|
ÖZET: Başvuran, Sincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunmakta olup, ailesinin Aksaray’da yaşaması nedeniyle nakil talebinde bulunmuştur. Ailesinin sağlık sorunları nedeniyle ziyaret sıklığı azalmış ve bu durum aile bağlarını zayıflatmıştır. Başvuran, Adalet Bakanlığı’na yazdığı dilekçelerde, kendisine yakın bir ceza infaz kurumuna nakil edilmesini talep etmiştir. Ancak, Adalet Bakanlığı, başvuranın talebini çeşitli gerekçelerle reddetmiştir. Bu gerekçeler arasında, talep edilen kurumların doluluk oranlarının yüksek olması ve başvuranın bulunduğu kurumda herhangi bir disiplin cezasının olmaması gibi hususlar yer almaktadır.
İdare, başvuranın nakil talebinin incelenmesinde, ceza infaz kurumlarının kapasitesi, güvenliği ve başvuranın talep ettiği kurumda barındırılan diğer tutukluların durumunu göz önünde bulundurmuştur. Ayrıca, başvuranın, aile bağlarının korunması açısından nakil talebinin önemine de vurgu yapılmıştır. Ancak, mevcut koşullar altında, başvuranın talebinin kabul edilmediği belirtilmiştir. Bununla birlikte, başvuranın nakil koşullarını taşıması durumunda, talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi ile birlikte, Adalet Bakanlığı’na, başvuranın durumuna uygun ve kapasitesi müsait ceza infaz kurumlarına nakil talebinin yeniden değerlendirilmesi tavsiyesinde bulunulmuştur. Bu karar, başvuranın ailevi ilişkilerinin güçlendirilmesi ve sosyal rehabilitasyon sürecinin desteklenmesi açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2025-S.24.3220
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailesine ya kın bir ceza infaz kurumuna nakil talebi hakkındadır.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Kurumumuza yapıl an b a şvuruda başvur an (T.C. Kimlik No.: ) özetle; Sincan T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğunu, ailesinin Aksaray ilinde ikamet ett iğini , babası ve annesinin rah atsı z lı kları nedeniyle kap alı görüşl ere neredeyse hiç gelemediklerini, açık gö rüşlere ise iki ya da üç ayda bir gelebildiklerini, bu nedenle aile bağl arının z a yıfladı ğını , kendisini ziyarete gelmelerinde anne ve babasına ya rdımcı olacak kimsenin bulunm adığını , bu nedenle dört a ydır, özellikle Aksaray ve çevre illerdeki ceza infaz kurumlarına nakledilebilmek için talepte bu lunduğunu, ancak taleplerinin reddedil diğini iddia ve ifade ederek aile birliğini n sa ğlanması adına, Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğüne yaz mı ş olduğu nakil dilekçeleri do ğrultusunda, ailesine ya kın ve şartla rı uygun olan bir ceza infaz kurumuna, nakil giderleri tar afınc a karşıl an mak üzere, naklini talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yl a Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğünden (Genel Müdürlük) 11.01.2024 tarih ve – – sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edil m iş olup Genel Müdürlüğün 12.12.2024 tarihli ve – – – sa yılı cevabi yaz ısı nda özetle; 2.1. Başvur anın, son nakil talebinin Genel Müdü rlüğün 29.12.2023 tarihli ve – – sa yıl ı yaz ıs ı yla uygun görülmedi ği, 2.2. Başvur anın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda, infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için
5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn faz ı Hakkında Kanun’un 54’üncü maddesinin birinci
fıkrasını n (e) bendinde ‘ ‘ İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
tutukevi olmaması’ ‘ ifadelerine yer ve rildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enli ği ve hangi suç türüne ait odalar ın bulunduğu, kişi lerin can güv enli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulunduruld uğundan, her talebin uygun değerlendiril em ediği, 2.4. Başvur anın, ba rındırıldı ğı Sincan T Tipi Kap alı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1100, mevcudunun 986, doluluk oranını n %90 olduğu, dilekçesinde naklini talep ett iği; Aksaray T Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 1200, mevcudunun 1596, doluluk oranını n %133, Kırş ehir E Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 650, mevcudunun 718, doluluk or anını n %110, Nevşehir E Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 522, mevcudunun 738, doluluk or anını n %141, Kayseri 1 No.lu T Tipi
Kapalı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1455, doluluk oranı nı n %146, Sungurlu T Tipi
Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 1200, mevcudunun 1236, doluluk oranını n %103, Bafra T Tipi
Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1261, doluluk oranını n %126, Çorum L Tipi
Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1670, mevcudunun 1768, doluluk oranını n %106, Patnos L Tipi
Kapalı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 1518, mevcudunun 1452, doluluk oranı nın %96, Oltu T Tipi
Kapalı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 330, mevcudunun 331, doluluk oranını n %100, Karabük T Tipi
Kapalı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1157, doluluk oranını n %116, Van T Tipi
Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1240, doluluk oranını n %124, Sivas E Tipi
Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 700, mevcudunun 944, doluluk oranı nı n %135, Akşehir T Tipi
Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 432, mevcudunun 624, doluluk oranını n %144, Kars T Tipi Kapalı
Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 400, mevcudunun 459, doluluk oranını n %115, Er e ğli (Konya) T Tipi
Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1323, doluluk oranı nı n %132 olduğu , 2.5. Öte yandan, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırılm ası durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete u ğra tabilece ğinin de ğerl endir il diği, bu kapsamda baş vuranın da kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun oldu ğu ku rumları talep etmesi nedeniyle nakil taleplerinin uygun değerlendirilemedi ği, 2.6. 5275 sa yıl ı K anun’un 54 ’üncü ile 05.06.2015 tarihli ve 167 No.lu Genelge ’nin 15’inci maddesinin ilgili fıkraları ge re ğinc e, hükümlülerin gitmek istedikleri kurumlardan dur uml arına uygun en az üç yeri belirten dilekçe vermeleri ger ekti ği hüküm alt ına alı nmı ş olduğundan Genel Müdürlüğün ist e ğe bağlı nakillerde hükümlülerin nakil gitmek istedikleri yer dışı nda re’sen kurum belirleme yetkisinin bulun madığı, 2.7. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrası u ya rınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın nakil taleplerinin ceza mi ktarları ve örgütteki k onuml arı dikkate alı nara k değerlend iril di ği, 2.8. Hükümlü ve tutukl uların nakil taleplerine karşı yapılan işl emlerin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya d iğer fikir yahut düşünceleri ile ekonomik güçleri ve di ğer toplumsal konuml arı yönünden a yırım yapıl ma ksız ın ve hiç kimseye a yrıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.9. Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tut uklul arın; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle ya pıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurumları mevcutl arının günaşırı de ğişt iği, bu nedenle; ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin nakil talepleri
Genel Müdürlü ğe ulaştığı anda, talep edilen ku ru ml arın kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne al ınarak
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
değerlendiril di ği, başvur anın da nakil dönemlerinde konumuna uygun en az üç yeri belirtir dilekçesi ile nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin mevzuat çerçevesinde de ğe rlen dirilebil ece ği, Açıkl amalarına yer verilm iş ; a yrıc a İda re tar afın dan Kurumumuza iletilen ziyaret ve telefon r apo rlarının incelenmesinden, başvu r anın; 23.07.2023 – 23.01.2024 tarihleri ar asında eşi, annesi-b abası, k ardeşi, kardeşini n çoc u ğu ve yengesi ta rafınd an toplamda 24 (yirmi dört) kez ziyaret edil diği, telefon gö rüşmelerini ise eşi ve babası ile düzenli aralı klarla ge rçekl eşti rdiği görülmüşt ür
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sını rlanması ” baş lı kl ı 13’üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “ Özel hayatı n gizl il iği” başlı klı 20’nci maddesinin ilgili kısı ml arında; “Herkes, (…) aile ha yatı na saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. (…)”, 3.3. “Ailenin korunması ve çocuk hakları ” başlı klı 41’inci maddesinin ilgili kısım larında; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve r efah ı … sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkı” başlı klı 74’üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkral arında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler”, 3.5. “ D. Mil letlerarası an dl aş mal ar ı uygun bulma” başlı klı 90’ıncı maddesinin 5’inci fıkrasını n ilgili cümlelerinde; “Usulüne göre yürürlüğe konulmu ş Mill etlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. (… )
Usulüne göre yürürl üğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere il işkin mill etl eraras ı andlaşmalarl a kanunlar ın aynı konuda fa r klı hükümler içermesi nedeniyle çıkabile cek uyuş maz lı klar da mill etl eraras ı andlaş ma hükümleri esas al ın ır .” 4. Avrupa İn san Hak ları S özleşmesi’nin “Özel ve aile hayatı na saygı hakkı ” başlı klı 8’inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatı na, konutuna ve yazış masına sayg ı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kull anıl masına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu gü venli ği, ülkenin ekonomik refahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; 5.1. “İnfazda temel amaç” başlı klı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasınd a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 5.2. “Hapis cezalar ını n inf azınd a gözetilecek il k eler” başlı klı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasını n ilgili bentlerinde; “Hapis cezal arını n infaz rejimi, aşağı da gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull anıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanı nmış hakları nın dokunulmazl ığı nı sağl amak üzere cezanı n inf azınd a ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 5.3. “Yüksek güvenlikli kapa lı ceza infaz kurumları ” başlı klı 9’uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(3) Eylem ve tut umlar ı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim al tı nda bulun durul maları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukları kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya iyileşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar bu kurumlara gönderilirler.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kull anıl ır.” , 5.4. “N akil ler” başlı klı 53’üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 5.5. “Kendi istekleri ile na kil” başlı klı 54’üncü maddesinde; “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (Değişi k:14/4/2020-7242/30 md.) Ceza infaz k urumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İstekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıf ının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 6. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Görevi” başlı klı 5’inci maddesinin birinci fıkras ında ; “Kurum, idarenin işleyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, ara ştı rmak ve idareye önerilerde bulunmakla göre vli dir.” , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
7. 29.03.2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İn f az Ku ru mların ın
Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Yön et melik ’in “Hükümlülerin
Nakillerinde Dikkat Edilecek Hususlar ” başlı klı 127’nci maddesinin ilk fıkrasında; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçe kleştir il ir.” , 8. Adalet B ak an lı ğın ın 05.06.2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı “Ceza
İn f az Ku ru mla rın ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğer Hükümler” konulu Genelge ’nin “Hükümlülerin
Kendi İstekleri ile N akil leri” başlı klı 15’inci maddesinde, Kanun’un ve Y önetm eli k’in “Kendi istekleri ile nakil ” maddelerinde aranan şartlar a ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 9. B irleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sayıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Ş ek il d e Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Korun masın a İli şk in Prensipler
B ü tünü ” nün ‘‘Aile me nsupl arı ve dış dünya ile il eti şim kurma ha kkı’’ başlı klı 19’uncu maddesinde
‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri taraf ından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, “ İkametga hı na yakın bir yerde tutulma hakkı’ ’ ba şlı klı 20’nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uz aklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hak kın d a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Ka rarı ’na ek 3’üncü maddesinde; “Özg ürlüğ ünden yoksun bırakıl an kişi lere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakları nda hükmedilen kararı n meşru am acıyla orant ıl ı olmalı dır.’’, “Y erleşti rme ve Barındı rm a ” başlı klı 17.1 , 17.2 ve 17.3’üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün ol abil diği nce evlerine veya sosyal rehabilitasyon or ta mla r ın a yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa d anışı lmalı dır.’’, “Dış Dünya ile İlişki” başlı klı 24.4 ve 24.5’inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapıl an düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve g eli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il eti şim sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yar dım sağl amalıdı rlar . ”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya k apsamı birlikte değerlendiril di ğinde, baş vuru konusuna il iş ki n
“Kısm en Tavsiye Kısm e n Ret Karar Önerisi” Kamu Başden etçisi ’ne sunu lm uştur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
12. Başvur an özetle, aile bir li ğini n sa ğlanması adına, ailesine yakın bir ceza infaz kurumuna naklini talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ulaşılm ak istenen temel amaç, 5275 sa yıl ı Kanun ’un 3’ü n cü maddesinde, “ …önceli kl e genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kola ylaşt ırmak…” olarak ifade edil mi ştir. Bu düzenleme doğrultusunda kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılı ğı olan c ez anın u ygu lanm ası yla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andı rarak sosyal barışı tesis etmeye çabalam aktadır. Dola yısı yl a inf az ın, özellikle hapis cez asını n infaz ının amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değil dir.
Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğind en, infaz s ırası nd a hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm a sını sağlamak ve suç işl e nmesini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkmışt ır. Bu bakımdan, hükümlülerin yak ınları yla olan ili şkilerinin devamının sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
14. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sayı lı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir.
Buna ka rşılı k 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen
‘Kendi istekleri ile nakil ’hükmü ile disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt uğu takdirde naklin mümkün olduğunun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
15. T.C. Ana yasası’nın 20’nci ve A İHS’in 8’inci maddesinde, herkesin ‘özel ve aile ha yatı na sa ygı hakkına sahip olduğu düz enlenmiş ti r. Hapis cez asına mahkûmiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha ya tı nın kısı tl anması sonucunu doğu rac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl arı ile bağlantıda kalm asını n, özel ve aile ha yatı na sa ygı hak kını n esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yar dım ı sağlam ası ger ekti ği Avrupa İnsan Hakla rı Mahkemesi tarafınd an vurgulanan bir husustur (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02).
16. A İHM, Vintman davası n a il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v. Ukrayna, 28403/05); A İHS’in, mahkûmlara c ez alarını n nerede infaz edil e ce ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme oran tılılık yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha ya kın cezaevlerine nakli hususunun değerlendirilm esi gerekti ğini belirtmişt ir. Aksi halde, yani kişinin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda ba rındırılm ası halinde, A İHS’in 8’inci maddesinin ihlali sonucu do ğabil e ce ğin i vur gulam ışt ır.
17. Hem A İH M ka rarl arında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İliş kin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye K ararının 17.1’inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
18. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu ba ğlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti ş im kurmalarına ya rdımcı olunm ası, bu kişi lerin iyi leş ti rilm esi ile de ya kından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y eti şkin Mahkûmları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
19. 5275 sa yıl ı Kanun’un “Hapis cezalar ını n in fa z ınd a gözetilecek ilkeler ” başlı klı 6’ncı maddesinin (b) bendinde, hükümlülerin, insan onuruna ya r aşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir ya ş am sürdürmelerinin sa ğlan a ca ğı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olm ası gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakımı ndan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
20. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n de ğe rlendirmelerin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile haya tı na sa ygı hakkını n gerekleri kap samı nda yeterli olmamakta; bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alı nması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir.
21. Yukarıda yapıl an a çıkl a m alar ve tüm dosya kap samı birlikte değerlendi r il diğinde; hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde, ceza infaz kuru ml arının kapasitesi ve hükümlülerin ye rleşti rilmelerinde dikkat edilmesi gereken di ğer hususlar göz önünde bulundurul d uğundan her talebin uygun değerlendiril emedi ği, baş vuranın naklini talep ett iği Ceza İnf az Kuruml arının neredeyse tamamı nın %100 ve üzerinde doluluk oranına sahip olduğu (Yalnı z ca Patnos L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun doluluk oranını n %96 olduğu görülmektedir.), öte yandan, İdar enin, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırılm ası durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ği ni zafiyete u ğr atabilec e ğinin de ğerl endir diği, başv uranın da kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yoğun oldu ğu kurumları talep etm iş olduğu, belirtilen bu hususlar dikkate alı ndığında başvuranın nakil talebinin reddedilmesi işl emini n 5275 sa yıl ı Kanun ve 167 numaralı Genelge hükümlerine a ykırılı k teşkil etm ediği, ancak bununla birlikte, başvuranın, ailesiyle yeterince gö rüşemedi ği ve bu nedenle aile ba ğl a rının z a yı fladı ğına il işki n öne sürdüğü hususlar dikkate alı ndığında, nakil koşul la rını taşıması ka ydı yl a (disiplin cez ası alm amı ş olması ya da k aldı rılmı ş olması / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi), nakil talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm ası durumunda, nakil taleplerinin İdarece yeniden de ğerl endirilm esi gere ktiği kanaatine varılm ışt ır.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gaz ete’de ya yım lan an
Kamu Den etçili ği Kurumu Kanununun U ygulan masına İli şkin Usul ve Esaslar H akkında Yönetm eli k’in
” İyi yönetim ilkeleri” başlı klı 6’ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden ya pı lan değerlendirm e neticesinde, şikâ yet başvu rusunun inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakı m ın dan İda re ta rafın dan süresi içerisinde işl e m tesis edil diği, böylece “maku l sürede karar verme ve kara rın geciktirilmeksizin bil dirilmesi” ilkelerine uygun d avr anıl dığı tespit edil mi şti r.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
23. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sa yılı Kamu Denet çiliği Kurumu Kanunu’ nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde ya pıl an başvuru, iş leme ye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anıl an Kanun’un 21 ’inci maddenin birinci fık rası u ya rınca başvurunun Kurum t ara fından reddedilmesi hâlinde, (varsa) d urmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kar arının ilgiliye tebli ğinden itibaren kaldığı yerden işl eme ye baş lar, 21’inci maddenin ikinci fıkrası u ya rınc a ise tavsiye k ara rı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep etti ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, b aşvuranı n nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilmesi hususunda ADALET B AKANL I ĞINA T AVS İ YEDE
BULUNULMASINA,
6328 sa yı lı Kanun’un 20 ’nci maddesinin üçüncü fık rası u ya rınca, bu karar üzerine tesis edilecek iş lemi n
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kara rın , B aşvu ran a ve Adalet B ak an lı ğın a teb liği n e, Türkiye Cumhuriyeti Kamu B aşd en etçisi ’nce karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr