Aile birliği mazeretiyle yer değişikliği talebinin reddi, Anayasa’nın 41. maddesi ve 657 sayılı Kanun’un 72. maddesi kapsamında nasıl değerlendirilmelidir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/7997-S.23.13086

BAŞVURU NO : 2023/848

KARAR TARİHİ : 23/06/2023

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Eş durumu nedeniyle tayin talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 16/01/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran başvurusunda özetle, Şanlıurfa Açık Ceza İnfaz Kurumunda İnfaz ve Koruma memuru olarak görev yaptığını, eşinin ise Adıyaman Üniversite Hastanesi Başmüdürlüğünde Hemşire olarak görev yaptığını ve başka yere tayininin mümkün olmaması nedeniyle 18.11.2022 tarihinde ikinci defa mazeret tayini döneminde başvuruda bulunduğunu ve talebinin reddedildiğini belirterek, aile birliğinin temini için eş durumu tayininin Adıyaman İlinde Adalet Bakanlığı bünyesindeki herhangi bir kuruma naklinin yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddia hakkında istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Adalet Bakanlığı tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerinde özetle;

2.1. Genel Müdürlüğün personelinin aile birliği mazeretine dayalı naklen atamalarının yılda iki defa olmak üzere Şubat ve Eylül dönemlerinde, isteğe bağlı olarak atamaları ise yılda bir defa olmak üzere yaz döneminde yapıldığı, Ceza infaz kurumları ile Denetimli serbestlik müdürlüklerinde görev yapmakta olan personelin 2023 yılı şubat dönemi aile birliği mazeretine dayalı naklen atanma/yerleştirilme taleplerinin; personelin mazeret durumları, ceza infaz kurumları ve denetimli serbestlik müdürlüklerinin ihtiyaçları ile ilgililerin talepleri göz önünde bulundurulmak suretiyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 76 ncı maddesi ile 4 üncü maddesinin (b) fıkrası, Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esasların Ek 3 üncü maddesi ile Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliğinin 26 ve 41inci maddeleri gereğince değerlendirilerek 10.01.2023 tarihli ve sayılı Bakanlık Olur’u ile onaylanarak sonuçlandırıldığı,

2.2. Başvuranın, görev yaptığı Şanlıurfa Açık Ceza İnfaz Kurumunda 18.11.2022 tarihinde 730 (yediyüzotuz) hükümlü ve tutuklu bulunmasına karşılık 89 (seksendokuz) infaz ve koruma memuru görev yaptığı, bu nedenle kurumda kişinin hizmetine ihtiyaç duyulduğunu ve talepte bulunduğu Adıyaman Açık

Ceza İnfaz Kurumunda ise toplam 774 (yediyüzyetmişdört) hükümlü ve tutuklunun barındırılmasına karşılık bu ceza infaz kurumlarında toplam 175 (yüzyetmişbeş) infaz ve koruma memuru görev yapması nedeniyle ilgilinin atanmak istediği kurumunda personel ihtiyacı bulunmaması nedenleriyle kişinin talebinin uygun görülmediği,

2.3. Elazığ ve çevre illerde 24.01.2020 tarihinde meydana gelen deprem sonucu oluşan hasarlara binaen

Adıyaman E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun 17.03.2020 tarihli ve sayılı Bakanlık Olur’u ile kapatılması nedeniyle söz konusu ceza infaz kurumunda görev yapan bir kısım personelin 14.09.2020 tarihli ve sayılı Bakanlık Olur’u ile farklı kurumlara atanmaları, yerleştirilmeleri ve geçici olarak görevlendirmelerinin yapıldığı,

2.4. Başvuranın isteğe bağlı olarak atanabilmesi için 2023 yılı isteğe bağlı personel atama planlaması kapsamında Norm ve Atama Sistemi üzerinden başvuruda bulunması ve atanma şartlarını haiz olması halinde talebinin değerlendirilebileceği,

İfade edilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Anayasa’nın “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük

3.1. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49 uncu maddesinde; “Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tebirleri alır.”

3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini muhafaza etmek bakımından kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanarak memur olan diğer eşin de isteği halinde ataması, atamaya tabi tutulan memurun atandığı yere 74 ve 76 ncı maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde yapılır. Yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görev

bulunmaması ve ilgilinin de talebi halinde, bu personele eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere aşağıdaki şartlarda izin verilebilir. ”,

6. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişin Yönetmelik’in “Aile Birliği

Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının a ve c bentlerinde; “a)Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânın olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere… c) Eşlerin farklı kurumda çalışıyor olması halinde kurumlar arası gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle her iki kurumun da öncelikli hizmet ihtiyacının bulunduğu yere atanması suretiyle yapılabilir. ”,

7. 10.07.2003 tarihli ve 25164 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama Ve Nakil Yönetmeliğinin

7.1. “Mazerete Dayalı Naklen Atamalar” başlıklı 24. Maddesi; “(Değişik birinci fıkra:RG-8/12/2020-

31328) Bu Yönetmelik kapsamındaki personel; sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretlerini

belgelendirmeleri halinde 22 nci, 22/A, 22/B ve 22/C maddelerindeki şartlar aranmaksızın istekleri üzerine naklen atanabilirler.

(Ek ikinci fıkra:RG-9/5/2006-26163) (Değişik:RG-14/5/2016-29712) Bu şekilde atananlar mazeretlerinin herhangi bir nedenle ortadan kalkması durumunda, süre şartına bakılmaksızın uygun bir kadro ve ihtiyaç bulunması halinde önceki görev yerlerine atanabilirler.

(Ek üçüncü fıkra:RG-9/10/2010-27724) Görev yapılan yere atanmadan önce var olan bir mazerete dayalı olarak nakil talebinde bulunulamaz.

(Ek dördüncü fıkra:RG-9/10/2010-27724) (Değişik fıkra:RG-21/11/2015-29539) Bu madde kapsamındaki aile birliği mazeretine dayalı naklen atamalarda, 22 nci maddenin beşinci fıkrasındaki toplu atama usulü de uygulanabilir. (Ek cümle:RG-30/6/2018-30464) Toplu atama usulü uygulanması durumunda aile birliği mazeretine dayalı naklen atama işlemleri yılda iki kez gerçekleştirilir.

(Ek beşinci fıkra:RG-21/11/2015-29539) Sağlık ve aile birliği mazeretlerine dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan memur, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorundadır.

(Ek altıncı fıkra:RG-21/11/2015-29539) Sağlık ve can güvenliği mazeretlerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme suretiyle atamalar, atanma dönemine tabi değildir.”

7.2.” Aile Birliği Mazereti Nedeniyle Atama” başlıklı 26. Madde; “ Aile birliği mazeretine dayanarak naklen atama, memurun; a) Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkanının olmaması veya mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda eşinin bulunduğu yere, b) Eşlerin her ikisinin de Bakanlık merkez veya taşra teşkilatı ile bağlı kuruluşlarında çalışıyor olması halinde, daha fazla hizmet ihtiyacının bulunduğu yere, c) Eşinin, farklı kurumda çalışıyor olması ve görev yaptığı kurumun öncelikli hizmet ihtiyacının, gerekli koordinasyon sağlanmak suretiyle Bakanlıkça tespiti halinde eşinin görev yaptığı kurumun hizmet ihtiyacının bulunduğu yere, d) Kamu personeli olmayan eşinin, talep edilen yerde başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak çalışmış ve halen çalışıyor olması halinde bu durumda olan eşin bulunduğu yere, e) Milletvekili, belediye başkanı, muhtar veya noter olan eşlerinin bulunduğu yere, atanması suretiyle yapılabilir.

Aile birliği mazeretine dayanarak naklen atanma isteğinde bulunan memur, eşinin kamu kurum ve kuruluşlarında kamu personeli olarak çalıştığına veya atanmayı talep ettiği yerde eşinin başvuru tarihi itibarıyla son iki yıl içinde 360 gün sosyal güvenlik primi ödemek suretiyle kendi adına veya bir hizmet akdi ile işverene bağlı olarak halen çalıştığına ya da birinci fıkranın (e) bendinde sayılan görevlerde bulunduğuna ilişkin belgeyi ibraz etmekle yükümlüdür. Ayrıca naklen atanma başvurusuna, evlilik durumunu kanıtlayan belgenin de eklenmesi gerekir.

Aile birliği mazereti nedeniyle atananlar, göreve başladıkları tarihten itibaren sağlık, can güvenliği ve hizmet gereği veya deprem, yangın, sel gibi doğal afet durumları hariç olmak üzere bir yıl geçmedikçe, aile birliği mazereti nedeniyle yeniden atanamazlar. “

düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan

Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9. Başvuran özetle, eşinin başka yere tayininin mümkün olmaması nedeniyle aile birliğinin temini için eş durumu tayininin Adıyaman İlinde Adalet Bakanlığı bünyesindeki herhangi bir kuruma yapılmasını talep etmektedir.

10. Anayasa’nın 41 inci maddesinde “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.

Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu hükmün amacı kamu görevlilerinin ailevi kaygılardan uzak bir biçimde kamu hizmetlerini verimli, etkin ve sağlıklı bir biçimde yürütmelerini sağlamaktır.

11. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun memurların yer değiştirme suretiyle atanmalarını düzenleyen

72 nci maddesinin değişik 2 nci fıkrasında da, yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda; aile birimini

muhafaza etmek için kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanması ve belli esaslar çerçevesinde atamanın yapılması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca yine aynı maddede yer değiştirme suretiyle atanmaya tabi memurun atandığı yerde eşinin atanacağı teşkilatın bulunmaması ya da teşkilatı olmakla birlikte niteliğine uygun münhal bir görevin bulunmaması durumunda memura eşinin görev süresi ile sınırlı olmak üzere (belirtilen şartlarda) izin verilebileceği hükme bağlanmıştır.

12. 657 sayılı Kanun ve söz konusu Yönetmelik esas alınarak Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve

Nakil Yönetmeliği düzenlenmiştir. Yönetmeliğin 26 ncı maddesinde, personelin eş durumu nedeniyle nakil talebinde bulunabilmesi için eşlerden biri bir başka kurumda çalışıyor ise ilgili kurumla koordinasyon sağlanacağı ve eşinin görev yaptığı kurumun kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması, kadro veya mevzuatı açısından aile birliği mazeretine dayalı atanma imkânının olmaması halinde talebin değerlendirileceği belirtilmiştir.

13. Başvuranın eşinin Adıyaman Üniversitesi Hastanesinde hemşire olarak görev yapması sebebiyle 2022 yılı eylül dönemi aile birliği mazereti atama planlaması kapsamında idareye yaptığı 18/11/2022 tarihli başvurusuna anılan idare tarafından; ilgilinin görev yaptığı Şanlıurfa Açık Ceza İnfaz Kurumunda 18/11/2022 tarihinde 730 (yediyüzotuz) hükümlü ve tutuklu bulunmasına karşılık 89 (seksendokuz) infaz ve koruma memuru görev yaptığı, talepte bulunduğu Adıyaman Açık Ceza İnfaz Kurumunda toplam 774 (yediyüzyetmişdört) hükümlü ve tutuklunun barındırılmasına karşılık bu ceza infaz kurumlarında toplam

175 (yüzyetmişbeş) infaz ve koruma memuru görev yapması nedeniyle ilgilinin atanmak istediği kurumun

personel ihtiyacı bulunmaması nedeniyle talebinin uygun görülmediği şeklinde cevap verildiği anlaşılmaktadır.

14. Ayrıca, idarenin Kurumumuza gönderdiği yazıda; Elazığ ve çevre illerde 24/01/2020 tarihinde meydana gelen deprem sonucu oluşan hasarlara binaen Adıyaman E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun 17/03/2020 tarihli ve sayılı Bakanlık Olur’u ile kapatılması nedeniyle söz konusu ceza infaz kurumunda görev yapan bir kısım personelin 14/09/2020 tarihli ve sayılı Bakanlık Olur’u ile farklı kurumlara atanmaları, yerleştirilmeleri ve geçici olarak görevlendirmesinin yapıldığı, adı geçenin atanma talepleri

Adıyaman Açık Ceza İnfaz Kurumu ve Adıyaman Denetimli Serbestlik Müdürlüğünün personel ihtiyacının bulunmaması ve ilgilinin görev yaptığı ceza infaz kurumunda hizmetine ihtiyaç duyulması nedeniyle uygun görülmediği belirtilmektedir.

15. Diğer taraftan, başvuranın 16.09.2022 tarihli CİMER başvurusunda; Şanlıurfa Açık Ceza İnfaz

Kurumunda 6 yıldır görev yaptığı, eşinin Adıyaman ilinde Adıyaman Üniversitesi Rektörlüğü Bünyesinde ki sağlık bölümünde hemşire olarak çalıştığı, eşinin Şanlıurfa’ya gelme imkanı bulunmadığı, tüm şartları taşımasına rağmen yer değiştirmek için açılan Aile birliğine bağlı mazeret atamasının olumsuz olduğunu, Adıyaman ilinde ikamet ettiğini, evi ile iş yerinin arasının 120 km fazla olduğunu, aile birliğinin sağlanması için naklen atamasının eşinin görev yapmış olduğu Adıyaman iline (Adıyaman Denetimli Serbestlik

Müdürlüğü ya da Adıyaman Açık Ceza İnfaz Kurumuna ) yapılarak mağduriyetinin giderilmesini talep ettiği anlaşılmaktadır.

16. Somut olayda, başvuranın eşinin kendisinin çalıştığı yere tayin olabilmesinin mümkün olmadığı bu nedenle başvuranın eşinin bulunduğu yere, aile birliği mazeretiyle yer değişikliği talebinin hayatın olağan akışı içinde zorunlu bir durum olduğu aşikârdır. Her ne kadar Devlet Memurlarının Yer Değiştirme

Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik ile yer değiştirme suretiyle atanma taleplerinin, Devlet

Memurlarının adil ve dengeli bir şekilde dağılımının sağlanması için memurun uzmanlığı, iş tecrübesi, mesleki bilgisi gibi özellikleri ile boş kadro durumu göz önünde bulundurularak değerlendirilmesi gerektiği hüküm altına alınmış olsa da, İdarenin belirttiği kadro sayıları ve bir cezaevinin kapatılması nedeniyle orada bulunan personelin de kişinin gitmeyi talep ettiği yere aktarılması sonucu bir arada değerlendirildiğinde kişinin eşinin yanına gitmesinin ne kadar süre alacağı öngörülememekte olup, bu durumun uygulamada adil, ölçülü ve hakkaniyete uygun olmayan bir bekleme süresine yol açacağı değerlendirilmektedir.

17. Yukarıda anlatılan hususlar değerlendirildiğinde; her ne kadar idarece belirlenen amaç doğrultusunda personele getirilen yer değişikliği kısıtlamaları bulunsa da kanun koyucunun, öngördüğü uygulamanın, adil, ölçülü ve hakkaniyete uygun olması gerekmektedir. Başvuranın aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği talebinde bulunuyor oluşunda İdare tarafından eşinin işi gereği başvuranın çalıştığı yere gelemeyeceği hususları ile çalışma motivasyonu göz önüne alınarak başvuranın eşinin yanına tayin edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuranın aile birliği mazeretiyle yer değişikliği suretiyle atanma talebinin yerine getirilmesi için

CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TEBLİĞİNE;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; İdare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi