|
ÖZET: Başvuru, Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş. tarafından ön ödemeli doğal gaz sayaçlarının sökülmesi ve mekanik sayaç takılması sürecinde yaşanan sorunları içermektedir. Başvuran, ön ödemeli sayaçlarının izinsiz olarak söküldüğünü ve mekanik sayaç için 537 TL güvence bedeli talep edildiğini belirtmiştir. Başvuru, 24 Ekim 2019 tarihinde yapılmış olup, ilgili idareden gelen açıklamalarda, sayaç değişiminin yasal çerçevede gerçekleştirildiği ifade edilmiştir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, eski ve hasarlı sayaçların değiştirilmesi gerektiğini ve mekanik sayaç takılmasının dağıtım şirketinin inisiyatifinde olduğunu belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, mekanik sayaç takılmasının zorunlu kılınmasının hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir. Abonelere sayaç seçimi konusunda tercih hakkı tanınmaması, temel tüketici haklarına ve hukukun genel ilkelerine aykırı bulunmuştur. Ayrıca, abonelerin bilgilendirilmesi ve talepleri doğrultusunda sayaç türünün belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, güvence bedelinin alınmaması talebi reddedilmiş, ancak abonelerin taleplerine uygun hizmet sağlanması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6024-S.20.9590
BAŞVURU NO : 2019/18649
KARAR TARİHİ : 15/04/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Mekanik sayaç takılması halinde güvence bedeli ödenmemesi ve sayaç tercihlerinin alınması talebi hakkında
BAŞVURU TARİHİ : 24/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda,
başvuran , kullanmakta oldukları ön ödemeli doğal gaz sayaçlarının 12/9/2019 tarihinde haber vermeksizin söküldüğünü, 537 TL karşılığında mekanik sayaç takılacağının söylendiğini, yeni sayacın ön ödemeli olmasını istemelerine rağmen mekanik sayaca zorlandıklarını belirterek, ön ödemeli sayaç takılmasını yahut mekanik sayacın 537 TL ödemenin alınmadan yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 11/11/2019 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Başkent
Doğalgaz Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nün 20/11/2019 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde, özetle;
2.1) ELEKTROMED firmasının 5/5/2016 tarihli konuya ilişkin teknik açıklamalarının yer
aldığı yazıya,
2.2) ELSEL firmasının 3/7/2018 tarihli ön ödemeli doğal gaz sayacına ilişkin açıklamaların yer
aldığı yazıya,
2.3) Sayıştay Başkanlığının 2011 yılı Başkent Doğalgaz Anonim Şirketi 2011 yılı raporuna yer
verilmiştir.
3) Kurumumuzun 11/11/2019 tarihli bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Enerji
Piyasası Düzenleme Kurumu’nun sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
3.1) Başvuranın ilgili adreste bulunan sayacının 20 yılını doldurmuş eski ve hasarlı bir ön
ödemeli sayaç olması sebebiyle, herhangi bir mağduriyet yaşanmadan değişiminin sağlanması amacıyla dağıtım şirketine başvuru yapılması hususunda 30/07/2019 tarihinde bildirim yapıldığı; ancak bu hususta başvuruda bulunulmadığı, ilgili mevzuat gereğince değişim işlemlerinin tamamlanması için söz konusu sayacın 12/09/2019 tarihinde söküldüğü ve doğal gaz arzının durdurulduğunun ifade edildiği,
3.2) Başkentgaz tarafından diğer şikâyet başvuruları kapsamında yapılan açıklamalarda, doğal
gaz piyasası mevzuatı çerçevesinde 20 senesini dolduran sayaçların değişiminin yapıldığı, bu sayaçların ölçüm hassasiyetini kaybettiği için yanlış ölçüm yapmaya başladığı ve hatalı tahakkuk nedeniyle aboneleri mağdur ettiği, yeni yapılan abonelik sözleşmelerinde sayaç tipinin belirlenmesi hususunun dağıtım şirketinin inisiyatifinde olduğu, adrese mekanik sayaç takılması nedeniyle güvence bedeli tahakkuk ettirildiğinin ifade edildiği,
3.3) 26/12/2016 tarihli ve 6807 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet
Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar gereğince 14 ve 20 yıllık sayaçların müşteri talebi aranmaksızın değiştirilebileceği, mekanik sayaç takılan abonelerden güvence bedeli alınabileceği ve güvence bedelinin abonelik sonlandırıldığında güncellenerek iade edileceği hususlarının açık olduğu, bu kapsamda, dağıtım şirketinin uygulamasının doğal gaz piyasası mevzuatına aykırılık teşkil etmediğinin mütalaa edildiği,
3.4) Diğer yandan, doğal gaz kullanımına ilişkin tüketici şikâyetlerinin büyük çoğunluğunun,
ön ödemeli sayaçların farklı sebeplerle arıza durumuna düşmesi, ön ödemeli sayaç pillerinin bitmesi, doğal gaz alım ve tüketim miktarları arasında fark bulunması, eksi tüketim sebebiyle vasati olarak hesaplanan borcun hesaplanma ve tahakkuk şekli, oluşan borcun usulsüz kullanım nedeniyle ev sahibinden mi yoksa kiracıdan mı tahsil edileceği vb. nedenlerden oluştuğu,
3.5) Başkentgaz tarafından ön ödemeli sayaç sorunlarına ilişkin iletilen muhtelif yazılarda,
özetle, 1994 yılında üretimine başlanarak yıllar itibariyle abonelere takılan ve ön ödemeli sistemde kullanımı gerçekleştirilen ortalama bir milyon ön ödemeli sayacın devre ve kartlarının günümüz itibariyle gerekli teknolojik revizyonlara uyum sağlayamadığı, özellikle 57 devre tanımı altında kullanılan 6 Volt’luk smart kartların günümüzde üretilmediği, bu kartların formatlanarak sisteme geri kazandırıldığı, 57 ve 74 devre tanımı ile kullanılan kartlara ait devrelerin bilgi getirebilme özelliği olmadığı, bu kartların yedek parça imkanı bulunmadığı ve sistem revizyonları kapsamında sınırlı imkana sahip olduğu, eski devrelere sahip sayaçların yenilemesinin yapılamaması nedeniyle kalibrasyon yapılmak suretiyle sisteme geri kazandırıldığı, ancak bu sayaçların sıklıkla tüketim ölçümünde hata yapması ve/veya arızaya geçmesi nedeniyle aboneleri maddi anlamda mağdur ettiği, ön ödemeli sayaç arızalarının dağıtım şirketine ilave maliyet yarattığı, ayrıca ön ödemeli sayaçların usulsüz doğal gaz kullanımını beraberinde getirdiği, usulsüz doğal gaz kullanımı sonucu ev sahibi-kiracı ilişkilerinde ön ödemeli sayacın arızalanması veya hatalı ölçüm yapması halinde doğal gaz bedelinin tahakkukunun problem yarattığı, ön ödemeli sayaçlarda fiili tüketim gerçekleşmediği için adil faturalandırma yapılamadığı, doğal gazın satıldığı dönemdeki K Katsayısı ile doğal gazın kullanıldığı dönemdeki K Katsayısı farklı olduğu için dağıtım şirketince kendisine ödemesi hiçbir zaman yapılmayacak olan gazın bedelinin ilgili kurumlara ödenmek zorunda kalındığının ifade edildiği,
3.6) Geçmiş dönemde ön ödemeli sayaçlarda meydana gelen arızalar kapsamında dağıtım
şirketinin abonelere mekanik sayaç takmaya başlaması ve abonelerden de ön ödemeli sayaç takılmasına yönelik yoğun talep olması nedeniyle Başkentgaz’a arıza nedeniyle yapılan sayaç değişimlerinde müşteri muvafakati yoksa ön ödemeli sayaçların yine ön ödemeli sayaçlar ile değiştirilmesi; tedarik edilememesi halinde ise mekanik sayaçların tesis edilerek arızanın giderilmesi halinde yeniden ön ödemeli sayaç tesis edilmesi hususunda uyarıda bulunulmuş olup müşteri muvafakati dışında yapılan değişimler ve alınan güvence bedeli nedeniyle ihtar cezası verildiği, bu durum üzerine Başkentgaz tarafından hem yeni üretim sayaç temini hem de eski sayaçların bakım ve onarımdan geçirilerek tekrar kullanılması yönünde çalışma yapıldığı, buna karşın aynı sorunlarla hem yeni hem de eski sayaçlarda tekrar karşılaşıldığının iletildiği,
3.7) Bu kapsamda hem dağıtım şirketleri hem de aboneler açısından mağduriyeti minimum
düzeye indirmek amacıyla doğal gaz piyasası mevzuatında düzenleme yapılmış olup 26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine
İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Sayaçların değişimi” başlıklı 11 inci maddesinde yer alan “(3)
Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi)
yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” hükmünün getirildiği,
3.8) İlgili düzenleme çerçevesinde, teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar
bakımından getirilen 14 yıl sınırının; aynı zamanda 333 Sıra No’lu Vergi Usul Kanunu Genel
Tebliği ile paralellik taşıdığı, nitekim söz konusu tebliğin ekinde yer alan amortismana tabi iktisadi kıymetler listesinde doğal gaz sayaçlarına da yer verildiği, “İç Tesisat ve İlgili
Ekipmanlar: İç tesisat boru hattı ve teçhizatı, doğalgaz sayaçları, kazan ve kombi gibi gaz yakıcı cihazlar” bakımından faydalı ömrün 14 yıl olduğunun belirtildiği, ancak ilgili Kurul
Kararında 14 yılını tamamlayan doğal gaz sayaçlarının ancak teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olması halinde değiştirileceğinin düzenlendiği, diğer taraftan ilgili maddede yer alan 20 yıl; Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliği’nin “Periyodik
Muayene” başlıklı 9 uncu maddesinde öngörülen 10 yıllık periyodik kontrolün sonrasında, sayacın 10 yıl daha kullanımına cevaz verecek şekilde düzenlendiği,
3.9) Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin “Sayaç” başlıklı 40
ıncı maddesi çerçevesinde, abonelerce adrese ön ödemeli sayaç takılmasının talep edilebileceği ancak bunun dağıtım şirketinin onayı çerçevesinde gerçekleşebileceğinin hüküm altına alındığı, Başkentgaz tarafından ön ödemeli sayaçla ilgili yukarıda belirtilmiş olan sıkıntılar sebebiyle, ön ödemeli sayaç takılması yönünde yapılan taleplerin karşılanamadığı ve ön ödemeli sayaç değişimi yapması yönünde dağıtım şirketine zorlamada bulunulamayacağının değerlendirildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun;
6.1) “Tarifeler” başlıklı 11’inci maddesinde; “Bu Kanun kapsamında Kurulca onaylanmak
üzere düzenlenen tarifeler, tarifelerin belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar şunlardır: 1) Bağlantı Tarifeleri: Kurumca belirlenecek bağlantı tarife esasları, ilgili bağlantı anlaşmalarına dâhil edilecek olan ve iletim sistemi ya da bir dağıtım sistemine bağlantı için eşit durumda olan serbest tüketiciler arasında ayrım yapılmaması esasına dayalı hükümleri ve şartları içerir. Fiyatlar, bu esaslar dâhilinde taraflarca serbestçe belirlenir. Abonelere Kurum ve dağıtım şirketi arasında belirlenen sabit bağlantı tarifeleri uygulanır.”
6.2) “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; doğal gazın kaliteli, sürekli,
ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır.”
7) 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun;
7.1) “Satıştan kaçınma” başlıklı 6’ncı maddesinin 3’üncü fıkrasında; “Ticari veya mesleki
amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamaz.”
7.2) “Abonelik sözleşmeleri” başlıklı 52’nci maddesinin yedinci fıkrasında; “Sözleşmenin
zorunlu içeriği, tüketici ile satıcı ve sağlayıcının hak ve yükümlülükleri ile diğer uygulama usul ve esasları yönetmelikle belirlenir.” hükmü,
8) 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Sözleşme Özgürlüğü” başlıklı 26. maddesinde;
“Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini Kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler.”
9) 03/11/2002 tarih ve 24925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal
Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin;
9.1) “Tanım ve Kısaltmalar” başlıklı 4’üncü maddesinin beşinci bendinde; “Abone
bağlantı bedeli: Dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç, sayaç bağlantı malzemeleri ve sayaç montaj bedelleri toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli… ifade eder.”
9.2) “Bağlantı” başlıklı 36’ncı maddesinin dördüncü fıkrasında ; “Abone bağlantı bedeli,
bağlantı anlaşmasının imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz.”
9.3) “Müşteri Sözleşmeleri” başlıklı 38’inci maddesinin birinci fıkrasında; “İlk abonelik
esnasında yapılacak abonelik sözleşmesi; iç tesisat proje onayını müteakip gerekli belgelerin dağıtım şirketine ibrazından ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenmiş güvence bedelinin tahakkukundan ve/veya tahsilinden sonra imzalanır veya mesafeli sözleşme yapılır. Abonelik sözleşmesi, doğal gazı fiilen kullanacak olan gerçek veya tüzel kişi veya bunların yetkili temsilcileriyle yapılır.”
9.4) “Güvence Bedeli” başlıklı 39’uncu maddesinde; “Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti
altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz. Güvence bedeli, doğal gazı fiilen kullanmak üzere sözleşme yapan kişilerden veya bunların yetkili temsilcilerinden alınır.
Güvence bedelleri ile bunların hesaplanmasına ilişkin usul ve esaslar, her yıl tarife önerisi ile birlikte dağıtım şirketi tarafından Kuruma önerilir ve Kurul tarafından belirlenir.
Mal ve/veya hizmet üretim amaçlı doğal gaz kullanan aboneler ile serbest tüketiciler güvence bedeli olarak nakit yerine banka kesin teminat mektubu da verebilir.
Abonelik sözleşmesi sona eren veya müşterinin muvafakati ile mekanik sayacı ön ödemeli sayaç ile değiştirilen abonenin, dağıtım şirketinde bulunan güvence bedeli, tüm borçların ödenmiş olması ve nakit olarak alınan güvence bedellerinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde güncelleştirilmesi kaydıyla, abonelik sözleşmesinin sona ermesine ilişkin talep tarihinden itibaren en geç on beş gün içerisinde aboneye veya onun yetkili temsilcisine iade edilir. Serbest tüketicilerden güvence bedeli alınıp alınmayacağı ve koşulları imzalanacak sözleşmeler kapsamında serbestçe belirlenir.”
9.5) “Sayaç” başlıklı 40’ıncı maddesinin üçüncü fıkrasında; “Bağımsız bölüm maliki,
binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsilcilerinin yazılı talebi ve dağıtım şirketinin onayı ile dağıtım şirketi tarafından mevcut mekanik sayaç ön ödemeli sayaç ile değiştirilebilir. Dağıtım şirketi, mevcut mekanik sayacın ön ödemeli sayaç ile değişimi hususunda müşterilerine hiçbir şekilde zorlamada bulunamaz. Sayacın değiştirilmesi durumunda alınacak bedel Kurul Kararıyla belirlenir.”
9.6) Geçici 7’nci maddesinde; “4646 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten evvel alınmış
kanuni bir hak, belge, izin veya yetkilendirmeye müsteniden doğal gaz dağıtım faaliyeti yapan şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişilerince, 31/12/2003 tarihinden önce bağlantıyı oluşturan unsurlar için her ne ad altında ve tutarda olursa olsun bir bedel alınmış ise aynı bağımsız bölüm, bina veya tesis için bağlantı bedeli alınamaz. Bu hüküm abone bağlantı bedelinin unsurlarından olan sayaç ve sayaç bağlantı elemanları için de uygulanır.”
10) Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın;
“Sayaçların değişimi” başlıklı 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda,
başvuran, ön ödemeli doğal gaz sayaçlarının 12/9/2019 tarihinde haber vermeksizin söküldüğünü, 537 TL karşılığında mekanik sayaç takılacağının söylendiğini, yeni sayacın ön ödemeli olmasını istemelerine rağmen mekanik sayaca zorlandıklarını belirterek, ön ödemeli sayaç takılmasını yahut mekanik sayacın 537 TL ödemenin alınmadan yapılmasını talep etmektedir.
13) Doğal gaz dağıtım hizmetleri, 2007 yılına kadar Ankara Büyükşehir Belediyesi ve EGO Genel
Müdürlüğü bünyesinde sürdürülmüş olup, 2007 yılında 5669 sayılı Kanunla, özelleştirilmek üzere kurulan Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş’ye (BAŞKENTGAZ) devredilmiştir. 31 Mayıs 2013 tarihinde imzalanan hisse devir sözleşmesi ile BAŞKENTGAZ‘ın hisselerinin özelleştirilmesi işlemi tamamlanmış olup hali hazırda Ankara’daki doğal gaz hizmetleri Başkent Doğalgaz A.Ş. tarafından vatandaşa sunulmaktadır. Doğal gaz hizmetlerinin sunulması süreçleri esas olarak 4646 sayılı
Doğalgaz Piyasası Kanunu ile Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından verilen Kurul kararları çerçevesinde yürütülmektedir.
14) Doğal gaz hizmeti bu hizmeti yürüten özel hukuk kişisi ile tüketici arasından kurulan
bir abonelik sözleşmesi ile vatandaşa sunulmaktadır. Doğal gaz hizmeti gibi gerçek veya tüzel özel hukuk kişilerine gördürülen ve zorunlu ihtiyaç olarak nitelenebilecek hizmetlerin yürütülmesi, hizmeti yürüten Şirket’in tercih ve yöntemlerine göre doğrudan şekillenebilmekte, olası yanlış yahut haksız uygulamalarda tüketici bakımından başka bir tercihinin de olmaması nedeniyle olumsuz uygulamalar ortaya çıkabilmektedir.
15) Somut olaya bakıldığında, başvuruya konu adreste bulunan sayacın 20 yılını doldurmuş
eski ve hasarlı bir ön ödemeli sayaç olması sebebiyle, değişiminin sağlanması amacıyla dağıtım şirketine başvuru yapılması hususunda 30/07/2019 tarihinde bildirim yapıldığı, ancak bu hususta başvuran tarafından başvuruda bulunulmadığı, bunun üzerine değişim işlemlerinin tamamlanması için söz konusu sayacın 12/09/2019 tarihinde söküldüğü anlaşılmaktadır.
16) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun kararı ile düzenlenen Doğal Gaz Dağıtım
Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Sayaçların değişimi” başlıklı 11’inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilen hükme göre; 14 yılını doldurmuş arızalı sayaçların, diğer durumlarda ise sayaçların arızalı olup olmadığına bakılmaksızın 20 yılını doldurması durumunda değiştirilmesi gerekmekte olup, bu durumda bulunan abonelere yazılı bildirim yapılmak suretiyle 14 gün içerisinde Şirkete yeni sözleşme yapmak üzere başvurmaları gerektiği aksi halde doğal gaz arzının durdurulacağı yönünde bilgilendirme yapılmaktadır.
17) Şirket tarafından takılacak sayaç konusunda abonelerin kartlı(ön ödemeli) veya
faturalı(mekanik) sayaç tercihlerinin alınmadığı, ilgili hüküm gereği Şirketin takdir hakkı kullanarak mekanik sayaç tercihinde bulunduğu, mekanik sayacın takılması nedeniyle de her aboneden “güvence bedeli” alındığı anlaşılmaktadır. “Güvence bedeli” 9.4 numaralı paragrafta yer verildiği üzere; “Dağıtım şirketi, alacaklarını garanti altına alabilmek amacıyla, mekanik sayaç kullanan abonelerden abonelik sözleşmesinin imzalanması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere güvence bedeli alabilir. Ancak ön ödemeli sayaç kullanan abonelerden güvence bedeli alınmaz…” şeklinde açıklanmaktadır. Başvuranın ön ödemeli sayacının 20 yılını doldurmuş bir sayaç olması nedeniyle mekanik sayaç takılmak suretiyle yenilendiği ve 9.4 numaralı paragrafta belirtildiği üzere, mekanik sayaç bağlantısı yapılması nedeniyle aboneden bir kereye mahsus olarak ve Şirketin abonelerin faturalarını ödememesi durumunda alacaklarını garanti altına almak amacıyla her yıl güncellenerek belirlenen miktarda güvence bedeli alındığı ve aboneliğin sonlanması durumunda güncellenerek iade edildiği anlaşıldığında mekanik sayaç takılması durumunda alınan bu güvence bedelinin makul olduğu değerlendirilmektedir.
18) Başvuru belgesi ile bilgi ve belgelerin incelenmesinden; söz konusu sayaç bağlantı ve
değişim sürecindeki esas sıkıntının; abonelik sözleşmesi kapsamında abonelere sayaç tipi seçimi hakkı tanınmaksızın, bölgede alışılageldik bir sayaç tipi olan ön ödemeli sayacının yerine farklı tip bir sayaç olan mekanik(faturalı) sayaç bağlantısını gerektiren, farklı koşullarla yeni sözleşme yapmak durumunda bırakılması olduğu anlaşılmaktadır. Benzer durumdaki abonelerin önceki sözleşmesi kapsamında ön ödemeli sayaç kullanmakta iken, ilgili mevzuat hükmü gerekçe gösterilerek sayaçlarının belirli bir süreyi doldurması nedeniyle değiştirildiği, değiştirilirken ise önceki sözleşme koşulları ve abonelerin sözleşme özgürlüğü haklarının göz ardı edilerek, sağlanan doğal gaz hizmetinin tekelliği, zorunlu bir hizmet olması ve başka seçeneğin de bulunmaması nedeniyle dağıtım şirketinin tercih ve takdir hakları doğrultusunda yeni koşullarla yeni bir sözleşme yapmak durumunda bırakıldığı anlaşılmaktadır.
19) İdarelerin, sayaç seçimi (ön ödemeli veya mekanik) hususunda aboneye tercih etme
hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilmesi ve abonelerin mevzuata göre olmasa da uygulamada mekanik (faturalı) sayaç kullanmaya zorlanmasının, 6098 sayılı Türk
Borçlar Kanununa, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanununun lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir.
20) Nitekim Yargıtay 3. Dairesinin de 2014/16784 E. ve 2015/12327 K. no.lu kararında;
“ASKİ Tarifeler Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur. Ayrıca; 4077 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı Kanunun 6/3)
“Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır” hükmü amirdir. Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli) sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar Kanununa, 4077 ve 6502 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkındaki Yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı) aboneye bırakılması gerektiği yönündedir. O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir.” şeklinde hüküm tesis ettiği görülmektedir. Şirketin, benzer nitelik taşıyan somut durumda da sayaç seçimi (ön ödemeli veya mekanik) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilmesi ve abonelerin mevzuata göre olmasa da uygulamada mekanik (faturalı) sayaç kullanmaya zorlanmasının, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununa, 6502 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkındaki Kanununun lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmektedir.
21) Mevcut mevzuat düzenlemeleri incelendiğinde, abonelerin sayaç değişimi sürecinde
sayaçlarını mekanik sayaçla değiştirmek gibi bir zorunluluğunun bulunmadığı, bu nedenle idarenin abonelere karşı “mekanik sayacın kullanımının şart olduğu” yaklaşımı yerine, söz konusu sayacın kullanımının özellikle tüketiciye faydalarını, mevcut koşullara uygunluğunu ve teknik avantajlarını ortaya koymasının, mekanik sayaç kullanımının gönüllü olarak tercih edilmesinde olumlu sonuçlar ortaya çıkaracağı değerlendirilmektedir.
22) Şirket tarafından Kurumumuza mekanik sayaç kullanımının gerekli olduğuna ilişkin
makul gerekçelerin ileri sürüldüğü, ancak bu konuda görsel ve yazılı iletişim kanallarıyla mekanik (faturalı) sayaç uygulamasının abonelere sağladığı avantajların ve faydaların dile getirilerek, mevcut abonelerin gönüllü olarak mekanik sayaç seçmesini teşvik edecek daha çok faaliyet ve tanıtımlara yer vermesinin iyi niyet kurallarına, temel tüketici haklarına, iyi yönetim ilkelerine ve hakkaniyete uygun olacağı sonucuna varılmıştır.
23) Ayrıca, sayaçların değiştirilmesi gerekliliğinin ortaya çıktığı durumlarda yapılan
uygulamalar değerlendirildiğinde; abonelere sayaçlarının değiştirilmesi gerektiği bilgisinin 14 gün öncesinde ve yazılı olarak yapıldığı, ancak abonelerin mevcut sözleşme hükümleri çerçevesinde aboneler açısından değişikliğin hukuki öngörülebilirlik ilkesine uygun olmadığı, belirlilik ve öngörülebilirlik ilkesi gereği işlemlerin açık, anlaşılır, uygulanabilir ve öngörülebilir olması gerektiği, bu süreçte mevsim koşullarının, abonelerin ekonomik ve fiziksel koşullarının uygun olmaması ihtimallerinin göz önünde bulundurulmamasının sosyal devlet ilkesiyle de bağdaşmadığı değerlendirilmektedir.
24) Kurumumuzca yapılan değerlendirilmesi neticesinde; Başkent Doğalgaz Dağıtım
A.Ş.’nin bir tercih hakkı tanımadan başvuranı mekanik sayaç kullanmaya zorlamasının, hukuka, hakkaniyete, temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
B) İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
25) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin
Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz
tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un “Başvuru” başlıklı 68 inci maddesi
kapsamında İlçe Tüketici Hakem Heyetine başvuru yolu, “Karar ve karara itiraz” başlıklı 70’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tüketici hakem heyetinin kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Tüketici Hakem Heyetinin bulunduğu yerdeki Tüketici
Mahkemesine itiraz yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURULARIN KISMEN REDDİNE KISMEN KABULÜNE,
Mekanik sayaç bağlanması durumunda talep edilen güvence bedelinin alınmaması talebinin
REDDEDİLMESİNE,
Sayaçların değiştirilmesi sürecinde abonelerin gerekli şekillerde bilgilendirilmesi ve abonelerin talepleri doğrultusunda sayaç türünün belirlenerek hizmet sağlanması yönünde BAŞKENT
DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA, ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMUNA VE
BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi