|
ÖZET: Başvuran, Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne (MASKİ) yaptığı başvuru sonucunda su sayacının değiştirilerek mağduriyetinin giderildiğini belirtmiştir. Ancak, MASKİ’nin bu işlemi kendisine ödetmeye çalıştığını iddia etmektedir. Başvuran, 45 yıldır kullandığı eski tip su sayacının, kendisinin bilgisi olmadan kartlı sayaçla değiştirildiğini ve bu işlem için kendisinden depozito, eski sayacın bedeli ve takma-sökme ücreti talep edildiğini ifade etmiştir. Toplamda yaklaşık 350 TL tutarında bir borç oluştuğunu belirterek, bu tutarın silinmesini talep etmiştir.
MASKİ, başvurunun incelenmesi sonucunda, su sayacının 10 yıllık hizmet süresini doldurduğunu ve bu nedenle değişiminin zorunlu olduğunu savunmuştur. Abonenin, su hizmetinin sürekli ve kaliteli bir şekilde sağlandığına dikkat çekilmiştir. Ayrıca, abonenin itirazı üzerine, elektronik kartlı sayacın mekanik sayaçla değiştirildiği belirtilmiştir. MASKİ, bu süreçte yapılan masrafların mevzuata uygun olduğunu ve kamu zararı oluşturmadığını ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın itirazı sonucunda oluşan masrafların idare tarafından karşılanması gerektiğine ve tahakkukların iptal edilerek varsa tahsilatın iade edilmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. İdarenin, başvuranın talebi dışında sayaç değişikliği yapmasının hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır. Kararın, başvurana ve MASKİ’ye tebliğ edilmesi gerektiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/89989-S.20.98746
BAŞVURU NO : 2020/88875
KARAR TARİHİ : 23/12/2020
TAVSİYE KARARI
Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : İdarenin yaptığı su sayacı işlemleri talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/07/2020
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, Kamu Denetçiliği Kurumuna yapmış olduğu başvuru neticesinde su sayacının değiştirilerek mağduriyetinin giderildiğini, ancak Kamu Denetçiliği Kurumu sayesinde yapılan işlemi MASKİ’nin kendisine ödetmeye çalıştığını, MASKİ’nin bilgisi dışında 45 yıldır müstakil evinde kullandığı yarım asırlık eski tip saatli su sayacını kartlı sayaçla değiştirdiğini, ayrıca da kendisinden depozito ve takacak oldukları eski usul saatin parasını istediklerini, ayrıca söküp takma parası da talep ettiklerini, bütün bu kalemler toplandığında ciddi bir tutar oluştuğunu iddia ederek söz konusu işlem nedeniyle kendisinden çeşitli adlar altında alınan yaklaşık 350 TL’nin faturasından silinmesini talep etmektedir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Manisa Büyükşehir
Belediye Başkanlığı Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Abone İşleri
Dairesi Başkanlığı’ndan alınan cevabi yazıda;
“…İlgi yazınızda başvuruya esas konu Genel Müdürlüğümüzce incelenmiştir.
Kayıtlarımızda yapılan incelemede; başvuruda belirtilen adresteki ( Mah. Sok. No:
Turgutlu/MANİSA) meskene ait nolu su aboneliğinin adına kayıtlı olduğu, aboneliğe düzenli olarak su hizmeti sunulduğu görülmektedir.
3516 Sayılı ‘Ölçüler ve Ayar Kanununa dayalı Ölçü ve Aletleri Muayene Yönetmeliğine’ göre
10 yıllık hizmet süresini dolduran sayaçların değişimi ile ilgili olarak 18 Mayıs 2015 tarihinde
yapılmış olan Olağan Genel Kurulu’muzda alınan 14 nolu kararda,
‘Plan ve Bütçe komisyonunda uygun görülerek kabulü yönünde karar alınması tavsiye edilen il genelinde mevcut ve yeni kayıt olacak abonelerde akıllı su sayacı uygulanmasına geçilmesi sayaç ücretlerinin idarece temininde uygulanacak olan taksitlendirme sayısı kadar abonelere taksit yapılarak ücret alınmasına’,
hükmü, uygulanmak üzere yürürlüğe girmiş ve herhangi bir itiraz olmaksızın kesinleşmiştir.
Bu kapsamda 770787 nolu su aboneliğine ait su sayacının damga tarihinin 10 yılı doldurduğu, damga tarihi dolan su sayacının elektronik kartlı su sayacı ile değiştirildiği sistemimizde yapılan incelemede tespit edilmiştir.
Genel Müdürlüğümüzce abonenin Kurumunuza yapmış olduğu başvurusu üzerine ‘Dostane
Çözüm’ usulü dikkate alınarak 770787 nolu abonelikteki Elektronik Kartlı Sayaç 15/05/2020 tarihinde sökülerek yerine mekanik sayaç montajı gerçekleştirilmiştir.
Genel Müdürlüğümüz Tarifeler Yönetmeliğinin Su Teminat Bedeli Başlıklı 35 nci maddesinin
1 nci fıkrasında,
‘İdare ile sözleşme imzalayan her aboneden, kullanım yerinin değişmesi, abonelik sözleşmesinin sona ermesi veya sözleşmenin feshi halinde su ve atıksu tüketim bedelini ödememesi ihtimaline karşılık olarak teminat bedeli, tarife gurubuna göre Genel Kurulca belirlenerek, aboneden tahsil edilir.’,
hükmü bulunmaktadır.
MASKİ Genel Kurul Kararı ile yürürlüğe konulan 2020 yılı Ücret Tarifesinin Depozito
Ücretleri Başlıklı 13 üncü maddesinde ise (mesken, ticarethane, inşaat v.b.) abonelerinde alınması gereken depozito bedelleri, belirlenmiştir.
Bu işlem sonucunda gerek İçişleri Bakanlığınca onaylı Tarifeler Yönetmeliğinde, gerekse
Genel Kurul Kararı ile yürürlüğe konulan Ücret Tarifesinde yer aldığı üzere İdare malı her tür ürün kullanılarak yapılan hizmet bedelini Belediye Gelirleri Kanunu çerçevesinde tahakkuk edilmesi gerektiğinden; Ücret Tarifesinde belirlenen (54,00 TL+KDV) 63,72 TL sayaç bedeli, (22,75 TL+ KDV) 26,85 TL sayaç sökme ücreti, (22,75 TL +KDV) 26,85 TL sayaç takma ücreti ile depozito ücreti olan 181,18 TL tutarı tahakkuk edilmiş ve halen borç olarak bulunmaktadır.
Her ne kadar abonenin Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumuna yapmış olduğu tarihli başvurusunda sayaç değişikliği nedeniyle tahakkuk edilen depozito ücreti, sökmetakma ücreti ve sayaç ücretini ödemek istememesine rağmen, aboneliğe hizmette sürekli, kaliteli ve yerindelik ilkesi doğrultusunda sağlıklıyeterli içme ve kullanma suyu temininin sağlandığı görülmektedir.
2560 ve 5216 sayılı yasa kapsamında kamu hizmeti yürütmekte olan Genel Müdürlüğümüz
mevzuat çerçevesinde su ve kanalizasyon hizmetlerini Büyükşehir sınırları dahilindeki abonelere etkin bir şekilde sunmaktadır.
Bu bağlamda abonenin Kurumunuz aracılığıyla elektronik kartlı sayaca itiraz ederek mekanik sayaç tercihinde bulunması üzerine kamu zararı oluşturulmaması adına yazımızda belirtilen ücretlerin tahsil edilmek istenmesi; tüketici bakımından olumsuzluğa meydan vermeyen, kamu zararı oluşturmayan ve hizmet gerekleri açısından hukuka aykırılık taşımayan söz konusu uygulamada, mevzuata aykırı bir husus bulunmamaktadır.
Bilgilerinize arz ederim.”, şeklinde ifade edilmiştir.
III.İLGİLİ MEVZUAT
3.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1.“Vergi ödevi” başlıklı 73 üncü maddesinde; “Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.”, 3.2.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 3.3.“Mahalli İdareler” başlıklı 127 nci maddesinde; “… Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir…”, 3.4.“Tüketicileri Korunması” başlıklı 172 nci maddesinde; “Devlet, tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik eder.”,
4.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5.2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun; 5.1.“Görev ve yetkiler” başlıklı 2 nci maddesinin (a) bendinde; “İçme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine dağıtılması için; kaynaklardan abonelere ulaşıncaya kadar her türlü tesisin etüt ve projesini yapmak veya yaptırmak, bu projelere göre tesisleri kurmak veya kurdurmak, kurulu olanları devralıp işletmek ve bunların bakım ve onarımını yapmak, yaptırmak ve gerekli yenilemelere girişmek”, 5.2.“Gelirler” başlıklı 13 üncü maddesinde; “… a) Su satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık, tarifesine göre abonelerden alınacak ücretler, b) Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca, su ve kanalizasyon tesislerinden yararlananlardan ilgili belediye adına alınacak katılma payları …”, 5.3.Ek 5 inci maddesinde; “Bu Kanun diğer büyükşehir belediyelerinde de uygulanır.”,
6.5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun,
6.1.“Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinin (r) bendi; “Su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak; kaynak suyu veya arıtma sonunda üretilen suları pazarlamak”, 6.2.“Büyükşehir belediyesinin gelirleri” başlıklı 23 üncü maddesinin (m) bendi; “Yapılacak hizmetler karşılığı alınacak ücretler.”,
7.6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun,
7.1.“Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “… k) Tüketici: Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişiyi, l) Tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi…”, 7.2.“Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında; “Sözleşmede öngörülen koşullar, sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemez.”, 7.3.“Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar” başlıklı 5 inci maddesinin 4 üncü fıkrasında; “Sözleşme şartlarının yazılı olması hâlinde, tüketicinin anlayabileceği açık ve anlaşılır bir dilin kullanılmış olması gerekir. Sözleşmede yer alan bir hükmün açık ve anlaşılır olmaması veya birden çok anlama gelmesi hâlinde; bu hüküm, tüketicinin lehine yorumlanır.”,
8.6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun,
8.1.“Genel işlem koşulları” başlıklı 20 nci maddesinde; “Genel işlem koşulları, bir sözleşme yapılırken düzenleyenin, ileride çok sayıdaki benzer sözleşmede kullanmak amacıyla, önceden, tek başına hazırlayarak karşı tarafa sunduğu sözleşme hükümleridir… Genel işlem koşullarıyla ilgili hükümler, sundukları hizmetleri kanun veya yetkili makamlar tarafından verilen izinle yürütmekte olan kişi ve kuruluşların hazırladıkları sözleşmelere de, niteliklerine bakılmaksızın uygulanır.”, 8.2.“1.Yazılmamış sayılma” başlıklı 21 inci maddesinde; “Karşı tarafın menfaatine aykırı genel işlem koşullarının sözleşmenin kapsamına girmesi, sözleşmenin yapılması sırasında düzenleyenin karşı tarafa, bu koşulların varlığı hakkında açıkça bilgi verip, bunların içeriğini öğrenme imkânı sağlamasına ve karşı tarafın da bu koşulları kabul etmesine bağlıdır. Aksi takdirde, genel işlem koşulları yazılmamış sayılır.”, 8.3.“III.Yorumlanması” başlıklı 23 üncü maddesinde; “Genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanır.”, 8.4.“V.İçerik denetimi” başlıklı 25 inci maddesinde; “Genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamaz.”, 9.Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin, 9.1.“Sayaç satış ücreti” başlıklı 18 inci maddesinde; “Abonelerin arızalı, çalışmayan ve ekonomik ömrünü doldurmuş sayaçları, idareye ait sayaç takılarak değiştirilmiş ise sayaç ücreti, her yıl Genel Kurulca belirlenerek uygulanır.”, 9.2.“Sayaç sökme-takma hizmet ücreti” başlıklı 23 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Ekonomik ömrünü doldurmuş ve 10 yıl süresi dolarak ayar için sökülmüş sayaçların tamir ettirilmeden yeni sayaç takan abonelerden sayaç sökme-takma ücreti alınmaz.”, 9.3.“Sayaçlar” başlıklı 63 üncü maddesinin 17 nci fıkrasında; “İdare, su sayaçlarının tüketimi doğru kayıt edip etmediğini, kaçak ve usulsüz su kullanılıp kullanılmadığını tespit etmek üzere, gerek gördüğü zaman yerinde inceleme yapmaya, sayaçların doğruluğundan şüphe edilmesi halinde, bir kontrol sayacı takmaya ve sökülen sayacın tamir, bakım ve ayar için gerekli masrafı, aboneden tahsil etmeye yetkilidir.”, 9.4.“Sayaçlar” başlıklı 63 üncü maddesinin 20 nci fıkrasında; “İdare su sayaçlarını satın alıp aboneye satabileceği gibi abonelerden standartlara uygun olmak koşuluyla İdarenin belirlediği tipteki sayacı satın almasını talep edebilir”, 9.5.“Sayaçlar” başlıklı 63 üncü maddesinin 21 inci fıkrasında; “Sayaçların ücret bedeli günün rayiç değerlerine göre, Genel Kurulca belirlenen esaslarda aboneden tahsil edilir.”, 10.Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/05/1980 tarihinde kabul edilen İdari Takdir
Yetkisinin Kullanılmasına İlişkin R(80)2 Sayılı Tavsiye Kararının, “Tavsiye Kararına Ek
Takdir Yetkisinin Kullanılmasında Uygulanacak Temel İlkeler” bölümünde, “Takdir yetkisini kullanan bir idari makam; (1)Yetkinin veriliş amacından başka amaç güdemez.
(2)Yalnızca olaya ilişkin öğeleri hesaba katarak nesnelliğe ve tarafsızlığa uyar.
(3)Hakkaniyete uymayan ayırımcılığı önleyerek yasa önünde eşitlik ilkesini gözetir.
(4)İşlemin amacıyla, kişilerin hakları, özgürlükleri veya menfaatleri üzerindeki olumsuz etkileri arasında uygun bir denge sağlar.
(5)İşlemi, her somut olaya göre belirlenen makul bir süre içinde yapar. (6)Genel idari ilkeleri tutarlı bir şekilde uygular ve aynı zamanda her olayın özelliklerini göz önünde tutar.”, 11.Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Komitenin İyi İdare Konusunda Üye
Devletlere CM/Rec2007) 7 sayılı Tavsiye Kararı’nın ekindeki İyi İdare Yasası’nda; “İdare yasaya uygun faaliyette bulunur. Takdir yetkisini kullandığında da keyfi kararlar alamaz…
Yetkilerini ve işleyiş yöntemlerini düzenleyen kendi iç düzen kurallarına uygun davranır…
İdare eşitlik ilkesine uyar…
Yalnızca ilgili verileri dikkate alarak nesnel biçimde davranır…
İdare takdir yetkisi kullandığında, kararının özel kişilerin hak ve çıkarları üzerindeki her türlü olumsuz etkisi ile takip edilen amaç arasında uygun bir denge kurar. Alınan hiç bir önlem aşırı olmamalıdır…
İdare hukuki kesinlik ilkesine uygun faaliyette bulunur…”, hükümlerine amirdir.
IV.KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
12.İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13.Başvuran, Kamu Denetçiliği Kurumuna yapmış olduğu başvuru neticesinde su sayacının değiştirilerek mağduriyetinin giderildiğini, ancak Kamu Denetçiliği Kurumu sayesinde yapılan işlemi MASKİ’nin kendisine ödetmeye çalıştığını, MASKİ’nin bilgisi dışında 45 yıldır müstakil evinde kullandığı yarım asırlık eski tip saatli su sayacını kartlı sayaçla değiştirdiğini, ayrıca da kendisinden depozito ve takacak oldukları eski usul saatin parasını istediklerini, ayrıca söküp takma parası da talep ettiklerini, bütün bu kalemler toplandığında ciddi bir tutar oluştuğunu iddia ederek söz konusu işlem nedeniyle kendisinden çeşitli adlar altında alınan yaklaşık 350 TL’nin faturasından silinmesini talep ettiği tespit edilmiştir.
14.Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü Abone İşleri Dairesi Başkanlığı’nın Kurumumuza verdiği cevabi yazı tetkik edildiğinde, başvuruda belirtilen adresteki meskene ait nolu su aboneliğinin adına kayıtlı olduğu, aboneliğe düzenli olarak su hizmeti sunulduğunun görüldüğü;
3516 Sayılı ‘Ölçüler ve Ayar Kanununa dayalı Ölçü ve Aletleri Muayene Yönetmeliğine’ göre
10 yıllık hizmet süresini dolduran sayaçların değişimi ile ilgili olarak 18 Mayıs 2015 tarihinde
yapılmış olan Olağan Genel Kurulu’nda alınan 14 nolu kararın hükmü, uygulanmak üzere yürürlüğe girdiği; herhangi bir itiraz olmaksızın kesinleştiği; nolu su aboneliğine ait su sayacının damga tarihinin 10 yılı doldurduğu; damga tarihi dolan su sayacının elektronik kartlı su sayacı ile değiştirildiği sistemde yapılan incelemede tespit edildiği; Genel Müdürlük tarafından abonenin Kuruma yaptığı başvurusu üzerine ‘Dostane Çözüm’ usulü dikkate alınarak 770787 nolu abonelikteki elektronik kartlı sayaç 15/05/2020 tarihinde sökülerek yerine mekanik sayaç montajı gerçekleştirildiğini ifade ettiği tespit edilmiştir.
15.Yazının devamında, MASKİ Genel Kurul Kararı ile yürürlüğe konulan 2020 yılı Ücret
Tarifesinin Depozito Ücretleri Başlıklı 13 üncü maddesinde ise (mesken, ticarethane, inşaat v.b.) abonelerinde alınması gereken depozito bedellerinin belirlendiği; bu işlem sonucunda gerek İçişleri Bakanlığınca onaylı Tarifeler Yönetmeliğinde, gerekse Genel Kurul Kararı ile yürürlüğe konulan Ücret Tarifesinde yer aldığı üzere idare malı her tür ürün kullanılarak yapılan hizmet bedelini Belediye Gelirleri Kanunu çerçevesinde tahakkuk edilmesi gerektiğinden; Ücret Tarifesinde belirlenen (54,00 TL+KDV) 63,72 TL sayaç bedeli, (22,75 TL+ KDV) 26,85
TL sayaç sökme ücreti, (22,75 TL +KDV) 26,85 TL sayaç takma ücreti ile depozito ücreti olan 181,18 TL tutarı tahakkuk edildiği; halen borç olarak bulunduğu; her ne kadar abonenin Türkiye
Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumuna yaptığı tarihli başvurusunda sayaç değişikliği nedeniyle tahakkuk edilen depozito ücreti, sökmetakma ücreti ve sayaç ücretini ödemek istememesine rağmen, aboneliğe hizmette sürekli, kaliteli ve yerindelik ilkesi doğrultusunda sağlıklıyeterli içme ve kullanma suyu temininin sağlandığını ifade ettiği tespit edilmiştir.
16.Yazının devamında; 2560 ve 5216 sayılı yasa kapsamında kamu hizmeti yürütmekte olan
Genel Müdürlüğün mevzuat çerçevesinde su ve kanalizasyon hizmetlerini Büyükşehir sınırları dahilindeki abonelere etkin bir şekilde sunduğu; bu bağlamda abonenin Kurum aracılığıyla elektronik kartlı sayaca itiraz ederek mekanik sayaç tercihinde bulunması üzerine kamu zararı oluşturulmaması adına belirtilen ücretlerin tahsil edilmek istenmesi; tüketici bakımından olumsuzluğa meydan vermeyen, kamu zararı oluşturmayan ve hizmet gerekleri açısından hukuka aykırılık taşımayan söz konusu uygulamada, mevzuata aykırı bir husus bulunmadığını ifade ettiği tespit edilmiştir.
17.Başvuranın ilk işlem yapılmadan önce (elektronik kartlı sayaç takılmadan önce ve sonra) ilgili İdareye bu sayacı istemediğine ilişkin başvuruda bulunması ve Kurumumuza da iş bu dosya kapsamında elektronik kartlı sayaç istemediğinden bahisle yapmış olduğu başvurusu olması durumları birlikte değerlendirildiğinde, söz konusu sayacın başvuranın talebi ve izni olmadan takıldığı, başvuranın takılan elektronik kartlı sayacı kullanmak istemediği, başvuranın söz konusu sayacı mecburiyetten kullanmak zorunda kaldığı (içme veya kullanma suyu ihtiyacını gidermek vb.), sonradan bu sayacın değiştirildiği ancak masrafların başvurandan talep edildiği sonucuna varılmıştır.
18.Anayasa’nın 123 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir.” hükmü yer almaktadır. Yine Anayasa’nın 127 nci maddesinde; “Mahalli idarelerin kuruluş ve görevleri ile yetkileri, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir.” hükmü mevcuttur. Bu maddelerde yer alan düzenlemeler, idarenin kanuniliği ilkesine vücut vermektedir. İdarenin kanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının görev ve yetkilerinin açık bir biçimde kanunla düzenlenmesini gerekli kılar.
Ayrıca İdarenin kanuniliği ilkesinde; idarenin, eylem ve işlemlerinde kanunlara dayanması ve kanundan aldığı bu yetkiyi yine kanunlara uygun olarak kullanması gerektiği bir gerçektir. Bu kapsamda; adı geçen İdare, ilgili mevzuat hükümleri uyarınca kendi görev ve yetki alanında, karar organları aracılığıyla düzenleme yapmaya veya bu konuda karar almaya yetkili ise de; özellikle bireylere belli bir yükümlülük getiren hususlarda karar alırken, bu konuda yetki aldığı kanun hükümlerini ve bu yükümlüğün ilgili kanundan alınan yetki uyarınca getirildiğini ortaya koymak zorundadır.
19.Diğer taraftan, MASKİ Tarifeler Yönetmeliğinin 63 üncü maddesinin 20 nci fıkrasında; İdarenin su sayaçlarını satın alıp aboneye satabileceğine ilişkin bir hüküm bulunmakta ise de; İdare tarafından bu yetki kullanılırken, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerinin dikkate alınması gerektiği bir gerçektir. Adı geçen Kanunun 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasında; ticari veya mesleki amaçlarla hareket edenler; aksine bir teamül, ticari örf veya adet ya da haklı bir sebep yoksa; bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin, kendisi tarafından belirlenen miktar, ayı, ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınması şartına bağlayamayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, mevzuattan kaynaklanan haklı bir sebep bulunmadan ve İdare tarafından istenen sayaç özelliklerine ilişkin belirleme yapıldıktan sonra bu sayaçların abonelerce de temin edilebileceğine ilişkin olarak tüketicilere bir tercih hakkı sunulmadan, abonelerin sayaçlarının İdarenin kendisinde bulunan sayaçlarla değiştirilmesinin, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasına aykırılık teşkil ettiği sonucuna varılmıştır.
20.İlgili İdare tarafından hazırlanan abonelik sözleşmesi iltihaki sözleşme niteliğindedir.
İltihaki sözleşmelerde, tarafların sözleşme şartları üzerinde müzakere etme gibi bir imkanı bulunmamaktadır. Bu tip sözleşmelerde ortaya çıkan genel işlem koşullarıyla ilgili düzenlemelere, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 20 ile 25 inci maddeleri arasında yer verilmiştir. Adı geçen Kanunun 23 üncü maddesinde; genel işlem koşullarında yer alan bir hüküm, açık ve anlaşılır değilse veya birden çok anlama geliyorsa, düzenleyenin aleyhine ve karşı tarafın lehine yorumlanacağını, 23 üncü maddesinde ise; genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamayacağını hüküm altına alınmıştır. Türk Borçlar Kanunun bahsi geçen maddeleri kapsamında, abonelik sözleşmesi hükümlerin tüketici aleyhine yorumlanması mümkün değildir.
21.Diğer taraftan, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinde; sözleşmede öngörülen koşulların sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemeyeceği, 5 inci maddesinde ise sözleşmede yer alan bir hükmün açık ve anlaşılır olmaması veya birden çok anlama gelmesi hâlinde, bu hükmün tüketicinin lehine yorumlanacağı düzenlemeleri bulunmakta olup, söz konusu Kanun maddeleri kapsamında da abonelik sözleşmesi hükümlerin tüketici aleyhine yorumlanması mümkün değildir.
Ayrıca böyle bir yorum, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun “Dürüst davranma” başlıklı 2 nci maddesine de aykırılık teşkil edecektir.
22.Yargıtay 3. Dairesinin 2014/16784 E. ve 2015/12327 K. no.lu kararında;
“ASKİ Tarifeler Yönetmeliği’nin 12. maddesinde yeni abonelikler için mekanik veya kartlı sayaç kullanımı hususunda idareye taktir hakkı tanınmış ise de; idarenin bu taktir hakkı kullanırken objektif iyi niyet kurallarına uygun davranması zorunludur. Ayrıca; 4077 sayılı
Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanunun 5/3. maddesinde (6502 sayılı Kanunun 6/3)
“Aksine bir teamül, ticarî örf veya âdet yoksa, satıcı bir mal veya hizmetin satışını o mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen miktar, sayı veya ebat gibi koşullara ya da başka bir mal veya hizmetin satın alınmasına bağlı kılamaz. Diğer mal satışı ve hizmet sağlama sözleşmelerinde de bu hüküm uygulanır” hükmü amirdir.
Bu bağlamda davalı idarenin tek taraflı olarak çıkardığı yönetmeliği gerekçe göstererek, iltihakî nitelikteki sözleşmeyle, kartlı (ön ödemeli) sayacı zorunlu tutması, Türk Borçlar
Kanununa, 4077 ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Yasaların, lafzına, ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Dairemiz uygulaması da sayaç seçiminin (kartlı, ön ödemeli veya mekanik, faturalı, okumalı) aboneye bırakılması gerektiği yönündedir. O hâlde mahkemece; mekanik sayaç veya kartlı sayaç seçimi hususunun davacının muhtariyetinde bulunduğu göz ardı edilerek, davacının mekanik sayaç takılması yönündeki talebin reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bu sebeple davacı lehine bozulmasına karar verilmiştir. …” şeklinde hüküm tesis etmiştir.
23.Söz konusu Yargıtay kararında da değinildiği üzere; İdarelerin, sayaç seçimi (kartlı, ön ödemeli veya mekanik vb.) hususunda aboneye tercih etme hakkı tanıması gerekmekte olup, bu hususun göz ardı edilerek abonelerin kartlı sayaç kullanmaya zorlanması, Türk Borçlar
Kanununa, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna ve bu Kanunların ruhuna, düzenleme amaçlarına ve temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
24.Bilindiği gibi hukuk devletinin gereklerinden biri de idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların tazmini olup, anayasanın 125 inci maddesinde de idarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır.
25.Bundan dolayı bahsi geçen idarenin ilk işleminin başvuranın itirazı sonucu düzeltmesi ile oluşan masrafların başvuranın kendi rıza ve iradesi dışında (ilk işlem için) işlemin idare tarafından tesis edildiği düşünüldüğünde oluşan masrafların idare tarafından katlanılması gerektiği, yapılan tahakkukların iptalinin varsa tahsilatın iadesinin gerekli olduğu tespiti yapılmıştır.
26.Ayrıca, MASKİ hakkında daha önce mekanik sayacının değiştirilmemesi talebiyle
Kurumumuza yapılan 2017/6360 numaralı başvurusuyla ilgili olarak Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda; bahsi geçen İdareye 31/10/2017 tarihli “Tavsiye Kararı” verilmiştir.
27.Söz konusu kararda; MASKİ’nin başvuranı kartlı sayaç kullanmaya zorlamasının, hukuka, hakkaniyete, temel tüketici hakları ile hukukun genel ilkelerine aykırı olduğu hususu belirtilmiş olup, başvuranın konuyla ilgili olarak mağduriyet yaşamaması için gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması hususunda adı geçen idareye tavsiye de bulunulmuştur.
28.Yine “Başvuranın, bilgisi ve talebi dışında takılan ön ödemeli elektronik kartlı su sayacının, mekanik su sayacıyla değiştirilmesi” talepli 2017/16670 numaralı başvurusuyla ilgili olarak
Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda; bahsi geçen İdareye 04/04/2018 tarihli “Tavsiye Kararı” verilmiştir.
29.Söz konusu kararda; “Mekanik sayaç kullanmasının sağlanmasına yönelik gerekli olan iş ve işlemlerin yapılması ve ayrıca diğer abonelerin de bu şekilde mağduriyet yaşamaması için konuyla ilgili gerekli düzenlemelerin veya iş ve işlemlerin yapılması” hususlarında idareye tavsiye de bulunulmuştur.
30.Tüm bu açıklamalar, mevzuat hükümleri ve yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde; idarenin ilk işleminin başvuranın itirazı sonucu düzeltmesi ile oluşan masrafların başvuranın kendi rıza ve iradesi dışında (ilk işlem için) işlemin idare tarafından tesis edildiği düşünüldüğünde oluşan masrafların idare tarafından katlanılması gerektiği, yapılan tahakkukların iptalinin varsa tahsilatın iadesinin gerektiği, bunun aksi yönünde tesis edilen idari işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı tespit edilmiştir.
B.İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
31.İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
32.14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanunun “Başvuru” başlıklı 68 inci maddesi kapsamında İlçe Tüketici Hakem Heyetine başvuru yolu, “Karar ve karara itiraz” başlıklı 70 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tüketici hakem heyetinin kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Tüketici
Hakem Heyetinin bulunduğu yerdeki Tüketici Mahkemesine itiraz yolu açıktır.
VII.KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
İdarenin işleminin başvuranın itirazı sonucu düzeltmesi ile oluşan masrafların idare tarafından katlanılması gerektiği, yapılan tahakkukların iptalinin varsa tahsilatın başvurana iade edilmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüne tavsiyede bulunulmasına,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana ve Manisa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüne tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi