|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu gerekçesiyle uygulanan idari para cezasının iptali talebi incelenmiştir. Başvuran, 29/11/2017 tarihinden itibaren ikamet ettiği adresin doğru olduğunu, ancak tahkikat sırasında evde bulunmadığı için adresten düşürüldüğünü ve cezanın haksız olduğunu savunmuştur. İdare ise, yapılan incelemeler sonucunda başvuranın belirtilen adreste oturmadığını tespit etmiş ve Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 68. maddesi uyarınca ceza uygulamıştır.
Kararda, Nüfus Hizmetleri Kanunu çerçevesinde adres beyanının doğruluğunun önemine vurgu yapılmış ve başvuranın adres değişikliğini zamanında bildirmediği belirtilmiştir. İdarenin, başvuranın adresinin gerçeğe aykırı olduğuna dair yaptığı araştırmalar ve sonuçları hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş ve idari para cezasının uygulanmasının hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Bu durum, adres beyanlarının doğruluğunun ve zamanında bildirilmesinin önemini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/5658-S.8512
BAŞVURU NO : 2019/653
KARAR TARİHİ : 16/07/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Nüfus Hizmetleri Kanunun 68. maddesi kapsamında gerçeğe aykırı beyanda bulunmaktan dolayı uygulanan idari para cezasının iptali talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/01/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; 29/11/2017 tarihinden itibaren … Mah. … … … Cad. No:… İç Kapı No:
… Aksu / ANTALYA adresinde ikamet etmesine rağmen 02/02/2018 tarihinde polis memuru ve mahalle muhtarının katılımıyla yapılan tahkikat neticesinde gerçeğe aykırı beyandan ötürü adresten düşürülerek 1.188 TL idari para cezası kesildiğini, söz konusu durumu 3 ay sonra öğrendiğini, tahkikat sırasında kendisinin çalışmak üzere işte ve eşinin de hastanede olması nedeniyle evde bulunmadığı için para cezasının verildiğini ve adresten düşürüldüğünü, söz konusu durumu öğrendikten hemen sonra yeniden ilgili adrese kaydını yaptırdığını ve halen aynı adreste kiracı olarak ikamet ettiğini ve gerçeğe aykırı beyanda bulunmadığını belirterek hakkında verilen idari para cezasının iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 02/05/2019 tarih
ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 60. maddesi hükmü ve Adres Kayıt Sistemi
Uygulama Yönergesinin 39. maddesi hükmü gereğince 29/11/2017 tarihinde Aksu İlçesi …
Mahallesi … … … Caddesi No: …/… Aksu/ ANTALYA adresine kayıt yaptıran … …’ in, Müdürlük tarafından çıkarılan 19/01/2018 tarihli incelenecek adresler listesinde beyan ettiği adreste oturmadığının, Aksu İlçe Emniyet Müdürlüğünün 31/01/2018 tarihli incelenecek adresler listesinde bildirildiği,
2.2) Başvuranın adresi eski adres konumuna getirilerek hakkında 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri
Kanununun 68. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca 26/09/2018 tarih ve 2018/10 işlem numarası ile idari para cezasının uygulanmasına esas savunma çıkarıldığı,
2.3) Savunmanın, ilgiliye 01 Ekim 2018 tarihinde posta yoluyla tebliğ edildiğini, … …’in,
süresi içerisinde herhangi bir savunma vermediğinden 11/10/2018 tarih …/…/… işlem numarası ile idari para cezası uygulandığı, MERNİS adresinde bulunamadığından idari para cezasına ait tebligatın 25/10/2018 tarihinde mahalle muhtarına teslim edildiğini, idari para cezasının 09/11/2018 tarihinde de kesinleştiği,
2.4) … …’ in kayıtlarının incelenmesi sonucunda, 09/05/2018 tarihinde adına kayıtlı elektrik
faturası getirerek yeniden Aksu İlçesi … Mahallesi … … … Caddesi No: …/… adresine kayıt yaptırdığı,
3) Konuyla ilgili Aksu Kaymakamlığı İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından gönderilen
12/03/2019 tarih ve …/… sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1) Aksu İlçe Nüfus Müdürlüğünün 19/01/2018 tarihli ve … sayılı yazıları ekinde gönderilen
“İncelenecek Adresler Listesi” nde bulunan ve “… Mahallesi … … … Caddesi No:… iç Kapı
No:…-Aksu/ANTALYA” adresi verilen başvuran ve eşi hakkında 31/01/2018 günü adrese gidilerek ve belirtilen adresin kapısı çalınmak, çevre araştırması ve son olarak teyit amaçlı
…Mahallesi Muhtarına sorulmak suretiyle adreste ikamet etmedikleri kanaatine varılarak, incelenecek adresler listesinde belirtilen “Adreste Oturmamış” sütunu işaretlenerek tutanak tanzim edildiği ve evrakın gereği için Aksu İlçe Nüfus Müdürlüğüne gönderildiği
4) … Mahallesi Muhtarlığı tarafından gönderilen 13/05/2019 tarihli cevabi yazı ve
eklerinde özetle;
4.1) Aksu ilçe Nüfus Müdürlüğünün 19/01/2018 tarihli ve … sayılı yazıları ekinde gönderilen
“İncelenecek Adresler Listesi” nde bulunan ve “… Mahallesi … … … Caddesi No:… iç Kapı
No: …-Aksu/ANTALYA” adresi verilen … … ve eşi hakkında belirtilen adrese Aksu İlçe
Emniyet Müdürlüğü Polis Merkezi Amirliğinde görevli Polis Memuru ile birlikte gidildiği, belirtilen adresin öğrenci yurdu olduğu ve bu adreste ikamet etmediklerinin tespit edildiği, incelenecek adresler listesinde belirtilen “Adreste Oturmamış” sütunu işaretlenerek gereği için
Aksu İlçe Nüfus Müdürlüğüne bildirildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
6) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
7) 25/04/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun “Adres bilgilerinin
tutulması ve adres standardı” başlıklı 48. maddesinin birinci fıkrasında; “Yerleşim yeri adresi ve diğer adreslere ait bilgilerin tutulmasına ilişkin politikanın oluşturulması, geliştirilmesi, yaygınlaştırılması, idarî birimlere göre genel uygulamaya geçiş tarihlerinin tespit edilmesi, ulusal adres veri tabanı ile MERNİS veri tabanının ilişkilendirilmesi ve adres bilgilerinin paylaşılmasına ilişkin işlemler Bakanlıkça yürütülür. Bakanlığın nüfus kütüklerindeki adres kayıtlarını tamamlamak maksadıyla işbirliği talebi kurumlarca karşılanır”, ikinci fıkrasında; “Adres standardı, Mahallî İdareler Genel Müdürlüğünün takip ve sorumluluğunda; Genel Müdürlük, Türkiye İstatistik Kurumu, Türk Standartları Enstitüsü ve ilgili diğer kuruluşlarca ortaklaşa belirlenir. Mahallî İdareler Genel Müdürlüğü tespit edilen standardın yetkili idareye bildirilmesinden sorumludur. Kurumlar ile gerçek ve tüzel kişiler adres ile ilgili iş ve işlemlerinde adres standardına uymak zorundadır.”, üçüncü fıkrasında; “Bakanlık, adrese ilişkin her türlü bilgiyi kurumlardan istemeye yetkilidir.
Kurumlar söz konusu isteğe yirmi gün içinde cevap vermekle yükümlüdür.”, dördüncü fıkrasında; “Faydalanılan kamu hizmetleriyle sınırlı olmak üzere adrese dayalı olarak yürütülen iş ve işlemlerde diğer adres, yerleşim yeri adresi ile aynı hukuki değere sahiptir.
Kurumlar yürütecekleri iş ve işlemlerde yerleşim yeri adresi gibi diğer adres bilgilerini de esas alır.”
7.1) “Adres bilgisi ve güncellenmesi” başlıklı 49. maddesinin birinci fıkrasında; “İl özel
idaresi ve belediyeler sorumluluk alanlarındaki adres bileşenlerini adres standardına uygun olarak tanımlayıp bunlara değiştirilemeyecek sabit tanıtım numarası vererek mahallindeki bütün adresleri kapsayacak şekilde adres bilgilerini oluşturmakla yükümlüdür. Herhangi bir sebeple sabit tanıtım numarası dışında adres bileşenlerinde yapılan değişiklikler de il özel idaresi ve belediyelerce takip edilerek ulusal adres veri tabanına işlenir.”, ikinci fıkrasında; “Ulusal adres veri tabanı Genel Müdürlükte tutulur. Genel Müdürlük, ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adresi bilgilerini nüfus kütüklerindeki kişi kayıtları ile ilişkilendirerek elektronik ortamda, yedekleme sistemleri ile birlikte güncel olarak tutar.”, üçüncü fıkrasında; “ Yerleşim yeri adresi yurt dışında olan Türk vatandaşlarının adres kayıtları, yaşadıkları ülkede kullanılan adres verilerine veya o ülke ve bağlı olduğu temsilcilik bilgisine göre tutulur.”
7.2) “Bildirim yükümlülüğü ve süresi” başlıklı 50. Maddesinin birinci fıkrasında; “Adres
bildiriminde kişilerin yazılı beyanı esas alınır. Bildirim şahsen veya güvenli elektronik imza ile yapılır.”, ikinci fıkrasında; “Adres bildirimi, nüfus müdürlüklerine veya dış temsilciliklere yapılır. Hizmet alımı ile ilgili başvuru sırasında, Bakanlıkça belirlenen adrese dayalı hizmet sunan kuruluşlara da adres değişikliğine ilişkin beyanda bulunulabilir.”, üçüncü fıkrasında; “Adres bildiriminin, yirmi işgünü içinde yapılması zorunludur.”, dördüncü fıkrasında; “Yerleşim yeri ve diğer adresi aynı olan ailenin ergin fertleri birbirlerinin yerine adres beyanında bulunabilirler. Vekâletname ibraz edenler de kişilerin adresleri ile ilgili bildirimde bulunabilirler.”, yedinci fıkrasında; “Beyanda şüphe duyulması hâlinde kişinin beyanını teyit eden bilgi ve belgeler istenebilir.”, sekizinci fıkrasında; “Yetkili idareler adres oluşumuna dayanak teşkil eden yapı belgelerini, belgelerin oluşturulması ile eş zamanlı olarak ulusal adres veri tabanına işlemekle yükümlüdür.”
7.3) “İdari Para Cezaları” başlıklı 68. maddesinde; “Bu Kanuna göre;… c) Adres
değişikliğini bildirme yükümlülüğünü süresi içinde yerine getirmeyenlere 50 Türk lirası, gerçeğe aykırı beyanda bulunanlara 1000 Türk lirası idarî para cezası, yurt içinde mülkî idare amirlerince, yurt dışında ise dış temsilciliklerce verilir.”
8) Adres Kayıt Sistemi Uygulama Yönergesinin; “Beyanda şüphe” başlıklı 39.
maddesinde; “Beyan edilen adres değişiklikleri hakkında şüpheye düşülmesi veya bu
Yönergenin 18 inci maddesindeki düzenlemeye aykırı beyanların tespiti halinde, mülki idari amirinin yazılı emri ile kolluk makamları tarafından gerekli soruşturma ve inceleme yapılarak sonucu nüfus müdürlüğüne bildirilir. Yapılan soruşturma sonucunda belirtilen adreste yaşanmadığının anlaşılması halinde geçici adres kütüğündeki kayıt silinir. İlgili hakkında 5490 sayılı Kanunun 67 nci maddesinde öngörülen şekilde işlem yapılır. Beyanın doğru olduğunun anlaşılması halinde ise kişinin geçici adres kütüğündeki kaydı aile kütüğüne aktarılarak geçici adres kütüğündeki kaydı silinir.”,
8.1) “Adreslerin silinmesi” başlıklı 40. maddesinde; “Gerçeğe aykırı adres bileşenlerinin
Ulusal adres veri tabanına işlendiğinin tespiti halinde adres bileşenleri Genel Müdürlükçe silinir. Silinen bileşenlerin ait olduğu yerleşim yeri adresi ve diğer adres bilgileri ile geçici adres kütüğünde bulunan adresler güncellenir. Gerçeğe aykırı yerleşim yeri ve diğer adres bilgilerinin MERNİS veri tabanına işlenmesinin tespiti halinde; yerleşim yeri ve diğer adres bilgileri nüfus müdürlüğünce veya Genel Müdürlükçe usulüne uygun olarak silinir.
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; söz konusu idari para cezası işleminin iptaline yönelik makul sürede işlem tesisi için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; gerçeğe
aykırı beyanda bulunduğu gerekçesi ile hakkında verilen idari para cezasının iptalini talep etmektedir.
11) Kişinin doğumundan ölümüne kadar kişisel ve medenî durumuna, uyrukluğuna ve bunlarda
meydana gelebilecek değişikliklere ait doğal ve hukukî olayların belirlenip saptanması, bu amaçla düzenlenmiş kütüklere yazılması, elektronik ortamda ulusal adres veri tabanının oluşturulması, nüfus kayıtları ile adres bilgilerinin ilişkilendirilmesini sağlamak amacıyla 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu çıkarılmıştır.
12) 5490 sayılı Kanuna göre nüfus kütükleri, kişilerin kimliklerinin, yerleşim yeri adreslerinin,
aile bağlarının, vatandaşlık durumlarının ve şahsî hallerinin belirlenmesi amacıyla ilçe ve aile esasına göre nüfus olaylarının tescil edildiği, daimî olarak saklanması gerekli resmî belgelerdir.
Ayrıca Nüfus ve Vatandaşlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adresi bilgilerini nüfus kütüklerindeki kişi kayıtları ile ilişkilendirerek elektronik ortamda, yedekleme sistemleri ile birlikte güncel olarak tutmaktadır.
13) Daimî olarak saklanması gerekli resmî belge olan nüfus kütüklerinde kişilerin yerleşim yeri
adresleri de kanunen bulunmak zorundadır. Yetkili idareler adres oluşumuna dayanak teşkil eden yapı belgelerini, belgelerin oluşturulması ile eş zamanlı olarak ulusal adres veri tabanına işlemekle yükümlüdürler. Yerleşim yeri adreslerinin tutulmasında kanunen kişilerin yazılı beyanı esas alınmaktadır. yerleşim yeri adreslerine ilişkin değişiklikleri yirmi iş günü içinde ilçe nüfus müdürlüklerine bildirmekle yükümlüdür. Ancak yerleşim yeri adresine dayalı hizmet almak üzere herhangi bir resmî kuruma yapılan müracaatlarda adres değişikliğine ilişkin beyan, ilgilisi tarafından adres beyan formuna işlenerek nüfus müdürlüğüne gönderilmek üzere ilgili kuruma teslim edilebilir. Yetkililerce beyanda şüphe duyulması hâlinde kişiden beyanını teyit eden bilgi ve belgeler de istenebilmektedir.
14) Bu kapsamda ilgili mevzuatta nüfus olayları ve adres ile ilgili beyanlarda şüpheye
düşülmesi halinde mülkî idare amirinin emri ile kolluk makamları tarafından gerekli soruşturma ve incelemelerin yapılacağı ve tespit edilecek durumların nüfus müdürlüğüne bildirileceği, yapılan soruşturma sonucunda kişinin belirtilen adreste yaşanmadığının anlaşılması halinde gerçeğe aykırı yerleşim yeri ve diğer adres bilgilerine ilişkin kayıtların silineceği ve gerçeğe aykırı beyanda bulunanların idari para cezası ile cezalandırılacağı düzenleme altına alınmıştır.
15) Somut olayda yapılan incelenme neticesinde;
15.1) Aksu İlçe Nüfus Müdürlüğü tarafından çıkarılmış olan 19/01/2018 tarih ve … sayılı
“İncelenecek Adresler Listesi ” oluşturulduğu, söz konusu adresler ile ilgili gerekli araştırmanın yapılarak sonucundan Nüfus Müdürlüğüne bilgi verilmesi için, Aksu İlçe Emniyet
Müdürlüğüne gönderildiği,
15.2) Aksu Polis Merkezi Amirliği tarafından 31/01/2018 günü adrese gidildiği ve kapısı
çalınmak, çevre araştırması yapmak ve son olarak teyit amaçlı … Mahallesi Muhtarına sorulmak suretiyle adreste oturmadıkları kanaatine varıldığı ve incelenecek adresler listesinde belirtilen “adreste oturmamış” sütunu işaretlenerek rapor tanzim edildiği ve söz konusu raporun
Aksu İlçe Nüfus Müdürlüğüne gönderildiği,
15.3) Aksu İlçe Nüfus Müdürlüğü tarafından Nüfus Hizmetleri Kanunun 68. maddesi
kapsamında gerçeğe aykırı beyanda bulunmaktan uygulanacak idari para cezası öncesinde başvurandan 26/09/2018 tarihli ve …/…/… sayılı yazı ile esas savunması istendiği ve söz konusu savunmaya ilişkin tebliğin 01/10/2018 tarihinde yapıldığı,
15.4) Tebligatta belirtilen süre içerisinde savunma verilmediğinden bahisle Nüfus Hizmetleri
Kanunun 68. maddesi hükmü uyarınca 11/10/2018 tarih ve …/…/… sayılı yazı ile 1188TL idari para cezası verildiği ve “… mahallesi … … … Caddesi No:…/… Aksu/ANTALYA” adresine tebliğe çıkarıldığı, tebliğ imkansızlığı nedeniyle, tebliğin 25/10/2018 tarihinde … Mahallesi
Muhtarına yapıldığı ve
15.5) İdari para cezasına ilişkin kararın 09/11/2018 tarihinde kesinleştiği anlaşılmıştır.
16) Somut olayda gerçeğe aykırı (şüpheli) yerleşim yeri adres beyanında bulunulduğu
gerekçesiyle yapılan tahkikat sonucunda 5490 sayılı Nüfus Kanunun 68 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereğince 2018 yılı için öngörülen idari para cezası (2018 yılı için 1188
TL) uygulandığı anlaşılmıştır.
17) Sonuç olarak dosya kapsamında yapılan incelemede; Aksu Polis Merkezi Amirliği
tarafından 31/01/2018 günü söz konusu adrese gidildiği ve “adreste oturmamış” sütunu işaretlenerek rapor tanzim edildiği ve söz konusu raporun Aksu İlçe Nüfus Müdürlüğüne gönderildiği anlaşılmıştır. Başvuran tarafından 09/05/2018 tarihinde adına kayıtlı elektrik faturası getirilerek tekrar söz konusu adrese kayıt yaptırıldığı bununla birlikte inceleme yapılan dönem için başvuranın beyan ettiği adres ile ilgili doğrulayıcı bir belgenin (elektrik, su, doğalgaz, sabit telefon faturası veya abonelik sözleşmesi) bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonucuna varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uygun davrandığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası
uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Antalya Sulh Ceza
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve NÜFUS ve VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi