|
ÖZET: Bu karar, açıköğretim ve örgün öğretim öğrencileri arasında pedagojik formasyon eğitimi alma hakkının eşitliği üzerine odaklanmaktadır. Başvuran, açıköğretim öğrencilerinin örgün öğretim öğrencileriyle eşit haklara sahip olması gerektiğini savunarak, pedagojik formasyon eğitiminin açıköğretim öğrencilerine de eğitim süresi içinde verilmesini talep etmiştir. Yükseköğretim Kurulu’nun mevcut düzenlemeleri, açıköğretim öğrencilerinin mezuniyet sonrası pedagojik formasyon programına katılmalarına izin vermekte, ancak eğitim süreci içinde bu eğitimi almalarına olanak tanımamaktadır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan değerlendirmeler sonucunda, açıköğretim öğrencilerinin pedagojik formasyon eğitimine erişimlerinin kısıtlanmasının fırsat eşitliği ilkesine, hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna karar vermiştir. Bu bağlamda, açıköğretim öğrencilerine örgün öğretim öğrencileri ile eşit koşullarda pedagojik formasyon eğitimi alma hakkı sağlanması yönünde Yükseköğretim Kurumu Başkanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. Bu durum, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12593-S.23.19950
BAŞVURU NO : 2023/4973
KARAR TARİHİ : 03/10/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Açıköğretim öğrencilerinin Pedagojik Formasyon eğitimi süreci hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 09/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran, İstanbul Üniversitesi AUZEF Çocuk Gelişimi
Bölümünde 3. sınıf öğrencisi olarak eğitim öğretimine devam ettiğini, Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığının pedagojik formasyon eğitimine ilişkin aldığı kararlardan 9. maddesinde “Açıköğretim ve uzaktan eğitim programlarında öğrenim gören öğrencilerin mezuniyetlerinden sonra Pedagojik Formasyon
Eğitimi Sertifika Programına ve Öğretmenlik Mesleği Tezsiz Yüksek Lisans programına katılabilmelerine” şeklindeki kararı olduğunu, ama örgün öğretimde bahsi geçen kararda 1. ve 2. maddesinde “örgün eğitim ve öğretim süresi içinde pedagojik formasyon eğitiminin verilmesine, pedagojik formasyon eğitimi derslerinin formasyon eğitimi alabilecek örgün öğretim programlarındaki öğrenciler için formasyon eğitimi kapsamındaki seçmeli derslerin üçüncü yarıyıldan itibaren verilebilmesine” şeklinde düzenlemelere yer verdiğini, açık öğretim ile örgün öğretim öğrencilerinin tamamen eşit haklara sahip olması gerektiğini belirterek, formasyon programının örgün öğretim öğrencilerine verilen hak gibi açık öğretim programlarındaki öğrencilere de eğitim-öğretim süresi içinde verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun talep edilen bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığı tarafından gönderilen sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Öğretmen yetiştirme ile ilgili kısa ve uzun vadeli planlamalar yapmak, ülkenin ihtiyaçları ve öncelikleri ile alandaki çağdaş gelişmeler ve araştırma bulguları doğrultusunda hizmet öncesi öğretmen yetiştirme sürecini etkin ve verimli hale getirmek, öğretmen eğitimi programlarının kontrolünü, sürekliliğini ve güncelleştirilmesini sağlamak, öğretmen eğitimi ile ilgili tüm konularda Yükseköğretim Kurulu’na
tavsiyelerde bulunmak amacıyla Öğretmen Yetiştirme Çalışma Grubu kurulduğu, Pedagojik formasyon dersleri, ders içerikleri, ders AKTS kredileri, eğitim süresi ve formasyona ilişkin usul ve esasların, Yükseköğretim Kurulu üyeleri ve Milli Eğitim Bakanlığının Eğitim daireleri, genel müdürleri, Öğretmen
Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürü, Personel Genel Müdürü ile Talim ve Terbiye Kurulu Başkanının üyesi olduğu “Öğretmen Yetiştirme Çalışma Grubu’nun ortak çalışması sonucu belirlendiği,
2.2. Pedagojik formasyon eğitiminin, öğretmenlik mesleğine kaynaklık eden lisans programı mezunlarına uzun zamandır verilmekte olan pedagoji ile ilgili kazanımları içeren bir sertifika programı olarak devam etmekte iken Başkanlığın konuya ilişkin almış olduğu kararların, öğrencilerin, eğitim ve öğretim süreciyle eş zamanlı olarak bu eğitimi alabilmelerine imkân sağlamaya yönelik olduğu ve mezunların durumuna ilişkin herhangi bir değişiklik içermediği,
2.3. Öğretmen yetiştiren fakültelerde okuyan veya Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına devam eden uygulama öğrencilerinin öğretmenlik uygulaması eğitimini, Milli Eğitim Bakanlığının
Uygulama Öğrencilerinin Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Eğitim Kurumlarında Yapacakları Öğretmenlik
Uygulamasına İlişkin Yönerge hükümleri uyarınca Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi ve özel eğitim kurumlarında gerçekleştirildiği, eğitim kurumlarına uygulama öğrencisi gönderecek üniversitelerce, il millî eğitim müdürlükleriyle iş birliği ve koordinasyon sağlanarak ildeki eğitim kurumunun türü ve derecesi, öğretmen ve akademisyen sayısı ile alanları dikkate alınarak öğretmen, öğrenci ve akademisyen eşleştirmesi ile oluşacak kontenjanlar dâhilinde planlanarak yürütüldüğü,
2.4. Uygulama öğrencilerinin öğretmenlik mesleğine daha iyi hazırlanmalarını, öğrenimleri süresince kazandıkları genel kültür, özel alan eğitimi ve öğretmenlik mesleğiyle ilgili bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını gerçek bir eğitim öğretim ortamı içinde kullanabilme yeterliği kazanmalarını sağlayacak uygulama çalışmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla düzenlenen Uygulama Öğrencilerinin
Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Eğitim Kurumlarında Yapacakları Öğretmenlik Uygulamasına İlişkin
Yönerge uyarınca öğretmenlik uygulama dersleri ile uygulama öğrencilerine; eğitim gördüğü öğretmenlik alanında, yönetim ve ders dışı etkinliklerle birlikte bizzat sınıf içinde öğretmenlik becerisi kazandırmak ve belirli bir dersi ya da dersleri planlı bir şekilde öğretmesini, uygulama etkinliklerinin tartışılıp değerlendirilmesinin sağlanmasının amaçlandığı,
2.5. İlgili Yönerge hükümleri uyarınca uygulama öğrencilerinin eğitim süreçlerine fiilen katılmaları ve uygulama öğretmeni ile uygulama öğretim elemanlarınca yakından izlenmesi ve değerlendirilmesinin esas olduğu,
2.6. Öğrencilerin anılan çerçeve usul ve esaslar ile üniversitelerin eğitim öğretim yönetmeliği hükümleri çerçevesinde daha önce almış oldukları Teorik derslerden muafiyet konusunun üniversitelerin ilgili kurullarınca değerlendirilebileceği ancak Öğretmenlik Uygulaması derslerinden muafiyet sağlanmaması hususu 09.02.2022 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında uygun görüldüğü,
2.7. Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2023 yılına kadar Öğretmen İhtiyacı Arz-Talep Projeksiyonu çalışmaları kapsamında öğretmen ihtiyacının eğitim fakültelerinin örgün eğitim programları yolu ile giderileceğini, açıköğretim ve uzaktan öğretim yaklaşımı ile öğretmen yetiştirme programlarının eğitim öğretim sistemi üzerinde olumsuz etkiler yaptığının gözlemlendiği, bu çerçevede yükseköğretim kurumları programlarının yeniden gözden geçirilmesi, ikinci öğretimlerin, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesinde yürütülen
Okul Öncesi Öğretmeni ve İngilizce Öğretmeni Yetiştirme programları ile uzaktan eğitim yoluyla öğretmen yetiştiren yükseköğretim programlarının yeniden değerlendirilmesi, gerek yeni öğretmen yetiştiren yükseköğretim programları kuruluyorken, gerekse kontenjan belirlemesi yapılıyorken
Bakanlıklarının ihtiyaç önceliklerinin gözetilmesi hususundaki görüşü doğrultusunda 2012-2013 eğitim öğretim yılı da dahil olmak üzere Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesinde yer alan Okul Öncesi
Öğretmeni ve İngilizce Öğretmeni Yetiştirme programları ile öğrenci alan mevcut uzaktan eğitim öğretmenlik programlarının öğrenci alımının durdurularak kapatılmasının Yükseköğretim Kurulu’na önerilmesine ilişkin Öğretmen Yetiştirme Çalışma Grubu kararı uyarınca 05.04.2012 tarihli
Yükseköğretim Genel Kurul toplantısında anılan karar uygun görüldüğü ve açıköğretim ve uzaktan öğretim öğretmenlik programlarının kapatıldığı,
2.8. Anılan karar ve yukarıda belirtilen uygulama öğrencilerinin eğitim süreçlerine fiilen katılmaları gerekliliği de göz önüne alındığında her yıl yüksek kontenjana sahip açıköğretim lisans programlarında okuyan öğrencilerin ülkenin her yerinde ikamet ettiği, örgün olarak verilen formasyon derslerine bu öğrencilerin nerede ve nasıl katılım sağlayacağının belirlenemeyeceği ve koordinasyonun yapılamayacak olması çerçevesinde de eğitim öğretim süreciyle eş zamanlı olarak bu eğitimi alabilmelerinin mümkün görülmediği,
2.9. Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu 9 Sayılı Kararı gereğince öğretmenlik mesleğine kaynaklık teşkil eden açıköğretim lisans programlarında ise daha önceki uygulamadan farklı herhangi bir durum söz konusu olmadığı, Başkanlık tarafından alınan kararların, uygulamada hiçbir değişiklik öngörmediği,
2.10. Söz konusu kararda öğretmenlik mesleğine kaynaklık eden açıköğretim lisans programlarından mezun olanların daha önce de olduğu gibi, gerekli şartları sağlayarak mezuniyetlerinden sonra yükseköğretim kurumlarında açılmış olan Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programlarına katılarak pedagojik formasyon eğitimi alabilecekleri,
2.11. Pedagojik formasyon eğitimi, öğretmenlik için ön şart olmakla birlikte adayların mesleğe atanabilmeleri için alan bilgisi, eğitim bilimleri, genel kültür ve genel yetenek alanlarını içeren Kamu
Personeli Seçme Sınavı’nın (KPSS) ilgili puan türünde, alan için belirlenen puana sahip olmaları ve aday öğretmenlik sürecini başarıyla tamamlamaları gerektiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.”
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.3. “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130 uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur…”
4. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu’nun; “Fırsat ve imkân eşitliği” başlıklı 8 inci maddesinde;
“ Eğitimde kadın, erkek herkese fırsat ve imkân eşitliği sağlanır.”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun;
6.1. “Yükseköğretim Kurulu” başlıklı 6’ncı maddesinde; “a.Yükseköğretim Kurulu, tüm yüksek öğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip, bir kuruluştur. Yükseköğretim
Kuruluna; Yükseköğretim Denetleme Kurulu (…) (3) ile gerekli planlama, araştırma, geliştirme, değerlendirme, bütçe, yatırım ve koordinasyon faaliyetleri ile ilgili birimler bağlıdır.”
6.2. “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7’nci maddesinde; “Yükseköğretim Kurulunun görevleri; a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması, geliştirilmesi, eğitim – öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak, b) Yükseköğretim kurumları arasında bu
Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak,… h) Üniversitelerin her eğitim – öğretim programına kabul edeceği öğrenci sayısı önerilerini inceleyerek kapasitelerini tespit etmek; insangücü planlaması, kurumların kapasiteleri ve öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ortaöğretimdeki yönlendirme esaslarını da dikkate alarak öğrencilerin seçilmesi ve kabul edilmesi ile ilgili esasları tespit etmek, ı)
Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkan ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak,”
6.3. “Lisans düzeyinde öğretim” başlıklı 43’üncü maddesinde; “Aynı meslek ve bilim dallarında, eğitim
– öğretim yapan üniversitelerde, eğitim – öğretim, metod, kapsam, öğretim süresi ve yıl içindeki değerlendirme esasları bakımından eşdeğer olması ve öğrenimden sonra kazanılan unvanların aynı ve elde edilen hakların eşdeğer sayılması hususu Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine; öğretmen yetiştiren birimler için belirtilen esasların tespiti Milli Eğitim Bakanlığı ile de işbirliği yapılarak, Yükseköğretim
Kurulunca düzenlenir.”
7. 06 Kasım 1982 tarih ve 17860 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Açık
Yükseköğretim Yönetmeliğinin; 7.1. 5’inci maddesinde; “Bir yükseköğretim kurumunda açıköğretime uygulanacak öğretim programları örgün öğretimde uygulananların kapsam olarak aynıdır.”
7.2. 7’nci maddesinde; “Öğrencilere, öğrenci disiplin yönetmeliği ile lisans kademesi öğretim ve sınav yönetmeliğinin, derslere devam zorunluluğu dışındaki, bütün hükümleri aynen uygulanır.”
7.3. 13’üncü maddesinde; “Açıköğretim öğrencileri ile aynı öğretim programına göre örgün öğretim öğrencileri arasında öğrenci hakları bakımından fark bulunmadığı gibi her iki yoldan mezun olanlar eşit hak ve yetkilere sahip olurlar.”
8. Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına İlişkin Çerçeve Usul ve Esaslar’ın;
8.1. “Başvuru ve Yerleştirme” başlıklı 5 inci maddesinde; “Açılan Programlara Başvuru (1) Üniversitelerin kurumsal kapasitesine bağlı olarak ilgili lisans programlarından mezun olan ve senatoca belirlenecek şartları taşıyan adaylar, eğitim/eğitim bilimleri fakültesi ve eğitim bilimleri bölümü olan ve program açma izni verilen üniversitelerde pedagojik formasyon eğitimi sertifika programına başvurabilirler. (4) Açık öğretim ve uzaktan öğretim yoluyla sunulan ilgili lisans programlarının mezunlarından pedagojik formasyon eğitimi programına katılmak isteyenler, eğer program açılmışsa mezun oldukları üniversiteye veya program açılan diğer üniversitelere başvurabilirler.”
8.2. “Program Açma” başlıklı 6 ncı maddesinde “(1) Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika
Programları, bünyesinde Eğitim/Eğitim Bilimleri Fakültesi ve Eğitim Bilimleri Bölümü bulunan ve
Yükseköğretim Kurulu tarafından izin verilen Üniversitelerde açılır. (2) İlgili lisans programlarının mezunları için alanlara göre üniversitelerce ayrılacak öğrenci kontenjanlarına, üniversitelerin eğitim bilimleri ve öğretmen yetiştirme alanındaki öğretim üyelerinin uzmanlık alanları ve yeterliliği ile ildeki okulların kapasitesi dikkate alınarak ilgili üniversite senatoları tarafından karar verilir. Dersleri verecek olan öğretim üyelerinin doktora veya doçentliğinin ilgili alandan olması gerekir.”
9. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 29.12.2022 tarihli Genel Kurul Kararlarının 9 uncu maddesinde; “Açıköğretim ve uzaktan eğitim programlarında Talim ve Terbiye Kurulunun 20/02/2014 tarihli ve 9 sayılı
Kararı kapsamında olup öğrenim gören öğrencilerin mezuniyetlerinden sonra Pedagojik Formasyon
Eğitimi Sertifika Programına ve Öğretmenlik Mesleği Tezsiz Yüksek Lisans programına katılabilmelerine,… karar verilmiştir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran, İstanbul Üniversitesi AUZEF Çocuk Gelişimi Bölümünde 3. sınıf öğrencisi olarak eğitim öğretimine devam ettiğini, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının pedagojik formasyon eğitimine ilişkin aldığı kararlardan 9. maddesinde “Açıköğretim ve uzaktan eğitim programlarında öğrenim gören öğrencilerin mezuniyetlerinden sonra Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika Programına ve Öğretmenlik
Mesleği Tezsiz Yüksek Lisans programına katılabilmelerine” şeklindeki kararı olduğunu, ama örgün öğretimde bahsi geçen kararda 1. ve 2. maddesinde “örgün eğitim ve öğretim süresi içinde pedagojik formasyon eğitiminin verilmesine, pedagojik formasyon eğitimi derslerinin formasyon eğitimi alabilecek örgün öğretim programlarındaki öğrenciler için formasyon eğitimi kapsamındaki seçmeli derslerin üçüncü yarıyıldan itibaren verilebilmesine” şeklinde düzenlemelere yer verdiğini, açık öğretim ile örgün öğretim
öğrencilerinin tamamen eşit haklara sahip olması gerektiğini belirterek, formasyon programının örgün öğretim öğrencilerine verilen hak gibi açık öğretim programlarındaki öğrencilere de eğitim-öğretim süresi içinde verilmesini talep etmektedir.
12. Pedagojik Formasyon Eğitimi, öğretmenliğe kaynaklık yapan lisans programları öğrenci ve mezunlarına yönelik hazırlanan ve programın başarıyla tamamlanması durumunda, kamu ve özel öğretim kurumlarına öğretmenlik yapma hakkı veren bir eğitim sürecidir.
13. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 29.12.2022 tarihli Genel Kurul Kararlarının 9 uncu maddesinde; “Açıköğretim ve uzaktan eğitim programlarında Talim ve Terbiye Kurulunun 20/02/2014 tarihli ve 9 sayılı
Kararı kapsamında olup öğrenim gören öğrencilerin mezuniyetlerinden sonra Pedagojik Formasyon
Eğitimi Sertifika Programına ve Öğretmenlik Mesleği Tezsiz Yüksek Lisans programına katılabilmelerine,… karar verilmiştir.” şeklinde karar alarak, öğretmenlik mesleğine kaynaklık eden açıköğretim lisans programlarından mezun olanların daha önce de olduğu gibi, gerekli şartları sağlayarak mezuniyetlerinden sonra yükseköğretim kurumlarında açılmış olan Pedagojik Formasyon Eğitimi Sertifika
Programlarına katılarak pedagojik formasyon eğitimi alabilecekleri yönünde düzenleme yaptığı anlaşılmaktadır.
14. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından yapılan açıklamalarda; Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2023 yılına kadar Öğretmen İhtiyacı Arz-Talep Projeksiyonu çalışmaları kapsamında öğretmen ihtiyacının eğitim fakültelerinin örgün eğitim programları yolu ile giderileceği, açıköğretim ve uzaktan öğretim yaklaşımı ile öğretmen yetiştirme programlarının eğitim öğretim sistemi üzerinde olumsuz etkiler yaptığının gözlemlendiği, uygulama öğrencilerinin eğitim süreçlerine fiilen katılmaları gerekliliği de göz önüne alındığında her yıl yüksek kontenjana sahip açıköğretim lisans programlarında okuyan öğrencilerin ülkenin her yerinde ikamet ettiği, örgün olarak verilen formasyon derslerine bu öğrencilerin nerede ve nasıl katılım sağlayacağının belirlenemeyeceği ve koordinasyonun yapılamayacak olması çerçevesinde de eğitim öğretim süreciyle eş zamanlı olarak bu eğitimi alabilmelerinin mümkün görülmediği ifadelerine yer verilmiştir.
15. Açıköğretim sisteminde amaç, uzaktan eğitim yoluyla kişilerin yükseköğrenim yapmasını ve ülkemizin daha fazla eğitimli insana sahip olmasında mevcut eğitim sorunlarının aşılmasını, eğitime erişim imkânlarının arttırılmasını sağlamaktır.
16. Açık Yükseköğretim Yönetmeliğinin 5 inci maddesinde; “Açıköğretim öğrencileri ile aynı öğretim programına göre örgün öğretim öğrencileri arasında öğrenci hakları bakımından fark bulunmadığı gibi her iki yoldan mezun olanlar eşit hak ve yetkilere sahip olurlar.” hükmüne, 7’nci maddesinde; “Öğrencilere, öğrenci disiplin yönetmeliği ile lisans kademesi öğretim ve sınav yönetmeliğinin, derslere devam zorunluluğu dışındaki, bütün hükümleri aynen uygulanır.” hükmüne, 13 üncü maddesinde ise “Bir yükseköğretim kurumunda açıköğretime uygulanacak öğretim programları örgün öğretimde uygulananların kapsam olarak aynıdır.” hükmüne yer verilmek suretiyle, açık öğretim öğrencilerine öğrenci disiplin yönetmeliği ile lisans kademesi öğretim ve sınav yönetmeliğinin, derslere devam zorunluluğu dışındaki bütün hükümlerinin aynen uygulanacağı ve açık öğretim öğrencileri ile örgün öğretim öğrencileri arasında öğrenci hakları bakımından fark bulunmadığı, bu kişilerin belirtilen durumlar haricinde eşit haklara sahip olduğu açıkça ortaya konulmuştur. Nitekim Üniversitenin internet sitesinde de
“Açıköğretim Fakültesi fırsat eşitliği sağlayan bir kurum olarak, çeşitli programları fırsat eşitliği ilkesine dayalı olarak ve programları etkin bir biçimde destekleyen öğrenme ortamları sağlayarak sürdürmeyi amaçlamaktadır.” açıklamalarına yer verilerek fırsat eşitliğinin sağlanmasının önemi vurgulanmıştır.
17. Mevzuatta belirtildiği üzere, örgün ve açıköğretim açısından herhangi bir fark bulunmaması, her iki eğitim şekli için de aynı hak ve imkânların sağlanması gerektiği ve eğitimde fırsat eşitliği sağlanmasının eğitim hakkının temeli olduğu hususlarının açık olduğu görülmektedir.
18. Her ne kadar Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından “her yıl yüksek kontenjana sahip açıköğretim lisans programlarında okuyan öğrencilerin ülkenin her yerinde ikamet ettiği, örgün olarak verilen formasyon derslerine bu öğrencilerin nerede ve nasıl katılım sağlayacağının belirlenemeyeceği ve koordinasyonun yapılamayacak olması çerçevesinde de eğitim öğretim süreciyle eş zamanlı olarak bu eğitimi alabilmelerinin mümkün görülmediği” açıklamalarına yer verilse de, mevcut mevzuat hükümleri ve hukuk devletinin temel ilkeleri göz önünde bulundurulduğunda, hali hazırda belirli kontenjanlar dahilinde eğitim imkanları sunuluyorken, bu gerekçelerle bazı haklardan yoksun bırakılmanın hak sahibi öğrenciler bakımından geçerli bir sebep olarak kabul edilemeyeceği, eğitim ve öğretimin planlayıcısı kurumlar tarafından, kapasite de göz önünde bulundurularak eğitim sürecinin tüm yönüyle planlanarak tüm öğrenciler için eşit hak ve imkanların sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
19. Emsal bir yargı kararı olarak Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 11.11.2021 tarihli ve E:
2020/2992 ve K: 2021/2406 nolu kararında; davacının suni tohumlama kursuna katılma başvurusunun reddine ilişkin Diyarbakır Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün … tarih ve … sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağını oluşturan 08/12/2011 tarih ve 28136 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Suni
Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesine, 18/12/2013 tarih ve 28855 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile eklenen (n) bendindeki
“örgün” ibaresinin iptali talebine karşılık Danıştay Onuncu Dairesinin 18/06/2020 tarih ve E:2016/1738, K:2020/2147 sayılı kararıyla; Anayasa’nın 10. maddesi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 3.
maddesinin 1. fıkrasının (u) bendi ve 12. maddesi ile Açık Yükseköğretim Yönetmeliği’nin 5. maddesi belirtilerek; yüksek öğretimdeki eğitim-öğretim türleri arasında açık eğitim-öğretimin de sayıldığı açıköğretim önlisans mezunlarının aynı öğretim programındaki örgün öğretim mezunlarından farklı bir değerlendirmeye tabi tutulacağına ilişkin olarak, açıköğretim önlisans mezunlarının aleyhine herhangi bir kısıtlayıcı düzenlemeye yer verilmediği gibi, aksine Açık Yükseköğretim Yönetmeliği’nin 13. maddesinde, bunların eşit hak ve yetkilere sahip olduklarının kurala bağlandığı; … diğer taraftan, anılan programdan mezun olan davacılar tarafından, suni tohumlama kurslarına katılmak için yapılan başvuruların aynı nedenle reddi üzerine bu ret işlemlerinin iptali istemiyle açılan davalarda verilen iptal kararlarının temyiz incelemesi sonucunda Dairelerince bu kararların onanmasına, davanın reddi yolundaki kararların ise bozulmasına karar verildiği; davacı ile aynı programdan mezun olup aynı konuda yapmış olduğu başvurusu aynı nedenle reddedilen … isimli şahıs tarafından, Kamu Denetçiliği Kurumu’na yapılmış bir şikayet başvurusunda, Kamu Denetçiliği Kurumunca şikayetin kabulüne, Açık Yükseköğretim Yönetmeliği’nin 13.
maddesi esas alınarak şikayetçinin mağduriyetinin ivedi giderilmesine, bu mümkün olmadığı taktirde Suni
Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin (n) bendinde Açık Yükseköğretim Yönetmeliği kapsamında mevzuat değişikliği yapılması hususunda, Gıda
Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına tavsiyede bulunulmasına karar verildiği; Bu durumda, Açık
Yükseköğretim Yönetmeliği’nde açıköğretim mezunlarının örgün öğretim mezunlarıyla tamamen eşit haklara sahip olduğu, örgün öğretim mezunu olan veteriner sağlık teknikerlerinin de ancak Bakanlıkça verilecek olan tamamlama eğitiminden sonra suni tohumlama kurslarına katılabildiği, söz konusu tamamlama eğitimine açıköğretim mezunlarının da iştirak ettirilmesinde Anayasa’nın 10, Açık
Yükseköğretim Yönetmeliği’nin ise 13. maddesi karşısında hukuki bir engel bulunmadığı anlaşıldığından, davacının suni tohumlama kursuna katılma başvurusunun reddine ilişkin işlem ile dayanağı olan Suni
Tohumlama, Tabii Tohumlama ve Embriyo Transferi Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesinin (n) bendindeki “örgün” ibaresinde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle iptallerine karar
verilmiştir… Açıklanan nedenlerle; davalı idarelerin temyiz istemlerinin reddine, dava konusu işlemin ve dayanağı düzenleyici işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin Danıştay Onuncu Dairesinin temyize konu 18/06/2020 tarih ve E:2016/1738, K:2020/2147 sayılı kararının onanmasına kesin olarak karar verildiği görülmüştür.
20. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Pedagojik Formasyon Eğitiminin Açıköğretim öğrencilerinin kapsam dışında bırakılarak, yalnızca örgün öğretim öğrencileri tarafından lisans eğitimi sürecinde alınabilmesi durumunun, fırsat eşitliği ilkesine, hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. İlgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre(varsa) kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, Açıköğretim öğrencilerine lisans eğitimi sürecinde örgün öğretim öğrencileri ile eşit koşullarda Pedagojik
Formasyon Eğitimi alma hakkı sağlanması yönünde YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi