|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuran avukatın adli yardım görevlendirmesi kapsamında yaptığı işlerin ücretinin geç ödenmesi ve ödenmeyen ücretler için faiz talep etmesi üzerine bir hukuki uyuşmazlık ortaya çıkmıştır. Başvuran, Antalya Barosu Adli Yardım Kurulu tarafından görevlendirildiğini ve bu görevlendirme çerçevesinde yaptığı işler için ödemelerin geciktiğini belirtmiştir. İdare, ödenek yetersizliği nedeniyle ödemelerin yapılamadığını savunmuştur.
Hukuki değerlendirmede, adli yardım ücretlerinin ödenme esasları Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu çerçevesinde incelenmiştir. Yönetmelik gereği, avukatların görevlendirme tarihindeki asgari ücret tarifesine göre ödenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, ödemelerin gecikmesi durumunda yasal faiz talep edilebileceği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin kabul edilmesi gerektiği ve Antalya Barosu Başkanlığı’na, ödemelerin yapılması için gerekli düzenlemeleri yapması tavsiye edilmiştir. Bu karar, adli yardım uygulamalarında avukatların haklarının korunmasına yönelik önemli bir içtihat oluşturmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/7427-S.23.12066
BAŞVURU NO : 2023/751
KARAR TARİHİ : 15/06/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI
ANTALYA BAROSU BAŞKANLIĞI
Başvuranın, adli yardım görevlendirmesine ilişkin ücretin ödenmesi ve
BAŞVURUNUN KONUSU :
geç ödeme nedeniyle faiz istemi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 14/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvurucu dilekçesinde özetle, Antalya Barosuna sicil numarası ile kayıtlı avukat olarak görev yaptığını, adli yardım görevlendirmesi kapsamında 22.06.2021 tarihinde sulh hukuk mahkemesine dava açtığını, göreve ilişkin ücretin yaklaşık 4 ay sonra 12.10.2021 tarihinde ödendiğini, aynı görevlendirmeye istinaden ek görevlendirmeyle Antalya 8.Aile Mahkemesinde
22.04.2022 tarihinde dava açtığını, bu görevlendirmenin ücretinin ise ödenmediğini belirtmiş,” /
nolu adli yardım dosyası kapsamında 2021 yılında ifa ettiği göreve ilişkin olarak geç ödenen ücret için gecikme zammının, 2022 yılında ifa edip ödemesini alamadığı görevlendirme ücretinin ise ödeme tarihine kadar işleyecek gecikme zammı/ tüfe oranında işleyecek faiziyle birlikte ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Antalya Barosu Başkanlığından 31/01/2023 tarihli ve S. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben anılan İdarenin 01/03/2023 tarihli yazısında özetle; 2.1. Adli yardım görevlendirmelerine ilişkin ödemelerin, baroların kendi bütçelerinden değil Adalet
Bakanlığı tarafından gönderilen ödeneklerden yapılmakta olduğu,
2.2. Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 8. Maddesi uyarınca Adli Yardım Bürosunun gelirlerinin neredeyse tamamına yakını Adalet Bakanlığından Türkiye Barolar Birliğine, Barolar
Birliğinden de baroya gönderilecek adli yardım ödeneğinden karşılandığı, bu ödeneğin Barolara tek seferde peşin olarak değil yıl içerisinde 3 aydan 3 aya olmak üzere yılda 4 defa taksitler halinde yapıldığı, gelen ödemeden de yine aynı yönetmeliğin 9. maddesi uyarınca avukatlara ödenecek vekalet ücretlerinin yanında adli yardımla görevlendirilecek avukatlara ödenecek ücretler ve zorunlu yol giderleri, gerektiğinde vekaletname, dava harç ve masrafları, büro personelinin ücretleri, büro donanımı, kırtasiye, kira ve diğer giderlerin karşılandığı, 2.3. 2020 yılında başlayan pandemi sürecinin her alanda olduğu gibi Barolar Birliği’nden gelen ödenekleri de doğrudan etkilediği, yargıda sürelerin 13 Mart 2020 (bu tarih dahil) tarihinden 30 Nisan 2020 (bu tarih dahil) tarihine kadar duracağı öngörülmüş bu süre 15 Haziran 2020 tarihine kadar uzatıldığı, bu tarih aralığında duruşmaların yapılmadığı, 3 aylık sürede duruşma günü verilen dosyaların yeni duruşma günlerinin çoğunlukla 2021 yılına verildiği, her ne kadar duruşmalar yapılmasa ve yargıda süreler durmuş olsa da dava açılmaya ve adli yardım başvuruları alınmaya devam edildiği, adli yardımdan görev alan avukatların ilk katıldıkları duruşmanın duruşma zaptını ibraz etmek suretiyle vekalet ücretine hak kazandıkları göz önüne alındığında 2020 yılının başından itibaren dosyalara görevlendirilen avukatların duruşmaları 2021 yılında görülmeye başladığından 2021 yılının başından itibaren ödemelerle ilgili taleplerin Adli Yardım Büroları’na yoğun bir şekilde iletildiği, ancak bu kadar talep olmasına rağmen pandemi nedeniyle Türkiye Barolar Birliği’nden Barolara 4 taksit değil 3 taksit ödeme yapıldığı, bunun yanı sıra ödenekten karşılanan diğer giderlerde artış olmasına rağmen yine pandemi nedeniyle ödenek miktarında herhangi bir artış yapılmadığı, 2.4. Antalya Barosu dahil tüm Barolarda ödenek yetersizliğinden ödemelerin geciktiği, haricen edinilen bilgiye göre diğer barolarda ödeme sürelerinin 2-2,5 yıla kadar ulaşmış olduğu, bu nedenlerle başvuru sahibine ödeme yapılamamasının nedeni ödeneğin yetersiz oluşu ve taksitler halinde yapılmasından kaynaklandığı, 2.5. Başvurucunun / -1 Adli Yardım Sayılı ek görevlendirme ile Antalya 8. Sulh Hukuk
Mahkemesinin / Esas Sayılı dosyasından açmış olduğu kayyımlık davasına istinaden talep etmiş olduğu ücretin ödendiği, / Adli Yardım Sayılı görevlendirme ile Antalya 8. Aile Mahkemesinin
/ Esas Sayılı dosyasından açmış olduğu Babalık (Soy Bağının Reddi) davasına istinaden hak kazandığı ücret ise ödenek bulunmaması nedeniyle ödenemediği, Bilgilerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 1982 Anayasasının;
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi:
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, /
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 1136 Sayılı Avukatlık Kanun’un; 5.1. “Adlî yardımın yapılışı” başlıklı 179’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “ Adlî yardım isteminin kabulü halinde; büro gerekli işlemleri yapmak üzere bir veya birkaç avukatı görevlendirir. Görevlendirilen avukat, görev yazısının kendine ulaşmasıyla, avukatlık hizmetlerini yerine getirmek yükümlülüğü altına girer.
Bu yükümlülük, ilgilinin gerekli belge ve bilgileri isteğe rağmen vermemesi veya vekâletname vermekten kaçınmasıyla sona erer.
Ayrıca görevlendirilen avukat da bu işi yapmaktan çekinmek isterse görevin kendisine bildirildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde o işin tarifede belirlenen ücretini baroya ödemek zorundadır.”, 5.2. “Büronun gelir ve giderleri” başlıklı 180’inci maddesinde; “Adli yardım bürosunun gelirleri
şunlardır:
a) İki yıl öncesine ait kesin hesap sonuçlarına göre tespit edilen toplam miktarlar esas alınarak 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (1), (2) ve (3) sayılı tarifelere göre alınan harçların yüzde üçü ile idarî nitelikteki para cezaları hariç olmak üzere para cezalarının yüzde üçü, b) Baroya düşecek paylar ile kamu ve özel kurum ve kuruluşlarından, il veya belediye bütçelerinden baroya yapılan yardımlar, c) Bu amaçla yapılan her türlü bağışlar, d) Adlî yardım görevinden çekilen avukatların yatıracağı ücret, e) Adlî yardımla görevlendirilen avukatın aldığı ücretin yüzde onu ile davadan haklı çıkan adlî yardımdan yararlanan kişinin avukat ücretinden başka, yararlandığı kısmın yüzde beşi,
Büronun giderleri şunlardır:
a) Adlî yardımla görevlendirilen avukatlara gerektiğinde ödenecek ücretler, b) Büroda görevlendirileceklere ödenecek ücretler, c) Büro giderleri ve diğer giderler.
Adlî yardım bürolarının gelir ve giderleri büro bütçesinin ayrı bölümlerinde gösterilir. Bu bölümde kalan gelir fazlasının bir sonraki yıla aynen aktarılması zorunludur. Birinci fıkranın (a) bendine göre hesaplanacak ödenek, Maliye Bakanlığınca her yıl Mart ayının sonuna kadar Türkiye Barolar Birliği hesabına aktarılır. Bu paralar, münhasıran adlî yardım için kullanılır ve yılı içinde harcanmayan paralar, ertesi yıla aynen aktarılır. (Ek cümleler:8/6/2022-7409/3 md.) Paraların barolar arasındaki dağıtımında puanlama esas alınır. Her baroya öncelikle beş temel puan verilir. Verilen temel puana, her elli üye avukat için bir puan, ayrıca il nüfusu esas alınarak her beş bin nüfus için bir puan eklenir. Birden fazla baronun
bulunduğu illerde, her beş bin nüfus için tespit edilecek toplam puanın yüzde kırkı o ilde bulunan barolar arasında eşit olarak, kalanı ise o ilde levhaya kayıtlı toplam avukat sayısına bölündükten sonra elde edilen rakamın her baronun üye sayısına çarpımı sonucu elde edilecek puana göre dağıtılır. Bu paraların barolar arasındaki dağıtımı ve kullanılmasına ilişkin hususlar, Türkiye Barolar Birliği tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. (Ek fıkra: 28/3/2007-5615/26 md.) Maliye Bakanlığınca iki yıl öncesine ait kesin hesap sonuçlarına göre tespit edilen toplam tutarlar esas alınarak 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (1), (2)
ve (3) sayılı tarifelere göre alınan harçların yüzde biri ile idarî nitelikteki para cezaları hariç olmak üzere para cezalarının yüzde biri; her yıl Mart ayının sonuna kadar Türkiye Barolar Birliği adına açılan hesaba aktarılır ve zorunlu müdafi ve vekil görevlendirme ile ilgili carî giderler bu hesaptan ödenir. Bu hesap, münhasıran zorunlu müdafi ve vekil görevlendirme ile ilgili carî giderler için kullanılır ve yılı içinde harcanmayan paralar, ertesi yıla aynen aktarılır. Bu paraların barolar arasındaki dağıtımı, harcanması ve bu hizmet için çalıştırılacak personele ilişkin hususlar, Maliye Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle Adalet
Bakanlığı ile Türkiye Barolar Birliği tarafından birlikte çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
5.3. “Yıllık çalışma raporu ve yönetmelik” başlıklı 181’inci maddesinin ikinci fıkrasında; Adlî yardım bürosunun kuruluşu, görevlendirilecek avukatların ve bunlara ödenecek ücretlerin belirlenmesi, büronun işleyişi, denetimi gibi konular Türkiye Barolar Birliğince çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.”, Hükümlerine yer verilmiştir.
6. 3095 Sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un, 6.1. “Kanuni faiz” başlıklı 1’inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Borçlar Kanunu ve Türk
Ticaret Kanununa göre faiz ödenmesi gereken hallerde, miktarı sözleşme ile tespit edilmemişse bu ödeme yıllık yüzde oniki oranı üzerinden yapılır.
Cumhurbaşkanı, bu oranı aylık olarak belirlemeye, yüzde onuna kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir”, 6.2. “Temerrüt faizi” başlıklı 2’nci maddesinde; “(Değişik : 15/12/1999 – 4489/2 md.) Bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça, geçmiş günler için 1 inci maddede belirlenen orana göre temerrüt faizi ödemeye mecburdur.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı, yukarıda açıklanan miktardan fazla ise, arada sözleşme olmasa bile ticari işlerde temerrüt faizi bu oran üzerinden istenebilir. Söz konusu avans faiz oranı, 30 Haziran günü önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan avans faiz oranından beş puan veya daha çok farklı ise yılın ikinci yarısında bu oran geçerli olur.
Temerrüt faizi miktarının sözleşmede kararlaştırılmamış olduğu hallerde, akdi faiz miktarı yukarıdaki fıkralarda öngörülen miktarın üstünde ise, temerrüt faizi, akdi faiz miktarından az olamaz.”, Hükümlerine yer verilmiştir.
/
7. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanun’un; 7.1. “İfa zamanı” başlıklı 90’ıncı maddesinin birinci fıkrasında; “ İfa zamanı taraflarca kararlaştırılmadıkça veya hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç, doğumu anında muaccel olur.” 7.2. “Borçlunun temerrüdü” başlıklı 117’nci maddesinde; “Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.
Borcun ifa edileceği gün, birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bir bildirimde bulunmak suretiyle belirlemişse, bu günün geçmesiyle; haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur.
Ancak sebepsiz zenginleşenin iyiniyetli olduğu hâllerde temerrüt için bildirim şarttır.” 7.3. “Temerrüt faizi” başlıklı 120’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Uygulanacak yıllık temerrüt faizi oranı, sözleşmede kararlaştırılmamışsa, faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuat hükümlerine göre belirlenir”, Hükümlerine yer verilmiştir.
8. Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin; 8.1. “Ödenecek Ücret” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında; “(Değişik:RG-8/10/2022-
31977) Adli yardımla görevlendirilen avukata, görevlendirmeye konu iş için asgari ücret tarifesinde
gösterilen maktu ücret baro yönetim kurulu kararı ile peşin ödenir.
Aynı işe birden fazla avukat görevlendirilemez. Ancak görevden çekilen avukatın yerine görevlendirilen yeni avukata ayrıca ücret ödenir.
Değişik fıkra:RG-14/4/2017-30038) Yargıtay’da, Bölge Adliye Mahkemelerinde veya Bölge İdare
Mahkemelerinde görülecek duruşmalı işlerde ayrıca, Ankara’ya veya Bölge Mahkemesinin bulunduğu ile gidiş-geliş ücreti ödenir. Adli yardımdan yararlananın veya vekilinin talebi halinde Ankara veya Bölge
Mahkemesinin bulunduğu il barosundan görevlendirilecek avukat aracılığı ile duruşma takip edilebilir.
Ödenecek yol ücreti, 400 kilometreden daha yakın (400 kilometre dâhil) mesafeler için otobüs veya birinci sınıf tren bileti; 400 kilometreden daha uzun mesafeler için ekonomi sınıfı uçak, otobüs veya birinci sınıf tren bileti ile kullanılan ulaşım aracının kalkış ve varış istasyonları ile ev, işyeri veya hizmetin verileceği kurum arasındaki transfer için yapılan mutat giderlerini kapsar. Avukatın özel aracı ile seyahat etmesi gibi durumlarda ödenecek ücret mutat ulaşım araçlarına göre belirlenir. Tüm masraflar belgeye dayandırılır.
Belgesiz ödeme yapılamaz.” 8.2. “Adli Yardım Parasının Barolara Dağıtımı” başlıklı 10’uncu maddesinde; “ Türkiye Barolar
Birliği, 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 180 inci maddesi uyarınca tahsil edilen parayı bütçesinin adli yardım faslına aktararak, bankada açacağı ayrı bir hesapta toplar. Bu hesapta toplanan paranın % 10 u Türkiye Barolar Birliğinin adli yardım giderleri ve adli yardım dengeleme fonu için ayrılır, kalanı barolara gönderilir.
(Değişik fıkra:RG-28/12/2011-28156) Her baroya (5) temel puan verilir. Verilen (5) temel puana; a) Her (50) üye avukat için (1) puan,
b) (Değişik:RG-8/10/2022-31977) Her (5.000) nüfus için (1) puan eklenerek adli yardım ödenek puanı saptanır. Birden fazla baronun bulunduğu illerde, her beş bin nüfus için tespit edilecek toplam puanın yüzde kırkı o ilde bulunan barolar arasında eşit olarak, kalanı ise o ilde levhaya kayıtlı toplam avukat sayısına bölündükten sonra elde edilen rakamın her baronun üye sayısına çarpımı sonucu elde edilecek puana göre dağıtılır.
Puanlamada 0.5’in altındaki küsuratlar dikkate alınmaz, bunu aşan küsuratlar ise (1) puana tamamlanır.
Barolara gönderilecek adli yardım payı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
TBB toplam adli yardım parası X 0.90 X baro adli yardım ödenek puanı
Baro adli yardım ödeneği = ————————————————— Tüm baroların adli yardım puanları toplamı
Yıl içinde barolara gönderilmiş olan ödenekler, yıl sonunda barolara ayrı ayrı bildirilir.
Barolar, kendi paylarına düşen adli yardım ödeneğinin yıl içinde bitmesi halinde, adli yardım bürosunun gerçekleşen harcamalarını, ödeneğin gerekçesini ve bekleyen işleri içeren rapor ile Türkiye
Barolar Birliği adli yardım dengeleme fonundan ek ödenek isteyebilirler. Türkiye Barolar Birliği yönetim kurulu tarafından, istemin uygun bulunması halinde ek ödenek gönderilir. Barolara gönderilen ödenek yıl içinde kullanılmaz ise bir sonraki yıla aktarılır.
Barolar her yılın sonunda adli yardım yıl sonu raporu düzenleyerek Türkiye Barolar Birliğine gönderirler. Türkiye Barolar Birliğindeki kayıtlar ile bu raporlar esas alınarak hesap mutabakatları sağlanır.
Barolara tahsis edilen ödenek, dört taksit halinde ödenir. Barolar kendilerine tahsis edilen ilk ödemeden sonra üçer aylık rapor düzenler ve Türkiye Barolar Birliğine gönderir.
Raporların Yönetmeliğe uygunluğu tespit edildikten sonra bir sonraki ödeme yapılır. Takip eden diğer ödemelerde de aynı usul uygulanır.”, Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; Antalya Barosu Adli Yardım Kurulu’nun ilgili kararı ile görevlendirildiğini, görevlendirme yapılan kişi yararına Antalya 8.Aile Mahkemesinde
22.04.2022 tarihinde dava açtığını, görevi ifa edip ücrete hak kazandığını, ücret ödenmesi için gerekli
evrakları hazırlayıp idareye yazılı başvuru yaptığını, / nolu adli yardım dosyası kapsamında 2021 yılında ifa ettiği göreve ilişkin olarak geç ödenen ücret için gecikme zammının, 2022 yılında ifa edip ödemesini alamadığı görevlendirme ücretinin ise ödeme tarihine kadar işleyecek gecikme zammı/ tüfe oranında işleyecek faiziyle birlikte ödenmesini talep etmektedir.
11. Başvuru dilekçesi ve ekleri ile İdarenin cevabi yazısı ve ekinde gönderdiği bilgi ve belgeler incelendiğinde başvuranın Antalya Barosuna kayıtlı avukat olduğu, başvuranın Antalya Barosu Yönetim
Kurulu’nun 07/06/2021 tarih ve sayılı kararı ile adli yardım konusunda görevlendirildiği, daha sonra
18.06.2021 tarih ve – sayılı ek kararı ile babalık davası için görevlendirildiği anlaşılmaktadır.
12. Başvuranın 07/06/2021 tarihli görevlendirmeden doğan ücret alacağının 4 ay gecikmeli olarak ödendiği, ancak ek görevlendirmeye ilişkin hak kazanılan ücret için ödenek yokluğu nedeniyle ödeme yapılmadığı görülmektedir.
13. Başvuran tarafından Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 7’nci maddesinin birinci fıkrasındaki “Adli yardımla görevlendirilen avukata, görevlendirmeye konu iş için asgari ücret tarifesinde gösterilen maktu ücret baro yönetim kurulu kararı ile peşin ödenir.” Hükmü uyarınca ödemenin görevlendirmenin yapıldığı tarihte ödenmesi gerektiği yaklaşık 2 yıllık bir gecikmenin makul ve kabul edilebilir bir süre olmadığı, bu nedenle gecikme nedeniyle tarafına faiz ödenmesi gerektiği iddia edilmiş; idarenin cevabi yazısında ise “ödenek olmadığı, Antalya Barosunun kurum olarak bu konuda herhangi bir kusuru veya ihmalinin de bulunmadığı” gerekçesiyle ödemelerin şuan için yapılmasının mümkün olmadığı bildirilmiştir.
14. Başvurana 07/06/2021 tarihinde asıl davadaki görevlendirmeye ilişkin ücretin gecikmeli olarak ödendiği, ödemesi yapılan görevlendirme ücreti için faiz istemi ve ek görevlendirmeye yönelik ödenmeyen ücret ve bu ücrete ilişkin faiz istemine dair olan başvurunun bu yönlerden incelenmesi gerektiği anlaşılmıştır.
15. Başvuruya konu adli yardım görevlendirmelerin 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 176-181 maddeleri ile Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinde belirlenen usul ve esaslara göre yapıldığı, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun “Adlî yardımın yapılışı” başlıklı 179’uncu maddesinin birinci fıkrasının son cümlesinde “Görevlendirilen avukat, görev yazısının kendine ulaşmasıyla, avukatlık hizmetlerini yerine getirmek yükümlülüğü altına girer.” hükmü ile aynı kanunun 179’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında
“Ayrıca görevlendirilen avukat da bu işi yapmaktan çekinmek isterse görevin kendisine bildirildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde o işin tarifede belirlenen ücretini baroya ödemek zorundadır.” hükmü uyarınca adli yardım için görevlendirilen avukatın görevlendirme üzerine avukatlık hizmetlerini yerine getirmek zorunda olduğu, görevlendirilen avukatın görevlendirme konusu işten ancak görevlendirmenin kendisine bildirildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ve görevlendirme konusu iş için Avukatlık Asgari Ücret
Tarifesinde belirlenen ücreti baroya ödemek şartıyla çekilebileceği görülmektedir.
16. Baroların yapacakları adli yardım ödemelerinin dayanağı hem 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 180’inci maddesinin birinci fıkrasında hem de Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 8’inci maddesinde ayrıntılı olarak belirlenmiştir.
17. Başvuru konusu uyuşmazlıkta şikayet konusu ücretin geç ödendiği noktasında bir uyuşmazlık bulunmadığı ancak başvuranın ödemelerde yaşanan gecikme nedeniyle faiz istemi konusunda uyuşmazlık bulunduğu görülmektedir.
18. Bir para borcu için faiz istenebilmesi öncelikle borcun muaccel olmasını gerekmektedir. 6098 sayılı
Türk Borçlar Kanun’un 90’ıncı maddesi uyarınca taraflarca sözleşme ile ifa zamanı kararlaştırılmadıkça ya da hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç doğumu anında muaccel olacaktır. Bir para
/
borcunun muaccel olmasından kasıt ise o borcun alacaklısı tarafından talep edilebilir olmasıdır. Türkiye
Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 7’nci maddesinin birinci fıkrasındaki “Adli yardımla görevlendirilen avukata, görevlendirmeye konu iş için asgari ücret tarifesinde gösterilen maktu ücret baro yönetim kurulu kararı ile peşin ödenir.” hükmü uyarınca adli yardım görevlendirmelerine ilişkin ücretlerin baro yönetim kurulu kararı ile peşin ödeneceği düzenlenmiştir. Ancak söz konusu düzenlemenin aynı
Yönetmeliğin “Adli Yardım Parasının Barolara Dağıtımı” başlıklı 10’uncu maddesinin yedinci fıkrasındaki
“Barolara tahsis edilen ödenek, dört taksit halinde ödenir.” şeklindeki düzenlemeden bağımsız düşünülmesi mümkün görünmemektedir. Ayrıca Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 7’nci maddesinin son fıkrasındaki “Tüm masraflar belgeye dayandırılır. Belgesiz ödeme yapılamaz.” hükmü uyarınca adli yardım görevlendirmesi için ödeme yapılmadan önce adli yardım konusu işe başlandığına ve avukatlık hizmetinin yerine getirildiğine dair belgelerin ilgili avukat tarafından Adli Yardım Bürosuna teslimi gerekmektedir. Bu noktada başvuruya konu alacağın muacceliyet tarihinin tespiti önem taşımaktadır.
19. Adli yardım uygulaması, Anayasamızın 2’nci maddesinde sayılan hukuk devleti ilkesinin gereği olarak uygulanmakta olup adli yardımın amacı, adı geçen Yönetmeliğin 1’inci maddesinin ikinci fıkrasında “Adli yardımın amacı, bireylerin hak arama özgürlüklerinin önündeki engelleri aşmak ve hak arama özgürlüğünün kullanımında eşitliği sağlamak üzere, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanların avukatlık hizmetlerinden yararlandırılmasıdır” şeklinde ifade edilmiştir. Hem
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 176-181 maddeleri hem de Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım
Yönetmeliği hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; adli yardım görevlendirmelerinde baro ile görevlendirilen avukat arasındaki ilişkinin bir vekalet ilişkisi olmadığı, avukatın adli yardım talebinde bulunan bireye avukatlık hizmeti verme yükümlülüğü altında olduğu, ilgili baronun ise yasa ve yönetmelik uyarınca belirlenen ücreti ödemekle yükümlü olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda; normal vekalet ilişkisinde olduğu gibi vekalet ilişkisinin kurulduğu anda avukatlık ücretinin muaccel hale gelmesi mümkün görünmemektedir. Başvuranın 07/06/2021 tarihli görevlendirmeye ilişkin 22/06/2021 tarihinde sulh hukuk mahkemesine dava açtığı, 18/06/2021 tarihli ek görevlendirme için 22/04/2022 tarihinde aile mahkemesine dava açtığı görülmektedir. Her iki görevlendirmenin yapıldığı tarihten sonraki ilk ödeneğin Temmuz 2021 ve Temmuz 2022’de geldiği kabul edildiğinde ödemenin bu tarihte yapılması, Temmuz ödeneğinin kullanılması halinde ise Ekim ödeneği ile yapılması beklenebilir. İdarenin cevabi yazısında; gelen ödeneklerin yapılan görevlendirmeleri karşılamaması nedeniyle ödemelerin gecikmeli yapıldığı, gelen ödeneklerin öncelikle daha önce görevlendirilmesi yapılan avukatlara ödendiği bildirilmiştir. Ayrıca hem
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nda hem de adı geçen Yönetmelikte, ödemelerin görevlendirmenin yapıldığı
tarihten sonra gelen ilk ödenek ile ödeneceğine dair bir zorunluluk bulunmamaktadır. Ancak bu yönde düzenleme olmaması idareye keyfi davranma hakkı vermeyecektir. İdare, ödenek durumları ve eşitlik ilkesi uyarınca ödemeleri yapmakla yükümlüdür. Bir takvim yılına ait adli yardım ödeneği dört taksit halinde gelse de ödeneğin bir bütün olarak düşünülmesi ve bir takvim yılında yapılan görevlendirmelere konu ücretlerin en geç yıl içerisindeki son ödeneğin geldiği tarihte baro yönetim kurulu kararı alınarak ödenmesi gerekmektedir. Adli yardım görevlendirmesinin yapıldığı takvim yılı içerisinde yapılacak ödemelerde adı geçen Yönetmeliğin 7’nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca görevlendirmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesi uyarınca ödemenin yapılması gerektiği açıktır. Ancak adı geçen maddede adli yardım ödemelerinin, görevlendirmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan tarife uyarınca
ödeneceğine dair kısıtlayıcı bir düzenleme bulunmamaktadır. Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım
Yönetmeliğinin 7’nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde “Adli yardımla görevlendirilen avukata, görevlendirmeye konu iş için asgari ücret tarifesinde gösterilen maktu ücret baro yönetim kurulu kararı ile peşin ödenir.” hükmü yer almaktadır. Görüldüğü üzere, görevlendirmenin yapıldığı tarihteki tarifeye göre ücret ödemesini zorunlu kılan bir düzenleme bulunmamaktadır. Bunun yanında ne
1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nda ne de Adli Yardım Yönetmeliğinin konuya ilişkin hükümlerinde bu
yönde bir zorunluluk bulunmaktadır. Bu durumda; adli yardım ödemesi görevlendirmenin yapıldığı takvim yılından sonraki yıla/yıllara ertelenen avukatlara yapılacak ödemelerde, ödemenin yapıldığı takvim yılındaki tarifede yazan ücret dikkate alınarak ödeme yapılmasının önünde bir engel bulunmamaktadır.
Ayrıca bu esasla yapılacak ödeme ile tarifedeki ücretlerin güncellenmesi nedeniyle, görevlendirilen avukatın gecikme nedeniyle uğraması muhtemel hak kayıplarının da önüne geçileceği açıktır.
20. Başvuran tarafından her iki görevlendirmeye konu ücretin geç ödenmesi nedeniyle gecikme faizi talep edilmektedir. Yukarıda açıklandığı üzere, Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin adli yardım ücretlerinin ödenme esaslarını düzenleyen 7’nci maddesinin aynı Yönetmeliğin adli yardım ödeneğini düzenleyen 10’uncu maddesinden bağımsız olarak düşünülemeyeceğinden; adli yardım görevlendirmesi nedeniyle ödenmesi gereken ücretin, görevlendirmenin yapıldığı takvim yılı sonuna kadar herhangi bir gecikme faizi ödenmeden, görevlendirmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret
Tarifesinde görevlendirme konusu iş için belirlenen ücret esas alınarak ödenmesi mümkündür. Bu durumda görevlendirilen avukatın faiz isteminin hukuki dayanağı olmayacaktır. Ancak görevlendirmenin yapıldığı takvim yılı içinde ödenmeyip bir sonraki takvim yılına veya daha sonraki yıllara ertelenen adli yardım ücreti için görevlendirmenin yapıldığı takvim yılını takip eden yılın ilk gününden itibaren 6098 sayılı Türk
Borçlar Kanunu’nun 120’nci maddesi ve 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un 1’inci ve 2’nci maddeleri uyarınca yasal gecikme faizi talep edilebilecektir. Bu noktada 6098 sayılı Türk
Borçlar Kanunu’nun 117’nci maddesinin birinci fıkrasındaki “Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.” hükmü uyarınca hak sahibi avukatın ödeme ihtarında bulunması gerekip gerekmediği hususunun da açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Şikayet edilen idarenin cevabi yazısında, başvuranın ücretinin ödenmesi gerektiği kabul edilmekte ve ödenek yetersizliği nedeniyle ödenemediği ileri sürülmektedir. Şikayete konu idare tarafından şikayetçinin alacağının doğmadığı ya da vadesinin gelmediği yönünde bir iddia ileri sürülmemektedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 117’nci maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesindeki “Borcun ifa edileceği gün, birlikte belirlenmiş veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bir bildirimde bulunmak suretiyle belirlemişse, bu günün geçmesiyle; haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur.” hükmü bulunmaktadır. Her ne kadar başvuruya konu alacak konusu için ifa günü avukat ve ilgili baro tarafından birlikte belirlenmemiş ise de; Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin adli yardım ücretlerinin ödenme esaslarını düzenleyen 7’nci maddesi ve aynı Yönetmeliğin adli yardım ödeneğinin barolara dağıtımını düzenleyen 10’uncu maddesinden zımni olarak alacağın en geç görevlendirmenin yapıldığı takvim yılı sonuna kadar ödenmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Adı geçen Yönetmelik hükümlerinde adli yardım ücretlerinin “Baro yönetim
Kurulu kararı ile peşin ödenir” hükmü yer alsa da barolara, Türkiye Barolar Birliği tarafından tüm ödenek taksitleri gönderilmeden barolar tarafından o görevlendirme yılına ait bütün ödemelerin yapılması mümkün olamayacaktır. Yönetmelik hükümlerinin barolar aleyhine yorumlanmasının yönetmeliğin amacına uygun
/
olmayacağı açıktır. Başvuru konusu açısından bakıldığında, başvuran avukat hakkındaki her iki görevlendirmenin de 2021 yılı içerisinde yapılmış olduğu, başvuranın 31 Aralık 2021 tarihine kadar görevlendirme konusu ücreti yasal takip hakkının bulunmadığı, 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren adli yardım ücretini talep edebileceği ve 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren temerrüt ihtarına gerek olmaksızın yasal gecikme faizi talep edebileceği değerlendirilmektedir.
21. Her ne kadar başvuran avukat tarafından adli yardım ödemesinin gecikmesi nedeniyle mağdur olduğu iddia edilerek geciken günler için faiz talebinde bulunulmuş ise de yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere; görevlendirilen avukatlara adli yardım ücreti ödenmesinin esaslarını düzenleyen Türkiye Barolar
Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 7’nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesindeki “Adli yardımla görevlendirilen avukata, görevlendirmeye konu iş için asgari ücret tarifesinde gösterilen maktu ücret baro yönetim kurulu kararı ile peşin ödenir.” hükmü ve yönetmeliğin diğer hükümlerinde, yapılacak ödemelerin görevlendirmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan tarife uyarınca yapılacağına dair bağlayıcı bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu durumda adli yardım ücreti görevlendirmenin yapıldığı takvim yılında ödenmeyen avukatların iki seçimlik hakkı bulunmaktadır. Ödemesi süresinde yapılamayan avukat ya görevlendirmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ücrete ek olarak “Görevlendirmenin yapıldığı yılı takip eden yılın başından ödemenin yapıldığı tarihe kadar işleyecek yasal faiz” ya da “Ödemenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde görevlendirme konusu iş için belirlenen maktu ücret”ten birini seçimlik olarak talep edebilecektir. Bu durumda şikayete konu idare tarafından ödeme yapılırken başvuranın seçimlik hakkı uyarınca ödeme yapması gerekmektedir.
22. Yapılan incelemede, hem Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği hükümlerinde hem de 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerinde adli yardım ödemelerinin görevlendirmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan tarifedeki ücret esas alınarak ödeme yapılması gerektiği yönünde emredici bir düzenlemeye rastlanılmamıştır. Şikayete konu Antalya Barosu Başkanlığı’nın bu yöndeki uygulamasının herhangi bir yasal dayanağının bulunmadığı, gecikme nedeniyle başvuranın mağdur olduğu, başvurana gecikme nedeniyle faiz ödenmesi ya da ödemenin yapıldığı tarihteki tarife ücreti esas alınarak ödeme yapılması halinde mağduriyetinin giderilebileceği, başvuranın hukuki statüsünde olan ancak Kurumumuza başvuruda bulanmayan çok sayıda avukatın olabileceği, bu durumda olan bütün avukatların mağduriyetinin giderilmesi gerektiği, bu mağduriyetin giderilebilmesi için 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 180’inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca bu konuda yönetmelik çıkarma/değiştirme yetkisine sahip Türkiye
Barolar Birliği tarafından Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 7’nci maddesinde değişiklik yapılarak hem barolar arasında uygulama birliğinin sağlanması hem de adli yardım görevlendirme ücretini alamayan veya geç alan avukatların mağduriyetinin giderilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.. Gerekli mevzuat değişikliğini yapması için Türkiye Barolar Birliği’ne, Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 7’nci maddesinde değişiklik yaparak “Adli yardım görevlendirmelerinde görevlendirilen avukata, ödemenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesinde görevlendirmeye konu iş için belirlenen maktu vekalet ücretinin ödeneceği” hükmünün eklenmesi konusunda tavsiyede bulunulması gerektiği kanaatine varılmıştır.
/
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin başvurana karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine de uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Antalya İdare
Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvurana, görevlendirmenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ücrete ek olarak “Görevlendirmenin yapıldığı yılı takip eden yılın başından ödemenin yapıldığı tarihe kadar işleyecek yasal faiz” ya da “Ödemenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinde görevlendirme konusu iş için belirlenen maktu ücret”in seçimlik olarak ÖDENMESİ için Antalya Barosu Başkanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğinin 7’nci maddesinde değişiklik yapılarak yönetmeliğe
“Adli yardım görevlendirmelerinde görevlendirilen avukata, ödemenin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan avukatlık asgari ücret tarifesinde görevlendirmeye konu iş için belirlenen maktu vekalet ücretinin ödeneceği” hükmünün eklenmesi konusunda yetkili Türkiye Barolar Birliğine TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Antalya
Barosu ve Türkiye Barolar Birliği tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Tavsiye Kararının BAŞVURANA, ANTALYA BAROSUNA ve TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ ’NE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/