|
ÖZET: Başvuru, Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne yönelik olarak, abone bağlantı bedeli ve güvence bedelinin iade edilmesi talebini içermektedir. Başvuran, 300 ABD Doları karşılığında ön ödemeli doğalgaz sayacı bağlattığını, 20 yıllık kullanım süresinin dolması üzerine mekanik sayaç sözleşmesi imzalayarak yeni bir abonelik tesis ettirdiğini belirtmiştir. Bu süreçte, eski aboneliği için ödediği 300 ABD Dolarının iadesini ve yeni abonelik için talep edilen 427 TL güvence bedelinin iptalini talep etmiştir.
Başkent Doğalgaz, başvuranın ödediği 300 ABD Dolarının abone bağlantı bedeli olduğunu ve bu bedelin iade edilmesinin mümkün olmadığını açıklamıştır. Ayrıca, güvence bedelinin yalnızca mekanik sayaç kullanan abonelerden alındığını, ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden alınmadığını belirtmiştir. Yönetmelik gereğince, abone bağlantı bedelinin bir defaya mahsus alındığı ve iade edilmesinin mümkün olmadığı vurgulanmıştır. Başvuru sonucunda, başvuranın talebi kısmen reddedilmiş, ancak sayaç değişim sürecinde abonelerin bilgilendirilmesi ve taleplerinin dikkate alınması yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın 300 ABD Doları iade talebi reddedilmiş, güvence bedeli talebi ise mevcut mevzuat çerçevesinde değerlendirilmiştir. Başkent Doğalgaz’a, abonelerin bilgilendirilmesi ve taleplerinin dikkate alınması konusunda önerilerde bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 3923-3923
BAŞVURU NO : 2018/10533
KARAR TARİHİ : 18/02/2019
KISMİ TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın abone bağlantı bedeli ve güvence bedelinin iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16/08/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 16/8/2018 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda, başvuran …, Ankara
ili Altındağ ilçesindeki konutuna yıllar önce … abone numarası ile 300 ABD Doları ödeyerek ön ödemeli (kartlı) doğalgaz sayacı bağlattığını, 12/7/2018 tarihine kadar sorunsuz kullandığını, ancak 12/7/2018 tarihinde 20 yıllık kullanım süresinin dolması sebebiyle gaz satışı yapılamayacağının söylendiğini, eski sayacının sorunsuz çalıştığını ve memnun olduğunu, ancak bildirim üzerine mekanik sayaç sözleşmesi imzalayarak … numaralı yeni abonelik tesis ettirdiğini, bunun için de 427,00 TL tutarında güvence bedeli/depozito ile borçlandırıldığını belirterek, eski aboneliği için alınan 300 ABD Dolarının iade edilmesini ve yeni aboneliği için belirlenen 427,00 TL tutarındaki ödemenin iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI 2) Kurumumuzun 16/8/2018
tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Başkent Doğalgaz Dağıtım Anonim Şirketi
Genel Müdürlüğü’nün 15/10/2018 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde, özetle;
2.1) Başvuranın adresine ilişkin 26/11/1996 tarihinde abonelik sözleşmesi imzaladığı, ilgili
aboneliğe … seri numaralı ön ödemeli elektronik sayaç irtibatlandırıldığı, bu işlem esnasında
300 ABD Doları abone bağlantı bedeli tahsil edildiğinin tespit edildiği,
2.2) Başvuruda bahsi geçen 300 ABD doları olan abone bağlantı bedeli ile ilgili olarak; EGO
Genel Müdürlüğü İdare Encümeninin 07/05/1996 tarihli ve 96/212 sayılı Kararıyla yeni abone olan bütün müşterilerden iade edilmemek üzere 300 (üç yüz) ABD Doları abonelik ücreti (abone bağlantı bedeli) alınmasının kararlaştırıldığı,
2.3) 03/03/2001 tarihinde yayımlanan 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ve 02/05/2001 tarihinde yayımlanan 4646 sayılı Doğal
Gaz Piyasası Kanunu le birlikte doğal gaz piyasası faaliyetlerine ilişkin tarifelerle ilgili karar alma görevinin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna devredildiği,
2.4) Doğal Gaz Piyasası Dağıtım e Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin “Tanımlar ve
Kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “5) Abone bağlantı bedeli: Dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gerek proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli ifade eder.” ifadesinin yer aldığını, dolayısıyla söz konusu bedelin ilk abonelik esnasında doğal gaz şebekesinin ilgili binaya, konuta veya işyerine ulaştırılması ve bağlantısının yapılması için dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilen altyapı ve üstyapı yatırımlarının her bir abone payına düşen karşılığı olarak tahsil edildiği,
2.5) Anılan Yönetmeliğin 36’ncı maddesinin 4’üncü fıkrasında yer alan; “Abone bağlantı
bedeli, bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasın a bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz. (…). ” hükmü gereğince, binaya doğalgaz dağıtım şebeke bağlantısı ile ilgili yatırımların yapılması ve doğal gazın binaya ulaştırılması ile birlikte bu bedelin iade edilmesinin de mümkün olmadığını ve söz konusu 300 ABD Doları abone bağlantı bedelinin iadesinin gerçekleştirildiği herhangi bir abonenin bulunmadığı,
2.6) EPDK tarafından alınan ve 29/12 2016 tarih ve 29933 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak
yürürlüğe giren 26/12/2016 tarih 6807 sayılı Kurul Kararı ile “Doğal Gaz Dağıtım Sektörü
Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar” düzenlenmiş olup bu düzenlemenin
“Sayaçların Değişimi” başlıklı 1’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (on dört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödeme veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” hükmü kapsamında Şirket tarafından, imal tarihi itibariyle 14 yılını doldurmuş arızalı sayaçlar ile 20 yılım doldurmuş eski sayaçların, abonelere önceden bilgilendirme yapılarak belirli bir süre içerisinde Şirkete başvurmaları akabinde ücretsiz olarak değiştirildiği,
2.7) Söz konusu değişim işlemine tabi tutulan sayacın ön ödemeli elektronik sayaç olması
halinde anılan Usul ve Esaslar çerçevesinde sayaç veya sayaç değişim bedeli altında herhangi bir bedel tahsil/talep edilmediği ve ön ödemeli elektronik sayaçlarla kıyaslandığında hemen hemen hiç arıza yapmayan, müşteri mağduriyeti yaşatmayan, güvenli ve seri üretimi olan mekanik sayaç tesis edilerek işlemin sonlandırıldığını, bu değişim işlemleri neticesinde aboneliğin bulunduğu adrese mekanik sayaç takılması nedeniyle Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri
Yönetmeliğinin 39’uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan
“Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir.” hükmü kapsamında sadece güvence bedeli tahsil edildiği, 2.8)Güvence bedelinin, anılan Yönetmeliğin 39’uncu maddesinin beşinci fıkrasında yer alan;
“Abonelik sözleşmesi sona eren veya müşterinin muvafakati ile mekanik sayacı ön ödemeli sayaç ile değiştirilen abonenin, dağıtım şirketinde bulunan güvence bedeli, tüm borçların ödenmiş olması ve nakit olarak alınan güvence bedellerinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde güncelleştirilmesi kaydıyla, abonelik sözleşmesinin sona ermesine ilişkin talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde aboneye veya onun etkili temsilcisine iade edilir.” hükmü doğrultusunda doğalgaz aboneliği sona erdirildiği takdirde TÜFE ile güncellenerek abonelere iade edildiği, 2.9)Güvence bedelinin sayaç değişim bedeli olmadığını ve mekanik (sonradan ödemeli) sayaç kullanan abonelerden kullandıkları cihaza göre tahsil edilen ve dağıtım şirketinin alacaklarını güvence altına alabilmek üzere abonelik sonlandırıldığında enflasyona göre güncellenerek abonelik sahibine iade edilen depozito bedeli olduğu, bu bedelin doğalgaz yatırımının binaya ilk kez ulaştırılmasına karşılık olarak bir defaya mahsus alınan ve geri ödemesi yapılmayan abone bağlantı bedeli ile de karıştırılmaması gerektiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Kurumumuzun 13/9/2018 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu’nun 20/9/2018 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
3.1) Dağıtım şirketlerinin 2018 yılı için uygulayacağı bağlantı ve hizmet bedelleri üst sınırlan
21/12/2017 tarih ve 7577 sayılı Kurul Kararı ile aşağıdaki gibi belirlendiği;
BAGLANTI BEDELLERİ TUTAR
(TL)
Güvence Bedeli Kombi (TL/Adet) 406
Güvence Bedeli Soba (TL/Konut) 364
Güvence Bedeli Merkezi Sistem (TL/BBS) 364
Güvence Bedeli Ocak (TL) 21
Güvence Bedeli Şofben (TL) 42
3.2) Başvuranın ilk abone olurken EGO döneminde ödemiş olduğu 300 ABD Dolarının, 4646
Sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış kanuni bir hak, belge, izin veya yetkilendirmeye müsteniden doğalgaz dağıtım faaliyeti yapan şehir içi doğalgaz dağıtım tüzel kişilerince, 31/12/2003 tarihinden önce bağlantıyı oluşturan unsurlar için alınan bedel olduğunu, bağlantıyı oluşturan unsurlara ilişkin olarak alınan bedelin “Abone Bağlantı Bedeli” olduğunu ve Yönetmelik’in “Bağlantı” başlıklı 36 ncı maddesi hükmü gereği abonelik sonlandığında iadesinin mümkün olmadığı,
3.3) 26/12/2016 tarihli ve 6807 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet
Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar gereğince 14 ve 20 yıllık sayaçların müşteri talebi aranmaksızın değiştirilebileceği, mekanik sayaç takılan abonelerden güvence bedeli alınabileceği ve güvence bedelinin abonelik sonlandırıldığında güncellenerek iade edileceği hususlarının açık olduğu,
3.4) Sayaç tipinin değişmesi nedeniyle Müşteri Sözleşmesi (Abonelik
Sözleşmesi) şartları da değişeceğinden, müşteri ile mekanik sayaca ilişkin yeni bir sözleşme imzalandığı ve söz konusu yeni sözleşmeye istinaden müşterilerden mekanik sayaca ilişkin güvence bedeli (… ‘ın ödemiş olduğu 427,00 TL) tahsil edildiği, tahsil edilen güvence bedelinin
Abonelik Sözleşmesi sona erdirildiğinde, abonenin tüm borçlarını ödemiş olması kaydıyla güncellenerek iade edildiği, belirtilmektedir.
4) Kurumumuzun 9/1/2019 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu’nun 24/1/2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
4.1) Doğal gaz kullanımına ilişkin tüketici şikâyetlerinin büyük çoğunluğunun, ön ödemeli
sayaçların farklı sebeplerle arıza durumuna düşmesi, ön ödemeli sayaç pillerinin bitmesi, doğal gaz alım ve tüketim miktarları arasında fark bulunması, eksi tüketim sebebiyle vasati olarak hesaplanan borcun hesaplanma ve tahakkuk şekli, oluşan borcun usulsüz kullanım nedeniyle ev sahibinden mi yoksa kiracıdan mı tahsil edileceği vb. nedenlerden oluştuğu,
4.2) Başkentgaz tarafından ön ödemeli sayaç sorunlarına ilişkin iletilen muhtelif yazılarda,
özetle, 1994 yılında üretimine başlanarak yıllar itibariyle abonelere takılan ve ön ödemeli sistemde kullanımı gerçekleştirilen ortalama bir milyon ön ödemeli sayacın devre ve kartlarının günümüz itibariyle gerekli teknolojik revizyonlara uyum sağlayamadığı, özellikle 57 devre tanımı altında kullanılan 6 Voltluk smart kartların günümüzde üretilmediği, bu kartların formatlanarak sisteme geri kazandırıldığı, 57 ve 74 devre tanımı ile kullanılan kartlara ait devrelerin bilgi getirebilme özelliği olmadığı, bu kartların yedek parça imkanı bulunmadığı ve sistem revizyonları kapsamında sınırlı imkana sahip olduğu, eski devrelere sahip sayaçların yenilemesinin yapılamaması nedeniyle kalibrasyon yapılmak suretiyle sisteme geri kazandırıldığı, ancak bu sayaçların sıklıkla tüketim ölçümünde hata yapması ve/veya arızaya geçmesi nedeniyle aboneleri maddi anlamda mağdur ettiği, ön ödemeli sayaç arızalarının dağıtım şirketine ilave maliyet yarattığı, ayrıca ön ödemeli sayaçların usulsüz doğal gaz kullanımını beraberinde getirdiği, usulsüz doğal gaz kullanımı sonucu ev sahibi-kiracı ilişkilerinde, ön ödemeli sayacın arızalanması veya hatalı ölçüm yapması halinde doğal gaz bedelinin tahakkukunun problem yarattığı, ön ödemeli sayaçlarda fiili tüketim gerçekleşmediği için adil faturalandırma yapılamadığı, doğal gazın satıldığı dönemdeki (K) Katsayısı ile doğal gazın kullanıldığı dönemdeki K Katsayısı farklı olduğu için dağıtım şirketince kendisine ödemesi hiçbir zaman yapılmayacak olan gazın bedelinin ilgili kurumlara ödenmek zorunda kalındığı açıklamalarına yer verildiği,
4.3) Geçmiş dönemde ön ödemeli sayaçlarda meydana gelen arızalar kapsamında dağıtım
şirketinin abonelere mekanik sayaç takmaya ve abonelerden de ön ödemeli sayaç takılmasına yönelik yoğun talep olması nedeniyle Başkentgaz’a arıza nedeniyle yapılan sayaç değişimlerinde müşteri muvafakati yoksa ön ödemeli sayaçların yine ön ödemeli sayaçlar ile değiştirilmesi; tedarik edilememesi halinde ise mekanik sayaçların tesis edilerek arızanın giderilmesi halinde yeniden ön ödemeli sayaç tesis edilmesi hususunda uyarıda bulunulduğu, müşteri muvafakati dışında yapılan değişimler ve alınan güvence bedeli nedeniyle ihtar cezası verildiği, bunun üzerine Başkentgaz tarafından hem yeni üretim sayaç temini hem de eski sayaçların bakım ve onarımdan geçirilerek tekrar kullanılması yönünde çalışma yapıldığı, buna karşın aynı sorunlarla hem yeni hem de eski sayaçlarda tekrar karşılaşıldığının iletildiği,
4.4) Bu sebeplerle, hem dağıtım şirketleri hem de aboneler açısından mağduriyeti minimum
düzeye indirmek amacıyla doğal gaz piyasası mevzuatında düzenleme yapılarak 26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve
Esaslar’ın “Sayaçların değişimi” başlıklı 11’inci maddesinde mevcut düzenlemenin yapıldığı,
4.5) Dağıtım şirketi tarafından sayaç değişiminden önce abonenin adresine sayaç değişimi
yapılması gerektiğine ilişkin bildirim yapılmakta ve dağıtım şirketine başvuruda bulunulması gerektiğinin bildirildiği, dağıtım şirketine yapılan başvuru esnasında yukarıda yer alan hüküm çerçevesinde, abonelerce adrese ön ödemeli sayaç takılmasının talep edilebileceği ancak bunun dağıtım şirketinin onayı çerçevesinde gerçekleşebileceği hüküm altına alındığı,
4.6) Başkentgaz tarafından ön ödemeli sayaçla ilgili yukarıda belirtilmiş olan sıkıntılar
sebebiyle, ön ödemeli sayaç takılması yönünde yapılan taleplerin karşılanamadığı ve ön ödemeli sayaç değişimi yapması yönünde dağıtım şirketine zorlamada bulunulamayacağı,
4.7) Sayaç tipinin değişmesi nedeniyle Müşteri Sözleşmesi (Abonelik Sözleşmesi) şartları da
değişeceğinden, müşteri ile mekanik sayaca ilişkin yeni bir sözleşme imzalandığı ve söz konusu yeni sözleşmeye istinaden müşterilerden mekanik sayaca ilişkin güvence bedeli tahsil edildiği, tahsil edilen güvence bedelinin abonelik sözleşmesi sona erdirildiğinde, abonenin tüm borçlarını ödemiş olması kaydıyla güncellenerek iade edildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
5) Kurumumuzun 9/1/2019 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Başkent
Doğalgaz Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nün 31/1/2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
5.1) İmal tarihi itibariyle 14 yılını doldurmuş arızalı ve 20 yılını doldurmuş eski sayaçları
kullanan müşterilerden, mevzuatsal bir bildirim ve muvafakat zorunluluğu olmamasına rağmen, mağduriyet yaşamamaları bakımından önceden bilgilendirme yapılarak belirli bir süre içerisinde (14 gün) Şirkete başvurmalarının talep edildiği, bırakılan bildirimlere riayet edip işlemlerini tamamlamak için Şirkete başvuruda bulunan müşteri oranının %55 olduğu, bu nedenle Şirket tarafından bırakılan bildirimlerde verilen sürenin, çeşitli faktörler göz önünde bulundularak esnek olarak uygulandığı, abonenin verilen süre içerisinde başvurması akabinde de bozuk veya eski sayaçların ücretsiz olarak değiştirildiği ve başvuran hakkında da aynı sürecin işletildiği,
5.2) Sayaçların, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olduğu, sayaçların tüm bakım masrafları,
işletilmesi dağıtım şirketinin yükümlülüğünde olduğu, sayaç değişimi esnasında, sayaç bedeline tekabül eden hiç bir ücret alınmadığı, bu sebeplerle sayaç değişikliği esnasında, sayacın tipi, markası ya da modeli konularında abonelerden herhangi bir talep alınmadığı,
5.3) Şirketin; yeni abonelik, sonraki abonelik veya anılan Usul ve Esaslar kapsamında yapılan
sayaç değişim işlemlerinde mekanik sayaç kullanımını esas aldığı, bunun temel nedeninin ön ödemeli sayaçların arıza oranları, kullanım ömürleri gibi konularda müşteri şikâyetlerine sebep olması olduğu,
5.4) Şirketin dağıtım bölgesinde kullanılmakta olan ön ödemeli elektronik sayaçların 10 yıllık
kullanım ömrünün büyük oranda dolduğu, kullanım ömrünü doldurmuş olan ürünlerde süre aşıldıkça, tedarikçi firmanın teknik destek vermesinin giderek imkân dâhilinde olmaktan çıktığı için, söz konusu ön ödemeli elektronik sayaçların teknik hizmetlerinin de sürdürülebilir olmadığı ve doğal gaz yükleme kartları vb. malzemelerin temin edilemediği, önceki yıllarda kullanımına başlanan elektronik sayaçların üretimini ve teminini sağlayan firmanın Şirketi muhatap yazısında da sayacın teknolojik ömrünün 10 yıl olduğu, 10 yılı aşan kullanımlarda ölçüm kalitesi ve sayaç ekipmanının çalışma düzeninin bozulduğunun ifade edildiği,
5.5) Mekanik sayaçlarda hemen hemen hiç arıza olmamasına karşın ön ödemeli elektronik
sayaçların mekanik sayaçlardan asgari 50 kat daha fazla arızaya neden olduğu, ön ödemeli elektronik sayaçların içlerindeki piller nedeniyle mevsimsel sıcaklık değişimi dönemlerinden büyük ölçüde etkilendiği, arıza ihbarlarının mevsimsel geçişlerde hava sıcaklıklarının değişmesiyle birlikte aniden yükselmekte ve kısa bir dönem içerisinde çok büyük oranda sayacın gaz akışının durmasına yol açmakta ve hizmeti aksattığı,
5.6) Ön ödemeli elektronik sayaçların sık sık arızalanması, doğal gaz ölçümündeki hata
oranının yüksek olması, eksik sayma, saymama, kart kayıpları, vana kapatma gibi problemler, abonelerle Şirket arasında çok fazla hukuki sorun oluşmasına neden olduğu, ön ödemeli elektronik sayaç abonelerine maddi dezavantaj oluşturduğu,
5.7) Kullanım ömrünü tüketmiş ön ödemeli elektronik sayaçların kullanımının doğuracağı
sakıncaların ilk olarak Şirket henüz Özelleştirme İdaresi Başkanlığı yönetiminde iken Sayıştay
Başkanlığının 2011 yılı Raporu’nda da gündeme geldiği, söz konusu Rapor’da; “(…)Ön ödemeli sayaçların mekanik sayaçlardan daha pahalı olması, abone bağlantı fiyatının yüksek olması, bakım masrafının yüksek olması, saatlerin sık arızalanması suallerin hata oranının yüksek olması, eksik sayma, algılayamama, kart kayıpları, vana kapatma gibi nedenlerin abonelerle
Şirketin arasında arızalı saatler nedeniyle çok fazla hukuki sorun ön ödemeli sayaç abonelerine yansıyan maddi dezavantajlardır…” ifadelerine yer verildiği,
5.8) Bu konuda Ankara 9. Sulh Hukuk Mahkemesi 11/05/2016 tarih ve 2016/40 D. İş. E. sayılı
dosyası ile her biri alanında yetkin bilirkişilerce Mahkeme tarafından oluşturulan heyet ile delil tespiti yaptırılarak ekonomik kullanım ömrü tükenen ön ödemeli elektronik sayaçların kullanımının doğuracağı sakıncaları ortaya koyduğu, bu raporda sonuç olarak sık sık arıza yapan tüketim bilgileri alınmayan ve aboneler ve dağıtım şirketleri açısından sayısız zarar getiren ön ödemeli elektronik sayaçların hizmet dışı bırakılması gerektiğinin açıkça ifade edildiği,
5.9) Gazi Üniversitesi Teknoloji Fakültesi ve Fen Fakültesi öğretim üyeleri tarafından
hazırlanan “Elektronik (Ön Ödemeli-Kartlı) Doğal Gaz Sayaçlarındaki Metrolojik Değerler
Kullanılarak Aralık Metotlarla Sayaçların Ölçme Hassasiyetleri ve Ömürleri Hakkında Durum
Tespiti Teknik Raporu “hazırlandığı, söz konusu teknik raporun sonuçlar kısmında; bu tip diyaframlı elektronik ön ödemeli-kartlı doğal gaz sayaçlarının hali hazırda aboneler tarafından kullanılmasının hem Şirket hem de aboneler açısından maddi kayıplara neden olacağının aşikâr olduğu ve sayaçların sayaç yılı 2000, 2001 ve 2002 olandan başlayarak yenilenmesinin doğru bir yaklaşım olacağı” hususlarının belirtildiği,
5.10) Şirketin, arızalanan mevcut ön ödemeli elektronik sayaçları yenilemek üzere gerek yurtiçi
ve gerekse yurtdışı sayaç üreticilerinden numune ön ödemeli elektronik sayaç talebinde bulunmuş fakat yapılan birçok testlerde beklenen olumlu sonuçlara ulaşılamadığı, Mayıs 2015’te yerli bir tedarikçiden 10.000 adet ön ödemeli elektronik sayaç temin edildiği ve fakat
5.160 adet sayaçta karşılaşılan kronik bir arıza nedeniyle bu sayaçların sökülerek geri toplandığı
ve kalanların da montajının yapılmadan firmaya iade edildiği, ayrıca abonelere montajı yapılan sayaçlardan 390 adedinde de ekran, kart ve pil ile ilgili çeşitli arızalar ile karşılaşıldığı ve beklenen kalitenin elde edilemediği, bu konuda dünya ölçeğinde büyük miktarda seri üretimi yapılan ve kalite onayından geçmiş güvenilir bir ön ödemeli elektronik sayaç temininin mümkün olmadığının anlaşıldığı, bu nedenle de bu tip sayaçların temin edilmesinin kalite sorunları bakımından yeni bir risk alanı oluşturması uygun görülmediğinden, tüm dünyada yaygın olarak kullanılmakta olan mekanik sayaçların kullanımından başka bir yol bulunmadığı ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı
5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
8) 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun “Tarifeler” başlıklı 11’inci
maddesinde; “Bu Kanun kapsamında Kurulca onaylanmak üzere düzenlenen tarifeler, tarifelerin belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar şunlardır: 1) Bağlantı
Tarifeleri: Kurumca belirlenecek bağlantı tarife esasları, ilgili bağlantı anlaşmalarına dâhil edilecek olan ve iletim sistemi ya da bir dağıtım sistemine bağlantı için eşit durumda olan serbest tüketiciler arasında ayrım yapılmaması esasına dayalı hükümleri ve şartları içerir.
Fiyatlar, bu esaslar dâhilinde taraflarca serbestçe belirlenir. Abonelere Kurum ve dağıtım şirketi arasında belirlenen sabit bağlantı tarifeleri uygulanır.” hükmü,
9) 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun;
9.1) “Satıştan kaçınma” başlıklı 6’ncı maddesinin 3’üncü fıkrasında; “Ticari veya mesleki
amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz.” hükmü,
9.2) “Abonelik sözleşmeleri” başlıklı 52’nci maddesinin yedinci fıkrasında; “Sözleşmenin
zorunlu içeriği, tüketici ile satıcı ve sağlayıcının hak ve yükümlülükleri ile diğer uygulama usul ve esasları yönetmelikle belirlenir.” hükmü,
10) 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Sözleşme Özgürlüğü” başlıklı 26. maddesinde;
“Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini Kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler.”
11) 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanununun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu
Kanunun amacı; doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır.” hükmü,
12) 03/11/2002 tarih ve 24925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal
Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin;
12.1) “Tanım ve Kısaltmalar” başlıklı 4’üncü maddesinin beşinci bendinde; “Abone
bağlantı bedeli: Dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli… ifade eder.” hükmü,
12.2) “Bağlantı” başlıklı 36’ncı maddesinin dördüncü fıkrasında ; “Abone bağlantı bedeli,
bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz.” hükmü,
12.3) “Müşteri Sözleşmeleri” başlıklı 38’inci maddesinin birinci fıkrasında; “İlk abonelik
esnasında yapılacak abonelik sözleşmesi; iç tesisat proje onayını müteakip gerekli belgelerin dağıtım şirketine ibrazından ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenmiş güvence bedelinin tahakkukundan ve/veya tahsilinden sonra imzalanır veya mesafeli sözleşme yapılır. Abonelik sözleşmesi, doğal gazı fiilen kullanacak olan gerçek veya tüzel kişi veya bunların yetkili temsilcileriyle yapılır.” hükmü,
12.4) “Güvence Bedeli” başlıklı 39’uncu maddesinde; “Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti
altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz. Güvence bedeli, doğal gazı fiilen kullanmak üzere sözleşme yapan kişilerden veya bunların yetkili temsilcilerinden alınır.
Güvence bedelleri ile bunların hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar, her yıl tarife önerisi ile birlikte dağıtım şirketi tarafından Kuruma önerilir ve Kurul tarafından belirlenir.
Mal ve/veya hizmet üretim amaçlı doğal gaz kullanan aboneler ile serbest tüketiciler güvence bedeli olarak nakit yerine banka kesin teminat mektubu da verebilir.
Abonelik sözleşmesi sona eren veya müşterinin muvafakati ile mekanik sayacı ön ödemeli sayaç ile değiştirilen abonenin, dağıtım şirketinde bulunan güvence bedeli, tüm borçların ödenmiş olması ve nakit olarak alınan güvence bedellerinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde güncelleştirilmesi kaydıyla, abonelik sözleşmesinin sona ermesine ilişkin talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde aboneye veya onun yetkili temsilcisine iade edilir. Serbest tüketicilerden güvence bedeli alınıp alınmayacağı ve koşulları imzalanacak sözleşmeler kapsamında serbestçe belirlenir.” hükmü,
12.5) “Sayaç” başlıklı 40’ıncı maddesinin üçüncü fıkrasında; “Bağımsız bölüm maliki,
binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsilcilerinin yazılı talebi ve dağıtım şirketinin onayı ile dağıtım şirketi tarafından mevcut mekanik sayaç ön ödemeli sayaç ile değiştirilebilir. Dağıtım şirketi, mevcut mekanik sayacın ön ödemeli sayaç ile değişimi hususunda müşterilerine hiçbir şekilde zorlamada bulunamaz. Sayacın değiştirilmesi durumunda alınacak bedel Kurul Kararıyla belirlenir.” hükmü,
12.6) Geçici 7’nci maddesinde; “4646 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış
kanuni bir hak, belge, izin veya yetkilendirmeye müsteniden doğal gaz dağıtım faaliyeti yapan şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişilerince, 31/12/2003 tarihinden önce bağlantıyı oluşturan unsurlar için her ne ad altında ve tutarda olursa olsun bir bedel alınmış ise aynı bağımsız bölüm, bina veya tesis için bağlantı bedeli alınamaz. Bu hüküm abone bağlantı bedelinin unsurlarından olan sayaç ve sayaç bağlantı elemanları için de uygulanır.” hükmü,
13) Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın;
“Sayaçların değişimi” başlıklı 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” hükmü bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurandan alınan
300 ABD Doları abone bağlantı bedelinin iade edilmesi talebi ile mekanik sayaç bağlanması
nedeniyle talep edilen güvence bedelinin iade edilmesi talebinin reddi, sayaçların değiştirilmesi sürecinde abonelerin makul zaman aralığında bilgilendirilmesi ve abonelerin talepleri doğrultusunda sayaç türünün belirlenerek hizmet sağlanması yönünde hazırlanan öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına
Uygunluk Yönünden Değerlendirme
15) Kurumumuza 16/8/2018 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda, başvuran …,
Ankara ili Altındağ ilçesindeki konutuna yıllar önce … abone numarası ile 300 ABD Doları ödeyerek ön ödemeli (kartlı) doğalgaz sayacı bağlattığını, 12/7/2018 tarihine kadar sorunsuz kullandığını, ancak 12/7/2018 tarihinde 20 yıllık kullanım süresinin dolması sebebiyle gaz satışı yapılamayacağının söylendiğini, eski sayacının sorunsuz çalıştığını ve memnun olduğunu, ancak bildirim üzerine mekanik sayaç sözleşmesi imzalayarak … numaralı yeni abonelik tesis ettirdiğini, bunun için de 427,00 TL tutarında güvence bedeli/depozito ile borçlandırıldığını belirterek, eski aboneliği için alınan 300 ABD Dolarının iade edilmesini ve yeni aboneliği için belirlenen 427,00 TL tutarındaki ödemenin iptal edilmesini talep etmektedir.
16) Başvuru konusu ile benzer durumdaki olayların yargıya yansıması üzerine Ankara 4.
Tüketici Mahkemesi tarafından doğalgaz abonesinden alınan bedelin vatandaşa iade edilmesi yönünde verilen E.2014/33, K.2014/2758 sayılı karar üzerine, Yargıtay 3. Hukuk
Dairesi Başkanlığının 22/02/2017 tarih ve 2015/16933 E. 2017/1866 K. sayılı kararında;
“Davacı Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş’nin ; davalının doğalgaz abonesi olduğu, aboneliğini devretmesine rağmen ödediği güvence bedelinin kendisine iade edilmediğinden bahisle tüketici sorunları hakem heyetine başvurduğu, Altındağ Kaymakamlığı Tüketici Sorunları Hakem
Heyeti tarafından, 09/12/2013 tarihli kararla davalının ödediği bedelin iadesine karar verildiği, oysa davalının ödediğini belirttiği bedelin aslında güvence bedeli olmayıp, abonelik ücreti olduğunu ve davalı gibi kartlı sayaçlı abonelerde güvence bedeli alınmadığı, yalnızca abonelik ücreti alındığı ve bu ücretin de iadesine karar verilemeyeceğini ileri sürerek Altındağ
Kaymakamlığı Tüketici Sorunları Hakem Heyeti’nin 09.12.2013 tarih 2013/13505 sayılı kararının iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir… Mahkemece; Hakem Heyeti kararında bir isabetsizlik olmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş, karar Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcılığınca kanun yararına temyiz edilmiştir. Davada uyuşmazlık; davaya konu bedelin güvence bedeli mi yoksa abonelik bağlantı ücreti mi olduğu ile aboneliğini devreden davalıya bu ücretin iadesinin gerekip gerekmediği noktasında toplanmaktadır…
Somut olayda; her ne kadar davalı Tüketici Sorunları Hakem Heyetine sunduğu dilekçe ile aboneliğini devrettiği halde güvence bedelinin kendisine iade edilmediğini ileri sürmüş ve
Tüketici Sorunları Hakem Heyeti tarafından da bu bedelin iadesine karar verilmiş ise de, davalının ön ödemeli (kartlı) sayaç abonesi olduğu hususunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Bunun yanında; tarafalar arasında imzalanan 06.12.2005 tarihli abonelik sözleşmesinde, davalıdan 240.72TL “Doğalgaz Abonelik Bağlantı Hizmet Bedeli” alındığı ve bunun geri ödenmeyeceğinin belirtildiği, ödeme makbuzunda da ödenen bedelin “Sözleşme
Bedeli” olduğu açıklamasının yapıldığı anlaşılmaktadır. Tüm bu bilgiler ışığında; davalının kartlı sayaç abonesi olması nedeniyle kendisinden güvence bedeli alınamayacağı, sözleşmede belirtildiği üzere abonelik sırasında kendisinden sözleşme bağlantı bedeli alındığı ve yukarıda belirtilen yönetmelik hükümleri ve sözleşme çerçevesinde davalının ödediği bağlantı bedelinin iade edilemeyeceği göz önünde bulundurularak davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken, davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, açıklanan nedenlerle Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcılığının kanun yararına bozma talebinin kabulü gerekmiştir.” açıklamalarına yer verilerek kanun yararına bozulduğu anlaşılmaktadır.
17) Yukarıda yer verilen Yargıtay Kararı göz önünde bulundurulduğunda, başvuruya konu
olan 300 ABD Doları ödemenin abone bağlantı bedeli mi, güvence bedeli mi olduğunun tespit edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. 7.1 numaralı paragrafta yer verilen ilgili Yönetmelik hükmüne göre “Abone bağlantı bedeli”; “Dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli… ifade eder.” şeklinde ve 7.2 numaralı paragrafta; “…bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz.” şeklinde açıklanmaktadır.
18) Abone bağlantı bedeli olarak alınan bedelin bir kereye mahsus alındığı ve iade
edilmesinin mümkün olmadığı, buna karşın güvence bedelinin ön ödemeli(kartlı) sayaç kullanan abonelerden alınmadığı, yalnızca mekanik(faturalı) sayaç kullanan abonelerden alındığı, alınan bedelin ise abonelik sözleşmesi sona erdiğinde iade edildiği anlaşılmaktadır
Doğalgaz abonelerinden alınmış olan 300 ABD Dolarının dayanağına bakıldığında, 7/5/1996 tarihinde Ankara Büyükşehir Belediyesi EGO Genel Müdürlüğü İdari Encümeni tarafından alınan 96/212 sayılı kararla yeni abonelerden iade edilmemek üzere 300 ABD Doları “abone bağlantı bedeli” alınmasının kararlaştırıldığı, dolayısıyla bu miktarın abone bağlantı bedeli niteliğinde olduğu, Yönetmelik’te de tanımlandığı üzere “dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedel” olduğu ve yukarıda yer verilen Yargıtay kararında da belirtildiği üzere ve kullanılma niteliği de göz önünde bulundurulduğunda geri ödenmesinin mümkün olmadığı anlaşıldığından, Kurumumuz tarafından aynı konuda yapılan 31/10/2018 tarihli ve …
sayılı başvuru hakkında verilen Ret Kararı da göz önünde bulundurularak bu ücretin iade edilmesi talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
19) “Güvence bedeli” 4 numaralı paragrafta yer verildiği üzere; “Dağıtım şirketi,
alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir.
Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz… Abonelik sözleşmesi sona eren veya müşterinin muvafakati ile mekanik sayacı ön ödemeli sayaç ile değiştirilen abonenin, dağıtım şirketinde bulunan güvence bedeli, tüm borçların ödenmiş olması ve nakit olarak alınan güvence bedellerinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde güncelleştirilmesi kaydıyla, abonelik sözleşmesinin sona ermesine ilişkin talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde aboneye veya onun yetkili temsilcisine iade edilir.” şeklinde açıklanmaktadır.
Başvuranın ön ödemeli sayacının 20 yıllık süreyi doldurmuş olması nedeniyle değiştirilerek mekanik sayaç takılmak suretiyle yenilendiği ve bu sebeple 427 TL güvence bedeli talep edildiği anlaşılmaktadır. 7.4 numaralı paragrafta belirtildiği üzere, mekanik sayaç bağlantısı yapıldığı esnada abonelerden bir kereye mahsus olarak ve Şirketin abonelerin faturalarını ödememesi durumunda alacaklarını garanti altına almak amacıyla her yıl güncellenerek belirlenen miktarda güvence bedeli alındığı ve aboneliğin sonlanması durumunda güncellenerek iade edildiği anlaşılmaktadır.
20) Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın;
“Sayaçların değişimi” başlıklı 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilen hüküm çerçevesinde sayaçların arızalı olup olmadığına bakılmaksızın 20 yılını doldurması durumunda değiştirildiği, abonelere yazılı bildirim yapılmak suretiyle 14 gün içerisinde Şirkete yeni sözleşme yapmak üzere başvurmaları gerektiği aksi halde doğal gaz arzının durdurulacağı yönünde bilgilendirme yapıldığı, takılacak sayaç konusunda abonelerin kartlı veya mekanik sayaç tercihlerinin alınmadığı, ilgili hüküm gereği Şirketin takdir hakkı kullanarak mekanik sayaç tercihinde bulunduğu, mekanik sayacın takılması nedeniyle de her aboneden güvence bedeli alındığı anlaşılmaktadır.
21) Diğer yandan, başvuran ön ödemeli sayacının mekanik sayaç ile değiştirilmesi
nedeniyle kendisinden alınan güvence bedelinin iptalini talep etmekte ise de, faturalı sayaç olarak bilinen mekanik sayaçların kullanımından doğacak Şirket alacaklarının garanti altına alınması amacıyla dağıtım şirketinin bir kereye mahsus belli bir güvence bedeli aldığı, söz konusu ödemenin aboneliğin sonlandırılması durumunda güncellenerek iade edileceği de göz önünde bulundurulduğunda bu bedelin alınmasının şirketin haklarının korunması bakımından makul olduğu ve geri ödenmesinin mümkün olmadığı, ancak söz konusu sayaç değişim sürecindeki esas sıkıntının, vatandaşa önceki abonelik sözleşmesi koşullarından farklı bir sözleşmenin sunularak, ön ödemeli sayacının yerine farklı tip bir sayaç olan mekanik(faturalı)
sayaç bağlantısını gerektiren, farklı koşullarla yeni sözleşme yapmak durumunda bırakılması olduğu değerlendirilmektedir. Nitekim vatandaş ile Şirket arasında var olan abonelik ilişkisi ön ödemeli (kartlı) sayaç üzerinden kurulmuş olması nedeniyle, sözleşme koşullarının değiştirilebilmesi bakımından vatandaşın da iradesinin esas alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
22) Yargıtay 3. Dairesi 2014/16784 E. ve 2015/12327 K. no.lu kararında; “ASKİ Tarifeler
Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur. Ayrıca; 4077 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı Kanunun 6/3) “Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır” hükmü amirdir. Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli) sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar Kanununa, 4077 ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı) aboneye bırakılması gerektiği yönündedir. O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir.” şeklinde hüküm tesis etmiştir.
23) Yargıtay kararında da değinildiği gibi, idarelerin, sayaç seçimi (ön ödemeli veya
mekanik) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilmesi ve abonelerin mevzuata göre olmasa da uygulamada mekanik (faturalı) sayaç kullanmaya zorlanmasının, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununa, 6502 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkındaki Kanununun lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir.
24) Mevcut mevzuat düzenlemeleri incelendiğinde, abonelerin sayaç değişimi sürecinde
sayaçlarını mekanik sayaçla değiştirmek gibi bir zorunluluğunun bulunmadığı, bu nedenle idarenin abonelere karşı “mekanik sayacın kullanımının şart olduğu” yaklaşımı yerine, söz konusu sayacın kullanımının özellikle tüketiciye faydalarını, mevcut koşullara uygunluğunu ve teknik avantajlarını ortaya koymasının, mekanik sayaç kullanımının gönüllü olarak tercih edilmesinde olumlu sonuçlar ortaya çıkaracağı değerlendirilmektedir.
25) Şirket tarafından Kurumumuza mekanik sayaç kullanımının gerekli olduğuna ilişkin
makul gerekçelerin ileri sürüldüğü, ancak bu konuda görsel ve yazılı iletişim kanallarıyla mekanik (faturalı) sayaç uygulamasının abonelere sağladığı avantajların ve faydaların dile getirilerek, mevcut abonelerin gönüllü olarak mekanik sayaç seçmesini teşvik edecek daha çok faaliyet ve tanıtımlara yer vermesinin iyi niyet kurallarına, temel tüketici haklarına, iyi yönetim ilkelerine ve hakkaniyete uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
26) Ayrıca, sayaçların değiştirilmesi gerekliliğinin ortaya çıktığı durumlarda yapılan
uygulamalar değerlendirildiğinde; abonelere sayaçlarının değiştirilmesi gerektiği bilgisinin 14 gün öncesinde ve yazılı olarak yapıldığı, ancak abonelerin mevcut sözleşme hükümleri çerçevesinde aboneler açısından değişikliğin hukuki öngörülebilirlik ilkesine uygun olmadığı, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesi gereği işlemlerin açık, anlaşılır, uygulanabilir ve öngörülebilir olması gerektiği, bu süreçte mevsim koşullarının, abonelerin ekonomik ve fiziksel koşullarının uygun olmaması ihtimallerinin göz önünde bulundurulması gerektiği ve bu nedenlerle, daha geniş sürelerde gerekli bilgilendirmelerin yapılarak sayaç değişimlerinin gerçekleştirilmesi sisteminin benimsenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
27) Kurumumuzca yapılan değerlendirilmesi neticesinde; Başkent Doğalgaz Dağıtım
A.Ş.’nin bir tercih hakkı tanımadan başvuranı mekanik sayaç kullanmaya zorlamasının, hukuka, hakkaniyete, temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
28) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle
“karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz
tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un “Başvuru” başlıklı 68 inci maddesi
kapsamında İlçe Tüketici Hakem Heyetine başvuru yolu, “Karar ve karara itiraz” başlıklı 70’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tüketici hakem heyetinin kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Tüketici Hakem Heyetinin bulunduğu yerdeki Tüketici
Mahkemesine itiraz yolu açıktır.
VII. KARAR Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURULARIN KISMEN REDDİNE KISMEN
KABULÜNE,
Başvurandan alınan 300 ABD Doları ödemenin iade edilmesi talebi ile mekanik sayaç bağlanması nedeniyle talep edilen güvence bedelinin iade edilmesi talebinin
REDDEDİLMESİNE,
Sayaçların değiştirilmesi sürecinde abonelerin makul zaman aralığında bilgilendirilmesi ve abonelerin talepleri doğrultusunda sayaç türünün belirlenerek hizmet sağlanması yönünde
BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA, ENERJİ PİYASASI
DÜZENLEME KURUMUNA VE BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM
ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, BAŞKENT DOĞALGAZ
DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi