|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, başvuranın uzlaştırmacı olma talebinin reddedilmesine ilişkin bir hukuki uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, Adalet bölümünden mezun olduğunu ve bu nedenle uzlaştırmacı olarak görevlendirilmesi gerektiğini savunmuştur. Ancak, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 48/3-ç maddesi uyarınca, uzlaştırmacı olabilmek için yalnızca hukuk fakültesi mezunlarının değil, aynı zamanda hukuk bilgisine yeterince yer veren diğer bölümlerden mezun olanların da belirli şartları sağlaması gerektiği belirtilmiştir.
Kararda, başvuranın iki yıllık adalet eğitiminin, uzlaştırmacı olabilmek için yeterli olmadığına ve mezun olduğu bölümün ilgili yönetmelikte belirtilen şartları karşılamadığına hükmedilmiştir. İdarenin bu belirlemeyi yaparken takdir yetkisini aşmadığı ve hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu durum, uzlaştırmacıların yeterli hukuk bilgisine sahip olmalarının önemini vurgulamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/4250-S.6202
BAŞVURU NO : 2019/1065
KARAR TARİHİ : 11/06/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinde değişiklik yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/01/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran hem Adalet mezunu, hem de 4 yıllık lisans mezunu olduğunu, 30145 sayılı
Yönetmelik’te uzlaştırmacı olmak için 4 yıllık hukuk eğitimi görmesi veya hukuk mezunu olmayanların uzlaştırmacı olabilmesi için maddede sayılan 4 yıllık bölümlerden yeterince hukuk dersi görmesi kaydıyla mezun olunması şartı koşulduğunu, bu sayılan bölümlerin hepsinin de birkaç hukuk dersini, ilk iki yıl içinde tanımlamakta olup 3. ve 4. yıllarda hiçbir hukuk dersi görmediklerini, ilk iki yıl içindeki hukuk dersleri ile bu hukuk şartının sağlandığını
Türkiye’nin bütün bilim kentlerinde, üniversitelerinde de bu durumun böyle olduğunu, örneğin
Maliye üçüncü sınıfından itibaren artık sırf maliye eğitimi verildiğini, para politikaları, mali işler vs gibi, adalet bölümünde iki yıl boyunca hem örgün hem açık olmak üzere adalet ile ilgili, hukuk ile alakadar ayrıntılı bir şekilde eğitim verildiğini, keza örgün okuyanlar için avukatlar gibi bir staj durumu da olduğunu, 30145 sayılı Yönetmelik’te sayılan bölümlerin hiçbirinin adalet bölümü gibi ayrıntılı bir adalet ve hukuk eğitimi vermediğini, ayrıca bu yönde Adalet bölümü gibi bir staj da yaptırılmadığını, Uzlaştırma yönetmeliğinin 48/3-ç maddesinin adalet mezunları ve dört yıllık mezunlar da düşünülerek düzenlemesini, hem mağduriyetlerin giderilmesi hem de adalet bölümünün itibar kazanabilmesi için “, “(ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimlerde veya maliye alanlarında ve hukuk eğitimi veren diğer alanlardaki bir eğitim programından geçmiş olup en az dört yıllık yükseköğrenim yapmış olmak,” ya da “4 yıllık lisans mezunu olup iki yıllık adalet eğitimi almış bulunmak ” şeklinde düzeltilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel
Müdürlüğü Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’na, 08/02/2019 tarih, E:… sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Daire Başkanlığı’nın 27/02/2019 tarihli cevabi yazısında;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.1. ‘Önödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve uzlaştırma gibi cezada alternatif usullerin etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak, görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini Bakanlığa sunmak, cezada alternatif usuller konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak.
ulusal veya uluslararası nitelikte bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek, ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak, görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda Bakanlığın ilgili birimleriyle iş birliği halinde çalışmak, ceza mevzuatı ile Bakanlığa verilen alternatif usullere ilişkin görevleri yerine getirmek üzere Bakanlığımız Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde 10/10/2016 tarihli
Bakan Olur’uyla “Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı” kurulmuştur.
2.2. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Ceza
İşleri Genel Müdürlüğü” kenar başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde; uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları görev yapmak istedikleri
Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek, Genel Müdürlüğümüzün görevleri arasında sayılmıştır.
2.3. Alternatif çözüm yöntemlerinden biri olan uzlaştırma kurumu ise 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanununun 253 ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup, ceza muhakemesi hukuku sistemimizde önemli bir yeri haizdir. Uzlaştırmanın temel amacı; ceza yargılamasını hızlandırmak, tarafları tarafsız bir uzlaştırmacı marifetiyle barıştırmak ve fail-mağdur çatışmasını ortadan kaldırarak toplumsal barışa ve adaletin tecellisine katkı sağlamaktır.
2.4.Bu aşamada uzlaşma, uzlaştırma ve uzlaştırmacı kavramlarından bahsetmekte fayda bulunmaktadır. Uzlaşma; uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin anlaşmış olmalarını, uzlaştırma; uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle şüpheli veya sanık ile mağdur, suçtan zarar gören veya kanuni temsilcisinin, uzlaştırmacı tarafından anlaştırılmaları suretiyle uyuşmazlığın giderilmesi sürecini ifade etmektedir.
2.5.Bahse konu süreçte önemli rolü haiz olan uzlaştırmacı ise Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinde; şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini yöneten kişi olarak tanımlanmış bulunmaktadır. Uzlaştırmacı yargı görevine katılması için yasal makam tarafından görevlendirilmekte, başka bir ifade ile yaptığı görev kamu görevi olmaktadır. Görevlendirme kararıyla uzlaştırmacı ile kendisini görevlendiren yargı mercileri arasında yargılama görevinin icrası kapsamında kamusal bir bağ kurulmaktadır.
Uzlaştırmacılar, kamu hizmeti anlamında adli hizmetin ifasına veya işleyişine katkı sağlamaya yönelik olarak görev yapmakta, böylece adli hizmetin yerine getirilmesinde kamu görevi üstlenmektedirler.
2.6.Uzlaştırma sürecindeki önemleri gereği, 02/12/2016 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun ile uzlaştırmacılar için bir takım yenilikler ihdas edilmiştir.
Yapılan düzenlemeler ile uzlaştırmacılar; eğitim, sınav, sicil ve denetime tabi tutulmuşlardır.
Keza Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Uzlaştırmacı eğitimi” kenar başlıklı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
50 nci maddesinin birinci fıkrasına göre; uzlaştırmacı olarak görevlendirilecek kişilerin
görevlerine başlamadan önce eğitim almalarının ve görev yaptıkları sürece eğitime tâbi tutulmalarının sağlanacağı hüküm altına alınmıştır. Yine Yönetmeliğin “Sınav, yeri, şekli, günü ve konusu” kenar başlıklı 55 inci maddesinin birinci fıkrasına göre uzlaştırmacı eğitimini tamamlayanların sicile kayıt olabilmeleri için yazılı sınavda başarılı olmaları gerektiği düzenlenmiştir. Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 48 inci maddesine göre ise; uzlaştırmacı eğitimini başarıyla tamamlayanlar, yapılan uzlaştırmacı sınavında da başarılı olmaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt başvurusunda bulunabilmekte ve 48 inci maddede sayılan şartları taşımaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt olmaktadırlar.
2.7.Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin
48 inci maddesinde açık bir şekilde belirtilmiştir. Buna göre başvuranın; Türk vatandaşı, tam
ehliyetli, avukatlar yönünden baroya kayıtlı, hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış, kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamış olması, ayrıca terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmaması, uzlaştırmacı eğitimini tamamlaması, yazılı sınavda başarılı olması ve disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da geçici olarak yasaklanmamış olması gerekmektedir. Bundan ayrı sicile kayıt için başvuruda bulunacak kişinin fiilen yürütmekte olduğu asıl mesleğinin ilgili mevzuatında, uzlaştırma faaliyetini yürütmesine engel bir hüküm de bulunmamalıdır.
2.8.Öte yandan, 5271 sayılı Kanunun 253 üncü maddesinin yirmi dördüncü fıkrasında; uzlaştırmacıların; avukatlar veya hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından görevlendirileceği belirtilmiştir. Yönetmeliğin yukarıda anılan 48 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendinde ise; Kanunda yer alan bahse konu düzenlemeye uygun olarak, üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olan veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olanların hukuk öğrenimi görmüş kişi kapsamında değerlendirildiği hüküm altına alınmıştır. Bu suretle kanunda açıklanmayan bu hususa Yönetmelikte, Kanunda yer alan düzenlemeye uygun olarak yer verilmiş ve uygulamada meydana gelebilecek tereddütlerin giderilmesi amaçlanmıştır.
2.9.Görüldüğü üzere hukuk fakültesi mezunu olmayanlar yönünden, mezun olunacak bölümlere ilişkin genel belirleme yapılmış ise de şayet başvuran, belirtilen bölümlerden birisinden mezun olduğu halde, mezun olunan bölümün müfredatında hukuk ya da hukuk bilgisi programlarına yeterince yer verilmemiş ise kişinin yeterli hukuk bilgisine sahip bulunduğu mütalaa edilerek uzlaştırmacı olarak görevlendirilmesi kanun ve yönetmelik hükmünün amaçsal yorumuna göre mümkün olmamalıdır.
2.10.Başka bir ifade ile; kişinin “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kavramı içerisinde değerlendirilebilmesi için, öncelikle Yönetmelikte belirlenen alanlardan mezun olması ön şartını, sonrasında ise hukuk ya da hukuk bilgisini programlarında yeterince görmüş olması koşulunu bir arada taşıması gerekmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.11.Bahse konu hukuk ya da hukuk bilgisini dört yıllık lisans öğrenimi sırasında görmüş olması gerekliliği de kanun koyucunun amacına uygun olarak ihdas edilmiştir. Zira adalet yüksekokulu önlisans programı uzlaştırmacı olarak görevlendirilme şartı için yeterli düzeyde hukuk öğretimi verilen lisans düzeyinde eğitim programı olmadığı gibi, lisans öğreniminden sonra mezun olunan adalet önlisans programında görülen dersler de, yukarıda açıklanan gerekçelerle bu kapsamda değerlendirilmemektedir.
2.12. Nitekim 2018 Adalet Bakanlığı Uzlaştırmacı Sınavına ilişkin başvurunun reddi işleminin iptali istemi ile Bakanlığımız aleyhine açılan idarî bir davada Ankara 18. İdare Mahkemesinin 27/12/2018 tarihli ve 2018/207 Esas, 2018/2463 sayılı; “…. İnönü Üniversitesi İktisadi ve idari
Bilimler Fakültesi iktisat bölümünde lisans, aynı üniversitede İktisat anabilim dalında yüksek lisans ve Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim dalında doktora öğrenimi yapan, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Adalet Bölümünü tamamlayan ve
Uzlaştırmacı eğitimi alan davacının, … Uzlaştırmacı sınavına başvuru yaptığı, başvurusunun
“yeteri kadar hukuk dersi alınmadığı ” gerekçesiyle reddi üzerine bu başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, uzlaştırmacı siciline kayıt olmak için mezkur yönetmeliğin 48. Maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendinde, hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak şartının bulunduğu, bu hüküm gereğince davacının sadece İnönü Üniversitesi iktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi iktisat bölümünde hukuk bilgisine yer verilen “Hukukun Temel
Kavramları” dersini aldığı, mezkur yönetmelikte “hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren” ibarenin kullanıldığı, bu kapsamda uzlaştırmacı siciline kayıt olmak için ilgililerin kaç tane hukuk dersi ile hangi derslerin alınması gerektiği hususunun belirlenmesi idarenin takdir yetkisine bırakıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda, İnönü Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi iktisat bölümünde hukuk bilgisine yer verilen sadece “Hukukun Temel Kavramları ” dersini alan davacının uzlaştırmacı giriş sınav başvurusunun kabul edilmemesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.
2.13. … …’ın 11 Mart 2018 tarihinde gerçekleştirilen 2018 Adalet Bakanlığı Uzlaştırmacı
Sınavına yönelik Bakanlığımıza yapılmış herhangi bir başvurusu bulunmamaktadır. Adı geçenin Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine yapmış olduğu 19/01/2018 tarihli ve … sayılı, Kurumunuza yaptığı müracaat içeriğine benzer mahiyette olan, ekinde diploma ve not dökümü örneği yer almayan başvurusuna yönelik olarak ilgiliye, Genel Müdürlüğümüzün 21/02/2018 tarihli ve …-……-…-E…./… sayılı yazısı ile; “Başvurunun bir örneğinin mevzuat çalışmalarında değerlendirilmek üzere ilgili dosyasına konulduğu” şeklinde bilgi verilmiştir.”
Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” 3.1. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74.
maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (4) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5.
maddesi; “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. (2) Ancak; a) (Mülga: 2/7/2018 – KHK/703/110 md.), b) Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, ç) Türk
Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.” şeklinde düzenlenmiştir.
5. 29/3/1984 tarihli 2992 sayılı Adalet Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanun Hükmünden Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 9.
maddesinde Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında “ı) (Ek: 24/11/2016-6763/9 md.) Ceza muhakemesinde alternatif uyuşmazlık çözüm usullerinin geliştirilmesi ve etkin uygulanması amacıyla çalışmalar yapmak,” olduğu, 5.1. Aynı Kanunu’nun 9. maddesinde; birinci fıkranın (ı) bendindeki görevleri yerine getirmek amacıyla Genel Müdürlük bünyesinde Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı kurulacağı ve bu Başkanlığın görevleri sayılmıştır.
6. 26594 Resmi Gazete sayılı 26/07/2007 tarihli Ceza Muhakemesi Kanununa Göre
Uzlaştırmanın Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in (MÜLGA) “Hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacıda aranan nitelikler ve görevlendirilme usulü” başlıklı 15. maddesinde “(1)
Hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacıların görevlendirilmesinde aşağıdaki şartlar aranır:
a) Üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak, b) Hukuk veya hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idarî bilimler, iktisat ve maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmak, (…)
7. 30145 Resmi Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliği’nin “Uzlaştırmacı görevlendirilmesi” başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasında “ (1) Uzlaştırma bürosuna gönderilen dosyanın uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından incelenmesi sonucunda, gönderme kararına esas suçun uzlaştırma kapsamında kaldığının anlaşılması hâlinde uzlaştırmacı görevlendirmesi, Daire Başkanlığı tarafından belirlenen listeye göre ilgili Cumhuriyet savcısının onayıyla yapılır”;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
7.1.Aynı Yönetmeliğin “Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları” başlıklı 48. maddesinde
“(1) Sicile kayıt başvurusu, Daire Başkanlığına elektronik ortamda başvurmak suretiyle yapılır.
(….)
(3) Uzlaştırmacı siciline kaydedilebilmek için; (…)
ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak, (….)”; hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. 30145 Resmi Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliği’nin 4. maddesinde uzlaşma “Uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin Kanun ve bu Yönetmelikteki usul ve esaslara uygun olarak anlaşmış olmaları” olarak tanımlanmıştır.
10. Uzlaştırma, Türkiye’de ilk kez 2005 yılında Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi
Kanununda yer almıştır. 26594 Resmi Gazete sayılı 26/07/2007 tarihli Yönetmelik ile, uzlaştırma ile ilgili düzenlemelerin ayrıntısına yer verilmiştir. Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde 10/10/2016 tarihli Bakan Olur’uyla, Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı kurulmuş ve 30145 Resmi Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliği ile, uzlaştırmacılık kurumu, mülga Yönetmeliğe göre, daha kapsamlı düzenlenmiştir.
11. 26594 Resmi Gazete sayılı 26/07/2007 tarihli mülga Yönetmelik’in 15/1 maddesinde, hukuk öğrenimi görmüş uzlaştırmacıların, ağır ceza merkezi Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından belirlenen listeye kayıtlı olanlar arasından seçilecekleri düzenlenmişken, hem 30145 Resmi
Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 12.
maddesinde, hem de 2992 sayılı Adalet Bakanlığı’nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünden Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’un 9. maddesine 24/11/2016 tarihinde eklenen ek fıkra ile “Uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, sicile kayıtlı uzlaştırmacıları, görev yapmak istedikleri Cumhuriyet başsavcılıklarına göre listelemek,” bendi eklenerek, uzlaştırmacılık kurumu Daire Başkanlığı’nın bünyesinde sisteme oturtulmuştur.
12. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ‘Uzlaştırma’ başlıklı 253. maddesinin 24.
fıkrası, 24/11/2016 tarihli 6763 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. İlgili fıkrada, uzlaştırmacıların
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
“avukatlar veya hukuk öğrenimi görmüş kişiler” arasından görevlendirileceği belirtilmiştir.
30145 Resmi Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli Yönetmelik’te, ‘hukuk öğrenimi görmüş kişi’
geniş yorumlanmıştır. Hem 26594 Resmi Gazete sayılı 26/07/2007 tarihli mülga Yönetmelik, hem de 30145 Resmi Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli Yönetmelik’te, uzlaştırmacı siciline kayıt olabilmenin şartları düzenlenmiş, hukuk fakültelerinden mezun olmayanlar bakımından “hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak” maddesi her iki
Yönetmelik’te de aynı şekilde düzenlenmiştir. Her iki Yönetmelik’te de, uzlaştırmacı olabilecek kişilerin mezun oldukları fakülteler sayma suretiyle sınırlı olarak düzenlenmiştir.
13. Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı’nın cevabi yazısından görüldüğü üzere uzlaştırmacılarda yukarıda belirtilen fakültelerden mezun olunmasının yanı sıra, müfredatında
Anayasa Hukuku, Ceza Hukuku (Genel Hükümler), Ceza Hukuku (Özel Hükümler), Ceza
Muhakemesi Hukuku, Hukuk Başlangıcı,/Hukuka Giriş /Hukukun Temel Kavramları /Temel
Hukuk, Ticaret Hukuku, İş Hukuku, Borçlar Hukuku derslerinden en az ikisini görmüş olanların başvurabileceği belirtilmiştir. Nitekim, uzlaştırmacının üstlendiği işin, yani, uzlaşma teklifinin yapılması, bu teklifin kabulü, müzakere süreçlerinden, edimin belirlenmesine ve sürecin sonuçlanmasına kadar, yeterli ölçüde hukuk nosyonu gerektirdiği açıktır. Aynı şekilde, bu hususlar, Ankara 11. İdare Mahkemesinin 11/05/2018 tarihli ve 2018/99 Esas, 2018/1032 sayılı kararında da vurgulanmıştır.
14. Yukarıda açıklandığı üzere, 14.1. Başvuranın mezun olduğu “Adalet” bölümünün, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliği’nin 48/3-ç maddesinde açıkça, “hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak” hükmü nedeniyle, iki yıllık eğitiminin, uzlaştırmacı olmak için yeterli olmadığı kanaatine varılmıştır.
14.2. Başvuranın mezun olduğu, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Tarih bölümünün, Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 48’inci maddesinde, hukuk fakültesi mezunları dışındaki kişiler yönünden mezuniyet şartı aranan alanlar tahdidi olarak belirlenen bölümlerden olmadığı görülmüştür. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ‘Uzlaştırma’ başlıklı 253. maddesinde yer alan uzlaştırmacıların “avukatlar veya hukuk öğrenimi görmüş kişiler” arasından görevlendirileceği yönündeki hükmün, 30145 Resmi Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli
Yönetmelik’te, geniş yorumlandığı görülmüştür. Diğer yandan, idarenin söz konusu belirlemeyi yaparken takdir yetkisini yasaların koyduğu sınırları aşarak, eşitliğe veya kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullandığı yönünde bir tespitte de bulunulamamıştır.
Bu çerçevede Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Adalet Bakanlığınca yürütülen başvuru konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkeleri, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde sayılmış olup; İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle ‘karara karşı başvuru
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1.
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.