TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/5527-S.8298
BAŞVURU NO : 2019/1735
KARAR TARİHİ : 12/07/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA
BAŞVURUNUN KONUSU : Yer değişikliği talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/01/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarafından yapılan başvuruda başvuran, Reyhanlı Sosyal
Güvenlik Merkezinde V. H. K. İ olarak görev yaptığını, ikametinin Antakya ilçesinde olması nedeniyle Antakya ve Reyhanlı ilçesi arasında iş yerine geliş gidişte 3 saat vakit harcadığını, çocuğuyla yeteri kadar ilgilenemediği için 2 yaşındaki çocuğunun bu durumdan olumsuz etkilendiğini, bu durumun kendisini de olumsuz etkilediğini, ayrıca geliş gidiş nedeniyle maddi sıkıntı yaşadığını, eşinin Antakya ilçesinde özel sektörde çalışıyor olması nedeniyle Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin “Aile Birliği
Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 14 üncü maddesinin (d) bendi gereğince eşinin bulunduğu yere atanma hakkı varken atanma talebinin kabul edilmediğini, Antakya Sosyal
Güvenlik Merkezine atanması durumunda daha huzurlu bir çalışma hayatı olacağından iş veriminin artacağını ve çocuğuyla daha fazla vakit geçirebileceğini belirterek, atamasının
Antakya ilçesine yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 18/02/2019 tarih ve sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge
isteme yazısına istinaden, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının 12/03/2019 tarih ve sayılı yazısında; başvuranın kadrosunun Hatay Sosyal Güvenlik İl Müdürlünde olduğu, görev yerinin İl Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyet gösteren Reyhanlı Sosyal Güvenlik
Merkezi olarak belirlendiği, Reyhanlı Sosyal Güvenlik Merkezinde fiili olarak toplam 7 personel görev yapıyorken (1 merkez müdürü, 1 şef, 5 memur), başvuranın atanmak istediği
Antakya Sosyal Güvenlik Merkezinde fiili olarak toplam 75 kişinin görev yapmakta (1 merkez müdürü, 1 merkez müdür yrd. 1 şube müdürü, 14 şef, 6 icra memuru, 49 memur, 3 hizmetli)
olduğu, başvuranın Reyhanlı Sosyal Güvenlik Merkezinde ihtiyaca binaen görev yapmakta
olduğu, ilgili birimden ayrılması durumunda, hizmetlerde aksama yaşanacağı kanaatinin olduğu ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
3.1) “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41 inci maddesinde, “Aile, Türk
toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar…”,
3.2) “Devletin iktisadî ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde, “Devlet,
sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”
3.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu, gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun;
5.1) “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde; “Kurumlarda yer
değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiye’nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.
Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir. Bu suretle izin verilenlere, … Memurların atanamayacakları yerler ve bu yerlerdeki görevler ile kurumların özellik arz eden görevlerine atanabilmeleri için hangi kademelerde ne kadar hizmet etmeleri gerektiği ve yer değiştirme ile ilgili atama esasları Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir. Kurumlar atamaya tabi olacak personeli için bu yönetmelik esaslarına göre Devlet Personel Başkanlığının görüşünü almak suretiyle bir personel ve atama planı hazırlar.”
5.2) “Memurların kurumlarınca görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi” başlıklı 76 ıncı
maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında, “(Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Aynen kabul:
15/5/1975-1897/1 md.) Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler. Memurlar istekleri ile, kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilirler.”
6) 12.04.2011 tarihli ve 27903 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun geçici 3 üncü maddesinde, “Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığının merkez ve taşra teşkilatında boş bulunan kadrolara yılı merkezi yönetim bütçe kanununda yer alan sınırlamalara tabi olmaksızın 2011 yılı için 1500 adet atama yapılır.”
7) 19/4/1983 tarihli ve 83/6525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin “Aile
Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun; (…) d) Kamu personeli olmayan eşinin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak çalışmış ve halen çalışıyor olması halinde bu durumda olan eşin bulunduğu yere, (…) atanması suretiyle yapılabilir.”
8) Sosyal Güvenlik Kurumu Personeli Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin;
8.1) “Amaç” başlıklı birinci maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı, Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı merkez ve taşra teşkilatında görev yapan personelin hizmet gerekleri esas alınarak atama ve yer değiştirme işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”
8.2) “Atamaya ilişkin genel esaslar” başlıklı 12 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Bu
Yönetmeliğin uygulanmasında; a) Yapılacak atamalarda kadro imkânları ile hizmet ihtiyacı göz önünde bulundurulur. b) Değerlendirme puanı belirleyici olarak esas alınır. c) Personelin birimler arasında hizmet gerekleri dikkate alınarak, adil ve dengeli dağılım sağlanır. ç)
Yapılacak atamalarda aile birliğini muhafaza etmeye özen gösterilir.”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuranın talebine ilişkin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun reddi yönündeki öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere başvuran; eş durumundan tayin talebine ilişkin
şartların sağlanması ve ikametgâhının Antakya ilçesinde olması nedeniyle Antakya Sosyal
Güvenlik Merkezine görevlendirilmek için Hatay Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne
başvurduğunu, ancak talebinin Hatay Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünce reddedildiğini belirterek aile birliğinin korunması için tayininin yapılmasını talep etmektedir.
11) Anayasamızın 128 inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin,
atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiş, 41 inci maddesi ile de ailenin, Türk toplumunun temeli olduğu ve eşler arasında eşitliğe dayandığı vurgulanıp, Devlete, ailenin korunması için gerekli düzenlemeleri yapması ve teşkilatı kurması konusunda ödevler yüklenmiştir. Bu Anayasal hükümler doğrultusunda çıkarılan 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu ile genel hükümler belirlenmiş, yer değiştirme ile ilgili atama esaslarının Devlet
Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikle de memurun aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği talebinde bulunabileceği belirtilmiştir. Bu hususta idareye takdir yetkisi tanındığı aşikârdır.
12) Diğer taraftan, Anayasanın 65 inci maddesinde yer alan Devletin sosyal ve ekonomik
alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirmesi de gerekmektedir. Devlet
Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik ile yer değiştirme suretiyle atanma taleplerinin, Devlet Memurlarının adil ve dengeli bir şekilde dağılımının sağlanması için memurun uzmanlığı, iş tecrübesi, mesleki bilgisi gibi özellikleri ile boş kadro durumu göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
13) Diğer bir anlatımla, kişilerin aile birliği gibi “bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere
atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.” (Anayasa Mahkemesinin 20/02/2014 tarihli ve 2012/606 başvuru numaralı Kararı).
14) Somut olayda başvuranın kadrosunun Hatay Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü olduğu, görev
yerinin İl Müdürlüğüne bağlı olarak faaliyet gösteren Reyhanlı Sosyal Güvenlik Merkezi olarak belirlendiği, Reyhanlı Sosyal Güvenlik Merkezinde fiili olarak toplam 7 personelin görev yaptığı (1 merkez müdürü, 1 şef, 5 memur), Reyhanlı Sosyal Güvenlik Merkezinde başvuranın hizmetine ihtiyaç duyulduğu ve ilgili birimden başvuranın ayrılması durumunda hizmetlerde aksama yaşanacağının başvuruya konu İdare tarafından Kurumumuza bildirildiği görülmektedir.
15) Yukarıdan bu yana tüm açıklananlar, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; 8 inci paragrafta yer alan ilgili mevzuatta belirtildiği gibi, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı merkez ve taşra teşkilatında görev yapan personelin atamalarında aile birliğini muhafaza etmeye özen gösterilmesi gerekmektedir. Ayrıca personelin birimler arasında hizmet gereklerinin dikkate alınarak, adil ve dengeli dağılımın sağlanması ve kadro imkânları ile hizmet ihtiyacı göz önünde bulundurularak atamaların yapılması da önem arz etmektedir. Bu çerçevede başvuranın Antakya ilçesinden Reyhanlı
ilçesine işe gidip gelmede yaklaşık 50 km yol giderek evinden iş yerine ulaşabildiği, yolda geçen zaman başvuran açısından bir külfet oluştursa da aile birliğinin sağlanmasını engelleyecek nitelikte olmadığı, 12 inci paragrafta yer alan mahkeme kararında da belirtildiği üzere, İdarenin aile birliğini muhafaza etmeye özen gösterilmesi gerekmekle birlikte kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alarak takdir yetkisini kullanması gerektiği, bu kapsamda İdarenin işleminde kamu yararı ve hizmeti gereklerine aykırı bir husus tespit edilemediği, idarenin ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli ve kabul edilebilir sebeplere dayanılarak işlem tesis ettiği, bu nedenle idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Hatay İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi