Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlülerin cezaevi iç hizmetlerinde çalıştırılması mevzuata uygun mudur (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Bu Danıştay kararında, cezaevinde bulunan bir başvuranın kurum iç hizmetlerinde çalışma talebi incelenmiştir. Başvuran, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olması nedeniyle çalışma talebinin reddedildiğini belirtmiştir. Yapılan değerlendirmede, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun’un 29 ve 31. maddeleri ile Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik’in ilgili hükümleri dikkate alınarak, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanların kurum iç hizmetlerinde çalıştırılamayacağı sonucuna varılmıştır.

İdarenin başvuranın talebini reddetmesi, mevzuata uygun bulunmuş ve hukuka aykırı bir durum olmadığı ifade edilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın cezaevinde kurum iç hizmetlerinde çalışmasının sağlanması talebinin reddine karar verilmiştir. Karar, başvuran ve Adalet Bakanlığı’na tebliğ edilmiştir. Bu durum, ceza infaz sisteminin işleyişi ve hükümlülerin çalışma hakları açısından önemli bir içtihat oluşturmuştur.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/10174-S.21.16407

BAŞVURU NO : 2021/772

KARAR TARİHİ : 08/07/2021

RET KARARI

CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Cezaevinde bulunan başvuranın, kurum iç hizmetlerinde çalışma talebine ilişkindir.

BAŞVURU TARİHİ : 11/01/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran başvurusunda özetle; “Cezaevine girmeden önce 20 yıl memur olarak görev yaptığını, cezaevinde bulunduğu süre boyunca hep iyi halli olduğunu, maddi gelirinin olmadığını, ailesinin ve kendisinin akraba yardımları ile geçindiklerini, kurum iç hizmetlerinde çalışmak için bulunduğu kuruma birçok kez dilekçe verdiğini, kendisine ‘cezasının ağırlaştırılmış müebbet olması sebebiyle kanunen çalıştırılamadığının’ söylendiğini, bunun üzerine Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’ne başvurduğunu ve gelen cevabi yazıdan cezasının buna engel teşkil etmediğini öğrendiğini, sonrasında bulunduğu kuruma yeniden başvurmasına rağmen bir cevap alamadığını, dilekçesinde belirttiği iş kollarında, kurum nerede ve nasıl uygun görürse, iş beğenmezlik yapmadan çalışabileceğini, ailesine daha az yük olmak için ve daha uzun süre cezası bulunduğu için çalışması gerektiğini” iddia ederek, “Beşikdüzü T Tipi Kapalı Ceza İnfaz

Kurumu’nda kurum iç hizmetlerinde çalışması için gereğinin yapılması” talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuru konusunun çözümü için Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden sayılı yazımız ile bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Genel Müdürlüğün 30.06.2021 tarih ve – – – / sayılı cevabi yazısında;

2.1. Adı geçenin konuya ilişkin olarak 08.02.2021 tarihinde yazmış olduğu dilekçenin Beşikdüzü T Tipi

Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun 08.02.2021 tarihli ve / sayılı yazı ile Genel Müdürlüğümüze gönderildiği, Genel Müdürlüğümüzün 12.02.2021, 16.02.2021 ve 04.03.2021 tarihli yazıları ile söz konusu dilekçeye cevap verildiği, Ayrıca hükümlünün mektup yoluyla gönderilen 20.07.2020 tarihli dilekçesine

Genel Müdürlüğümüzün 21.08.2020 tarihli ve – – / sayılı yazıları ile cevap verildiği,

2.2. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanun’un “Hükümlülerin çalıştırılması” kenar başlıklı 29 uncu maddesinde belirtilen; (1) Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen meslek sahibi olmayan hükümlüler ile meslek sahibi olan istekliler, kurum imkânları ölçüsünde belirlenen ücret karşılığında atölye veya işyurtlarında çalıştırılabilirler. (2)

Çalıştırmanın amacı, hükümlülerin salıverilmelerinden sonra yaşamlarını sürdürecek meslek ve sanatları öğrenmelerini sağlamak, çalışma ve üretme isteklerini geliştirmek veya güçlendirmektir. Çalıştırmada hükümlünün yeteneği, becerisi, eğilimi, zihinsel ve bedensel durumları göz önünde bulundurulur……” maddeleri, aynı Kanun’un “Kurum hizmetinde çalıştırma” kenar başlıklı 31 inci maddesi birinci fıkrasında, “İyi halli hükümlüler, idare ve gözlem kurulu kararı ile kurum yönetimi tarafından durumlarına uygun kurum içi hizmetlerde çalıştırılabilir…..” maddesi ile,

2.3. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in

“Hükümlülerin çalıştırılması” kenar başlıklı 81 inci maddesinde, “Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen meslek sahibi olmayan hükümlüler ile meslek sahibi olan istekliler, kurum imkânları ölçüsünde belirlenen ücret karşılığında, atölye veya işyurtlarında, 5275 sayılı

Kanunun 29 uncu maddesinde belirtilen hususlar dikkate alınarak çalıştırılabilir.” ifadeleri ile aynı

Yönetmelik’in “Kurum hizmetinde çalıştırma” kenar başlıklı 84 üncü maddesinde; (1) “İyi hâlli hükümlüler, idare ve gözlem kurulu kararı ile kurum yönetimi tarafından durumlarına uygun kurum içi hizmetlerde çalıştırılabilir. Çocuk hükümlüler, kendi yaşam alanları veya eğitsel amaçlar dışında çalıştırılamazlar.

(2)Hükümlü, yöneticilerin ve görevlilerin kişisel işlerinde çalıştırılamaz. (3) Hekim, psikiyatri uzmanı, psikolog, sosyal çalışmacı, öğretmen ve benzeri mesleklere sahip olan hükümlülerden; iyi hâl gösterenler, idare ve gözlem kurulu kararıyla, kurumun servislerinde meslekleriyle ilgili görevlilere yardımcı veya eğitici olarak çalıştırılabilir.” hükümleri ile,

2.4. Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik’in

Çalışma kenar başlıklı 29 uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanlar hariç diğer hükümlüler, kurum iç hizmetlerinde veya mevcut işkollarında 5275 Sayılı

Kanun’un 30 ve 31 inci maddelerinde belirtilen esaslara göre çalıştırılabilir.” ifadelerine yer verildiği,

2.5. Bu kapsamda adı geçenin Erzincan 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 08.07.2013 tarihli ve / sayılı kararı ile “Tasarlayarak Öldürme” suçundan “Ağırlaştırılmış müebbet hapis” cezasına hükümlü olması nedeniyle kurum iç hizmetlerde çalıştırılmasının mevzuat açısından uygun olmadığı,

Bilgilerinin verildiği görülmüştür.

III. İLGİLİ MEVZUAT

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”

2. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

3. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkındaki Kanunun “Hükümlülerin çalıştırılması” kenar başlıklı 29 uncu maddesinde; “(1) Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen meslek sahibi olmayan hükümlüler ile meslek sahibi olan istekliler, kurum imkânları ölçüsünde belirlenen ücret karşılığında atölye veya işyurtlarında çalıştırılabilirler. (2)

Çalıştırmanın amacı, hükümlülerin salıverilmelerinden sonra yaşamlarını sürdürecek meslek ve sanatları öğrenmelerini sağlamak, çalışma ve üretme isteklerini geliştirmek veya güçlendirmektir. Çalıştırmada hükümlünün yeteneği, becerisi, eğilimi, zihinsel ve bedensel durumları göz önünde bulundurulur.” Aynı

Kanunun “Kurum hizmetinde çalıştırma” kenar başlıklı 31 inci maddesinin birinci fıkrasında, “İyi halli hükümlüler, idare ve gözlem kurulu kararı ile kurum yönetimi tarafından durumlarına uygun kurum içi hizmetlerde çalıştırılabilir.”

4. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında

Yönetmelik’in “Hükümlülerin çalıştırılması” kenar başlıklı 81 inci maddesinde, “Kurum hekimi tarafından ruhsal ve bedensel olarak sağlıklı olduğu belirlenen meslek sahibi olmayan hükümlüler ile meslek sahibi olan istekliler, kurum imkânları ölçüsünde belirlenen ücret karşılığında, atölye veya işyurtlarında, 5275 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinde belirtilen hususlar dikkate alınarak çalıştırılabilir.”

Aynı Yönetmelik’in “Kurum hizmetinde çalıştırma” kenar başlıklı 84 üncü maddesinde; “(1) İyi hâlli hükümlüler, idare ve gözlem kurulu kararı ile kurum yönetimi tarafından durumlarına uygun kurum içi hizmetlerde çalıştırılabilir. Çocuk hükümlüler, kendi yaşam alanları veya eğitsel amaçlar dışında çalıştırılamazlar. (2)Hükümlü, yöneticilerin ve görevlilerin kişisel işlerinde çalıştırılamaz. (3) Hekim, psikiyatri uzmanı, psikolog, sosyal çalışmacı, öğretmen ve benzeri mesleklere sahip olan hükümlülerden; iyi hâl gösterenler, idare ve gözlem kurulu kararıyla, kurumun servislerinde meslekleriyle ilgili görevlilere yardımcı veya eğitici olarak çalıştırılabilir.”

5. Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik’in

“Çalışma” kenar başlıklı 29 uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanlar hariç diğer hükümlüler, kurum iç hizmetlerinde veya mevcut işkollarında 5275

Sayılı Kanun’un 30 ve 31 inci maddelerinde belirtilen esaslara göre çalıştırılabilir.”

düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; başvuranın, bulunduğu cezaevinde kurum iç hizmetlerinde çalıştırılmasının sağlanması talebine ilişkin, “Ret Kararı” verilmesi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

1. Başvuran, 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere, bulunduğu cezaevinde kurum iç hizmetlerinde çalışmayı talep etmektedir.

2. Dosya kapsamında yapılan incelemede; başvuranın Erzincan 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 08.07.2013 tarihli ve / sayılı kararı ile “Tasarlayarak Öldürme” suçundan “Ağırlaştırılmış müebbet hapis” cezasına hükümlü olması nedeniyle kurum iç hizmetlerde çalıştırılmasının mevzuat açısından uygun olmadığının belirtildiği,

3. Konuyla ilgili yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine bakıldığında; Gözlem ve Sınıflandırma

Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik’in “Çalışma” kenar başlıklı 29 uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanlar hariç diğer hükümlüler, kurum iç hizmetlerinde veya mevcut işkollarında 5275 Sayılı Kanun’un 30 ve 31 inci maddelerinde belirtilen esaslara göre çalıştırılabilir.” düzenlemesinin bulunduğu, bu anlamda mevzuatın açık olduğu,

4. İdarenin, başvuranın bulunduğu cezaevinde kurum iç hizmetlerinde çalışma talebini yerine getirmemesinde mevzuata, hukuka, hakkaniyete aykırı bir durum olmadığı, anlaşılmıştır.

5. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın, bulunduğu cezaevinde kurum iç hizmetlerinde çalışmasının sağlanması talebine ilişkin Ret Kararı verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında idareden istediğimiz bilgi-belge cevabı otuz günü aşkın sürede gönderildiğinden, “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı anlaşılmıştır. İdareden bundan böyle bu ilkeye uygun davranması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından

reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın, bulunduğu cezaevinde kurum iç hizmetlerinde çalışma talebinin REDDİNE, Kararın, Başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi