|
ÖZET: Başvuru, Ağrı Belediye Meclisi tarafından alınan şehir içi servis ulaşım hizmet bedelindeki artışın iptali talebiyle yapılmıştır. Başvuran, 1,5 TL olan ücretin önce 5 TL’ye, ardından Eylül 2023’te 7 TL’ye çıkarılmasını hukuka aykırı bulmakta ve bu artışın kısa sürede %700 gibi yüksek bir oranda gerçekleştiğini ifade etmektedir. Başvuran, bu durumun bilimsellikten ve hakkaniyet kurallarından uzak olduğunu, ayrıca Ağrı Valiliği’nin denetim yükümlülüğünü yerine getirmediğini savunarak meclis kararının iptalini istemiştir.
Ağrı Belediye Başkanlığı ise, 2018 yılından bu yana bilet fiyatlarının düşürüldüğünü, 2023 yılında yapılan artışın ise artan yakıt ve personel giderleri göz önünde bulundurularak yapıldığını belirtmiştir. İdare, çevre illerdeki bilet fiyatlarıyla karşılaştırmalar yaparak, belirlenen yeni fiyatların sosyal belediyecilik ilkeleri doğrultusunda kar amacı gütmeden belirlendiğini ifade etmiştir. Ayrıca, yapılan artışın, önceki yıllarda uygulanan düşük fiyatların ardından kaçınılmaz bir gereklilik olduğunu vurgulamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, Ağrı Belediye Meclisi’nin yetkileri çerçevesinde alınan kararın hukuka uygun olduğuna kanaat getirmiştir. Bu nedenle başvurunun reddine karar verilmiştir. İdarenin, iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi ve şeffaflık sağlaması gerektiği de belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5920-S.24.9297
BAŞVURU NO : 2023/19760
KARAR TARİHİ : 03.06.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : AĞRI BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, şehir içi servis ulaşım hizmet bedel artışı yapılan meclis kararının iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLER
1) Kurumumuza (TCKN: tarafından 17.09.2023 tarihinde yapılan
ilk başvurusunda özetle; Ağrı Belediye Meclis Genel Kurulu ile 1,5-TL olan şehir içi servis hizmetinin önce 5-TL daha sonra Eylül 2023 tarihinde alınan Belediye Meclisi Genel Kurul Kararı ile 7-TL’ye çıkarıldığı, ücretin kısa sürede yüzde 700’lük bir artışla 7-TL’ ye çıkarılması kurul kararının hukuka aykırı olduğunu gösterdiği, zira 2 aylık bir sürede bu oranda bir enflasyon artışı olmadığı, kurul kararı ile yapılan zammın bilimsellikten ve hakkaniyet kurallarından uzak olduğu, yine Ağrı Valiliği tarafından idari vesayet kuralları gereğince genel kurul kararının denetiminin yapılmadığı iddia ve ifade edilerek söz konusu meclis kararının iptal edilmesi talep edilmiştir. Kurumumuzca 03.11.2023 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği Gönderme Kararı verilmiştir.
1.1) Başvuran tarafından tarihinde ise ikinci defa başvuruda bulunulmuştur. İlk başvurusundaki
iddia ve taleplerini yinelenerek idarece %700 zam yapıldığı, ancak iki ay içinde bu oranda bir enflasyon bulunmadığı, artışın bilimsellik ve hakkaniyet kurallarından yoksun olduğunu, şehrin bir ucundan öbür ucuna giderken de aynı ücretin alındığı, söz konusu durumun Medeni Kanunun dürüstlük kuralı ile bağdaşmadığı ifadeleriyle yeni zammın iptali talep edilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Ağrı Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
2.1) Ağrı Belediye Başkanlığının 12.01.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
Belediyelerinin 2018 yılında bir tam bilet ücreti olarak 2.75-TL, öğrenci bilet ücreti olarak 1.75-TL taşıma yapıldığı, 2018 yılında 1-TL mazot fiyatı 5-TL iken 2023 yılında 40-TL civarında olduğu, 2020 yılında belediyeleri tarafından zam yapılmadığı, aksine tam bilet ücretinin 1-TL, öğrenci bileti ücretinin 0,25-KR olarak belirlendiği, söz konusu fiyatların 2023 Haziran ayından sonra ülkenin en uygun fiyatı olarak güncellendiği, Belediye tarafından şehir içinde 90 araç ve 100 civarında şoförle hizmet verildiği,
2.2) Günümüz koşullarında çevre illerden alınan bilgilere göre; Iğdır ilinde tam bilet ücretinin 15-TL,
öğrenci bilet ücretinin ise 10-TL olduğu, Kars ilinde tam bilet ücretinin 13-TL, öğrenci bilet ücretinin ise 10-TL olduğu, Ağrı ili Doğubeyazıt ilçesinde tam bilet ücretinin 15-TL, öğrenci bilet ücretinin ise 10-TL olduğu, fiyatların sosyal Belediyecilik adına sadece hizmet amaçlı olup kar güdülmediği, yine çalışan personele verilen maaş artışları ve yakıt fiyat artışlarının vatandaşa minimum seviyede yansıtıldığı, Belediyelerinde araç şoförlerinden oluşan yaklaşık 100 personel için yapılan maaş ödemesi ve yakıt gideri ile birlikte amortisman, yedek parça, sigorta vb. giderleri dahil etmeden aylık oluşan giderin, asis (elektronik ücret toplama sistemi) tarafından son ayki 31.12.2023 gelirlerinden daha fazla olduğu, buna ilişkin sunulan tabloda görüldüğü üzere belediye tarafından kar etmeden vatandaşa hizmet verildiği ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve
kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”,
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
6) 03.07.2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun ” Belediyenin görev ve sorumlulukları ”
başlıklı 14’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde; “İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75’inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır… ”, (b) bendinde, “…Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir. Belediye hizmetleri, /
vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır. Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar. Belediye meclisinin kararı ile mücavir alanlara da belediye hizmetleri götürülebilir…”,
6.1) “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları ” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde;
“Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.”, (p) bendinde, ‘‘ Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”,
6.2) “Meclis kararlarının kesinleşmesi ” başlıklı 23’üncü maddesinde; “Belediye başkanı, hukuka
aykırı gördüğü meclis kararlarını, gerekçesini de belirterek yeniden görüşülmek üzere beş gün içinde meclise iade edebilir. Yeniden görüşülmesi istenilmeyen kararlar ile yeniden görüşülmesi istenip de belediye meclisi üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar edilen kararlar kesinleşir. Belediye başkanı, meclisin ısrarı ile kesinleşen kararlar aleyhine on gün içinde idarî yargıya başvurabilir. Kararlar kesinleştiği tarihten itibaren en geç yedi gün içinde mahallin en büyük mülkî idare amirine gönderilir.
Mülkî idare amirine gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez. (İptal beşinci fıkra: Anayasa Mahkemesinin 4/2/2010 tarihli ve E.: 2008/27, K.: 2010/9 sayılı Kararı ile.) Kesinleşen meclis kararlarının özetleri yedi gün içinde uygun araçlarla halka duyurulur.”,
6.3) “Meclisin bilgi edinme ve denetim yolları” başlıklı 26’ıncı maddesinde; “ Belediye meclisi, bilgi
edinme ve denetim yetkisini faaliyet raporunu değerlendirme, denetim komisyonu, soru, genel görüşme ve gensoru yoluyla kullanır. Meclis üyeleri, meclis başkanlığına önerge vererek belediye işleriyle ilgili konularda sözlü veya yazılı soru sorabilir. Soru, belediye başkanı veya görevlendireceği kişi tarafından sözlü veya yazılı olarak cevaplandırılır. Meclis üyelerinin en az üçte biri, meclis başkanlığına istekte bulunarak, belediyenin işleriyle ilgili bir konuda genel görüşme açılmasını isteyebilir. Bu istek meclis tarafından kabul edildiği takdirde gündeme alınır. Belediye başkanınca meclise sunulan bir önceki yıla ait faaliyet raporundaki açıklamalar, meclis üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğuyla yeterli görülmezse, yetersizlik kararıyla görüşmeleri kapsayan tutanak, meclis başkan vekili tarafından mahallin mülkî idare amirine gönderilir. Vali, dosyayı gerekçeli görüşüyle birlikte Danıştaya gönderir. Yetersizlik kararı, Danıştayca uygun görüldüğü takdirde belediye başkanı, başkanlıktan düşer. Meclis üye tam sayısının en az üçte biri oranındaki üyenin imzasıyla belediye başkanı hakkında gensoru önergesi verilebilir. Gensoru önergesi, meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun oyu ile gündeme alınır ve üç tam gün geçmedikçe görüşülemez. Gensoru önergesinin karara bağlanmasında dördüncü fıkraya göre işlem yapılır.”,
6.4) “Denetimin amacı” başlıklı 54’üncü maddesinde; “Belediyelerin denetimi; faaliyet ve işlemlerde
hataların önlenmesine yardımcı olmak, çalışanların ve belediye teşkilâtının gelişmesine, yönetim ve kontrol sistemlerinin geçerli, güvenilir ve tutarlı duruma gelmesine rehberlik etmek amacıyla; hizmetlerin süreç ve sonuçlarını mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere, performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre tarafsız olarak analiz etmek, karşılaştırmak ve ölçmek; kanıtlara dayalı olarak değerlendirmek, elde edilen sonuçları rapor hâline getirerek ilgililere duyurmaktır.”,
6.5) “Denetimin kapsamı ve türleri” başlıklı 55’inci maddesinde; “Belediyelerde iç ve dış denetim
yapılır. Denetim, iş ve işlemlerin hukuka uygunluk, malî ve performans denetimini kapsar. İç ve dış denetim
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yapılır. Ayrıca, belediyenin malî
işlemler dışında kalan diğer idarî işlemleri, hukuka uygunluk ve idarenin bütünlüğü açısından İçişleri
Bakanlığı tarafından da denetlenir. Belediyelere bağlı kuruluş ve işletmeler de yukarıdaki esaslara göre denetlenir. Denetime ilişkin sonuçlar kamuoyuna açıklanır ve meclisin bilgisine sunulur.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran tarafından 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, Ağrı Belediye Meclis Genel Kurulu
ile 1,5-TL olan şehir içi servis hizmetinin önce 5-TL daha sonra Eylül 2023 tarihinde alınan Belediye
Meclisi Genel Kurul Kararı ile 7-TL’ye çıkarıldığı, ücretin kısa sürede yüzde 700’lük bir artışla 7-TL’ ye çıkarılmasının kurul kararının hukuka aykırı olduğunu gösterdiği iddia ve ifade edilerek söz konusu meclis kararının iptal edilmesi talep edilmektedir.
9) Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması durumu ile
karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
10) 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesinde Belediyelerin yetki ve imtiyazların belirlendiği,
söz konusu maddenin birinci fıkrasının ( f ) bendinde, ‘‘ Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır:
Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.’’ hükmü ve ( p ) bendinde, ‘‘Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ’’ hükmü ile toplu taşıma işinin gerçekleştirilmesi ile işletilecek her türlü toplu taşıma araçları, bilet ve ücret tarifelerinin belirlenmesinin Belediyenin yetki alanında olduğu belirtilmiştir.
11) Başvuru konusu somut olayda; özetle kurul kararı ile yapılan servis ücretine yapılan iki ay içinde
gerçekleşen zammın bilimsellikten ve hakkaniyet kurallarından uzak olduğu iddia ve ifade edilerek söz konusu meclis kararının iptal edilmesi talep edilmektedir.
11.1) İdarece özetle; Günümüz koşullarında çevre illerden alınan bilgilere göre; Iğdır ilinde tam bilet
ücretinin 15-TL, öğrenci bilet ücretinin ise 10-TL olduğu, Kars ilinde tam bilet ücretinin 13-TL, öğrenci bilet ücretinin ise 10-TL olduğu, fiyatların sosyal Belediyecilik adına sadece hizmet amaçlı olup kar güdülmediği, yine çalışan personele verilen maaş artışları ve yakıttaki fiyat artışlarının vatandaşa minimum
seviyede yansıtıldığı, Belediyelerinde 90 araç için 100 civarında personelin bulunduğu, araç şoförlerine verilen maaş ile sadece yakıt ücretinin dahi, amortisman, yedek parça, sigorta ve benzeri giderler dikkate alınmadığında elde edilen giderden daha fazla olduğu bu noktada belediye tarafından kar etmeden vatandaşa hizmet verildiği ifadelerine yer verilmiştir.
11.2) Büyükşehir Belediyelerinin belirlemiş olduğu fiyat tarife örneklerine aşağıda yer verilmiştir.
11.2.1) İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaştırma Koordinasyon Merkezinin (UKOME)
08.01.2024 tarihli kararı ile yeniden belirlenen ve 13.01.2024 tarihinden itibaren geçerli olan toplu ulaşım
ücret tarifesinin; İstanbulkart sahibi tam bilet ücretinin 17,70-TL, öğrenci biletinin 8,64-TL, sosyal (öğretmen, 60 yaş) bilet ücretinin ise 12,67-TL belirlendiği ifade edilmiştir.
( https://iett.istanbul/icerik/IETT-Toplu-Ulasim-ucret-Tarifesi, Erişim tarihi:20.05.2024)
11.2.2) Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulunun 18.07.2023 tarih ve 2023/58
sayılı kararı gereğince toplu taşıma araçlarında indirimli ve tam yolcu taşıma bilet ücretlerinin; Ankarakart tam bilet ücretinin 15,00-TL, indirimli ücretin 7,50-TL, öğrenmen bir biniş ücretinin 11,00-TL, kullan at bir bilet biniş ücretinin 17,00-TL olarak belirlendiği belirtilmiştir.
(https://www.ego.gov.tr/tr/sayfa/2098/tasima-ucretleri, Erişim Tarihi:20.05.2024)
11.2.3) İzmir Büyükşehir Belediyesi 04.08.2023 tarihli toplu ulaşım fiyat tarifesinin İzmirim kart sahibi
tam bilet ücretinin 13,00-TL, öğrenci bilet ücretinin 5,00-TL, indirimli (öğretmen ve 60 yaş) kart ücretinin 11,52-TL olarak belirlenmiştir.
(https://www.izmirimkart.com.tr/tarife-ve-ucretlendirme, Erişim Tarihi: 20.05.2024)
11.3. Başvuran tarafından idarece %700 zam yapıldığı, ancak iki ay içinde bu oranda bir enflasyon bulunmadığı, artışın bilimsellik ve hakkaniyet kurallarından yoksun olduğunun ifade edilmiştir. İdarece,
2018 yılında bir tam bilet ücreti olarak 2.75-TL, öğrenci bilet ücreti olarak 1.75-TL taşıma yapıldığı, 2018
yılında 1-TL olduğu, 2018 yılında mazot fiyatı 5-TL iken 2023 yılında 40-TL civarında olduğu, 2020 yılında belediyeleri tarafından zam yapılmadığı, aksine tam bilet ücretinin 1-TL, öğrenci bileti ücretinin 0,25-KR olarak belirlendiği ifade edilmiştir. Bu noktada bilet ücretinin iki ay içinde 1,5 liradan 7 liraya çıktığı ifadesine karşın, İdarece mazot fiyatlarının güncel fiyatın 1/8’ine tekabül ettiği, 2018 yılında tam bilet ücretinin 2,75-TL iken daha sonrasında 1-TL’ye düşürülmüş ve 2023 yılına kadar 1-TL şeklinde ulaşım hizmeti verildiği belirtilmiştir. Bu suretle 2023 yılına kadar İdarece hizmet karşılığı belirlenen ücret, diğer kamu kaynakları kullanılmak suretiyle maliyetin çok altında belirlenmiş olduğu değerlendirmiştir. Bu noktada bilet fiyatlarının düşürüldüğü ve genel olarak artışın yapılmadığı 2018 yılından sonra 2023 yılı arası özellikle yakıt ve personel giderlerindeki artan maliyetler dikkate alınarak yapılan artışın, hakkaniyet ve bilimsellikten uzak olduğunu ifade etmenin mümkün olmadığı değerlendirilmiştir. 2023 yılında Meclis Kararı ile alınan bilet fiyatlarındaki artışın aynı biletin 2018 yılında 2,75-TL olduğu, akabinde 1-liraya düşürüldüğü ve daha sonraki yıllarda genel olarak artış yapılmadığı ve 2018 yılı sonrası gerçekleşen yakıt zamları dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitekim İdarenin cevabi yazısında 2023 yılında belirlenen zamda gelir elde etme amacı güdülmediğinin rakamlar ile açıklanmaya çalışılmıştır. Diğer sabit masraflar içine katılmaksızın, sadece araç şoförlerinin ve yakıt ücretinin, bilet ücretleri ile elde edilen gelirden daha fazla olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca 2023 yılında yapılan artış sonrası, civar illerdeki tespit edilen bilet ücretinden daha düşük olduğuna ilişkin örnekler verilmiştir. Başvuranın şehrin bir ucundan öbür ucuna giderken de aynı ücretin alındığı, iddiasına karşın Doğubayazıt ilçesinin bilet fiyatlarının farklı olduğu ifade edilmiştir. Bu noktada, İdarenin 2018 yılında 2,75 TL olan ücret miktarını daha sonra 1- TL’ye düşürerek devam eden beş sene boyunca genel olarak artış yapmadığı, artan giderleri ise diğer
belediye kaynaklarından karşıladığı, 2023 yılında biletlerden elde edilen gelirin de yakıt gideri ve şoför maaşını karşılamadığı anlaşılmıştır.
12) İdarelere kamu hizmetlerinin sunumu esnasında takdir yetkisi tanınmış olup, takdir yetkisi hususuna
hem doktrinde hem de yargı kararlarında değinilmiştir.
12.1) “Belediyelerin işlemlerini yerine getirirken takdir yetkilerini kullanabileceği alanları olduğu gibi
kanunda açıkça belirtilen durumlarda Kanunun öngördüğü kuralı uygulamak zorunda olduğu durumlar da bulunmaktadır. ‘‘İdarenin takdir yetkisi; İdarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olmasıdır. Toplum hayatının zorunlulukları idareye takdir yetkisi tanımasını kaçınılmaz hatta zorunlu kılmaktadır. Ortak ve medeni ihtiyaçların günden güne artması ve devletin görevleri ile ilgili anlayışın değişmesi sonucu idarenin yerine getirmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin alanı sürekli genişlemekte ve pek çok bakımlardan teknik ve uzmanlığı gerektirir bir hal almaktadır. İdarenin takdir yetkisi tanıması hem kaçınılmaz hem gerekli ve hem de makul bir husustur.
Öncelikle belirtmek gerekir ki idarenin takdir yetkisi yürütme ve idare fonksiyonunun mahiyetinden kaynaklanmaktadır. Bir kere devlet hayatının pratik zorunlulukları böyle bir sonuca varmayı gerekli kılmaktadır. Özellikle karmaşıklaşmış, uzmanlaşmış ve çok geniş alanlara yayılmış olan modern devlet anlayışı içerisinde idarenin bütün işlem ve eylemlerinin yasama organı tarafından önceden düzenlenmesi gerektiğini savunmaya imkân yoktur. Bu yüzden de idarenin takdir yetkisine sahip olması zorunlu hale gelmektedir. (Yrd. Doç. Dr. Halil KALABALIK, “İdare Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı ve Benzer
Kurumlarla Karşılaştırılması”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.1,S.2,s.205-206,1997)” ifadelerine yer verilmiştir.
12.2) Yargı kararlarında ise takdir yetkisi ve kamu yararı birlikte ele alınmış ve kamu yararına ve hizmetin
gereklerine uygun olması gerektiği vurgulanmıştır. Danıştay 8’inci Dairesinin 27/01/2010 tarihli ve
E.2010/2, K.2010/2 sayılı Kararında; “İdarelerin idari işlemi tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilir. Takdir yetkisi idareye bırakılan belli ölçüde karar alma özgürlüğüdür. Hukuken kabul edilebilir koşulların oluşumu halinde tanınmış bir serbestidir. Keyfi bir hareket olmayıp ancak hukuka uygun olarak kullanılabilir. Hukuk Devleti olmanın gereği, idarenin takdir yetkisine dayalı olarak tesis ettikleri bireysel ya da düzenleyici işlemlerin hukuken geçerli ve objektif bir sebebe dayanmasıdır. Takdir yetkisine dayanan işlemlerin hukukun belirlediği sınırların ve eşitlik kuralı gözetilerek kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygun şekilde, objektif makul ve geçerli gerekçelere dayalı olarak tesis edilmesi gerekir.” gerekçesine yer verilmiştir.
13) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 5393 sayılı Belediye
Kanunun 15’inci maddesi hükümlerine istinaden toplu taşıma yapılması, işletilecek her türlü toplu taşıma araçları ile bilet ve ücret tarifelerin belirlenmesinin Belediyenin yetki alanında olduğu, İdare tarafından çevre illerden fiyat örnekleri alındığı, Iğdır ilinde tam bilet ücretinin 15-TL, öğrenci bilet ücretinin ise 10TL olduğu, Kars ilinde tam bilet ücretinin 13-TL, öğrenci bilet ücretinin ise 10-TL olduğu, 2023 yılında yapılan bilet ücretinin 1,5-TL’den 7-TL’ye çıkarılmasına ilişkin yüksek artışın nedeninin 2018 yılında 2,75 TL olan bilet fiyatlarının daha sonrasında 1-TL’ye düşürülmesi ve devam eden beş sene boyunca genel olarak zam yapılmaması olduğu anlaşılmıştır. İdarenin cevabi yazısında artış sonrası bilet ücretleri ile elde edilen gelirlerin, yedek parça, amortisman, sigorta ve benzeri diğer sabit giderler hariç şoför maaşı ve yakıt dahil giderleri dahi karşılamadığı, fiyatların hizmet amaçlı olup kar güdülmeden belirlendiği ifade edilmiştir. Bu noktada 2018 yılından sonra düşürülen ve akabindeki beş sene genel olarak
/
artırılmayan bilet ücretlerinin, 2023 yılında artışına ilişkin işlemde, idarenin takdir yetkisini kullanırken kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı davrandığına yönelik bir tespit yapılamadığından başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, ancak İdarece Kurumumuz ayrıca İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uymadığı tespit edilmiştir. Gönderme
Kararında; İdare tarafından, iyi yönetim ilkelerine uygun makul bir süre içinde tesis edilecek gerekçeli işlemin sonucunun başvurana ve Kurumumuza iletilmesine karar verildiği ifade edilmektedir. Buna rağmen söz konusu karara Ağrı Belediye Başkanlığı tarafından cevap verilmediği tespit edilmiştir. İdare tarafından Gönderme Kararına karşı ayrıntılı bilgi verilmemesinin
Kurumumuza aynı konuda tekrar şikâyet başvurusu yapılması ile sonuçlanmıştır. İdarenin hukuka, hakkaniyete ve iyi yönetim ilkelerine uygun işlem yapması kadar, bu ilkelere uygun hareket ettiği konusunda vatandaşı bilgilendirmesi de önem arz etmektedir. Bu noktada İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede idarenin işlemine karşı Erzurum İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve AĞRI BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/