TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/4121-S.6014
BAŞVURU NO : 2018/17670
KARAR TARİHİ : 31/05/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sözlü sınav sonucuna itiraz hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 27/12/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda; Adalet Bakanlığının 18/05/2018
tarihinde yayınladığı personel alım ilanının … Bölge Adliye Mahkemesi … … unvanına başvurarak en yüksek puanlı olarak birinci sıradan sözlü sınava katılmaya hak kazandığını, 20/09/2018 tarihinde girdiği sözlü sınavda sorulan genel kültür sorularına doğru cevap verdiğinden emin olduğunu, mesleki sorularda da mesleği dışında olduğundan ve başvurduğu unvanın gerektirmediği için tereddütte kalıp genel olarak bilgi verdiğini, sınavının başarısız olarak sonuçlanması üzerine kuruma yaptığı itirazı sonucunda özellikle mesleki olarak başarısız olduğunun tarafına iletildiğini, fakat kendisine sınavda mesleki soru olarak mesleği ve başvurduğu unvanın dışında sorular sorulduğu gerekçesiyle tekrar değerlendirilmesi talebinde bulunduğunu, cevaben konu hakkında işlem yapılamayacağı bildirildiğini, bu durumun hakkaniyet ve adaletle bağdaşmadığını düşündüğünü, bu sebeple mağdur duruma düştüğünü ifade ederek; sözlü sınavda yapılan hatanın düzeltilerek tekrar değerlendirilmesini ve atamasının yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 11/04/2019 tarihli ve E…./… sayılı
yazısının ekinde sunulan … Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu
Başkanlığının 02/04/2019 tarihli ve …/… Muh sayılı yazısı ve eklerinde;
2.1) … Bölge Adliye Mahkemesi sözleşmeli … (…-…) … pozisyonu için 2 adayın müracaatta
bulunduğu,
2.2) Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü sınav ilanı gereğince sözlü sınav
komisyonunun … Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu olduğu, Adli
Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkan ve üyelerinin Hâkimler ve
Savcılar Kurulunca atama ve müstemir yetki kararı ile atandığı,
2.3) Komisyonca, sözlü sınavın, Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi Başkanlığından temin edilen
hazırlayıcı temel eğitim soruları ve http://www.sozluk.adalet.gov.tr adresinden temin edilen Adalet Bakanlığı Hukuk Sözlüğünden seçilen sorulardan oluşturulan soru bankası, teknik konuları içerir 86 adet soru ile Komisyonca hazırlanan 260 adet Genel Kültür ve
Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihini içerir sorularından, her aday için sözlü sınav esnasında
Başkan ve üyelerce soru seçilerek yapıldığı, sorulan sorularla ilgili olarak adayların verdiği cevaplara göre tutanak düzenlenmediği, sınav ilanı ekindeki aday değerlendirme formlarının düzenlendiği,
2.4) Sözlü sınava ilişkin olarak sözlü sınav öncesinde ilgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği
meslek bilgisi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, genel kültür, bir konuyu kavrama ve ifade yeteneği alanlarından yapılacak değerlendirmeye ilişkin soruların ve cevapların oluşturulduğu, Komisyonca daha önceden oluşturulan sorulardan sınav esnasında seçilerek her adaya soru sorulduğundan, sorulan soruların hangilerinin olduğunun tespiti mümkün olmamakla birlikte her adaya kendi alanı ile ilgili soru sorulduğu,
2.5) … … için başvuruda bulunan her iki adayın da sözlü sınavda gerekli mesleki yeterliliğe
sahip olmadığından başarısız olarak değerlendirildiği, başvuranın sözlü sınavda kendisine yöneltilen her soruya cevap vermeye çalıştığı, ancak sorulara verdiği cevapların soruların tam karşılığı olmadığı, aday doğru cevap verdiğini zannederek yanılgıya düştüğü, değerIendirme sırasında verilen cevapların sorunun tam karşılığı olup olmamasına göre değerlendirme yapıldığı, sözlü sınavda 70 puanın altında kalan adayların KPSS puanlarına bakılmaksızın başarısız sayıldığı,
2.6) Başvuranın kendisine yöneltildiğini iddia ettiği mesleki sorulardan kazan ateşçisinin
görevi, kazandaki gaz kaçağında yapılması gerekenler ve önlenmesi gibi soruların mesleğiyle ve başvurmuş olduğu unvanla ilgilisi olmadığı belirtilmiş ise de, … … …
sistemlerini içerdiği kadar … ve … sistemlerini de içerdiği, … … binaların … , … ve …
sistemlerinin kurulup çalıştırılması gibi işlemleri yürüttüğünden kendisine sorulduğunu iddia ettiği sorunun oluşturulan soru bankasındaki … … ilişkin mesleki sorular içerisinde yer aldığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5
inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 3 üncü maddesinde
“Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır:
… Liyakat:
C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır.”
6) 2992 sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun “Bakanlığın düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 30 uncu maddesinde; “Bakanlık, kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idari metinlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir.”
7) 10/07/2003 tarihli ve 25164 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin
7.1) “Genel Esaslar” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“Adalet komisyonlarının teklifi üzerine atama yapılacak kadroların; yeri, sınıfı, unvanı, derecesi ve sayısı Bakanlıkça belirlenir.
Bu kadrolara ilk defa atanacaklar merkezi sınava girip en az yetmiş puan alanlar arasından, adalet komisyonlarınca sözlü veya gerektiğinde uygulamalı ve sözlü sınav sonucuna göre seçilirler.”
7.2) “Adalet komisyonlarının görevleri” başlıklı 9/A maddesinde;
“657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre yapılan merkezî sınava girip en az yetmiş puan alanlar arasından, atamaları adalet komisyonu tarafından teklif edilecek memurların sözlü veya gerektiğinde uygulamalı ve sözlü sınavları ile ilgili işlemler adalet komisyonlarınca yapılır.”
7.3) “Sözlü Sınav” başlıklı 14 üncü maddesinde;
“… Sözlü sınav;
1) İlgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi 40,
2) Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi 20,
3) Genel kültür 20,
4) Bir konuyu kavrama ve ifade yeteneği 20,
puan olmak üzere toplam 100 puan üzerinden yapılır.
İlgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi tespit edilirken; … 3) Diğer kadrolara atanacaklara ise atanacağı kadronun gerektirdiği teknik bilgiye ilişkin konuların bir veya birkaçından soru sorulur. …
Yapılan değerlendirme, sınav kurulu veya adalet komisyonu üyelerinin her biri tarafından ayrı ayrı EK 3-A Aday Değerlendirme Formuna işlenir.
Sözlü sınav bitirildikten sonra sınav kurulu veya adalet komisyonu üyelerince yapılan değerlendirme sonuçları EK 3-B Birleştirme Tutanağında gösterilir. İlgilinin sözlü sınavda başarılı sayılabilmesi için yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması gerekir.
Sözlü sınav sonuçları EK 3-C Nihai Başarı Listesinin ilgili hanesine işlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SAADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; idare tarafından
yapılan sözlü sınava ilişkin olarak hukuka ve hakkaniyete aykırılık saptanmadığı değerlendirilerek başvuranın talebinin reddi, Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, idarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlarda sınava giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde idareye tavsiyede bulunulması gerektiği yönünde hazırlanan öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran, katılmış olduğu sözlü sınavın tekrar değerlendirilerek atamasının yapılmasını
talep etmektedir.
10) Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan
sınavların, liyakat ilkesine uygun şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.
Bilindiği üzere, liyakat ilkesi 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun temel ilkeleri arasında sayılmakta olup, bu ilkenin temelinde objektif kurallar çerçevesinde işin ehline verilmesi ve hak etme kavramı yatmaktadır. Zira, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesinin güvencesi, hizmetin yetişmiş ve ehil kamu görevlilerince yerine getirilmesiyle sağlanabilecektir.
11) Ülkemizde en büyük işveren konumunda bulunan kamu kurum ve kuruluşları da, her ne
kadar her biri belli bir alanda faaliyet gösterse de, organizasyonel yapısı ve yürüttüğü hizmetlerin gereği olarak, faaliyet alanıyla ilgili konuların dışında çeşitli alanlarda yetişmiş insan gücüne de ihtiyaç duymaktadır. Kamu idarelerinden beklenen, personel alımı esnasında eğitim sistemimizin ilgili alanlarından yetişmiş insan gücüne öncelik vermek şartıyla, ihtiyaç duyulan alanda en liyakatli kişilerin istihdamına olanak sağlamalarıdır.
12) Bu çerçevede, her kurum, personel alımına ilişkin yönetmeliklerini kurumun yapısını,
özelliklerini, ihtiyaçlarını ve diğer hususları dikkate alarak farklı şekillerde hazırlamakta; personel alımı sırasında ise, hizmet gereklerini de dikkate alarak belirlenen şartlara sahip olanları sınava alarak, eleme sınavlarının sonuçlarına göre, alım yapılacak kadrolar için en liyakat sahibi personeli istihdam etmeye çalışmaktadırlar.
13) İdarelerin, hizmet gereklerini dikkate alarak yaptıkları personel planlaması çerçevesinde,
istihdam edecekleri personelin hangi eğitim düzeyine sahip olmasının yeterli olacağı, kaç personel istihdam edileceği, personelin nerelerde istihdam edileceği ve hangi konularda yeterliliklerinin ölçüleceği gibi hususlarda karar alma konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır. Adalet Bakanlığının istihdam edeceği personelin hangi niteliklere haiz olması gerektiği ise, Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinde düzenlenmiş, Yönetmeliğin 13 üncü maddesinde, sözlü sınavda adayların atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi, genel kültür, Bir konuyu kavrama ve ifade yeteneği konularında açıklığının belirli puanlar üzerinden değerlendirileceği belirlenmiştir.
14) Bununla birlikte, mevzuatta yer verilmemiş olsa da, sözlü sınavlarda nasıl bir usul
izleneceği yargı kararlarıyla ortaya konulmaktadır. Danıştay 2 nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı kararında, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.
15) Somut olayımızda, Adalet Bakanlığı tarafından 18/05/2018 tarihinde 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun 4/B maddesi kapsamında, adalet komisyonlarınca yapılacak uygulamalı ve/veya sözlü sınav sonucuna göre toplam 5493 personel alımı için ilana çıkılmış, ilan ekinde yer alan ve unvanlara göre hazırlanan listelerde Bakanlıkça sınav izni verilen mahaller yayınlanmış ve sınavı yapacak her adalet komisyonu için belirlenen sayılar ilan edilmiş, ilan metnine göre adayların sadece bir unvan için ilgili adalet komisyonuna başvuru yapması kuralı çerçevesinde başvurular alınmış, bu kapsamda 27/06/2018 tarihinde ilan edilen Aday Başvuru Listesine göre … Adliye Mahkemesi için belirlenen 1 adet … (… ve …) … için toplam 2 adet başvuru yapılmış, 22/05/2018 tarihinde başvuru yapan başvuran bu listede 79,12754 puan ile birinci sırada yer almış, adaylar 20/09/2018 tarihinde sözlü sınava katılmış ve 27/11/2018 tarihinde ilan edilen sonuçlara göre her iki adayın sözlü sınav değerlendirmesine göre 70 puan alamaması nedeniyle ilan edilen kadro için alım yapılamamıştır.
16) Alım yapılmasına karar verilen söz konusu pozisyon idarenin ihtiyacından kaynaklanmış
olsa da, yapılan sınav sonucunda sınava giren adaylardan hiçbirinin yeterli görülmemesi durumunda, ilgili pozisyon için alım yapmama hakkı idarenin takdirindedir. Zira, idarelerin boş bulunan bir kadroya kamu yararı ve hizmet gereklerini gözeterek en uygun kişiyi atama konusunda, gerekli nitelikleri taşıyanlar arasında tercihte bulunma hak ve yetkisine sahip bulunmaktadır.
17) Başvuranın itiraz ettiği sözlü sınava ilişkin olarak, idare tarafından hazırlanan sorular
içinden adaya sorular yöneltildiği, mülakat sorularının önceden hazırlandığı, ancak adaylara soru sorulurken kura usulü belirlenmediği, ayrıca her bir aday için belirlenen soru ve cevapların herhangi bir tutanağa bağlanmadığı, Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğin 9/A maddesi uyarınca alım yapılacak … Adli Yargı İlk
Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu tarafından adaya takdir edilen puanları gösteren tutanak tutulduğu, bu komisyon üyelerince takdir edilen notların sözlü sınav değerlendirme formunda ayrı ayrı gösterildiği görülmüştür.
18) İdare tarafından Kurumumuza gönderilen komisyon değerlendirme formları
incelendiğinde ise, komisyon üyeleri tarafından yapılan değerlendirmeler ve bu değerlendirmeler neticesinde verilen puanların birbirini destekler nitelikte olduğu, bu nedenle sözlü sınav değerlendirme tutanağındaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir bilgi ve belgeye de rastlanılamadığından bahsi geçen sözlü sınavın usul ve esaslara uygun olarak yapıldığı kanaatine varılmıştır.
19) Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın katılmış sözlü
sınavın ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yapıldığı anlaşıldığından, başvuruya konu idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermemesi nedeniyle
“karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
21) Ayrıca, idarenin sözlü sınav öncesinde, bir puanlama kriteri düzenlenmesi, sınav soruları
ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, sorulan bilgi sorularına adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve ‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların tutanağa geçirildiği, ancak sorulacak soruların adaya seçtirilmediği ve sorulan soru ve cevaplarına ilişkin herhangi bir gerekçeli tutanak tutulmadığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci
maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup … İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Başvuranın, sözlü sınavının yeniden değerlendirilerek atamasının yapılması talebinin
REDDİNE,
Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, idarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlarda sınava giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde ADALET
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ADALET
BAKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi