|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın “Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Sınavı” sorularının erişime açılması talebi incelenmiştir. ÖSYM, sınav sorularının gizli tutulması ve yalnızca belirli koşullarda erişime açılması gerektiğini savunmuştur. Ancak, 2014 yılından itibaren açık uçlu sorularla yapılan sınavların sorularının ve cevaplarının açıklanmaması, adaylar arasında eşitlik ilkesine aykırı bir durum yaratmaktadır. ÖSYM’nin, sınav yöntemini belirlerken aday sayısını dikkate alması, açık uçlu soruların erişime kapatılması konusunda yeterli bir gerekçe sunmamaktadır.
Karar, bilgi edinme hakkının ve hak arama özgürlüğünün kısıtlanmasının, kamu yararı ile dengelenemediği sonucuna varmıştır. Bu bağlamda, açık uçlu sorularla yapılan sınavların soru ve cevaplarının da, çoktan seçmeli sınavlarda olduğu gibi adayların erişimine açılması gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, ÖSYM’ye bu konuda tavsiyede bulunulmuş ve adayların bilgi edinme haklarının korunması gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3246-S.4655
BAŞVURU NO : 2018/16030
KARAR TARİHİ : 17/05/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın girmiş olduğu “Ortopedi ve Travmatoloji
Anabilim Dalı Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Sınavı” sorularının erişime açılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/12/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, ÖSYM tarafından erişime açılan sınav soruları arşivinde Tıpta Yan Dal
Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı’nda(YDUS) test usulü yapılan klinik sınav soruları adayların erişimine açık olmasına rağmen, “Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalının Yan Dal
Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı” sorularının erişime açılmadığı, açık uçlu yapılan bir sınavda soru kitapçığı ve cevap anahtarının adayların erişimine açılmamasının Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu, sınav sonrasında 3 iş günü içinde sınav sorularına itiraz hakkının tanındığını ancak soruların tam olarak hatırlanamayacağı gibi paylaşılmayan bir cevap anahtarının da olması nedeniyle zaten itiraz etmenin imkân dâhilinde olmadığını, ÖSYM her ne kadar açık uçlu soruların soru ve cevap kâğıtlarını adayların erişimine açılmayacağını ifade etmiş olsa da 2014, 2015, 2016 yıllarında yapılan Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalının
Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavında sorulan sorularda test sorularının da yer aldığı, bu bakımdan soru ve cevapların açıklanması gerektiğini ifade ederek, Ortopedi ve Travmatoloji
Anabilim Dalının Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı soru kâğıdı ve cevap anahtarının adayların erişimine açılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Başkanlığı’nın konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 01/02/2019 tarih …
sayılı yazısı ve eklerinden özetle;
2.1. 15 Temmuz 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanarak yürürlüğe giren
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesi gereğince
Yükseköğretim Kurulu kararlarına, ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş bir kamu kurumu olan
ÖSYM Başkanlığının, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesinin 2.
fıkrasının (ç) bendi uyarınca “Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı Kanunda ve bu
Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek.”, (e) bendi uyarınca “Hizmetin gereklerine uygun ölçme, seçme, değerlendirme ve yerleştirme yöntemlerini belirlemek.”, (i) bendi uyarınca “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak” hususunda; ÖSYM Yönetim Kurulunun 4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 348. maddesinin 6. fıkrasının (a) bendi uyarınca “Sınav sorularının hazırlanması veya sınavların yapılması için gerekli ilkeleri belirlemek.” hususunda yetkili kılındığı, 6114 sayılı Kanun’un 9. maddesinin birinci fıkrasında sınav soruları ile bunları hazırlamakla görevlendirilmiş olan kişilerin kimliklerinin gizli tutulacağı, soru havuzundaki soruların hiçbir koşul altında kısmen ya da tamamen üçüncü şahıslara verilmeyeceği, ikinci fıkrasında sorular ve cevapların, yapılan sınav sona erdikten sonra Yönetim Kurulu kararına istinaden özel erişim usulleri ile adaylara açıklanabileceği düzenlemesi ile ÖSYM’ nin soruların açıklanması hususunda takdir yetkisine sahip olduğunun açıkça ifade edildiği,
2.2. 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un
“Tanımlar” kenar başlıklı 2. maddesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
“Tanımlar” kenar başlıklı 346. maddesinde “kılavuz” un; ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan, adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketi olarak tanımlandığı, 6114 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7. maddesinin beşinci fıkrasında sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulmasının ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yapılacağı, internet sayfasındaki duyuruların adaylara tebliğ hükmünde olduğu, 8. maddesinin dördüncü fıkrasında sınav sorularına ve sınav sonuçlarına itirazların, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanununun ivedi yargılamaya ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla ilgili kılavuzlarda belirtilen süreler içinde doğrudan ÖSYM Başkanlığına yapılacağı, itirazlarla ilgili işlemlerin ve saklanan bilgilerin tespit ve tevsikinde ÖSYM Başkanlığının kayıtlarının esas alınacağının belirtildiği,
2.3. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ve 26 Nisan 2014 tarihli ve 28983 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıpta ve Diş
Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği uyarınca ÖSYM Başkanlığınca yapılan Tıpta
Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı (YDUS), Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalında
2012 yılından itibaren yapılmakta olup, başvuruya konu Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim
Dalında 2012 ve 2013 yıllarında çoktan seçmeli sorularla sınavın yapılmasından mütevellit
2012 ve 2013 yıllarında uygulanan sınav sorularına ÖSYM Başkanlığının internet sayfasından
erişilebilmekle birlikte ÖSYM Yönetim Kurulunun kararları gereği 2014 yılından itibaren açık uçlu sorularla uygulanan Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı dahil yaklaşık 15
Anabilim Dalına ait sınav sorularının kamuoyuna ve adaylara açıklanmadığı, Çocuk Cerrahisi, Deri ve Zührevi Hastalıkları, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji, Fiziksel Tıp ve
Rehabilitasyon, Göğüs Hastalıkları, Halk Sağlığı, Kalp ve Damar Cerrahisi, Nöroloji, Ortopedi ve Travmatoloji, Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi, Radyoloji, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları, Tıbbi Mikrobiyoloji, Tıbbi Patoloji, Üroloji uzmanlık ana dallarındaki sınavlarda açık uçlu sorular yer alırken diğer uzmanlık dallarındaki (Genel Cerrahi, Çocuk
Sağlığı ve Hastalıkları, Kadın Hastalıkları ve Doğum, İç Hastalıkları ve Anesteziyoloji ve
Reanimasyon sınavların çoktan seçmeli sorularla yapılmakta olduğu söz konusu uygulamanın açık uçlu sorularla yapılmış olan diğer sınavlar için de geçerli olduğu, nitekim Tıpta ve Diş
Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği (TUEY) uyarınca ÖSYM’ce hazırlanan, yayımlanması ve uygulanması Sağlık Bakanlığınca uygun bulunan YDUS başvuru kılavuzlarında; “Sınava başvuran adayların, Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılacağı, sınavda uygulanacak soruların telif haklarının
ÖSYM’ye ait olduğu, soruların ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından yayımlanmasına karar verilenler hariç, hiçbir kişi veya kuruma verilmeyeceği, sınava giren adayların bu durumu kabul etmiş sayılacağı” hususunda 6114 sayılı Kanun’un 7. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere adaylara gerekli bilgilendirmenin yapıldığı,
2.4. Başvuranın 2014, 2015 ve 2016 yıllarında yapılan Ortopedi ve Travmatoloji uzmanlık ana dalındaki sınavlarda çoktan seçmeli test sorularının yer aldığı iddiasında gerçeğe uyarlık bulunmadığı, söz konusu yıllarda Ortopedi ve Travmatoloji dalında yapılan sınavlarda tüm soruların açık uçlu olduğu,
2.5. Tıpta Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavında hangi dalların açık uçlu sorularla veya çoktan seçmeli sorularla uygulanacağı hususunun ÖSYM Başkanlığınca sınava başvuran aday sayısı dikkate alınarak belirlenerek ilgili sınavın başvuru kılavuzunda adaylara duyurulmakta olup aday sayısı az olan dallarda açık uçlu, aday sayısı fazla olan dallarda ise çoktan seçmeli sorular uygulandığı,
2.6. Ayrıca adayların soru kitapçığını ve cevap kâğıdını inceleyebilmesi için ÖSYM tarafından 19/12/2013 tarihinde yürürlüğe konulan “Soru Kitapçığının ve/veya Cevap Kâğıdının
Adaylar/Kurumlar Tarafından İncelemesine İlişkin Talimat” ile dileyen adayların
ÖSYM’ye başvuruları halinde yine 4982 sayılı Kanunda bilgi ve belgeye erişim yollarından biri olan kendilerine ayrılan özel bir ofiste kendilerine ait soru kitapçıkları, cevap kağıtları ile cevap anahtarını inceleme imkanı da tanınmakta olduğu, sınav başvuru kılavuzları ile adaylara gerekli bilgilendirmenin yapıldığı, söz konusu talimatın 6. maddesinin 16. bendi uyarınca adayların soru kitapçığı inceleme salonuna alınışında “Adayların ve Sınav Görevlilerinin
Sınav Binalarına Giriş Koşullarına İlişkin Yönetmelik’ in 10. maddesinin (d) bendinde belirtilen güvenlik tedbirleri uygulanmakta olup bu kapsamda kağıt, kalem, silgi vb. eşyalar inceleme salonuna alınmadığı,
2.7. Konu ile ilgili Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulu Kararlarına bakıldığında;
2.7.1. 21/12/2014 tarihinde uygulanan Adli Yargı Hakim ve Savcı Adaylığı Yazılı Sınavında kendisine ait soru kitapçığı ve cevap anahtarı örneğinin tarafına gönderilmesi talepli yapılan başvurunun reddi işlemi ile ilgili olarak Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kuruluna yapılan itiraz hakkında Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulunun 05/03/2015 tarihli ve 2015/443 sayılı Kararında, 4982 sayılı Kanunun 10. Maddesinde belirtilen özel erişim usulleri gereği kamusal sınavlara ait soru kitapçığı ve cevap anahtarı taleplerinin yerinde inceleme yaptırılmak suretiyle karşılanabileceği gerekçesiyle başvurunun reddine karar verildiği,
2.7.2. Girmemiş olduğu 2013 ve 2014 Adli ve İdari Yargı Hakimlik ve ALES sınavlarına ait soru kitapçığı ve cevap anahtarı örneğinin tarafına verilmesi talepli olarak yapılan bilgi edinme başvurusunun ÖSYM tarafından reddi işlemine karşı Bilgi Edinme ve Değerlendirme
Kuruluna yapılan itiraz hakkında Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulunun 19/03/2015 tarihli ve 2015/625 sayılı kararında, sınava katılmayan aday açısından 4982 sayılı Bilgi
Edinme Hakkı Kanununun 24. Maddesinin “Fikir ve sanat eserlerine ilişkin olarak yapılacak bilgi edinme başvuruları hakkında ilgili kanun hükümleri uygulanır” hükmü gereğince başvurunun bilgi edinme hakkı kapsamı dışında bulunduğu gerekçesiyle başvurunun reddine karar verildiği,
2.8. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 20/B maddesi uyarınca ÖSYM tarafından yapılan sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalarda dava açma süresi 10 gün olup adaylarca yapılan itirazlar dava açma süresini durdurmadığı,
6114 sayılı Kanun’un 9. maddesinin ikinci fıkrasındaki sınav soru ve cevaplarının, yapılan sınav
sona erdikten sonra Yönetim Kurulu kararına istinaden özel erişim usulleri ile adaylara açıklanabileceğine ilişkin amir hükmü ve “Soru Kitapçığının ve/veya Cevap Kâğıdının
Adaylar/Kurumlar Tarafından İncelemesine İlişkin Talimat” uyarınca adayların, soru kitapçığı ve cevap kâğıtlarını inceleyebilmekte olduğu; Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulunun mezkur kararlarında, sınav soru ve cevaplarına erişim hususunda adaylara özel erişim usullerinin uygulanmasında bilgi edinme hakkına aykırılık bulunmadığına karar verildiği, ilgili mevzuat ve kılavuz hükümleri ile Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulu kararları uyarınca sınav sorularının açıklanması ve özel erişim usullerinin uygulanması hususunda ÖSYM
Başkanlığının takdir yetkisi bulunduğu, Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.
5. 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun;
5.1. “ Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “ Bu Kanunda geçen;… e) Bilgi veya belgeye erişim: İstenen bilgi veya belgenin niteliğine göre, kurum ve kuruluşlarca, başvuru sahibine söz konusu bilgi veya belgenin bir kopyasının verilmesini, kopya verilmesinin mümkün olmadığı hâllerde, başvuru sahibinin bilgi veya belgenin aslını inceleyerek not almasına veya içeriğini görmesine veya işitmesine izin verilmesini, … İfade eder.”
5.2. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, bu
Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler.”
5.3. “Bilgi veya belgeye erişim” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, başvuru sahibine istenen belgenin onaylı bir kopyasını verirler. Bilgi veya belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hâllerde, kurum ve kuruluşlar ilgilinin; a) Yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslını incelemesi ve not alabilmesini, b) Ses kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları dinleyebilmesini, c) Görüntü kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları izleyebilmesini, Sağlarlar.”
5.4. “Fikir ve sanat eserleri” başlıklı 24 üncü maddesinde; “Fikir ve sanat eserlerine ilişkin olarak yapılacak bilgi edinme başvuruları hakkında ilgili kanun hükümleri uygulanır.”
6. 27/4/2004 tarih ve 25445 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in;
6.1. “Başvuru usulü” başlıklı 9 uncu maddesinde; “ … Başka bir kanun uyarınca yapıldığı belirtilmeyen başvurular, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında yapılmış sayılır…”
6.2. “Başvuru ücretleri” başlıklı 22 nci maddesinde; “Kurum ve kuruluşlar, elektronik posta yoluyla erişim sağlananlar dahil, erişimine olanak sağladıkları bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden, bilgi veya belgelere erişimin gerektirdiği inceleme, araştırma, kopyalama, postalama ve diğer maliyet unsurları ile orantılı ölçüde ücret tahsil edebilir. Kurum ve kuruluşlarca uygulanacak bilgiye erişim ücret tarifesi Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir…”
7. Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan 14/02/2006 tarih ve 26080 sayılı Bilgi ve Belgeye
Erişim Ücreti Genel Tebliğin 3 üncü maddesi; “Yukarıdaki 1 ve 2 nci sıralarda belirtilenlerin dışında kalan bilgi ve belgelerden, nitelik ve niceliği gereği veya hukuki ve teknik nedenlerle, bilgi ve belgenin inceletilmesi, not aldırılması, dinletilmesi, izletilmesi, fotoğraf ve video kaydının çektirilmesi, resminin yaptırılması ve sair yöntemlerle başvuru sahibine verilecek veya iletilecek olanlar için, inceleme ve araştırma da dâhil olmak üzere, yapılacak harcamalar ile oluşacak her türlü maliyet ve sair giderler, kurum ve kuruluşlarca tespit ve tahsil edilecektir.”
8. 15/07/2018 tarihli, 4 Sayılı, Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar İle
Diğer Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
ÖSYM ara başlığı altındaki;
8.1. “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 nci maddesinde; “(2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır: …ç) Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek. d) Sınav hizmetlerinin yerine getirilmesinin tüm aşamalarında, konuyla ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak gerekli güvenlik tedbirlerini almak. e) Hizmetin gereklerine uygun ölçme, seçme, değerlendirme ve yerleştirme yöntemlerini belirlemek. f) Sınav yapılacak merkezleri oluşturmak, sınav hizmetlerini yapacak kişileri belirlemek ve gerekli görevlendirmeleri yapmak.”,
8.2. “Başkan, Başkan yardımcıları ve Yönetim Kurulu “ başlıklı 348 inci maddesinde; “(6)
Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır: a) Sınav sorularının hazırlanması veya sınavların yapılması için gerekli ilkeleri belirlemek. …ç) Sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme faaliyetlerine yönelik olarak adaylardan veya kurumlardan alınacak hizmet bedellerini ve bedel alınmayacak hizmetleri, kişi, kurum ve kuruluş itibarıyla tespit etmek…”,
9. 03/03/2011 Tarihli ve 6114 Sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri
Hakkında Kanun’un;
9.1. “Temel İlkeler ” başlıklı 7 nci maddesinde; “(1)Sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemleri, güvenilirlik, gizlilik, tarafsızlık, bilimsellik ilkeleri çerçevesinde ve adaylara fırsat eşitliği sağlayacak biçimde yapılır….(5) Sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır.
İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir.”,
9.2. “Sınav merkezleri, görevliler, sonuçlara itiraz” başlıklı 8 inci maddesinde; “…(4)
Sınav sorularına ve sınav sonuçlarına itirazlar, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun ivedi yargılamaya ilişkin hükümleri saklı kalmak kaydıyla ilgili kılavuzlarda belirtilen süreler içinde doğrudan Başkanlığa yapılır. İtirazlarla ilgili işlemlerin ve saklanan bilgilerin tespit ve tevsikinde Başkanlık kayıtları esas alınır…”
9.3. “Sınav güvenliği” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1) Sınav soruları ile bunları
hazırlamakla görevlendirilmiş olan kişilerin kimlikleri gizli tutulur. (Değişik ikinci cümle:
2/12/2016-6764/71 md.) Başkanlık, gizlilik ve güvenliğin sağlanması için sınav öncesinde, sınav sırasında ve sonrasında gerekli bütün tedbirleri alır, ilgili tüm kurumlarla işbirliği yapar, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile yapılacak protokoller çerçevesinde veri tabanlarında sınav ve yerleştirmeler için ihtiyaç duyulan kişisel veri sorgulaması yapabilir.
Soru havuzundaki sorular hiçbir koşul altında kısmen ya da tamamen üçüncü şahıslara verilmez. Adli ve idari soruşturma ve kovuşturmalarda soru havuzuna erişim için
Cumhurbaşkanının izni gereklidir. (2) Sorular ve cevapları, yapılan sınav sona erdikten sonra Yönetim Kurulu kararına istinaden özel erişim usulleri ile adaylara açıklanabilir.
Ancak deneme soruları ve bu sorulara ilişkin bilgi ve belgeler sınav sonrasında hiçbir surette açıklanmaz ve paylaşılmaz. Bu soruları sınav sonrasında yetkilendirilmiş görevliler dışında herhangi bir yolla ezberlemek suretiyle de olsa elde ederek kaydeden, saklayan, aktaran ya da paylaşanlar hakkında 10 uncu madde hükümleri uygulanır. Bireyselleştirilmiş veya elektronik sınavlarda soruların açıklanıp açıklanmayacağı sınava başvuru aşamasında adaylardan alınacak onaylar çerçevesinde yürütülür…”,
10. 11/4/1928 tarihli 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair
Kanun’un Ek 14 üncü maddesinde; “ (Ek: 6/4/2011-6225/10 md.) (1) Tıpta uzmanlık ana dalları ile eğitim süreleri EK–1 sayılı çizelgede; diş tabipliğinde uzmanlık ana dalları ile eğitim süreleri EK–2 sayılı çizelgede; tıpta uzmanlık yan dalları, bağlı ana dalları ve eğitim süreleri de EK–3 sayılı çizelgede belirtilmiştir. Bu çizelgelerde belirtilen eğitim süreleri, Sağlık Bakanlığınca, Tıpta Uzmanlık Kurulunun kararı üzerine üçte bir oranına kadar arttırılabilir. (Ek cümle: 19/11/2014-6569/20 md.) Süre artırımı yapılan ana dallarda, süre artırımının gerekçesi olan çekirdek eğitim müfredatının içeriği o uzmanlık dalına bağlı yan dal alanlarıyla örtüşüyorsa, ilgili yan dalın eğitim süreleri Tıpta Uzmanlık Kurulunca üçte birine kadar azaltılır. Tıpta ve diş tabipliğinde ana uzmanlık dalı eğitimlerine, merkezi olarak yapılacak tıpta ve diş tabipliğinde uzmanlık sınavları ile girilir. Yan dal uzmanlık eğitimlerine ve EK-1 sayılı çizelgenin 3 üncü sütununda belirtilen uzmanların ikinci uzmanlık eğitimlerine girişleri merkezi olarak yapılacak yan dal uzmanlık sınavı ile olur. “,
11. 26/04/2014 tarihli ve 28983 sayılı Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi
Yönetmeliği’nin;
11.1. “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Bu Yönetmelikte geçen;… t) YDUS: Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavını,… ifade eder.”
11.2. “Uzmanlık eğitimine giriş sınavları” başlıklı 12 nci maddesinde; “(1) TUS yılda en az iki defa, DUS ve YDUS yılda en az bir defa olmak üzere ÖSYM tarafından yarışma esasına dayanan mesleki bilgi sınavı şeklinde yapılır… (5) ÖSYM her sınav ve yerleştirme dönemi için işlemleri ayrıntılı olarak açıklayan bir kılavuz hazırlayıp yayımlar…”
12. ÖSYM tarafından 25/12/2013 tarihinde yürürlüğe konulan “Soru Kitapçığının ve/veya
Cevap Kağıdının Adaylar/Kurumlar Tarafından İncelemesine İlişkin Talimat” ın;
12.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu talimatın amacı, sınava girmiş adayların kendilerinin sınavda bizzat kullandıkları soru kitapçığı ve/veya cevap kâğıdını incelemelerine ilişkin işlemleri ile söz konusu sınavın sahibi kurum tarafından yapılan kurumsal taleplerin karşılanabilmesi için soru kitapçığı ve/veya cevap kâğıdının ilgili kurum tarafından inceleme işlemlerinde izlenmesi gereken usul ve esasları açıklamaktır.”
12.2. “Soru Kitapçığı ve /veya Cevap Kâğıdının Adaylar Tarafından İncelenmesi
İşlemleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “ (1) Aday, ÖSYM Yönetim Kurulunun belirlediği “Soru
Kitapçığı ve Cevap Kağıdı İnceleme Ücreti”ni ÖSYM’nin T.C. Ziraat Bankası Ankara
Güvenevler Şubesi 6028011-5229(IBANNO:TR390001002533060280115229) numaralı hesabına ödediğine ilişkin dekontu dilekçe ekinde sunarak hangi sınavda hangi teste ait soru kitapçığını incelemek istediğini belirten dilekçesini ÖSYM Sınav Hizmetleri Daire Başkanlığı
06538 Bilkent Ankara adresine gönderir. (2) Aday, aynı sınav ve oturumda kullan ve incelemek
istediği her bir oturuma ait soru kitapçığı için ayrı ayrı “Soru Kitapçığı İnceleme Ücreti” yatırır. (3) Adayın konu hakkındaki dilekçesi, Sınav Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından işleme konur ve adaya soru kitapçığını incelemesi için randevu tarihi ve saati belirlenir.
Randevu tarihi ve saati adaya İadeli Taahhütlü bir mektup ile bildirilir. (4) Sınav Evrakı
İncelemesi için adaylara, mesai saatleri içerisinde olacak şekilde ÖSYM Başkanlığı 06538
Bilkent Ankara adresindeki yerleşkesinde ön büroda bulunan “Sınav Evrakı İnceleme
Salonu’nda ya da ÖSYM Ankara İl Sınav Koordinatörlük binasında yapılır. (5) Randevu gün ve saati yazılı olarak adaya bildirilir (Ek-4). … (22) Aday sınav evrakının sayfalarını sadece elle açabilir. Bu esnada kalem, silgi, kaydedici ve diğer elektronik bir cihaz kullanamaz.
Görevli tüm bu sürece eşlik edecektir. (23) İnceleme süresince adayın herhangi bir not alma, karalama yapma vb. fiillerde bulunmasına imkân verilmez. İnceleme, adayın sınav evrakını sadece gözle incelemesini kapsamaktadır. İnceleme bitiminde salondan hiçbir evrakın dışarıya çıkarılmasına izin verilmez…”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran YDUS’da test usulü yapılan klinik sınav sorularının adayların erişimine açık olmasına rağmen, açık uçlu sorulardan oluşan “Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalının Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı” sorularının erişime açılmadığı ifade ederek söz konusu sınavın soru kâğıdı ve cevap anahtarının adayların erişimine açılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
15. Başvuruya ilişkin olarak 2 numaralı paragrafta yer verilen ÖSYM’nin Kurumumuza gönderdiği cevabi yazıdan ve ilgili mevzuatın incelenmesinden; 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’ nin; 347 nci maddesi gereği alanda sınav yapma, sınavı değerlendirme, duyuruları yapma yetkisinin ÖSYM’de olduğu, 6114 sayılı Kanun’un 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında sınav soruları ile bunları hazırlamakla görevlendirilmiş olan kişilerin kimliklerinin gizli tutulacağı, soru havuzundaki soruların hiçbir koşul altında kısmen ya da tamamen üçüncü şahıslara verilmeyeceği, ikinci fıkrasında sorular ve cevapların, yapılan sınav sona erdikten sonra Yönetim Kurulu kararına istinaden özel erişim usulleri ile adaylara açıklanabileceği anlaşılmaktadır.
16. Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği uyarınca ÖSYM Başkanlığınca gerçekleştirilen YDUS’un Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalında 2012 yılından itibaren yapılmakta olduğu, söz konusu sınavın adı geçen dalda 2012 ve 2013 yıllarında çoktan seçmeli sorular şeklinde yapıldığı ve bu sorulara ÖSYM Başkanlığının internet sayfasından erişilebildiği, 2014 yılından itibaren ise sınavın ÖSYM Yönetim Kurulunun kararları gereği açık uçlu sorularla uygulandığı ve Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı dahil yaklaşık 15
Anabilim Dalına ait sınav sorularının kamuoyuna ve adaylara açıklanmadığı anlaşılmaktadır.
Söz konusu uygulamanın açık uçlu sorularla yapılmış olan diğer sınavlar için de geçerli olduğu anlaşılmakla beraber ÖSYM’nin sınava başvuran aday sayısı dikkate alınarak sınav usulünü belirleme yoluna gittiği, bu kapsamda aday sayısı az olan dallarda açık uçlu, aday sayısı fazla olan dallarda ise çoktan seçmeli sorular hazırladığı ve her durumda belirlediği sınav usulünü ilgili sınavın başvuru kılavuzunda adaylara duyurduğu görülmektedir. Bu kapsamda YDUS başvuru kılavuzlarında; “Sınava başvuran adayların, Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılacağı, sınavda uygulanacak soruların telif haklarının
ÖSYM’ye ait olduğu, soruların ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından yayımlanmasına karar verilenler hariç, hiçbir kişi veya kuruma verilmeyeceği, sınava giren adayların bu durumu kabul etmiş sayılacağı” hususunda 6114 sayılı Kanun’un 7nci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere adaylara gerekli bilgilendirmenin yapıldığı da anlaşılmaktadır. Bu kapsamda ÖSYM’nin adayın YDUS Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim dalı sınavı soru ve cevaplarının erişime açılmamasında dayandığı düzenlemenin YDUS
Kılavuzundaki yukarıda yer verilen düzenlemeden ileri geldiği anlaşılmaktadır.
17. ÖSYM tarafından Kurumumuza gönderilen ve konu hakkında Kurumumuzun bilgisine sunulan hukuki düzenlemelere ve açıklamalara bakıldığında; ÖSYM tarafından 25/12/2013 tarihinde yürürlüğe konulan “Soru Kitapçığının ve/veya Cevap Kağıdının
Adaylar/Kurumlar Tarafından İncelemesine İlişkin Talimat’ın 3 üncü maddesinin gerekçe ve dayanak kısmında yer verilen “(1) 6495 Sayılı Kanun: MADDE 33- 9/10/2003 tarihli 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 2 nci maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir. “Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevaplar bu Kanun kapsamı dışındadır.” Eklenen bu hükmü gereği, soruların kamuoyuna açılması ya da açılmaması hususunda ÖSYM Yönetim Kurulu yetkili kılınmıştır. ÖSYM Yönetim Kurulu, 6495 Sayılı Kanunun kendisine verdiği yetki doğrultusunda “sınavlarda sorulan soruların sınavdan sonra tamamının yayınlanmaması” kararını almıştır…” şeklindeki düzenlemenin Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 2 nci maddesindeki “Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevaplar bu Kanun kapsamı dışındadır.” şeklindeki kanun hükmünden ileri geldiği ancak bu hükmün; yapılan sınavlara ilişkin olarak kişilerin bilgi sahibi olmasının da son derece önemli olup kişilerin bu soru ve cevapların doğru olarak tespit edilip edilmediğini öğrenme ve buna göre yanlış olarak belirlenen soru ve cevaplara karşı hak arama özgürlüğünü kullanabilmesinde de ciddi bir kamu yararı bulunduğu, kişilerin sınavların, doğru olarak uygulanıp uygulanmadığını denetleyebilmelerinin gerekliliği gibi çeşitli nedenlerle kuralda ulaşılmak istenen kamu yararı ile bilgi edinme hakkı ve hak arama özgürlüğü arasındaki makul dengenin kurulamadığı ve kurala konu sınırlayıcı önlemin zorunlu bir toplumsal ihtiyaçtan kaynaklanmadığı, dolayısıyla kuralın bilgi edinme hakkının ve hak arama özgürlüğünün ölçüsüzce sınırlandırılmasına neden olduğu geçekçisiyle Anayasa Mahkemesi tarafından 2013/114 Esas 2014/184 Karar Sayısı ile 04/12/2014 tarihinde iptal edilmesiyle birlikte Soru
Kitapçığının ve/veya Cevap Kağıdının Adaylar/Kurumlar Tarafından İncelemesine
İlişkin Talimat’ ın gerekçe ve dayanak kısmının artık uygulanma imkânın bulunmadığı açıktır.
Bu kapsamda iptal edilen söz konusu kanun hükmü doğrultusunda alınan 2013/19 No.lu
Yönetim Kurulu Kararına dayanılarak yapılan 29 Ağustos 2013 tarihinde yayınlanan “Yeni
Yasal Düzenleme Doğrultusunda ÖSYM Tarafından Yapılan Sınavlarda Sorulan Sorular
Hakkında Açıklama” başlığı altında yer verilen ve iptal edilen hükme dayanılarak sınavların soru ve cevapların yayınlanmayacağı yahut yüzde 10 unun kamuoyu ile paylaşılacağı şeklinde duyurulan açıklamaların da günümüzde geçerliliği bulunmamaktadır.
18. Yine ÖSYM Başkanlığı’nın Kurumumuza göndermiş olduğu, Kararın 2.7.1 ve 2.7.2 sayılı paragraflarda ver verilen Bilgi Edinme ve Değerlendirme Kurulu Kararlarının somut olayımıza uyarlanma imkânları bulunmadığı örneğin, Kurulun 2015/625 sayılı kararında Bilgi Edinme
Hakkı Kanununun 24 üncü maddesini yani “fikir ve sanat eserine ilişkin yapılacak bilgi edinme başvuruları hakkında ilgili kanun hükümleri uygulanır” hükmünü işletmesinin nedeninin başvuru yapan kişinin katılmadığı sınava ilişin tarafına soru ve cevapların verilmesini talep etmesi olduğu da açıktır.
19. ÖSYM’nin Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalında 2012 ve 2013 yıllarında çoktan seçmeli sorularla yaptığı bu sınavları resmi internet adresinde erişeme açtığı ancak 2014, 2015,
2016 yıllarında açık uçlu olarak yaptığı sınavların soru ve cevaplarını açık uçlu yapılan diğer
tüm sınavlar gibi erişime açılmadığı anlaşılmıştır. ÖSYM, 2.3 numaralı paragrafta yer verildiği üzere aday sayısına göre sınav yöntemini belirlediğini bu yönteme göre aday sayısının az olduğu sınavlarda açık uçlu, aday sayısının fazla olduğu sınavlarda ise çoktan seçmeli sorularla sınav yaptığını ifade etmiş ve çoktan seçmeli sınavlarda soru ve cevapları adayların erişimlerine açarken açık uçlu sınavlarda soru ve cevapları adayların erişimine açmadığını söylemekle yetinmiştir. Bu kapsamda ÖSYM açık uçlu sınav soru ve cevaplarının neden çoktan seçmeli sınavlarda olduğu gibi adayların erişimine açılmadığına ilişkin bir açıklama getirmemiştir.
20. 2.6 numaralı paragrafta yer verildiği üzere ÖSYM soru ve cevapları erişime açmadığı sınavlar bakımından da bilgi edinme hakkı kapsamında adayların belirlenen özel usullerle soru kâğıtları ve cevap anahtarlarına ulaşabileceklerini ilgili talimatta ifade etmiş olsa da 4982 sayılı
Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 10 uncü maddesinde; Kurum ve kuruluşlar, başvuru sahibine istenen belgenin onaylı bir kopyasını verir, bilgi veya belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hâllerde, kurum ve kuruluşlar ilgilinin; a) Yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslını incelemesi ve not alabilmesini, sağlarlar şeklindedir. ÖSYM’nin adaylara randevu vererek kendi Merkezinde soru ve cevapları imceleme imkânı vermesi fakat adayların herhangi bir not almasına müsaade etmemesi, başvuranın bilgi edinme hakkının sınırlı bir şekilde kullandırıldığını göstermektedir. Çünkü söz konusu hakkın tam anlamıyla kullandırılması ancak kanunda ifade edilen “aslını inceleme ve not alabilme imkânlarının” birlikte verilmesiyle mümkündür.
21. Günümüzde eğitim hakkının bir uzantısı görünümünde olan sınavlar ve sınav süreçleri
ÖSYM tarafından yerine getirilen bir kamu hizmeti olarak karşımıza çıkmaktadır. Tüm kamu hizmetlerinde olduğu gibi ÖSYM tarafından sunulan sınav hizmetlerinin yürütülmesinde de hizmetin yürütülmesi ile temel hak ve özgürlüklerin kullanılması arasında adil bir dengenin gözetilmesi gerekmektedir. Somut olayımızda güçlü bir takım neden ve gerekçeler olmaksızın bilgi ve belgelere adayların erişiminin kısıtlanması, kurulmak istenen adil dengenin İdare lehine bozulduğu anlamına gelir.
22. 2014 yılından itibaren açık uçlu sorularla uygulanan Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim
Dalı dâhil yaklaşık 15 Anabilim Dalına ait sınav sorularının kamuoyuna ve adaylara açıklanmaması uygulaması adaylar arasında eşitliğe uygun bir yaklaşım olarak da kabul edilemez. Nitekim, ÖSYM’nin kendisine belirlediği misyon, vizyon ve temel değerlere bakıldığında; herkes için adil, güvenilir ve hesap verilebilir, uluslararası standartlarda yürüten bir sınav merkezi olma istek ve arzusunda olduğu bilinmektedir. Bu ideal durumun ancak
ÖSYM tarafından yapılan tüm sınavlarda sınav süreçlerinin her aşamasında herkese eşit bir şekilde, şeffaf, temel insan hak ve özgürlüklerine uygun hizmet sunmasıyla mümkün olacağı izahtan varestedir.
23. Kurumumuzca yapılan değerlendirilme neticesinde; çoktan seçmeli sorular sorularak gerçekleştirilen anabilim dallarında yapılan YDUS’ larda “Sınav Soru Kitapçıkları, Sorular ve
Aday Cevapları” adayların erişimine açılırken; açık uçlu sorular sorularak gerçekleştirilen
Ortopedi ve Travmatoloji dâhil yaklaşık 15 Anabilim Dalında gerçekleştirilen YDUS “Soru
Kitapçıkları, Sorular ve Aday Cevapları” nın adayların erişimine açılmamasının hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin başvuran ile ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarenin başvurana verdiği cevaplarda karara karşı başvuru yolunu göstermediği, bu nedenle iyi yönetim ilkelerinde vurgulanan “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalının Yan Dal Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavı gibi açık uçlu sorular sorularak gerçekleştirilen YDUS’ların soru ve cevaplarının, çoktan seçmeli sorular sorularak gerçekleştirilen diğer YDUS’larda olduğu gibi adayların erişimine açılması hususunda Ölçme, Seçme Ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ÖSYM’ce bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURAN ve ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi