir defaya mahsus alınan ve geri ödemesi yapılmayan abone bağlantı bedeli ile de karıştırılmaması gerektiği,
3.5) Başvuruya konu adrese ilişkin olarak başvuru sahibi ile 02/03/1999 tarihinde ön ödemeli
elektronik sayaç kullanımım ihtiva eden abonelik sözleşmesi imzalandığı, bu sözleşmeye ilişkin
300 ABD Doları abone bağlantı bedeli tahsil edildiğinin tespit edildiği,
3.6) Başvuru evrakında güvence bedeli olarak belirtilen 300 ABD Doları bir güvence
bedeli/depozito olmayıp, abone bağlantı bedelidir. Bu bedele ilişkin olarak, Doğal Gaz Piyasası
Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin “Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinde “5) Abone bağlantı bedeli: Dağılım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli ifade eder. ” ifadesinin yer aldığı, söz konusu bedelin ilk abonelik esnasında doğal gaz şebekesinin ilgili binaya, konuta veya işyerine ulaştırılması ve bağlantısının yapılması için dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilen altyapı ve üstyapı yatırımlarının her bir abone payına düşen karşılığı olarak tahsil edildiği,
3.7) Yine anılan Yönetmeliğin 36 ncı maddesinin 4 üncü fıkrasında yer alan; “Abone bağlantı
bedeli, bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz. ” hükmü gereğince, binaya doğal gaz dağıtım şebeke bağlantısı ile ilgili yatırımların yapılmasının ve doğal gazın binaya ulaştırılması ile birlikte bu bedelin iade edilmesinin de söz konusu olmadığı, Amerikan doları olarak geçmişte Ankara Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü tarafından tahsil edilen abone bağlantı bedelinin iadesinin, açıklanan nedenlerle mümkün olmadığı,
3.8) Sayacın, bir ölçüm aracı olup Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri
Yönetmeliğinin “Sayaç” başlıklı 40 ıncı maddesine göre sayaçların, dağıtım şirketinin mülkiyetindedir. Zira bu sayaçların tüm bakım masrafları, İşletilmesi dağıtım şirketi yükümlülüğünde olduğu, sayaç değişimi esnasında sayaç bedeline tekabül eden hiç bir ücret alınmadığı, bu nedenle, sayaç değişikliği esnasında, sayacın tipi, markası ya da modeli konularında abonelerden herhangi bir talep alınmadığı,
3.9) Şirketin; yeni abonelik, sonraki abonelik veya anılan Usul ve Esaslar kapsamında yapılan
sayaç değişim işlemlerinde mekanik sayaç kullanımını esas aldığı, bunun temel nedeninin, ön ödemeli sayaçların arıza oranları, kullanım ömürleri gibi konularda müşteri şikâyetlerine sebep olmasının olduğu, müşteri memnuniyetinin arttırılması konusundaki en büyük güçlüklerin, ülkemizde sadece yoğun olarak Başkentimiz Ankara’da kullanılmakta olan ve büyük oranda teknik ömrünü tamamlayan, bu nedenle çok sık arıza yaparak doğal gaz arzını kesintiye uğratan ön ödemeli elektronik sayaçlar konusunda yaşandığı,
3.10) Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanunun 58 inci ve 84 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanan ve 13/06/2014 tarih ve 29029 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliğinin Ek: 6502 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Gereğince Satış Sonrası Hizmet Verilmesi Zorunlu
Olan Ürünler Listesinin 13 üncü maddesinde “Ölçme Alet ve Cihazları” bölümünde doğal gaz sayaçlarının kullanım ömrünün 10 yıl olduğu açık ve net olarak düzenlendiği, Mezkûr
Yönetmeliğe göre, dağıtım bölgesinde kullanılmakta olan ön ödemeli elektronik sayaçların 10 yıllık kullanım ömrü büyük oranda dolmuş durumda olduğu, kullanım ömrünü doldurmuş olan ürünlerde süre aşıldıkça, tedarikçi firmanın teknik destek vermesi giderek İmkân dâhilinde olmaktan çıktığı için, söz konusu ön ödemeli elektronik sayaçların teknik hizmetleri de sürdürülebilir olmadığı ve doğal gaz yükleme kartları vb. malzemeler temin edilemediği, önceki yıllarda kullanımına başlanan elektronik sayaçların üretimini ve teminini sağlayan
ELEKTROMED firmasının Şirketi muhatap 05/05/2016 tarihli yazısında da sayacın teknolojik ömrünün 10 yıl olduğu, 10 yılı aşan kullanımlarda ölçüm kalitesi ve sayaç ekipmanının çalışma düzeninin bozulduğunun açıkça ifade edildiği,
3.11) Elsel Gaz Armatürleri San. ve Tic. AŞ. (E.C.A)’nin 03/07/2018 tarih ve 790 sayılı
yazısında sayaçların kullanım ömürlerinin 10 yıl olduğu ve bu tarihten sonra bu sayaçların mevcut pazarda teknolojik ömürlerini tamamlamalarından dolayı elektronik parça üreten firmalarda da yedek parça bulma sıkıntısının yaşanabileceği, bu nedenle parça bulundurma garantisi verilemediğinin açık bir şekilde ifade edildiği,
3.12) Mekanik sayaçlarda hemen hemen hiç arıza olmamasına karşın ön ödemeli elektronik
sayaçlar mekanik sayaçlardan asgari 50 kat daha fazla arızaya neden olduğu, ön ödemeli elektronik sayaçların içlerindeki piller nedeniyle mevsimsel sıcaklık değişimi dönemlerinden büyük ölçüde etkilendiği, arıza ihbarlarının mevsimsel geçişlerde hava sıcaklıklarının değişmesiyle birlikte aniden yükseldiği ve kısa bir dönem içerisinde çok büyük oranda sayacın gaz akışının durmasına yol açmakta ve hizmeti aksattığı, ön ödemeli elektronik sayaçların sık sık arızalanması, doğal gaz ölçümündeki hata oranının yüksek olması, eksik sayma/saymama, kart kayıpları, vana kapatma gibi problemler, abonelerle Şirketimiz arasında çok fazla hukuki sorun oluşmasına neden olduğu ve ön ödemeli elektronik sayaç abonelerine maddi dezavantaj oluşturduğu,
3.13) Kullanım ömrünü tüketmiş ön ödemeli elektronik sayaçların kullanımının doğuracağı
sakıncaların ilk olarak Şirketin henüz Özelleştirme İdaresi Başkanlığı yönetiminde iken
Sayıştay Başkanlığının 2011 yılı Raporu’nda da gündeme geldiği,
3.14) Şirketin, arızalanan mevcut ön ödemeli elektronik sayaçları yenilemek üzere gerek yurtiçi
ve gerekse yurtdışı sayaç üreticilerinden numune ön ödemeli elektronik sayaç talebinde bulunduğu fakat yapılan birçok testlerde beklenen olumlu sonuçlara ulaşılamadığı,
3.15) Mayıs 2015’te yerli bir tedarikçiden 10.000 adet ön ödemeli elektronik sayaç temin
edildiği ve fakat 5.160 adet sayaçta karşılaşılan kronik bir arıza nedeniyle bu sayaçlar sökülerek geri toplanmış ve kalanlar da montajı yapılmadan firmaya iade edilmiştir. Ayrıca abonelerimize montajı yapılan sayaçlardan 390 adedinde de ekran, kart ve pil ile ilgili çeşitli arızalar ile karşılaşılmış ve beklenen kalitenin elde edilemediği,
3.16) 2016 yılının sonlarında yurtdışı menşeli iki sayaç firmasından ön ödemeli elektronik
sayaç numuneleri temin edildiği, bu sayaçların farklı adreslerde test edildiği ve kalite onayından geçemediklerinin tespit edildiği, bu konuda dünya ölçeğinde büyük miktarda seri üretimi yapılan ve kalite onayından geçmiş güvenilir bir ön ödemeli elektronik sayaç temininin mümkün olmadığının anlaşıldığı, bu nedenle de bu tip sayaçların temin edilmesinin kalite sorunları bakımından yeni bir risk alanı oluşturması uygun görülmediğinden, tüm dünyada yaygın olarak kullanılmakta olan mekanik sayaçların kullanımından başka bir yolun bulunmadığı,
3.17) 4646 sayılı Kanunun amacının, Kanunun 1 inci maddesinde “doğal gazın kaliteli, sürekli,
ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde tüketiciye sunulması” olarak hüküm altına alındığı, Şirketin dağıtım lisansında belirtilen dağıtım bölgesinde anılan Kanunun amacı çerçevesinde doğal gaz dağıtım hizmetini müşteri memnuniyetini en üst seviyede sağlayacak şekilde sürdürme gayretinde olduğu, yapılan tüm açıklamalardan anlaşılacağı üzere müşterinin en ekonomik ve eşit şekilde hizmet almasını sağlayacak olan sayaç tipinin mekanik sayaç olduğu,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun “Tarifeler” başlıklı 11’inci maddesinde;
“Bu Kanun kapsamında Kurulca onaylanmak üzere düzenlenen tarifeler, tarifelerin
belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar şunlardır: 1) Bağlantı Tarifeleri:
Kurumca belirlenecek bağlantı tarife esasları, ilgili bağlantı anlaşmalarına dâhil edilecek olan ve iletim sistemi ya da bir dağıtım sistemine bağlantı için eşit durumda olan serbest tüketiciler arasında ayrım yapılmaması esasına dayalı hükümleri ve şartları içerir. Fiyatlar, bu esaslar dâhilinde taraflarca serbestçe belirlenir. Abonelere Kurum ve dağıtım şirketi arasında belirlenen sabit bağlantı tarifeleri uygulanır.”
7) 03/11/2002 tarih ve 24925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal
Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin;
7.1) “Tanım ve Kısaltmalar” başlıklı 4’üncü maddesinin beşinci bendinde; “Abone
bağlantı bedeli: Dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli… ifade eder.”
7.2) “Bağlantı” başlıklı 36’ncı maddesinin dördüncü fıkrasında ; “Abone bağlantı bedeli,
bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz.”
7.3) “Müşteri Sözleşmeleri” başlıklı 38’inci maddesinin birinci fıkrasında; “İlk abonelik
esnasında yapılacak abonelik sözleşmesi; iç tesisat proje onayını müteakip gerekli belgelerin dağıtım şirketine ibrazından ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenmiş güvence bedelinin tahakkukundan ve/veya tahsilinden sonra imzalanır veya mesafeli sözleşme yapılır. Abonelik sözleşmesi, doğal gazı fiilen kullanacak olan gerçek veya tüzel kişi veya bunların yetkili temsilcileriyle yapılır.”
7.4) “Güvence Bedeli” başlıklı 39’uncu maddesinde; “Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti
altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz. Güvence bedeli, doğal gazı fiilen kullanmak üzere sözleşme yapan kişilerden veya bunların yetkili temsilcilerinden alınır.
Güvence bedelleri ile bunların hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar, her yıl tarife önerisi ile birlikte dağıtım şirketi tarafından Kuruma önerilir ve Kurul tarafından belirlenir.
Mal ve/veya hizmet üretim amaçlı doğal gaz kullanan aboneler ile serbest tüketiciler güvence bedeli olarak nakit yerine banka kesin teminat mektubu da verebilir.
Abonelik sözleşmesi sona eren veya müşterinin muvafakati ile mekanik sayacı ön ödemeli sayaç ile değiştirilen abonenin, dağıtım şirketinde bulunan güvence bedeli, tüm borçların ödenmiş olması ve nakit olarak alınan güvence bedellerinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde güncelleştirilmesi kaydıyla, abonelik sözleşmesinin sona ermesine ilişkin talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde aboneye veya onun yetkili temsilcisine iade edilir. Serbest tüketicilerden güvence bedeli alınıp alınmayacağı ve koşulları imzalanacak sözleşmeler kapsamında serbestçe belirlenir. ”
7.5) Geçici 7’nci maddesinde; “4646 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış
kanuni bir hak, belge, izin veya yetkilendirmeye müsteniden doğal gaz dağıtım faaliyeti yapan şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişilerince, 31/12/2003 tarihinden önce bağlantıyı oluşturan unsurlar için her ne ad altında ve tutarda olursa olsun bir bedel alınmış ise aynı bağımsız bölüm, bina veya tesis için bağlantı bedeli alınamaz. Bu hüküm abone bağlantı bedelinin unsurlarından olan sayaç ve sayaç bağlantı elemanları için de uygulanır.” hükmü, yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran, 1998 yılında 300 ABD Doları ödeyip doğal
gaz abonesi olarak kartlı sayaç taktırdığını, daha sonra kartlı sayacının süresi dolması nedeniyle değiştirilmesi gerektiği ve bu sebeple de kendisinden 540,00 TL ücret talep edildiğini, kendisinin önceden ödediği tutarın güvence bedeli olduğu ve iki defa istenmesinin söz konusu olamayacağını belirterek konunun incelenmesini talep etmektedir.
10) Somut olaya bakıldığında, başvuranın 2/3/1999 tarihinde numara ile
“Doğalgaz Kullanım Sözleşmesi” yaparak ön ödemeli sayaç taktırdığı ve abonelik esnasında 6 taksitte toplamda 300 ABD Doları ödediği, daha sonra ön ödemeli sayacının kullanım ömrünün dolması gerekçesiyle mekanik sayaçla değiştirildiği ve bu esnada 540 TL güvence bedeli talep edildiği anlaşılmaktadır.
11) Doğalgaz abonelerinden alınmış olan 300 ABD Dolarının dayanağına bakıldığında,
7/5/1996 tarihinde Ankara Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü İdari Encümeni tarafından alınan 96/212 sayılı kararla yeni abonelerden iade edilmemek üzere 300 ABD Doları
“abone bağlantı bedeli” alınmasının kararlaştırıldığı, bu tarihten sonra yapılan abonelikler kapsamında da bu doğrultuda bir uygulama yapıldığı anlaşılmaktadır.
12) Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Başkanlığının 22/02/2017 tarih ve
K. sayılı kararında; “Davacı Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş’nin ; davalının doğalgaz abonesi olduğu, aboneliğini devretmesine rağmen ödediği güvence bedelinin kendisine iade edilmediğinden bahisle tüketici sorunları hakem heyetine başvurduğu, Altındağ Kaymakamlığı
Tüketici Sorunları Hakem Heyeti tarafından, 09/12/2013 tarihli kararla davalının ödediği bedelin iadesine karar verildiği, oysa davalının ödediğini belirttiği bedelin aslında güvence bedeli olmayıp, abonelik ücreti olduğunu ve davalı gibi kartlı sayaçlı abonelerde güvence bedeli alınmadığı, yalnızca abonelik ücreti alındığı ve bu ücretin de iadesine karar verilemeyeceğini ileri sürerek Altındağ Kaymakamlığı Tüketici Sorunları Hakem Heyeti’nin
09.12.2013 tarih sayılı kararının iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir…
Mahkemece; Hakem Heyeti kararında bir isabetsizlik olmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş, karar Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığınca kanun yararına temyiz edilmiştir.
Davada uyuşmazlık; davaya konu bedelin güvence bedeli mi yoksa abonelik bağlantı ücreti mi olduğu ile aboneliğini devreden davalıya bu ücretin iadesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır… Somut olayda; her ne kadar davalı Tüketici Sorunları Hakem Heyetine sunduğu dilekçe ile aboneliğini devrettiği halde güvence bedelinin kendisine iade edilmediğini ileri sürmüş ve Tüketici Sorunları Hakem Heyeti tarafından da bu bedelin iadesine karar verilmiş ise de, davalının ön ödemeli (kartlı) sayaç abonesi olduğu hususunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Bunun yanında; tarafalar arasında imzalanan 06.12.2005 tarihli abonelik sözleşmesinde, davalıdan 240.72TL “Doğalgaz Abonelik Bağlantı Hizmet
Bedeli” alındığı ve bunun geri ödenmeyeceğinin belirtildiği, ödeme makbuzunda da ödenen bedelin “Sözleşme Bedeli” olduğu açıklamasının yapıldığı anlaşılmaktadır. Tüm bu bilgiler ışığında; davalının kartlı sayaç abonesi olması nedeniyle kendisinden güvence bedeli alınamayacağı, sözleşmede belirtildiği üzere abonelik sırasında kendisinden sözleşme bağlantı bedeli alındığı ve yukarıda belirtilen yönetmelik hükümleri ve sözleşme çerçevesinde davalının ödediği bağlantı bedelinin iade edilemeyeceği göz önünde bulundurularak davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken, davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, açıklanan nedenlerle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma talebinin kabulü gerekmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
13) Yukarıda yer verilen Yargıtay Kararı göz önünde bulundurulduğunda, başvuruya konu olan
300 ABD Doları ödemenin abone bağlantı bedeli mi, güvence bedeli mi olduğunun tespit
edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. 7.1 numaralı paragrafta yer verilen ilgili Yönetmeliğe göre
“Abone bağlantı bedeli”; “Dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli… ifade eder.” şeklinde ve 7.2 numaralı paragrafta; “…bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz.” şeklinde açıklanmaktadır. 7.4 numaralı paragrafta yer verilen
“Güvence bedeli” ise; “Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz… Abonelik sözleşmesi sona eren veya müşterinin muvafakati ile mekanik sayacı ön ödemeli sayaç ile değiştirilen abonenin, dağıtım şirketinde bulunan güvence bedeli, tüm borçların ödenmiş olması ve nakit olarak alınan güvence bedellerinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde güncelleştirilmesi kaydıyla, abonelik sözleşmesinin sona ermesine ilişkin talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde aboneye veya onun yetkili temsilcisine iade edilir.” şeklinde açıklanmaktadır. Bu bağlamda abone bağlantı bedeli olarak alınan bedelin bir kereye mahsus alındığı ve iade edilmesinin mümkün olmadığı, buna karşın güvence bedelinin ön ödemeli(kartlı) sayaç kullanan abonelerden alınmadığı, yalnızca mekanik(faturalı)
sayaç kullanan abonelerden alındığı, alınan bedelin ise abonelik sözleşmesi sona erdiğinde iade edildiği anlaşılmaktadır.
14) Başvuranın 2/3/1999 yılında yaptığı sözleşme ile ön ödemeli sayaç abonesi olduğu ve bu
esnada yaptığı 300 ABD Doları karşılığı 17.620,250 TL peşin ve ardından 5 taksit halinde toplamda 6 taksitte yapılan ödemenin Doğalgaz Abone Bağlantı Hizmet Bedeli olduğunun sözleşmede açıkça belirtildiği, bu durumda alınan bedelin güvence bedeli olmadığın açık olduğu, “abone bağlantı bedeli”nin de ilgili Yönetmelikte yer aldığı üzere doğal gazın dağıtımı