|
ÖZET: Başvuran, 15 Ocak 2019 tarihinde Kayseri’de meydana gelen şiddetli rüzgar nedeniyle aracında oluşan zararın tazmin edilmesi talebiyle Kayseri İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü’ne başvurmuştur. Rüzgar sonucu apartmanın çatı kalkan duvarının çökmesiyle aracı kullanılamaz hale gelmiş, başvuranın aracının kaskosu bulunmadığı için 27.000 TL zarar yaşadığını belirtmiştir. İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, başvurana 2.750 TL yardımda bulunmuş, ancak başvuranın talep ettiği zararın tamamının karşılanması mümkün olmamıştır.
İdare, Kayseri’deki fırtına sonrası oluşan hasarların tespit edilmesi için bir komisyon kurmuş ve toplamda 248 araç ile 128 yapının zarar gördüğünü bildirmiştir. Başvuranın aracındaki zarar, komisyon tarafından 11.000 TL olarak belirlenmiştir. Ancak, afet sonrası yapılan yardımların sınırlı olması nedeniyle, başvuranın talebinin tamamının karşılanması hukuken mümkün görülmemiştir. İlgili mevzuat, afet nedeniyle oluşan zararların tazmini konusunda belirli sınırlamalar getirmektedir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, hukuka ve hakkaniyete uygun bir şekilde reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın zararının kısmi olarak karşılandığını, ancak mevzuat gereği tam tazminat talebinin yerine getirilemeyeceğini belirtmiştir. Başvuran, gerekçeli ret kararına itiraz edebilir ve Kayseri İdare Mahkemesi’nde dava açma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/5151-S.20.8214
BAŞVURU NO : 2019/17882
KARAR TARİHİ : 01/04/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KAYSERİ İL AFETVE ACİL DURUM MÜDÜRLÜĞÜ
Başvuranın, şiddetli rüzgar sebebiyle aracında meydana
BAŞVURUNUN KONUSU :
gelen zararın giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 15/01/2019 tarihinde meydana gelen şiddetli rüzgar nedeniyle görevlisi olduğu apartmanın çatı kalkan duvarının çöktüğünü ve kendisine ait … plakalı aracın kullanılamaz hale geldiğini, aracının kaskosu olmadığı için mağduriyet yaşadığını, İl Afet Acil Durum
Müdürlüğünce kendisine 2.750,00 TL yardımda bulunulduğunu, aracın önceki değerinin 40.000,00 TL olduğunu, 10.000,00 TL hurda değeri bulunduğunu, dolayısıyla halen 27.000,00
TL zararı bulunduğunu belirterek söz konusu zararın İdare tarafından karşılanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Konuya ilişkin olarak Kurumumuzca verilen 12/07/2019 tarih ve … sayılı Gönderme
Kararına istinaden Kayseri İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünden alınan 06/08/2019 tarih ve
… sayılı cevabi yazıda; 15/01/2019 tarihinde Kayseri’de meydana gelen fırtına sonucunda konut, işyeri ve araçlarda hasar oluştuğu, il genelinde 248 araç ve 128 yapının zarar gördüğü, oluşan hasarın tespiti için İl Defterdarlığı bünyesinde zarar tespit komisyonu oluşturulduğu, bu kapsamda zarar miktarlarının tespit edildiği, vatandaşlara yardım için Acil Destek Giderleri
Tertibinde Bulunan Ödeneğin Kullanılmasına İlişkin Usul ve Esaslar çerçevesinde
Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Destek ve Mali Hizmetler Genel Müdürlüğünden 500.000,00 TL ödenek talep edildiği ancak 200.000,00 TL ödenek gönderildiği, gelen ödenekten toplam 341 kişiye ödeme yapıldığı, başvurana da bu kapsamda 2.750,00 TL ödeme yapıldığı, hiçbir vatandaşın tüm zararının karşılanamadığı, ileriki dönemde gelecek
Cumhurbaşkanlığı Acil Destek Giderleri ödeneği bulunmadığından başvuranın zararının tamamının karşılanma imkanının bulunmadığı belirtilmiştir.
3. Kayseri Valiliği Defterdarlık Personel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 19/11/2019 tarihli ve … sayılı yazısında özetle; Defterdarlık Zarar Tespit Komisyonu
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
tarafından Türkiye Afet Müdahale Planı ve Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığının 2016/3 sayılı Genelgesi çerçevesinde, olay yeri ile ilgili fotoğraflar ve polis tutanağı incelenerek bu kapsamda başvuranın aracında 11.000,00 TL zarar tespiti yapıldığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın,
4.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”
4.2. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.” 4.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak
Yardımlara Dair Kanunun 1’inci maddesinde; “Deprem (Yer sarsıntısı), yangın, su baskını, yer kayması, kaya düşmesi, çığ, tasman ve benzeri afetlerde; yapıları ve kamu tesisleri genel hayata etkili olacak derecede zarar gören veya görmesi muhtemel olan yerlerde alınacak tedbirlerle yapılacak yardımlar hakkında bu kanun hükümleri uygulanır…” 7. 4123 sayılı Tabii Afet Nedeniyle Meydana Gelen Hasar ve Tahribata İlişkin Hizmetlerin
Yürütülmesine Dair Kanunun 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, tabii afete maruz kalan yörelerde normal hayatın devamını sağlayacak hizmetlerin yürütülmesi, hasar ve tahribatın giderilmesi ile 2.2.1981 tarihli ve 2380 sayılı Kanuna göre kurulmuş fonlardan yapılacak yardıma ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.” 8. Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Afet ve
Acil Durum Yönetimi Başkanlığı” başlıklı İkinci Bölümünde düzenlenmiş olan, 8.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 30’uncu maddesinde; “(1) Bu Bölümün amacı, afet ve acil durumlar ile sivil savunmaya ilişkin hizmetleri yürütmek üzere İçişleri Bakanlığına bağlı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının kurulması, teşkilatı ile görev ve yetkilerini düzenlemektir…”
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
8.2. “İl afet ve acil durum müdürlükleri” başlıklı 52’nci maddesinde; “(1) İllerde bütünleşik afet ve acil durum yönetiminin tüm unsurlarını içerecek şekilde, Başkanlığın taşra teşkilatı olarak valiye bağlı il afet ve acil durum müdürlükleri kurulmuştur…
(2) İl afet ve acil durum müdürlüklerinin görevleri şunlardır: … ç) Afet ve acil durumlarda meydana gelen kayıp ve hasarı tespit etmek veya ettirmek…” 9. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının 20/06/2016 tarihli, Acil Yardım Talebi ve
Harcanması ile 4123 Sayılı Kanun Kapsamındaki Ödenek Talebi Esas ve Usulleri konulu ve 2016/3 sayılı Genelgesinin “Acil Yardım Talepleri ile İlgili Yapılacak İşlemler ve
Dikkate Alınacak Hususlar” başlıklı bölümünde; “…Afetzedelerin acil ihtiyaçlarını karşılamak ve alt yapıları asgari düzeyde çalışır hale getirmek üzere Valiliğince, Başkanlıktan acil yardım ödeneği talebinde bulunulmalıdır… Acil yardım, yaşanan afet ve acil durum sonrası, bozulan günlük hayatın normale dönüştürülmesi için yapılmakta olup, yerleşim yerinin çok acil olmayan genel ihtiyaçlarının (rekreasyon alanları, geleceğe yönelik yatırımlar ve önleyici tedbirler gibi) giderilmesine yönelik taleplerle genel hayat etkili olmayan bireysel mağduriyetten kaynaklanan talepler, yıkık veya ağır hasarlı konut hariç Başkanlığımıza bildirilmemelidir. İşyeri, araç ve tarım ürünleri hasarı ile hayvan telefi olması durumunda
Başkanlığımızdan ödenek talebinde bulunulmamalıdır.” 10. Acil Destek Giderleri Tertibinde Bulunan Ödeneğin Kullanılmasına İlişkin Usul ve
Esasların, 10.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; “(1) Bu Usul ve Esasların amacı, hayatın doğal akışı dışında ortaya çıkan olağanüstü olaylar nedeniyle zarara uğrayan gerçek ve tüzel kişilerin acil ve zorunlu ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla Cumhurbaşkanlığı İdari
İşler Başkanlığı Güvenlik İşleri Genel Müdürlüğü bütçesinin Acil Destek Giderleri tertibinde yer alan ödeneğin, özel hesaba aktarılası, kullanılması ile bunlara ilişkin diğer usul ve esasları belirlemektir.” 10.2. “Ödeneğin kullanılması” başlıklı 4’üncü maddesinde; “(1) Zarar doğurucu olayın vuku bulması halinde valilikler, ihtiyaç duydukları takdirde, doğrudan veya İçişleri Bakanlığı aracılığı ile Cumhurbaşkanlığından acil destek talebinde bulunabilir.
(2) Acil destek tutarı mevcut ödenek durumu, hasar ve zararın niteliği, başka bir kamu kurumu tarafından aynı olay için aynı mahiyette ödeme yapılıp yapılmadığı hususları değerlendirilerek belirlenir…”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret
Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Kayseri ilinde 15/01/2019 tarihinde şiddetli rüzgar etkili olmuştur. Rüzgar sebebiyle birtakım olumsuzluklar meydana gelmiş, konut, işyeri ve araçlarda çeşitli hasarlar oluşmuştur.
İl genelinde 248 araç ve 128 yapının zarar gördüğü tespit edilmiştir. Bunun üzerine İl
Defterdarlığı bünyesinde zarar tespit komisyonu oluşturulmuş ve bu kapsamda zarar miktarları tespit edilmiştir. Başvuranın aracı da çatı uçması sonucunda zarar görmüş ve Defterdarlık Zarar
Tespit Komisyonu tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde başvuranın aracı için 11.000,00 TL zarar tespiti yapılmıştır. Aracında meydana gelen zarar sebebiyle başvurana sosyal yardım mahiyetinde 2.750,00 TL ödeme yapılmıştır. Bunun üzerine başvuran aracında meydana gelen zararın tamamının İdare tarafından karşılanması talebiyle başvuruda bulunmuştur.
13. Anayasanın 2’nci maddesinde belirtildiği üzere Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir hukuk
Devletidir. Sosyal hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını güvence altına alan, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirmek ve ekonomik önlemler alarak çalışanlarını koruyan, onların insan onuruna uygun hayat sürdürmelerini sağlayan, milli gelirin adalete uygun biçimde dağıtılması için gereken önlemleri alan, sosyal güvenlik hakkını yaşama geçirebilen, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak sosyal adaleti ve toplumsal dengeleri gözeten devlettir. Çağdaş devlet anlayışı, sosyal hukuk devletinin tüm kurum ve kurallarıyla Anayasa’nın özüne ve ruhuna uygun biçimde kurularak işletilmesini, bu yolla bireylerin refah, huzur ve mutluluğunun sağlanmasını gerekli kılar.
(Anayasa Mahkemesi, E.2015/67 K.2016/21 K.T.16/03/2016)
14. Toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplar doğuran, normal hayatı ve insan faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan doğal, teknolojik veya insan kaynaklı olaylar afet olarak tanımlanmaktadır. Sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak
Devlet, doğal afet gibi olaylardan etkilenen vatandaşların yaralarını sarmak amacıyla sosyal yardımlarda bulunmakla yükümlüdür. Ancak; bu yükümlülüğün ilgili mevzuat çerçevesinde yerine getirileceği ve belli imkanlarla sınırlı olduğu da bir gerçektir. Nitekim, Anayasanın 65’inci maddesinde, “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.” denmek suretiyle Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları belirtilmiştir.
15. Türkiye’de afet ve acil durumlar ile sivil savunmaya ilişkin hizmetler Afet ve Acil Durum
Yönetimi Başkanlığının merkez ve taşra birimleri tarafından yürütülmektedir. Deprem, yangın, su baskını, yer kayması, kaya düşmesi, çığ, tasman ve benzeri afetlerde; yapıları ve kamu tesisleri genel hayata etkili olacak derecede zarar gören veya görmesi muhtemel olan yerlerde alınacak tedbirlerle yapılacak yardımlara, ayrıca tabii afete maruz kalan yörelerde normal hayatın devamını sağlayacak hizmetlerin yürütülmesi, hasar ve tahribatın giderilmesine ilişkin hususlar 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle
Yapılacak Yardımlara Dair Kanun ile 4123 sayılı Tabii Afet Nedeniyle Meydana Gelen Hasar ve Tahribata İlişkin Hizmetlerin Yürütülmesine Dair Kanun ve bu kanunlara dayanarak çıkarılan alt mevzuatta düzenleme altına alınmıştır.
16. Gerek 7269 sayılı Kanun gerekse de 4123 sayılı Kanun ve alt düzenlemelerinde afet sebebiyle kişilerin araçlarında meydana gelen zararın İdare tarafından karşılanacağına dair herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Hatta Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının
Acil Yardım Talebi ve Harcanması ile 4123 Sayılı Kanun Kapsamındaki Ödenek Talebi Esas
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ve Usulleri konulu ve 2016/3 sayılı Genelgesinde, acil yardım talepleri ile ilgili yapılacak işlemler ve dikkate alınacak hususlar kapsamında; afetzedelerin acil ihtiyaçlarını karşılamak ve alt yapıları asgari düzeyde çalışır hale getirmek üzere Valiliğince, Başkanlıktan acil yardım ödeneği talebinde bulunulması belirtilmiş ancak yerleşim yerinin çok acil olmayan genel ihtiyaçlarının giderilmesine yönelik taleplerle genel hayat etkili olmayan bireysel mağduriyetten kaynaklanan taleplerin bildirilmemesi, ayrıca işyeri, araç ve tarım ürünleri hasarı ile hayvan telefi olması durumunda ödenek talebinde bulunulmaması vurgulanmıştır.
17. Bunların yanında, Cumhurbaşkanlığı bütçesine sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri kapsamında acil desteğe ihtiyaç bulunan hâllerde hazine yardımı şeklinde kullanılmak üzere acil destek giderleri ödeneği konmuştur. Bahse konu ödeneğin nasıl ve hangi şartlarda kullanılacağı konusunda ise Acil Destek Giderleri Tertibinde Bulunan Ödeneğin
Kullanılmasına İlişkin Usul ve Esaslar çıkarılmıştır. Somut olayda da, afet sebebiyle etkilenen vatandaşların uğradığı zararın giderilmesi bakımından destek olmak ve sosyal yardımda bulunmak amacıyla bahse konu ödenekten Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Destek ve
Mali Hizmetler Genel Müdürlüğü tarafından 200.000,00 TL gönderilmiştir. Gelen ödenekten toplam 341 kişiye ödeme yapılmıştır. Afet sebebiyle kişilerin araçlarında meydana gelen zararın karşılanacağına dair herhangi bir düzenleme bulunmamasına rağmen başvurana da 2.750,00 TL ödeme yapılmıştır.
18. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın afet sebebiyle aracında meydana gelen zararın İdare tarafından karşılanmasını talep ettiği, somut olayda İdarenin kusurlu ya da kusursuz sorumluluğuna gidilebileceğine dair herhangi bir tespit yapılamadığı, başvuran tarafından da bu minvalde herhangi bir iddiada bulunulmadığı, keza mevzuatta, afet sebebiyle kişilerin araçlarında meydana gelen zararın İdare tarafından karşılanacağına dair herhangi bir düzenlemenin de öngörülmediği, bunların yanında sosyal devlet ilkesinin getirdiği bir takım yükümlülüklerin bulunduğu ve Devletin malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde iktisadi ve sosyal ödevlerini yerine getireceğin belirtildiği, nitekim başvurana sosyal devlet ilkesinin bir gereği olarak 2.750,00 TL sosyal yardım yapıldığı anlaşılmış olup afet sebebiyle başvuranın aracında meydana gelen zararın tamamının İdare tarafından karşılanmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Kayseri İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve KAYSERİ VALİLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.