Aile birliği mazeretiyle tayin talebinin personel yetersizliği gerekçesiyle reddinin hukuka uygunluğu değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/90507-S.20.99440

BAŞVURU NO : 2020/80267

KARAR TARİHİ : 29/12/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : BALIKESİR İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın tayin talebi hakkındadır

BAŞVURU TARİHİ : 30/06/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran (TCKN: ); Balıkesir ili / Dursunbey ilçesi 1 Nolu Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonunda, 11.07.2007 tarihinden itibaren, Acil Tıp

Teknisyeni olarak görev yapmakta olduğunu, eşi ile 2010 yılından beri evli oldukları, eşinin 20/01/2020 tarihinde Balıkesir ili Altı Eylül ilçesi Pamukçu İmam Hatip

Ortaokulunda öğretmen olarak atamasının yapıldığı, Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğüne “aile birliğinin bozulduğu”nu gerekçe göstererek 19/06/2020 tarih ve sayı ile “eş durumu” mazeret tayin dilekçesi verdiği, dilekçede atamasının eşinin çalıştığı Altı Eylül veya ev adresinin bulunduğu Karesi ilçesine yapılmasını talep ettiği ancak personel yetersizliğini gerekçe gösterilerek “eş durumu tayininin yapılamayacağı” şeklinde cevap verildiği, Danıştay

5 inci Dairesinin E:2004/6626, K:2005/5834 sayılı ve 07/12/2005 tarihli Kararında, “farklı

kurumlarda çalışan eşlerden birinin hizmet gereği başka bir yere naklen atanması halinde diğer eşin çalıştığı kurumla gerekli koordinasyonun sağlanması ve bu eşin de isteği halinde aynı yere naklinin yapılmasının idare için bir yükümlülük olduğu, ancak, memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilat yoksa ya da teşkilat olmakla birlikte niteliğine uygun boş bir kadro bulunmamakta ise eşe belirli koşullarda izin isteme hakkı tanındığı” hükmedildiğini ifade ederek Altı Eylül ilçesine veya ev adresinin bulunduğu Karesi ilçesine tayininin yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğü’nün 29.10.2020 tarih ve sayılı cevabi yazısında; “

Başvuranın Dursunbey ilçesi 1 Nolu Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonunda Sağlık Memuru / İlk ve Acil Yardım olarak görev yaptığını, kuruma yaptığı başvurusunda Sağlık Bakanlığı Atama ve Nakil Yönetmeliği’nin 6 ncı maddesine değindiği ancak il içerisinde personel atamalarının

‘1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 371 nci maddesi ile Sağlık Bakanlığı Sağlık Personelinin İl içi Yer Değiştirmesine İlişkin Yönergenin 9 uncu Maddesinin 2 nci fıkrasına’ göre yapıldığı, başvuranın son başvurusunda ise eş durumunu gerekçe göstererek tayin istediğini, Sağlık

Bakanlığı Sağlık Personelinin İl İçi Yer Değiştirmesine İlişkin Yönerge’nin Aile Birliği

Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği başlıklı 11 inci ile Sağlık Bakanlığı Atama ve Nakil

Yönetmeliği’nin 20/2/c maddesi hükümlerinin uygulanacağı, Dursunbey 1 nolu Sağlık

Hizmetleri İstasyonunda personel ihtiyacı gerekçesiyle başvuranın talebinin reddedildiği, ilgili

Yönerge’nin 7 nci Maddesine göre tayin dönemlerinin Mayıs ve Kasım ayları olduğu, ayrıca bu süre zarfında Müdürlüğün ihtiyacının karşılanması için İl içi Dönem tayini açılacağı, Dursunbey ilçesi 1 Nolu Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonunun personel ihtiyacı karşılanması durumunda personel talebinin değerlendirilmeye alınacağı, ilgili dönemde anılan birimden bir personelin eş durumundan il dışına tayin talebinin gerçekleştiği ” ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. “18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;

3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

3.2. 128 inci Maddesinde: “… Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir…”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde, “Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiye’nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır. Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir….”,

6. Cumhurbaşkanlığı 1 Nolu Kararnamesinin “Taşra Teşkilatı” başlıklı 371 inci maddesinde, “(4) İl sağlık müdürü, acil sağlık hizmetlerinin yürütülmesi için kamu ve özel hukuk tüzel kişileri ile gerçek kişilere ait tüm sağlık kurum ve kuruluşlarının sevk ve idaresinden sorumlu ve bu konuda yetkilidir.”,

7. Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin;

7.1. “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde, “(1) Bu Yönetmelik tüm atama ve yer değiştirmelerde;

a) Kadro imkânları göz önünde bulundurulması, b) Ekonomik, sosyal ve kültürel şartlar ile ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren illerin gruplandırılarak işlem yapılması, c) Personelin hizmet bölgeleri ve grupları arasında, hizmet gerekleri de dikkate alınarak, adil ve dengeli dağılımın sağlanması, ç) Personel hareketlerinde hizmet puanının belirleyici olması, d) PDC’de belirlenen sayılardaki aktif çalışanların dikkate alınarak idarenin hizmet ihtiyacının karşılanması, aylıksız izin, askerlik ve geçici görev gibi nedenlerle aktif olmayan standartlara bu süre içerisinde atama yapılması, e) Atamalarda hizmet birimlerinin ihtiyacına göre sertifika, diploma gibi özel nitelikler aranılarak, nitelikli personel eliyle hizmet sunumunun sağlanması, f) Personelin başvuru tarihinde yürürlükte olan usul ve esaslar çerçevesinde işlem yapılması ilkelerini esas alır.”,

7.2. “Hizmet puanı” başlıklı 8 inci maddesinde, “(1) Personelin atama ve yer değiştirme işlemlerinde kullanılmak üzere, bu Yönetmelik kapsamındaki personel için her atama döneminden önce atamaya esas olmak üzere çalışılan yerin özelliklerinin göz önüne alındığı bir hizmet puanı hesaplanır. Açık bulunan ve Bakanlıkça ilan edilen kadrolara yapılacak atamalarda hizmet puanı esas alınır. Hizmet puanlarının eşitliği hâlinde ise meslekî kıdemi fazla olan personel atamaya hak kazanmış olur.”,

7.3. “Aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği” başlıklı 20 nci maddesinde, “… (2)

Eşlerin farklı kamu kurum ve kuruluşlarında kamu personeli olarak çalışması halinde;… c) Yer değişikliği talebinde bulunan personelin eşinin görev yaptığı yerin kendi ünvan ve branşında C veya D hizmet grubunda olması halinde eşinin görev yaptığı yere ataması yapılır. Aksi halde ilgili kurumla koordinasyon sağlanır. (Değişik cümle:RG-9/2/2019-30681) Atama talebinde bulunan personelin bulunduğu yerde, eşinin görev yaptığı kurumun teşkilatının bulunmaması, kadro veya mevzuatı açısından aile birliği mazeretine dayalı atanma imkânının olmaması halinde aile birliği sağlanır; ancak bu bendin birinci cümlesi stratejik personel için uygulanmaz.”,

8. Sağlık Personelinin İl İçi Yer Değişikliğinin Usul ve Esaslarına Dair Yönergenin;

8.1. “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde, “(1) Bu Yönergedeki tüm atama ve yer değiştirmelerde;

a) Kadro imkanlarının göz önünde bulundurulması, b) Personel hareketlerinde hizmet puanının belirleyici olması, c) Personelin hizmet birimleri arasında, hizmet gerekleri de dikkate alınarak, adil ve dengeli dağılımının sağlanması, ç) PDC’de belirlenen sayılardaki aktif çalışanların dikkate alınarak idarenin hizmet ihtiyacının karşılanması, aylıksız izin, askerlik v e geçici görev gibi nedenlerle aktif olmayan standartlara bu süre içinde atama yapılması, d) Atamalarda hizmet birimlerinin ihtiyacına göre diploma, sertifıka gibi özel nitelikler aranılarak, nitelikli personel eliyle hizmet sunumunun sağlanması, e) Başvuru tarihinde yürürlükte olan usul ve esaslar çerçevesinde işlem yapılması ilkeleri esas alınır.”,

8.2. “Atama yetkisi ve sonuçları” başlıklı 6 ncı maddesinde, “(1) Bu Yönerge’nin 10 uncu maddesine göre yapılacak atamalar hariç il içindeki atamalar, Müdürlükçe yapılıp sonuçlandırılır.”,

8.3. “Döneme bağlı kalmaksızın yapılabilecek atamalar” başlıklı 9 uncu Maddesinde: “(1)

Personelin talebi üzerine, il merkezinden ilçe, belde ve köylere standart ve PDC’nin uygun olması halinde döneme bağlı kalmaksızın atama yapılabilir. (2) Bulunduğu birimde standart fazlası olarak çalışan personel, PDC’nin uygun olduğu birime standart fazlası personel sayısı kadar, döneme bağlı kalmaksızın naklen atama yapılabilir. Bu fıkra kapsamındaki atamalarda, atanacak personel sayısından fazla talep olması halinde hizmet puanı en yüksek olandan, talep olmaması halinde hizmet puanı en düşük olandan başlanmak suretiyle atama yapılır. (3) Eşinin, çocuklarının, annesinin, babasının veya kardeşlerinden birinin ağır engelli, kendisinin engelli olması halinde döneme bağlı kalmaksızın il içinde yer değişikliği yapılabilir.”

8.4. “Aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği” başlıklı 11 inci maddesinde, “(1) Ulaşım koşulları dikkate alınarak Yönetmeliğin 20 nci maddesinde belirtilen esaslara göre döneme bağlı kalmaksızın yer değişikliği yapılabilir.”

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebine ilişkin tavsiye karar önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10. Başvuran; Balıkesir İli / Dursunbey İlçesi 1 Nolu Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonunda, Acil

Tıp Teknisyeni olarak görev yapmakta olup eşinin Balıkesir Altı Eylül ilçesi Pamukçu İmam

Hatip Ortaokulunda öğretmen olarak görev yapması nedeniyle, “aile birliği” mazeretine binaen

Altı Eylül ilçesine veya ev adresinin bulunduğu Karesi ilçesine tayininin yapılmasını talep etmektedir.

11. Dosya kapsamında sunulan bilgi ve belgelerden, 2007 yılından itibaren başvuranın

Dursunbey ilçesi 1 Nolu Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonunda, Acil Tıp Teknisyeni olarak görev yapmakta olduğu, eşinin 20/01/2020 tarihinde Balıkesir ili Altı Eylül ilçesi Pamukçu İmam

Hatip Ortaokulunda öğretmen olarak atamasının yapıldığı, başvuranın “aile birliği mazereti” gerekçe göstererek yaptığı tayin başvurusunun görev yaptığı birimin personel ihtiyacına binaen reddedildiği anlaşılmıştır.

12. İlgili mevzuatta sağlık personelinin il içi yer değişikliğinde kadro imkanlarının, hizmet puanının, adil ve dengeli dağılımın göz önünde bulundurulması, aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliğinde ise ulaşım koşullarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiş olup, Yönerge’ye göre aile birliğine bağlı olarak tayin taleplerinin “il içi” tayin dönemlerinden bağımsız olarak değerlendirileceği anlaşılmaktadır.

13. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır. İdarenin takdir yetkisinin söz konusu olması halinde dahi keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmez. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bunlara uymalı, bu yetkiyi kamu yararı için ve gerekçeli olarak kullanması gerekmektedir.

13.1. Bu çerçevede yapılan incelemede başvuranın 13 yıl gibi uzun sayılabilecek bir süredir, aynı ilçede görev yaptığı, çalışılan yörenin sosyal, ekonomik ve kültürel imkânlarının, memleketlerine olan uzaklığının ve kişilerin (ve ailelerinin) sosyal, kültürel ve ekonomik ihtiyaçlarının karşılanabilmesi ile psikolojileri üzerindeki olası etkilerinin de hakkaniyetli bir şekilde değerlendirilmesi yerinde olacaktır. Ayrıca, defalarca tayin isteyen ve sürekli bu talebi reddedilen bir çalışanın işyerindeki performansının olumsuz yönde etkilenebileceği gözardı edilmemelidir. Aynı yerde uzun sayılabilecek bir süre çalışmış ve belki de belirsiz bir süre daha çalışacağını düşünen bir çalışanın motivasyonunun ve ruhsal durumunun da dikkate alınması gerekmektedir. Tayin talebinin reddedilmesinin hukuki ve fiili sebeplerinin aynı zamanda hakkaniyete de uygun olması gerekir. Somut olayda, idarenin (başvuranın) tayin talebini hakkaniyete uygun bir şekilde değerlendirmesi başvuran yönünden haklı bir beklenti oluşturmuştur.

13.2. Kaldı ki, yukarıda belirtildiği üzere, gerek başvuranın “eş durumu” mazeretine binaen yaptığı tayin başvurusuna İdarenin cevabında gerekse İdarenin Kurumumuza gönderdiği cevabi yazıda, başvuranın tayin talep ettiği ilçelerde kadro bulunmadığı hususuna değinilmemiştir.

13.3. Diğer taraftan, Anayasanın 41 nci maddesi ile Devlet Memurları Kanununun 72 nci maddesindeki düzenlemeler aile birliğini korumayı amaçlayan bir kuralardır. Anayasanın 41 nci maddesi ailenin birliğinin, refah ve huzurunun korunmasının toplum ve Devlet için taşıdığı öneme istinaden, anılan hükümle birlikte Devlete (aile birliğini korumak için) gerekli tedbirleri alma yükümlülüğünü getirmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin temel amacı aile bireylerini bir arada tutmak suretiyle ailenin ve dolayısı ile toplumun huzur ve mutluluğunu devam ettirmek ve bu yolla çalışanları ailevi kaygılardan uzak tutarak kamu hizmetlerini verimli, etkin ve sağlıklı bir biçimde yürütmeleri için gerekli ortamı sağlamak olduğu açıktır.

Bu nedenlerle, gerek Anayasa gerekse de ilgili diğer mevzuat ile korunması emredilen aile birliği mazereti göz ardı edilemeyeceğinden bahisle, idarenin kamu görevlilerinin bu sebeplere dayanan tayin taleplerinde olumlu bir işlem tesis etmesinin hukuka, hakkaniyete ve belirtilen ilkelere uygun olacağı anlaşılmaktadır.

14. Tüm bu açıklamalar, mevzuat hükümleri ve yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın yukarıda belirtilen talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının

İdareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde İdare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Balıkesir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Başvuranın tayin talebinin gerçekleştirilmesi hususunda BALIKESİR İL SAĞLIK

MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA, BALIKESİR İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,

6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, BALIKESİR İL SAĞLIK

MÜDÜRLÜĞÜNCE bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi