|
ÖZET: Başvuru, Diyarbakır Yenişehir Belediye Başkanlığı’na yönelik olarak, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın “Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerindeki Natamam Binalar” konulu genelgesi çerçevesinde hazırlanan teknik raporların ücretinin ödenmesi talebiyle yapılmıştır. Başvuran, deprem sonrası yürütülen hasar tespit çalışmaları kapsamında, üniversite bünyesinden görevlendirildiğini ve hazırladığı raporlar için ödeme almadığını belirtmiştir. Diyarbakır Yenişehir Belediyesi, genelgede teknik rapor hazırlayan heyete ödeme yapılmasına dair bir hüküm bulunmadığını ifade ederek başvuruyu reddetmiştir.
İlgili genelge, 6 Şubat 2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası natamam binaların kontrolü ve raporlanmasıyla ilgili düzenlemeleri içermektedir. Bu kapsamda, teknik raporların hazırlanması için belirli bir süre içinde ilgili idarelerce gerekli işlemlerin yapılması gerektiği belirtilmiştir. Ancak, genelgede teknik rapor hazırlayan heyete yönelik bir ödeme düzenlemesi olmadığı için başvuranın talebi kabul edilmemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın ücret talebinin reddini hukuka uygun bulmamış ve Diyarbakır Yenişehir Belediye Başkanlığı’na, ilgili mevzuat çerçevesinde başvuranın talebinin yerine getirilmesi için işlem tesis edilmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. Bu kararın, ilgili idare tarafından otuz gün içinde bildirilmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15670-S.23.24656
BAŞVURU NO : 2023/15884
KARAR TARİHİ : 08.12.2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYARBAKIR/ YENİŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın “Genel Hayata Etkili
BAŞVURUNUN KONUSU :
Afet Bölgelerindeki Natamam Binalar” konulu Genelgesi gereği hazırlamış olduğu teknik raporlara ilişkin ücretlerin tarafına ödenmesi talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 04.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan (TC Kimlik No: başvurusunda özetle; ülkemizi derinden etkileyen deprem sonrası T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi
Başkanlığı’nın – – sayılı “Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerindeki Natamam
Binalar” hakkında 81 il valiliklerine göndermiş olduğu Genelgesi gereği Çevre Şehircilik ve İklim
Değişikliği Bakanlığının 23.02.2023 tarih ve – [ – sayılı “Hasar Tespit
Çalışmaları” konulu yazısına istinaden, Üniversitesi’nin E- – – sayılı yazısı gereğince görevlendirildiğini, bu tarihlerden itibaren çeşitli yerlerde bulunan natamam yapıların deprem etkilerini araştırıp raporladığını, bahsi geçen Genelge gereği hazırladığı raporlara ait ücretlerin tarafına ödenmediğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Diyarbakır Yenişehir
Belediye Başkanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulması üzerine, Diyarbakır Yenişehir Belediye
Başkanlığı tarafından gönderilen 19.10.2023 tarih ve sayılı cevabi yazısı ile 10.11.2023 tarih ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın 19/02/2023 tarih ve sayılı
“Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerindeki Natamam Binalar” konulu Genelgenin; “genel hayata etkili afet bölgesi” kabul edilen yerleşim birimlerinde 6/2/2023 tarihinden önce inşasına başlanmış ancak henüz
/
tamamlanmamış İmar Kanunu 26’ncı maddesi kapsamındaki binalar ile 27’nci maddesi kapsamındaki yapı ruhsatına tabi olmayan binalar hariç diğer binaları ne tür kontrollerden geçirileceğini ve raporlanacağının konu edildiği teknik içerikli bir genelge olduğu, Genelgede, hazırlanan teknik raporlara ait “Bu hizmetin verilmesine ilişkin masraflar ilgili idaresince karşılanacaktır. Binasına devam edilmek istenen işlerin masrafları ise o işin yapı müteahhidinden ilgili idarelerince ayrıca tahsil edilecektir.” şeklinde belirtildiği, Genelgede teknik raporu düzenleyen heyete ödeme yapılması yönünde herhangi bir hüküm bulunmadığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü’nün sayılı “Hasar
Tespit Çalışmaları” konulu yazısında da üniversite bünyelerinden görevlendirilen öğretim görevlilerinin araç, iaşe ve konaklama gibi masrafların ilgili idarece (üniversite) karşılanacağından, ayrıca natamam binaların kontrolü ve rapor sürecinde idarelerince de gerekli destekler sağlandığından ayrıca bir ödeme yapılmadığı, 2.2. Natamam binalara hazırlanan teknik raporlara ait iş ve işlemlerin T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil
Durum Yönetimi Başkanlığı’nın “Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerindeki Natamam Binalar Hakkındaki
Genelgesi”ne istinaden yürütüldüğü, ilgili Genelgede teknik raporu hazırlayan heyete ödeme yapılması yönünde herhangi bir hüküm bulunmaması nedeniyle ödeme işleminin yapılmadığı, 2.3. 19.10.2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda da belirtilen hususlar çerçevesinde; ilgili genelgede teknik raporu hazırlayan heyete ödeme yapılması şeklinde hüküm bulunmaması ve ekte sunulan T.C.
Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dekanlığı Fakülte Yönetim Kurulunun 24.02.2023 tarih
Toplantı No: kararı ile giderlerin karşılandığı bildirildiğinden, şikayette bulunan ile çözüme kavuşturulacak bir sorunun Belediyeleri açısından söz konusu olmadığı, 2.3.1. Ayrıca Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dekanlığı Fakülte Yönetim Kurulunun
24.02.2023 tarih Toplantı No: kararında, Üniversiteleri Genel Sekreterlik Makamının 23/02/2023 tarihli
sayılı yazısı ve eklerinden, Fakülteleri İnşaat Mühendisliği Bölümünde tam zamanlı görevli olan
Öğr. Gör. 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş İli, Pazarcık İlçesinde meydana gelen deprem sonrası Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Yapı İşleri Genel Müdürlüğü) inşaat mühendisi ve mimardan oluşan ekiplerin, depremde hasar gören İllerde (Kahramanmaraş, Adıyaman, Gaziantep, Hatay, Adana, Şanlıurfa, Malatya, Diyarbakır, Osmaniye, Kilis) hasar tespit çalışmaları yapmak üzere 24 Şubat- 07 Mart 2023 tarihleri arasında Diyarbakır’a yol hariç 12 (on İki) gün süre ile 2547 savılı
Yükseköğretim Kanunu’nun 39 uncu maddesi uyarınca giderleri Fakülte bütçesinden karşılanmak üzere yolluklu-yevmiyeli olarak yapılan görevlendirilmesinin uygunluğuna ve konun gereği için Rektörlük
Makamına arzına, oybirliği ile karar verildiği, 3. Kurumumuzun yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Afet ve Acil Durum
Yönetimi Dairesi Başkanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulması adı geçen İdare tarafından gönderilen ve 23.10.2023 tarihinde Kurumumuz kayıtlarına giren, sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 3.1. Hasar tespitinin, meydana gelen afetin binalara verdiği hasarın gözlemsel olarak değerlendirilip derecelendirilmesi olduğu, hasar tespit çalışmasının, 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler
Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun kapsamında, afet sonrasında gerçekleştirilecek olan acil yardım, hak sahipliği, kira yardımı ve yer seçimine esas teşkil eden hazırlık mahiyetinde olduğu, hasar tespit çalışmasının binaların muhtemel afetler karşısındaki davranışını, performansını ve riskini ortaya koyar nitelikte ve kapsamda olmadığı, ülke tarihinde yaşanmış en yıkıcı deprem serisi olarak kayıtlara geçen 06/02/2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli iki büyük deprem sonrasında, mevcut olan yapıların hasar tespit çalışmalarının gözlemsel değerlendirmelerle inşaat mühendislerince yapıldığı, inşası başlamış ama tamamlanmayan binalarda ise hızlı bir şekilde zemin ve yapısal olarak durum değerlendirmesi yapılması amacıyla 19.02.2023 tarih ve E- – Sayılı “Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerindeki Natamam Binalar” Genelgesinin yayımlandığı, /
daha sonra bu Genelgenin 08.03.2023 tarih ve E- – – Sayılı Bakanlık OLUR’u ile adı revize edildiği, söz konusu Genelge incelendiğinde, öncelikle yapının temel ve taşıyıcı sisteminin incelenmesi herhangi bir olumsuzluk durumunda yapı inşaatının devam ettirilmeyerek yıkılmasının, yapının temelinde ve taşıyıcı sisteminde herhangi bir olumsuz durum tespit edilmemesi, zeminde gözle görülür deformasyonların olmaması, heyelan ve kaya düşmesi gibi ikincil afet risklerinin bulunmaması durumlarında ise yapı inşaatına devam ettirilmesinin esas alındığı, gerek afet planlamaların (hak sahipliği, barınma, iyileştirme vs) hızlı bir şekilde (1 aylık bir süre zarfında) tamamlanma zorunluluğu, gerekse de böyle geniş bir alanda sağlam zeminde hasar görmemiş yapıların fazla olması nedeniyle gözlemsel tespitle başlayıp gerektiğinde detaylı bir değerlendirmeyi amaçlayan bir Genelge hazırlandığı, teknik raporun hazırlanmasında yapısal değerlendirme için inşaat mühendisi, zemin değerlendirmeleri içinde jeoloji mühendisinin zorunlu kılındığı, Genelgenin, İmar Kanunun 26’ncı maddesi kapsamındaki binalar ile 27’nci maddesi kapsamındaki yapı ruhsatına tabi olmayan binalar hariç diğer binaların ne tür kontrollerden geçirileceğinin ve raporlanacağının yer aldığı teknik içerikli bir mevzuat niteliğinde olduğu, idari uygulamalara ilişkin herhangi bir hususa Genelgede yer verilmediği, bu konuda Başkanlığın herhangi bir sorumluluğu bulunmadığı, 3.2. Bu nedenle ödemelerle ilgili kararların; mevcut mevzuatlar çerçevesinde, teamüller ve OHAL kapsamındaki diğer idarelerin uygulamaları dikkate alınarak ödeme yapacak kurum tarafından değerlendirilmesinin daha uygun olacağının düşünüldüğü, 4. Şikayet edilen İdarelerden olmamasına rağmen, şikâyete konu hususta emsal teşkil edebileceği sebebiyle; natamam binalar hakkında hazırlanan raporlara ilişkin ilgililerine İdarelerince herhangi bir ödeme yapılıp yapılmadığı hususunun sorulması üzerine, Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen
18.10.2023 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
4.1. 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş İli Pazarcık ve Elbistan ilçeleri merkezli olarak yaşadığımız iki büyük depremde birçok binanın hasar alması nedeniyle büyük can ve mal kayıpları ortaya çıktığı, bu kapsamda “Genel Hayata Etkili Afet Bölgesi” kabul edilen yerleşim birimlerinde 06.02.2023 tarihinden önce inşasına başlanmış ancak henüz tamamlanmamış İmar Kanunu’nun 26 ncı maddesi kapsamındaki binalar ile 27 nci maddesi kapsamındaki yapı ruhsatına tabi olmayan binalar hariç diğer binalara ait kontroller yapıldıktan sonra ilgili idarelerce bu yapıların devamına izin verileceğine ilişkin yaşanılan tereddütlerin ortadan kaldırılması ve uygulamada birliğin sağlanmasına yönelik bahse konu Genelgenin yayımlandığı, akabinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü’ nün
22.02.2023 tarihli ve sayılı yazısında yürütülecek çalışmaların koordinasyonunun ve takibinin
Büyükşehir Belediyesi olan illerde Büyükşehir Belediye Başkanlıklarınca, diğer illerde ise İl Belediye
Başkanlıklarınca yürütüleceğinin Kurumlarına bildirildiği, Adana ili genelinde natamam inşaatların kontrol çalışmalarının başladığı, natamam binalara ait inceleme yapılıp hazırlanan teknik raporların teknik heyet tarafından ilgili idarelere teslim edildiği, 4.2. Bahse konu Genelgenin 1.ve 2 nci maddelerine istinaden ilgili ilçe belediyesi tarafından hesaplanan hizmet masraflarının ve ilgili inşaata ait ayrıntılı bilgilerin yer aldığı imzalı bir belge hazırlandığı, ilgili müteahhitin, hazırlanan belge ve teknik rapor ile birlikte Adana Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler
Daire Başkanlığı’nda açılmış olan ve ilgili idarelere bildirilen emanet hesap numarasına ilgili ilçe belediyesinden aldığı onaylı evrakta yazan hizmet bedelini yatırıp işlem makbuzunu Büyükşehir
Belediyesine teslim ettiği, 4.3. Yukarıdaki işlem sıralaması tamamlandıktan sonra belediye emanet hesabına ödemesi yapılan ve ödeme dekontu iletilen natamam inşaatlarla ilgili, İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığı İmar Uygulama Şube
Müdürlüğü tarafından dosya hazırlanıp numaralandırılarak üst yazı ile birlikte ilgili teknik heyete ödeme yapılmak üzere Adana Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Daire Başkanlığı’na iletildiği, bahse konu dosyaların İç Kontrol Şube Müdürlüğü’nde incelemesi tamamlandıktan sonra Gider Şube Müdürlüğü
tarafından ilgili teknik heyete hizmet bedeli aktarıldığı; hizmet bedeli emanet hesaba yatırılan ve taraflarınca dosyası hazırlanan natamam inşaatların ayrıntılı bilgilerinin yer aldığı tabloların ekte iletildiği, hizmet masrafı ödemesi devam etmekte olup; ödeme yapıldıkça tabloların güncellendiği, hususlarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Anayasamızın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak
Yardımlara Dair Kanunun, 7.1. “Afet bölgelerinde yapılacak teknik işler” başlıklı 13’üncü maddesinde, “a) Yapılacak işlemlere esas olmak üzere İmar ve İskan Bakanlığınca kurulacak fen kurulları tarafından, afetin meydana geldiği
arazinin durumu ile bütün yapılar ve kamu tesisleri incelenerek, hasar tespit raporu düzenlenir. / (Değişik:
31/8/1999-KHK-574/1 md.) Gereken hallerde, yapılarda meydana gelen hasarı tespit etmek üzere
Bayındırlık ve İskan Bakanlığının isteği üzerine diğer bakanlık, kurum ve kuruluşlar, mahalli idareler, üniversiteler ve meslek odaları, konusunda deneyimli yeteri kadar inşaat mühendisi ve/veya mimarı hasar tespiti çalışmalarında derhal görevlendirmekle yükümlüdürler.”, 7.2. Ek 5’inci maddesinde, “İmar ve İskan Bakanlığı, afet hizmetlerini süratle ele almak, düzeninde yürütmek ve sonuçlandırmak üzere, gerekli teşkilatı kurar; bu teşkilatın merkez, bölge ve mahalli kademe ve üniteleri bu Bakanlıkça tespit olunur. / … / Afet hizmetlerinin yoğunlaştığı ve şümullendiği hallerde, ilgili Bakanlıklar ve kurumlar, İmar ve İskan Bakanının isteği üzerine, yeteri kadar teknik ve idari personeli, hizmet için lüzumlu araç, gereç ve malzemeyi ve bunların kullanılması ve tamiri ile ilgili ekipmanı, geçici olarak, bu teşkilat emrine vermekle yükümlüdürler. Geçici personelin maaş, ücret, yevmiye ve benzer hakları esas dairelerince ödenir.
8. 3194 sayılı İmar Kanununun, 8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde, “Bu Kanun, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.”, 8.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, “Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapılar bu Kanun hükümlerine tabidir.”, 8.3. “Tanımlar” başlıklı 5’inci maddesinde, “ İlgili idare; belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye, dışında valiliktir.”, 9. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın 19/02/2023 tarih, sayı ve “Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerindeki Natamam Binalar” konulu Genelgesinde; “Bilindiği üzere 6/2/2023 tarihinde Kahramanmaraş ili, Pazarcık ve Elbistan ilçeleri merkezli olarak yaşadığımız iki büyük depremde birçok binanın hasar alması dolayısıyla büyük can ve mal kayıpları ortaya çıkmıştır.
/
Bu kapsamda “Genel Hayata Etkili Afet Bölgesi” kabul edilen yerleşim birimlerinde ortaya çıkan sorunlardan biri de 6/2/2023 tarihinden önce inşasına başlanmış ancak henüz tamamlanmamış İmar
Kanunu 26’ncı maddesi kapsamındaki binalar ile 27’nci maddesi kapsamındaki yapı ruhsatına tabi olmayan binalar hariç diğer binalara hangi kontroller yapıldıktan sonra ilgili idarelerce bu yapıların devamına izin verileceğine ilişkin yaşanan tereddütlerdir. Bu tereddütlerin ortadan kaldırılması ve uygulamada birlikteliğin sağlanmasına yönelik olarak aşağıdaki açıklamaların yapılmasına ihtiyaç doğmuştur.
1) Öncelikle bu binalar için ilgili idarelerce en geç 1(bir) ay içerisinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kurum veya kuruluşlardan teknik rapor alınması zorunludur.
…
Teknik Raporun hazırlanmasına ve içeriğine ilişkin olarak ise aşağıda belirtilen usul ve esaslar
çerçevesinde hareket edilecektir:
1) Bu hizmetin verilmesine ilişkin masraflar ilgili idaresince karşılanacaktır. Binasına devam edilmek
istenen işlerin masrafları ise o işin yapı müteahhidinden ilgili idarelerince ayrıca tahsil edilecektir.
2) Bu hizmetin ücreti inşası tamamlanan yapı inşaat alanı üzerinden belirlenir. Metrekare bedeli 2TL
olarak alınır ve toplam bedel 3.500 TL den az olamaz.
3) Bu teknik rapor, ihtisas alanı inşaat mühendisliği olan en az iki kişiden oluşan heyet tarafından
hazırlanır. (/08/03/2023 tarih ve 500736 sayılı revize edilmiş hali: “3) Bu teknik rapor, ihtisas alanı inşaat mühendisliği olan en az iki kişiden oluşan heyet tarafından hazırlanır.” şeklindedir)
…
8) Teknik Rapor ıslak imzalı 1(bir) nüsha olarak tanzim edilerek Bakanlık Elektronik Sistemine
kaydedilmesini müteakip ilgili idaresine teslim edilecektir. Sisteme yükleme işleminin yapılıp yapılmadığı hususu ilgili idaresince kontrol edilecektir.
Devamına karar verilen ancak ruhsatı hükümsüz hale gelen yapılar için yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre değerlendirmeler yapı denetim kuruluşu ve ilgili idareler tarafından titizlikle yapılmalıdır.
Natamam binalar 7269 Sayılı Afet Kanunu kapsamında herhangi bir hak sahipliğine konu edilemez. Acil yıktırılacak binalar hariç olmak üzere bu tür binalar için hasar tespit raporu düzenlenmez. …” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın, hazırlamış olduğu raporlara ait ücretlerin tarafına ödenmesi talebinin reddi, diğer yandan Genelge’nin söz konusu hususlarda netlik kazandırılması yönünde revize edilmesi hususunda İdare’ye tavsiyede bulunulması yönündeki öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği bölümünde Öğretim Görevlisi olarak tam zamanlı görev yapan başvuran, İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın sayılı “Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerindeki Natamam Binalar” konulu Genelgesi gereği hazırlamış olduğu teknik raporlara ait ücretlerin tarafına ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
12. Başvuranın talebinin; ilgili Genelge kapsamında, üniversite bünyelerinden görevlendirilen öğretim görevlilerinin araç, iaşe ve konaklama gibi masrafların ilgili idarece (üniversite) karşılandığı, natamam
binaların kontrolü ve rapor sürecinde idarelerince de gerekli destekler sağlandığı, ayrıca ilgili Genelgede teknik raporu hazırlayan heyete ödeme yapılması yönünde herhangi bir hüküm bulunmaması nedeniyle
Yenişehir Belediye Başkanlığı’nca reddedildiği görülmektedir.
13. Ülke tarihinde yaşanmış en yıkıcı deprem serisi olarak kayıtlara geçen 06/02/2023 tarihli
Kahramanmaraş merkezli iki büyük deprem sonrasında, mevcut olan yapıların hasar tespit çalışmalarının gözlemsel değerlendirmelerle inşaat mühendislerince yapıldığı, depremden önce inşası başlamış ama tamamlanmayan binalarda ise hızlı bir şekilde zemin ve yapısal olarak durum değerlendirmesi yapılması amacıyla 19.02.2023 tarih ve E- – – Sayılı “Genel Hayata Etkili Afet
Bölgelerindeki Natamam Binalar” Genelgesinin yayımlandığı, daha sonra bu Genelgenin 08.03.2023 tarih ve E- – – Sayılı Bakanlık oluru ile adı revize edildiği anlaşılmaktadır.
14. Söz konusu Genelge gereğince, bu binalar için ilgili idarelerce en geç 1(bir) ay içerisinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kurum veya kuruluşlardan teknik rapor alınması ve teknik raporun hazırlanmasında yapısal değerlendirme için inşaat mühendisi, zemin değerlendirmeleri için de jeoloji mühendisinin zorunlu kılındığı, Genelgenin, İmar Kanunun 26’ncı maddesi kapsamındaki binalar ile 27’nci maddesi kapsamındaki yapı ruhsatına tabi olmayan binalar hariç diğer binaların ne tür kontrollerden geçirileceğinin ve raporlanacağının yer aldığı teknik içerikli bir mevzuat niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
15. Bahsi geçen Genelgenin konusunu, “6/2/2023 tarihinden önce inşasına başlanmış ancak henüz tamamlanmamış İmar Kanunu 26’ncı maddesi kapsamındaki binalar ile 27’nci maddesi kapsamındaki yapı ruhsatına tabi olmayan binalar hariç diğer binalar” ın oluşturduğu görüldüğünden konunun doğrudan 3194 sayılı İmar Kanunu ile ilgili olduğu, Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapıların bu Kanun hükümlerine tabi olduğu, “ilgili idare” ifadesinden ise belediye ve mücavir alan sınırları içinde “belediye”nin, dışında ise Valiliğin anlaşıldığı, değerlendirilmektedir.
16. Ayrıca bahsi geçen hizmetin verilmesine ilişkin masrafların ilgili idaresince karşılanacağı, binasına devam edilmek istenen işlerin masraflarının ise o işin yapı müteahhidinden ilgili idarelerince ayrıca tahsil edileceği, diğer yandan bu hizmetin ücretinin inşası tamamlanan yapı inşaat alanı üzerinden belirleneceği, metrekare bedelinin 2TL olarak alınacağı ve toplam bedelin 3.500 TL den az olamayacağı hususlarının düzenlendiği görülmektedir.
17. Afet ve Acil Durum Yönetimi Dairesi Başkanlığı’nın cevabi yazısından, 17.1. Hasar tespitinin, meydana gelen afetin binalara verdiği hasarın gözlemsel olarak değerlendirilip derecelendirilmesi olduğu, ülke tarihinde yaşanmış en yıkıcı deprem serisi olarak kayıtlara geçen 06/02/2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli iki büyük deprem sonrasında, mevcut olan yapıların hasar tespit çalışmalarının 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle
Yapılacak Yardımlara Dair Kanun kapsamında, gözlemsel değerlendirmelerle inşaat mühendislerince yapıldığı, 17.2. İnşası başlamış ama tamamlanmayan (natamam) binalarda ise hızlı bir şekilde zemin ve yapısal olarak durum değerlendirmesi yapılması amacıyla 19.02.2023 tarih ve E- – – Sayılı “Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerindeki Natamam Binalar” Genelgesinin yayımlandığı, daha sonra bu Genelgenin 08.03.2023 tarih ve E- – – Sayılı Bakanlık oluru ile adı revize edildiği, 17.3. Dolayısıyla söz konusu Genelgenin konusunu halihazırda mevcut binaların değil, depremden önce inşası başlamış ama tamamlanmayan (natamam) binaların oluşturduğu, 7269 sayılı Kanunun 13’üncü maddesi gereğince afetin meydana geldiği arazinin durumu ile bütün yapılar ve kamu tesisleri incelenerek, /
hasar tespit raporu düzenlenmesinin öngörüldüğü, buna karşın ilgili Genelgeye göre acil yıktırılacak binalar hariç olmak üzere bu tür binalar için hasar tespit raporu düzenlenmeyeceği hususunun belirtildiği, Anlaşılmaktadır.
18. Ayrıca, konuya ilişkin uygulamalara bakıldığında; 18.1. Şikayet edilen İdarelerden olmamasına rağmen, şikâyete konu hususta emsal teşkil edebileceği sebebiyle; natamam binalar hakkında hazırlanan raporlara ilişkin ilgililerine İdarelerince herhangi bir ödeme yapılıp yapılmadığı hususunun sorulması üzerine, Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıdan (5. Pr), bahse konu Genelgenin 1 ve 2’nci maddelerine istinaden ilgili ilçe belediyesi tarafından hesaplanan hizmet masraflarının ve ilgili inşaata ait ayrıntılı bilgilerin yer aldığı imzalı bir belge hazırlandığı, ilgili müteahhitin, hazırlanan belge ve teknik rapor ile birlikte Adana
Büyükşehir Belediyesi Mali Hizmetler Daire Başkanlığı’nda açılmış olan ve ilgili idarelere bildirilen emanet hesap numarasına ilgili ilçe belediyesinden aldığı onaylı evrakta yazan hizmet bedelini yatırıp işlem makbuzunu Büyükşehir Belediyesine teslim ettiği; söz konusu işlem sıralaması tamamlandıktan sonra belediye emanet hesabına ödemesi yapılan ve ödeme dekontu iletilen natamam inşaatlarla ilgili, İmar ve
Şehircilik Daire Başkanlığı İmar Uygulama Şube Müdürlüğü tarafından dosya hazırlanıp numaralandırılarak üst yazı ile birlikte ilgili teknik heyete ödeme yapılmak üzere Adana Büyükşehir
Belediyesi Mali Hizmetler Daire Başkanlığı’na iletildiği, bahse konu dosyaların İç Kontrol Şube
Müdürlüğü’nde incelemesi tamamlandıktan sonra Gider Şube Müdürlüğü tarafından ilgili teknik heyete hizmet bedeli aktarıldığı, bilgileri edinilmiştir.
18.1.1. Nitekim söz konusu yazı ekinde yer alan, Adana Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi
Başkanlığının (Başkanlık Makamına hitaben) 13/03/2023 tarihli Olur’unda, Genelge kapsamında il dâhilinde natamam inşaatların kontrol çalışmalarının başlatıldığı, Genelgenin ilgili maddesine istinaden
Mali Hizmetler Daire Başkanlığı tarafından açılan ve müteahhitler tarafından ödeme yapılan emanet hesaptan ilde yapımı devam eden inşaatların kontrolü için çeşitli Üniversitelerden Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı tarafından görevlendirilen teknik heyete hizmet bedellerinin aktarılması hususlarının belirtildiği, görülmektedir.
18.2. Diğer yandan şikayet edilen idareler arasında yer alan Diyarbakır Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü ile yapılan görüşmede, natamam binalarla ilgili kontrollerde görevlendirilen mühendislere şimdilik kısmen ödeme yapıldığı, söz konusu hizmet masrafları müteahhitler tarafından hesaplara yatırıldıkça, söz konusu mühendislere de ödeme yapılacağı bilgisi edinilmiştir.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirmede, başvuranın talebinin; ilgili Genelge kapsamında, üniversite bünyelerinden görevlendirilen öğretim görevlilerinin araç, iaşe ve konaklama gibi masrafların ilgili idarece (üniversite) karşılandığı, natamam binaların kontrolü ve rapor sürecinde idarelerince de gerekli destekler sağlandığı, ayrıca ilgili Genelgede teknik raporu hazırlayan heyete ödeme yapılması yönünde herhangi bir hüküm bulunmaması nedeniyle Yenişehir Belediye Başkanlığı’nca reddedildiği görülmekte ise de; 19.1. Üniversitesi Rektörlüğü Mühendislik Fakültesi Dekanlığı Fakülte Yönetim Kurulu’nun 24/02/2023 tarih ve / sayılı kararı ile, Fakülteleri İnşaat Mühendisliği Bölümünde tam zamanlı görevli olan Öğr. Gör. 06.02.2023 tarihinde Kahramanmaraş İli, Pazarcık İlçesinde meydana gelen deprem sonrası Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Yapı İşleri Genel
Müdürlüğü) inşaat mühendisi ve mimardan oluşan ekiplerin, depremde hasar gören illerde (Kahramanmaraş, Adıyaman, Gaziantep, Hatay, Adana, Şanlıurfa, Malatya, Diyarbakır, Osmaniye, Kilis)
hasar tespit çalışmaları yapmak üzere 24 Şubat- 07 Mart 2023 tarihleri arasında Diyarbakır’a yol hariç 12 (on iki) gün süre ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 39’uncu maddesi uyarınca giderleri Fakülte bütçesinden karşılanmak üzere yolluklu-yevmiyeli olarak yapılan görevlendirilmesinin uygunluğuna karar verildiğinin görüldüğü,
19.2. Söz konusu yolluklu-yevmiyeli olarak yapılan görevlendirmenin afetin binalara verdiği hasarın gözlemsel olarak değerlendirilip derecelendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen hasar tespit çalışmaları için yapıldığı; bahsi geçen Genelgede belirtilen ödemenin ise genel hayata etkili afet bölgelerindeki natamam binalarla ilgili (İmar Kanunun 26’ncı maddesi kapsamındaki binalar ile 27’nci maddesi kapsamındaki yapı ruhsatına tabi olmayan binalar hariç) yapılacak kontroller sebebiyle, teknik nitelikli bu hizmetin karşılığı olarak yapılacak bir ödeme olduğu, her ne kadar Genelgede bu ödemenin kime yapılacağı hususuna açıkça yer verilmemiş olsa da, bu ödemenin teknik nitelikli bu hizmetin karşılığı olarak, teknik raporu hazırlayan heyete mevzuat hükümleri doğrultusunda yapılmasının makul olacağı, Sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu
Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Diyarbakır İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe, ilgili mevzuat hükümleri ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE;
Başvuranın “İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın E- – sayılı “Genel Hayata Etkili Afet Bölgelerinde Natamam Binalar” konulu Genelgesi gereği hazırlamış olduğu teknik rapora ait ücretlerin tarafına ödenmesi yönündeki talebinin mevzuat hükümleri gereğince yerine getirilmesi için işlem tesis edilmesi hususunda Diyarbakır/Yenişehir Belediye
Başkanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca İdare tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana, Diyarbakır/Yenişehir Belediye Başkanlığına ve bilgileri için Afet ve Acil Durum
Yönetimi Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi