2.1) 2802 sayılı Kanunun 114 üncü maddesindeki düzenlemenin, başarılı olanların atamaları
esnasında anılan mezuniyete sahip olanlara öncelik verileceğine ilişkin olduğu, merkezi sınav, sözlü sınav ve uygulamalı sınavda öncelik verileceğine ilişkin olmadığı, Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin de anılan Kanun maddesine uygun şekilde düzenlendiği, 15 inci maddesinin 2 inci fıkrasında ise anılan mezuniyete sahip adayların başarılı olmaları durumundaki usulün belirtildiği, dolayısıyla mevzuata aykırı bir durum olmadığının değerlendirildiği,
2.2) KPSS ilanlarının mezuniyet türüne göre yapılmakta olduğu, sınav sorularının mezun bölümün
müfredatına göre hazırlanacağı, dolayısıyla daha üst mezuniyeti olan biri için daha alt düzey sınavın kolay olarak nitelendirilebileceği, bu durumun üst mezuniyete sahip olan biri için kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı bir durum oluşturmayacağının değerlendirildiği,
2.3) Başvuranın 2016 yılında zabıt katipliği sınavına başvurusunun bulunmadığı, 2017 yılında
İstanbul Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonunca yapılan 17/ 08/ 2017 tarihli sınava başvurusunun bulunduğu, adı geçenin uygulama sınavına katılmaya hak kazandığı, 95 doğru kelime yazdığı, ancak Yönetmelik hükmü gereğince 70 kişilik kadronun 3 katı olan 210 kişi arasına giremediğinden sözlü sınava girmeye hak kazanamadığı; 09/ 10/ 2017 tarihli sınava ise başvuru yaptığı, uygulama sınavına katılmaya hak kazandığı ve 101 doğru kelime yazarak Yönetmelik hükmü gereği ilan edilen 400 kişilik kadronun 3 katı olan sıralamaya 1200 kişi arasına giremediğinden sözlü sınava girmeye hak kazanamadığı,
2.4) Başvurularda Adalet Meslek Yüksekokulu ile Meslek Yüksekokullarının Adalet Bölümünden
mezun olanlara öncelik tanınması yönünde değişiklik yapılmasına ilişkin olarak Bakanlıkça yürütülen Yönetmelik değişikliği çalışmasının bulunmadığı ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrası; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
5) 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun 114 üncü maddesi; “Adalet komisyonlarının
görevleri şunlardır :
“a) Atamaları doğrudan Bakanlıkça yapılanlar dışındaki adlî ve idarî yargı ile ceza infaz kurumları ve tutukevleri personelinin;
1) İlk defa Devlet memurluğuna atanacaklardan merkezî sınavda başarılı olanların ilgili yönetmelik
hükümlerine göre düzenlenecek sözlü ve gerektiğinde uygulamalı sınavlarını yapmak, hukuk fakültesi ve adalet meslek yüksekokulu mezunlarına öncelik tanımak kaydıyla başarılı olanların atanmalarını teklif etmek . …”
2 / 8kelime sayısı esas alınmak kaydıyla en fazla doğru kelime yazan adaydan başlamak üzere ilan edilen
kadro sayısının üç katı kadar aday sözlü sınava çağırılır .
Boy ve kilo şartı aranan unvanlarda; ilân edilen kadro sayısının on katı aday içerisinden boy ve kilo şartını taşıyanlar sözlü sınava katılmaya hak kazanır .
Sözlü sınav;
1) İlgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi 40,
2) Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi 20,
3) Genel kültür 20,
4) Bir konuyu kavrama ve ifade yeteneği 20, puan olmak üzere toplam 100 puan üzerinden yapılır .
İlgilinin atanacağı kadronun gerektirdiği mesleki bilgi tespit edilirken ;
1) Zabıt kâtipliği ve mübaşirliğe atanacaklara genel hukuk bilgisi ve kalem mevzuatına,
2) İnfaz ve koruma memurluğuna atanacaklara genel hukuk, infaz mevzuatı ve ceza infaz kurumu
idaresine,
3) Diğer kadrolara atanacaklara ise atanacağı kadronun gerektirdiği teknik bilgiye ilişkin konuların
bir veya birkaçından soru sorulur .
… İlgilinin sözlü sınavda başarılı sayılabilmesi için yüz tam puan üzerinden en az yetmiş puan alması gerekir .”
6.6) “Nihaî Başarı Listesi” başlıklı 15 inci maddesi;
“ Emanet memuru, tebligat memuru, infaz ve koruma memuru, zabıt kâtibi ve cezaevi kâtibi kadrolarına atanacaklara ilişkin nihaî başarı listesi düzenlenirken; öncelikle hukuk fakültesi, adalet meslek yüksekokulu, yüksekokulların adalet programı ve adalet ön lisans programı mezunları en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere sıralanır . Diğer adaylar ise bu sıralamayı takiben kendi aralarında en yüksek puandan başlayarak sıralanır .”
7) 07/ 09/ 1991 tarihli ve 20984 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İcra Müdür ve Yardımcıları
ile İcra Kâtiplerinin Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin;
7.1) “Sınav şekilleri” başlıklı 7 nci maddesi;
“İcra müdür ve yardımcılığına atanmak isteyenler yazılı ve sözlü sınava tabi tutulur .
İcra kâtipleri arasından icra müdür ve yardımcılığına geçişler için kendi aralarında ayrı bir yazılı sınav yapılabilir .
… İcra kâtipliğine ilk defa açıktan veya naklen atanacaklar, merkezi sınavda başarılı olanlar arasından sınav birimi tarafından yapılacak uygulama sınavı ve sözlü sınava; unvan değişikliği suretiyle atanacaklar ise uygulama sınavına ve sözlü sınava tâbi tutulur . Bakanlık sözlü sınavı oluşturacağı sınav kurulu aracılığıyla da yapabilir .”
4 / 87.2) “İcra kâtipliği uygulama ve sözlü sınavlarına çağrılacakların belirlenmesi” başlıklı 11/A
maddesi;
“İcra kâtipliği uygulama ve sözlü sınavlarına başvurup da bu Yönetmelikteki şartları taşıyanlardan, ilk defa açıktan veya naklen atanmak için başvuranların , merkezi sınavda aldıkları puana göre en yüksek puandan başlayarak ilan edilen kadronun yirmi katı kadarı; unvan değişikliği suretiyle atanmak isteyenlerin ise tamamı uygulama sınavına çağrılır .
Uygulama sınavında başarılı olanlardan , doğru kelime sayısı esas alınmak kaydıyla en fazla doğru kelime yazandan başlayarak ilan edilen kadronun üç katı kadarı sözlü sınava çağrılır .
… İcra kâtipliği sınavlarına girmek isteyenler, yetki verilen sınav birimlerinden sadece birine başvurabilirler .
Bakanlık tarafından bir sınav birimine birden fazla komisyon için sınav yapma yetkisi verilebilir .
Adaylara en fazla üç komisyon için başvuruda bulunma hakkı tanınabilir . Ancak adaylar, merkezi sınavda aldıkları puan durumlarına göre tercih ettikleri komisyonlardan yalnızca birinin uygulama sınavı listesine dâhil olabilir . Merkezi sınav puanı, tercih ettikleri komisyonlar için oluşturulan uygulama sınavı listeleri için yeterli olmayan adaylar uygulama sınavına girmeye hak kazanamaz .”
7.3) “Nihai Başarı Listesi” başlıklı 28 inci maddesi;
“İcra kâtipliği kadroları için yapılan sınav sonucu; açıktan ilk defa veya naklen atanacaklar için merkezi ve sözlü sınavda aldıkları puanların aritmetik ortalamasına, unvan değişikliği suretiyle atanacaklar için sözlü sınav sonucuna göre en yüksek puandan başlayarak nihai başarı listesi düzenlenir . Nihai başarı listesi düzenlenirken hukuk fakültesi, adalet meslek yüksekokulu, yüksekokulların adalet programı ile adalet ön lisans programı mezunları en yüksek puanı alan adaydan başlanarak; diğer adaylar ise bu sıralamayı takiben kendi aralarında en yüksek puandan başlayarak sıralanır . ”
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek başvuranın adalet bölümü mezunlarına sınava kabul esnasında da öncelik verilmesi talebinin reddi gerektiği; bunla birlikte, idarenin farklı düzeylerdeki KPSS puanlarını eşit kabul ederek tek bir aday tespit listesinde sıralamasının hakkaniyete uygun olmadığı değerlendirildiğinden, birden çok mezuniyet düzeyinden personel alımı yapılan sınavlarında her bir mezuniyet düzeyinden mezun olanların KPSS puanlarının kendi içinde sıralanarak adayların sınava alınması yönünde idareye tavsiyede bulunulması gerektiği kanaatiyle hazırlanan “Kısmen Tavsiye
Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran, adalet meslek yüksekokulu mezunlarının, Adalet Bakanlığı tarafından açılan sınavlara
girerken bütün KPSS türlerinin eşit kabul edilmesi ve nihai başarı listesi düzenlenirken tanınan önceliğin sınava girişte tanınmaması nedeniyle mağduriyet yaşadıklarını ifade ederek ilgili
5 / 8öncelik tanımak kaydıyla başarılı olanların atanmalarını teklif etmek” görevini vermiştir . Madde
metninden anlaşılacağı üzere, idareye başarılı olanlar arasından öncelik tanıma hakkı verilmiştir .
16) Bu açıdan, Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin 9 uncu maddesi ve
15 inci maddesi ile İcra Müdür ve Yardımcıları ile İcra Kâtiplerinin Sınav, Atama ve Nakil
Yönetmeliğinin 28 inci maddesinde yer alan, nihai başarı listesi oluşturulurken ilk önce bahsi geçen bölümlerden mezun olanların en yüksek puandan başlayarak sıralanacağı, diğer adayların ise bu sıralamayı takiben kendi aralarında en yüksek puandan başlayarak sıralanacağı yönündeki hükmün ilgili kanun hükmüne uygun olarak tanzim edildiğinden mevzuat açısından herhangi bir aykırılık bulunmamaktadır .
17) Ayrıca, yapılan uygulama sınavında adayların bilgisayar kullanma ve yazı yazma yeteneği ile söz
sınavda adayların hukuk bilgisi ölçülmektedir . Bir adayın liyakatinin, sadece bitirdiği bölüme göre değil, uygulama ve mülakat sınavları sonucunda elde edeceği başarı da dikkate alınarak ölçülmesi mümkün olduğundan, bu aşamaların sonucuna göre elde edilen başarıya göre adalet bölümü mezunlarına öncelik verilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık görülmemiştir .
18) İdare tarafından gönderilen istatistiki veriler ve sınavları yapan adalet komisyonlarının internet
sitelerindeki listeler incelendiğinde de, uygulama sınavına girmeye hak kazanan lise mezunlarının sayısının daha fazla olduğu görülmektedir . Örneğin, 2016 ve 2017 yıllarında yapılan zabıt katipliği sınavlarına başvuru yapan lise mezunlarının sayısının 35.637 olduğu, bu sınavlara başvuru yapan adalet bölümü mezunlarının sayısının ise 13.098 olduğu görülmektedir .
19) Bu durumda, Adalet Bakanlığınca açılan sözlü sınava girmeye hak kazanan ve sınavı kazanan
lise mezunlarının sayısı da fazla olmaktadır . Nitekim, 30/ 12/ 2016 tarihinde ilana çıkılan 810 icra katibi alımı ile ilgili istatistiki verilere bakıldığında, 1026 lise mezununun ve 539 adalet önlisans mezununun, 613 diğer ön lisans mezununun, 256 lisans mezununun sözlü sınava katılmaya hak kazandığı; bunların 417 lise mezununun, 215 adalet ön lisans mezununun, 249 diğer ön lisans mezununun, 98 lisans mezununun asil ve yedek aday listelerinde yer aldığı görülmektedir .
20) Görüldüğü üzere, her sınavda oransal olarak farklılıklar bulunmakla birlikte, söz konusu
sınavlara katılmaya hak kazananların büyük çoğunluğunun lise mezunları olduğu; nihai liste oluşturulurken adalet ön lisans mezunlarına öncelik tanınarak bunlardan ortalaması 70 üstü olanlar sıralandıktan sonra diğer mezunların sıralamaya dahil edilse de, sınavı kazananların mezuniyet düzeylerine göre oranlarının sınava girmeye hak kazananların bulunduğu listedeki oranlarla benzerlik arz ettiği anlaşılmaktadır .
21) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, Adalet Bakanlığı tarafından açılan
sınavlarda adalet bölümü mezunlarına, sadece nihai başarı listesi düzenlenirken öncelik verilmesi yönündeki düzenlemelerin ve bu yöndeki uygulamaların, kanun koyucunun ve idarenin takdir yetkisine ilişkin bir husus olduğu gibi, ilgili kanun hükümleri ile liyakat ilkesine de uygun olduğu değerlendirildiğinden, ayrıca idarenin açtığı sınavlarda yönetmeliklere aykırı hareket ettiği yönünde herhangi bir bulguya rastlanılmadığından, başvuranın adalet bölümü mezunlarına sınava kabul esnasında da öncelik verilmesi talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
7 / 8Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içinde gönderildiğinden ve başvuranın dilekçesi üzerine süresinde cevap verildiğinden “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun hareket ettiği; ancak, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin göstermemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Danıştay’da yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi