|
ÖZET: Danıştay kararı, aile hekimliği boş birim cari giderlerinin yalnızca karar defterinin ibrazı ile ödenmesi talebinin reddine ilişkin bir değerlendirme içermektedir. Başvuruda, aile hekimlerinin sağlık müdürlüklerinden boş birime ait cari giderleri talep ederken fatura istenmeden sadece karar defteri ibrazının yeterli olması gerektiği savunulmuştur. Ancak, Sağlık Bakanlığı’nın açıklamaları ve mevcut mevzuat çerçevesinde, giderlerin ödenmesi için gerekli belgelerin talep edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Kararda, Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu arasındaki çelişkilerin giderilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sağlık Bakanlığına, gider ödemeleri usulünün hukuki belirlilik ilkesi gereği net bir şekilde yeniden belirlenmesi tavsiye edilmiştir. Bu durum, kamu kaynaklarının etkili ve verimli kullanımı açısından önem taşımaktadır. Karar, Sağlık Bakanlığı’nın gerekli düzenlemeleri yapmasını ve sonuçları 30 gün içinde bildirmesini zorunlu kılmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/2792-S.20.4548
BAŞVURU NO : 2019/14581
KARAR TARİHİ : 21/02/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Aile hekimliği boş birim cari giderinin sadece karar defterinin ibrazı ile ödenmesi talebi
BAŞVURU TARİHİ : 26/08/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. … Dernekleri Federasyonu adına … 15/05/2019 tarihli şikayet başvurusunda özetle; 27.000 aile hekimi adına Boş Birim Cari Gider Ödemelerinde yaşanan sıkıntıların çözümü için Sağlık
Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğüne 12/03/2019 tarihinde başvuruda bulunduklarını, başvurularına 60 gün geçtiği halde herhangi bir yanıt gelmediğini, başvuru dilekçesinde detaylıca anlattıkları üzere gerek 30/12/2010 tarih ve 27801 sayılı R.G’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği” (Değişik: 16/3/20152015/7528 K.) Dördüncü Bölüm Ödemelerde Uygulanacak Usul ve Esaslar Aile Hekimine
Yapılacak Ödemeler Alt Başlığının 16’ncı maddesinin (Değişik: 16/3/2015-2015/7528 K.)
(1)inci fıkrasının (c) bendinde, gerekse de T.C Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel
Müdürlüğünün 06/07/2018 tarih 43252159-641.03.99- E.1632 Sayılı “Boş Aile Hekimliği
Birimlerinin Cari Giderlerinin Ödenmesi HK.” konulu yazısında boş birim cari gider ödemeleri ile alakalı olarak karar defterinin ibrazının yeterli olduğunun yazdığını, buna istinaden aile hekimlerinin sağlık müdürlüklerinden boş birime ait cari giderleri karar defteri ibrazı ile birlikte resmi yazı ile talep ettiğini, bu taleplerinin fatura olmaması gerekçe gösterilerek reddedildiğini, bu konu hakkında fatura talep edilmeden sadece karar defteri ibrazı ile ödeme yapılması gerektiği ile alakalı olarak yargı kararlarının da mevcut olduğunu belirterek, Yönetmelik maddesi ve Bakanlığın resmi yazısı uyarınca karar defteri ibrazı ile talep edilen boş birim cari gider ödemelerinde fatura istenmesi nedeni ile yaşanan sıkıntıların çözümlenmesini ve il sağlık müdürlüklerinin Yönetmelik maddesine ve Bakanlık yazısına göre işlem tesis etmelerini talep etmiştir.
2. Şikayet başvurusu 31/05/2019 tarih ve … sayılı Gönderme Kararı ekinde Sağlık Bakanlığına iletilmiştir. Gönderme kararı üzerine Sağlık Bakanlığı tarafından herhangi bir yanıt verilmemesi üzerine … Dernekleri Federasyonu adına … tarafından Kurumumuza tarihinde tekrar başvuru yapılmıştır.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
3. Kurumumuzun 16/09/2019 tarih ve … sayılı yazısı ile Sağlık Bakanlığı dostane çözüme davet edilmiş olup, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Hukuk ve Mevzuat
Dairesi Başkanlığının 28/10/2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği’nin “Aile hekimine yapılacak ödemeler”
başlıklı 16’ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde “Aile Sağlığı Merkezi Giderleri:
Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine, hizmet verdiği merkezin kira, elektrik, su, yakıt, telefon, internet, bilgi-işlem, temizlik, büro malzemeleri, küçük onarım, danışmanlık, sekretarya ve tıbbi sarf malzemeleri gibi Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliğinin 23 üncü ve 24 üncü maddeleri ile belirlenen asgari fiziki ve teknik şartların devamına yönelik giderleri için her ay tavan ücretin %50’sinin, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan illerin satın alma gücü paritesi puanı ile çarpımı sonucuna göre bulunacak tutarda ödeme yapılır. Aile hekimliği pozisyonunun, sözleşmeli aile hekimi bulunmaması nedeniyle boş olması durumunda, bu ödeme müdürlüğün döner sermayesine aktarılır ve birimin giderleri karar defterinin ibrazı üzerine müdürlüğün döner sermayesinden karşılanır.” hükmü gereği; Genel Müdürlükleri tarafından 06/07/2018 tarih ve E.1632 sayılı “Boş Aile Hekimliği Birimlerinin Cari Giderlerinin Ödenmesi Hk” Yazısı ile de (Ek-
1) uygulamalarda herhangi bir karışıklığa sebebiyet verilmemesi adına tüm illerin
talimatlandırıldığı, 3.2. Bahse konu Yönetmelik hükümlerinden ve talimat yazısından da anlaşılacağı üzere boş birimin gider ödemesinde yönetim karar defterinin ibrazının yeterli olacağı, 3.3. Ancak; diğer taraftan aile hekimlerince yönetim karar defterinin ibraz edilmesi üzerine yapılacak ödemeler neticesinde gerçekte belirtilen harcamaların yapılmadığı veya olduğundan farklı gösterildiğinin herhangi bir şekilde öğrenilmesi neticesinde ilgili beyanda bulunanlar hakkında kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık, resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan vb. diğer cezai ve idari işlemler başlatılabileceği, 3.4. Bu kapsamda boş aile hekimliği birimleri için yapılacak aile sağlığı merkezi gider ödemelerinde yönetim karar defteri ibrazının yeterli olduğu ve ödemelerin buna göre yapılması hususunun aşikâr olduğu, 3.5. Diğer taraftan şikâyet konusu olan “boş aile hekimliği birimlerinin cari gider ödenmesinde fatura istenmesi talebi” ile ilgili olarak Genel Müdürlüklerine ulaşan davalardan yedi örnek sunulduğu, beşinde talebin reddi yönünde ikisinde iptal yönünde karar verildiği
Görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” 5. 6328 sayılıKamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
6.1. “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8 inci maddesinde; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” 6.2. “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesi; “Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir…
…
(Ek son fıkra: 22/12/2005-5436/10 md.; Değişik fıkra: 2/7/2018-KHK-703/213 md.) Kamu borç yönetimine ilişkin olanlar da dahil giderin çeşidine göre aranacak gerçekleştirme belgelerinin şekil ve türleri merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri için Hazine ve
Maliye Bakanlığınca, mahallî idareler için İçişleri veya Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca, sosyal güvenlik kurumları için de bağlı veya ilgili oldukları bakanlıklar tarafından, Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınmak suretiyle çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir.” 7. 31/12/2005 tarihli ve 26040 (3. Mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Merkezi
Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin; 7.1. “İşçi ücretleri” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında;“22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamına giren İşlerde çalışan işçilere ücret ve ücretle birlikte her ay yapılacak ödemelerde ödemenin türüne göre aşağıdaki belgeler aranır. a) Ücret ödemelerinde; Personel Bildirimi (Örnek : 9), İlk İşe başlama, yer değiştirme ve terfilerde, İşçi Hareketleri Onayı (Örnek : 20), İşçi Ücret Bordrosu (Örnek : 19), ödeme belgesine bağlanır.” 7.2. “Tüketim mal ve malzemeleri, demirbaş, makine, teçhizat ve taşıt alım giderleri” başlıklı
48 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Her türlü tüketim mal ve malzemeleri ile demirbaş,
makine, teçhizat ve taşıt alımlarına ilişkin giderlerin ödenmesinde; Taahhüt dosyası, Fatura, Muayene ve kabul komisyonu tutanağı, Taşınır işlem fişi, ödeme belgesine bağlanır.” 7.3. “Elektrik, su, doğalgaz ve benzeri tüketim giderleri” başlıklı 49 uncu maddesinin birinci fıkrasında;“Elektrik, su, doğalgaz ve benzeri tüketim giderlerinin ödenmesinde; a) Kamu kurum ve kuruluşlarınca veya kamu kurum ve kuruluşlarının denetim ve gözetimi altında bir imtiyaz hakkı dahilinde özel hukuk tüzel kişilerince sunulan tekel niteliğindeki elektrik, su, doğalgaz ve benzeri tüketim giderlerinin ödenmesinde; Fatura, b) Tekel niteliğinde olmayan ve ihale mevzuatına göre temin edilen elektrik, su, doğalgaz ve benzeri tüketim giderlerinin ödenmesinde; Taahhüt dosyası, Fatura, ödeme belgesine bağlanır.” 8. 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanununun “Yönetmelikler” başlıklı 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Aile hekimi ve aile sağlığı elemanlarıyla yapılacak sözleşmede yer alacak hususlar ve bu Kanunda belirlenen esaslar çerçevesinde bunlara yapılacak ödeme tutarları ile bu ücretlerden indirim oran ve şartları, sözleşmenin feshini gerektiren nedenler, Maliye
Bakanlığının uygun görüşü alınarak, Sağlık Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” 9. 30/12/2010 tarihli ve 27801 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Aile Hekimliği Ödeme ve
Sözleşme Yönetmeliğinin;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
9.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, Sağlık Bakanlığınca aile hekimliği uygulaması kapsamında sözleşmeli olarak çalıştırılan aile hekimleri ve aile sağlığı elemanlarına yapılacak ödemeler, bunların izinleri ve sözleşme esasları ile aile hekimliği uygulamaları için Sağlık Bakanlığınca görevlendirilen uzman tabip, tabip ve aile sağlığı elemanlarına yapılacak ödemelere ilişkin usûl ve esasları belirlemektir.” 9.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Yönetmelik; a) Aile hekimliği uygulaması çerçevesinde sözleşmeli olarak çalıştırılanları, b) Aile hekimliği uygulamaları kapsamında
Bakanlıkça görevlendirilen aile hekimleri ve aile sağlığı elemanlarını, c) Sözleşmeli aile hekimliği uzmanlık eğitimine ilişkin ödeme esaslarını, kapsar.” 9.3. “Aile hekimine yapılacak ödemeler” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendinde; “Aile Sağlığı Merkezi Giderleri: Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine, hizmet verdiği merkezin kira, elektrik, su, yakıt, telefon, internet, bilgi-işlem, temizlik, büro malzemeleri, küçük onarım, danışmanlık, sekretarya ve tıbbi sarf malzemeleri gibi Aile
Hekimliği Uygulama Yönetmeliğinin 23 üncü ve 24 üncü maddeleri ile belirlenen asgari fiziki ve teknik şartların devamına yönelik giderleri için her ay tavan ücretin %50’sinin, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan illerin satın alma gücü paritesi puanı ile çarpımı sonucuna göre bulunacak tutarda ödeme yapılır. Aile hekimliği pozisyonunun, sözleşmeli aile hekimi bulunmaması nedeniyle boş olması durumunda, bu ödeme müdürlüğün döner sermayesine aktarılır ve birimin giderleri karar defterinin ibrazı üzerine müdürlüğün döner sermayesinden karşılanır.”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde: Aile hekimliği boş birim cari giderinin sadece karar defterinin ibrazı ile ödenmesi talebinin REDDİ gerektiğine; aile sağlığı merkezi giderlerinin ödemesi usulünün hukuki belirlilik ilkesi gereği herhangi bir tereddüde, şüpheye yer vermeyecek, çelişkileri giderecek, açık, net, anlaşılabilir bir şekilde yeniden belirlenmesi yönünde SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE bulunulmasına bulunulması gerektiğine dair hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. … Dernekleri Federasyonu adına … başvurusunda özetle; aile hekimlerinin sağlık müdürlüklerinden boş birime ait cari giderleri karar defteri ibrazı ile birlikte resmi yazı ile talep ettiğini, bu taleplerinin fatura olmaması gerekçe gösterilerek reddedildiğini, bu konu hakkında fatura talep edilmeden sadece karar defteri ibrazı ile ödeme yapılması gerektiği ile alakalı olarak
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün yazısının ve yargı kararlarının mevcut olduğunu belirterek, yaşanan sıkıntıların çözümlenmesini ve il sağlık müdürlüklerinin
Yönetmelik maddesine ve Bakanlık yazısına göre işlem tesis etmelerini talep etmiştir.
12. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün konuyla ilgili açıklamalarında; Aile
Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin “Aile hekimine yapılacak ödemeler” başlıklı 16’ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine atıfla Genel Müdürlükleri tarafından 06/07/2018 tarih ve E.1632 sayılı “Boş Aile Hekimliği Birimlerinin Cari Giderlerinin Ödenmesi
Hk” yazısı ile uygulamalarda herhangi bir karışıklığa sebebiyet verilmemesi adına tüm illerin talimatlandırıldığı; boş birimin gider ödemesinde yönetim karar defterinin ibrazının yeterli olacağı; ancak, diğer taraftan aile hekimlerince yönetim karar defterinin ibraz edilmesi üzerine yapılacak ödemeler neticesinde gerçekte belirtilen harcamaların yapılmadığı veya olduğundan
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
farklı gösterildiğinin herhangi bir şekilde öğrenilmesi neticesinde ilgili beyanda bulunanlar hakkında kamu kurum ve kuruluşlarının zararına dolandırıcılık, resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan vb. diğer cezai ve idari işlemler başlatılabileceği; şikayet konusu ile ilgili olarak il sağlık müdürlüklerinin işlemlerine karşı açılan davalarda hem ret hem de iptal verildiğine dair mahkeme kararlının müdürlüklerine ulaştığı belirtilmiştir.
13. Kurumumuza 31/10/2017 tarihinde bir aile hekimi tarafından boş birim cari giderlerinin Aile
Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği’nin 16 ncı maddesi gereğince tarafına ödenmesi talebiyle yapılan başvuru 2017/… sayılı şikâyet dosyası üzerinden incelenmiş ve 04/05/2018 tarih ve … sayılı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı verilmiş olup, kararda hukuka ve hakkaniyet uygunluk yönünden yapılan değerlendirmede; 13.1. “12) 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanununun “Yönetmelikler” başlıklı 8 inci maddesinde
Kanunda belirlenen esaslar çerçevesinde aile hekimlerine yapılacak ödeme tutarları ile bu ücretlerden indirim oran ve şartlarının Maliye Bakanlığının uygun görüşü ve Sağlık
Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca çıkarılacak yönetmelik ile düzenleneceği açıkça hükme bağlanmış ve ilgili hüküm gereğince Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme
Yönetmeliği 30/12/2010 tarihli ve 27801 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
13) Adı geçen yönetmeliğin 1 inci maddesinde, bu yönetmeliğin amacının Sağlık
Bakanlığınca aile hekimliği uygulaması kapsamında sözleşmeli olarak çalıştırılan aile hekimleri ve aile sağlığı elamanlarına yapılacak ödemeler, bunların izinleri ve sözleşme esasları ile aile hekimliği uygulamaları için Sağlık Bakanlığınca görevlendirilen uzman tabip, tabip ve sağlık elamanlarına yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esaslar belirlenmesi olduğu, 16 ncı maddesinin 1 inci fıkrasının (c) bendinde ise, Aile Sağlığı Merkezi
Giderlerinin, sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine, hizmet verdiği merkezin kira, elektrik, su yakıt, telefon, internet, bilgi-işlem, temizlik, büro malzemeleri, küçük onarım, danışmanlık, sekretarya ve tıbbı sarf malzemesi gibi Aile Hekimliği Uygulama
Yönetmeliğinin 23 ve 24 üncü maddeleri ile belirlenen asgari fiziki ve teknik şartların devamına yönelik giderleri için her ay tavan ücretin % 50 sinin, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan illerin satın alma gücü paritesi puanı ile çarpımı sonucuna göre bulunacak tutarda ödeme yapılacağı, Aile hekimi pozisyonunun sözleşmeli aile hekimi bulunmaması nedeniyle boş olması durumunda ise, bu ödemenin müdürlüğün döner sermayesine aktarılacağı ve birimin giderlerinin karar defterinin ibrazı üzerine müdürlüğün döner sermayesinden karşılanacağı hükümleri düzenlenmiştir.
14) Anayasa Mahkemesi birçok kararında (14/05/2015 tarihli ve E. 2014/177, K. 2015/49
sayılı kararı; 05/03/2015 tarihli ve E. 2015/17, K. 2015/20 sayılı kararı; 07/11/2014 tarihli ve E. 2014/61, K. 2014/166 sayılı kararı; 11/05/2014 tarihli ve E. 2014/82, K. 2014/143 sayılı kararı; 03/10/2013 tarihli ve E.2012/103, K.2013/105 sayılı kararı; 21/02/2008 tarihli ve E.2005/10, K.2008/63 sayılı kararı), aile hekimlerini Anayasa’nın 128 inci maddesi kapsamında kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri yerine getirmek üzere istihdam edilen “diğer kamu görevlileri” kapsamında değerlendirmiştir.
Aile hekimleri ile idare arasında yapılan sözleşme, iş hukukunda geçerli irade serbestisine dayanan iş akdinden farklı olarak, idari hizmet sözleşmesi niteliği taşımaktadır. Diğer bir ifadeyle, idarenin kanuniliği ilkesi gereği, yapılacak sözleşmelerin içeriği ve sözleşme yapılma yöntemi mevzuatta yer verilen düzenlemelerle belirlenmektedir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
15) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 8’inci maddesi hükmü
uyarınca, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların yetkili kılınmış mercilere hesap vermeleri zorunludur.
16) Yine aynı Kanunun 68’inci maddesinde dış denetimin, kamu idaresi hesapları ve
bunlara ilişkin belgeler esas alınarak, malî tabloların güvenilirliği ve doğruluğuna ilişkin malî denetimi ile kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarına ilişkin malî işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespiti ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli olarak kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesi, faaliyet sonuçlarının ölçülmesi ve performans bakımından değerlendirilmesi suretiyle gerçekleştirileceği ifade edilmiş, Ayrıca aynı Kanunun 76’ncı maddesinde de, kamu idareleri ve görevlilerinin, muhasebeleştirme ve raporlama işlemlerine ilişkin bilgi ve belgeleri denetimle görevlendirilmiş olanlara ibraz etmek, görevin sağlıklı yapılmasını sağlayacak önlemleri almak ve her türlü yardım ve kolaylığı göstermek zorunda oldukları hükme bağlanmıştır.
17) Ayrıca 5018 sayılı Kanunda, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin gelir,
gider ve mal hesapları ile bu hesaplara ilişkin işlemlerinin doğruluğu ve kanunlara uygunluğu yanında, kamu idaresi hesabıyla kuruluşun tüm mali ve idari performansı da esas alınarak şeffaf bir yönetim gereği olarak hesap vereme zorunluluğu kamu idarelerine ve görevlilerine yüklenmiştir.
18) Bu bağlamda Yukarıda yapılan açıklamalar ve mevzuat hükümlerini somut olay
üzerinde değerlendirildiğinde; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununu ve
Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğine göre her türlü tüketim mal ve malzemeleri ile Elektrik, su doğalgaz ve benzeri tüketim giderlerinin ödeme belgesine bağlanması gerektiği hüküm altına alınarak her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlara gerekli önlemleri almasına yönelik sorumluluk yüklendiğinden, İdarece ödemeye esas belgelerin başvurandan istenmesinin hesap verme ve bu bağlamada sorumluluk açısından bir zorunluluk olduğu bu nedenle, İdarenin başvurana cari giderlerin ödenmemesine yönelik işleminin hukuka uygun olduğu kanaatine varılmıştır.
19) Ancak, Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği 16 ncı maddesinin 1 inci
fıkrasının (c) bendi ile düzenleme altına, alınan “… Aile hekimi pozisyonunun sözleşmeli aile hekimi bulunmaması nedeniyle boş olması durumunda, bu ödemenin müdürlüğün döner sermayesine aktarılacağı ve birimin giderlerinin karar defterinin ibrazı üzerine müdürlüğün döner sermayesinden karşılanacağı” hükmünün, 5018 sayılı Kanun ve
Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğindeki belge ibrazını zorunlu kılan düzenlemeler karşısında farklı uygulamalara neden olabileceği, bu sebeple uygulama da birliğinin sağlanması amacıyla söz konusu Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme
Yönetmeliğindeki düzenlemenin, 5018 sayılı Kanun ve Merkezi Yönetim Harcama
Belgeleri Yönetmeliğindeki belge ibrazını zorunlu kılan hükümlerle birlikte değerlendirmek suretiyle işlem yapılması gerektiği anlaşıldığından, Sağlık Bakanlığınca konuya ilişkin düzenleme yapılması gerektiği”
Yönünde kanaat bildirilerek,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
13.2. “Başvuranın boş birim olan … nolu birim için 2017 yılı Ağustos ayı içinde yapmış olduğu
… TL tutarındaki cari gider ücreti talebinin REDDİNE;
Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği boş aile hekimliği birimlerinin cari giderlerinin ödenmesine ilişkin hükümlerinin, uygulamada farklı anlaşılmalara neden olabileceği değerlendirildiğinden, konuya ilişkin düzenleme yapılması hususunda SAĞLIK
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;”
Karar verilmiştir.
14. Kurumumuzun bahse konu 2017/… sayılı şikâyet dosyasında verilen Kısmen Tavsiye Kısmen
Ret Kararına cevaben Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün 25/05/2018 tarih ve … sayılı yazısında özetle; boş aile hekimliği birimlerinin cari giderlerinin ödenmesine ilişkin olarak Aile
Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinde değişiklik yapmaya gerek duyacak nitelikte bir düzenleme yapılmasına gerek olunmadığına, bununla birlikte il sağlık müdürlükleri nezdinde bu birimlerin cari giderlerinin ödenmesine yönelik olarak yazılı bir talimat ile konunun usullerinin belirlenmesinin uygun olacağına dair değerlendirmelerin bildirildiği görülmüştür.
15. Bahse konu talimatlandırmanın yapıldığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün 06/07/2018 tarih ve … sayılı yazısında: Aile Sağlığı Merkezi Gideri ile ilgili olarak Aile Hekimliği Ödeme ve
Sözleşme Yönetmeliğinin 16’ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine atıfla boş birimin gider ödemesinde yönetim karar defterinin ibrazının yeterli olacağı; diğer taraftan yönetim karar defterinin düzenlenmesine ilişkin hususların ise (Mülga) Türkiye Halk Sağlığı
Kurumunun 15/03/2016 tarih ve E.211 sayılı yazısı ile belirlendiği; Maliye Bakanlığınca 31/12/2005 tarih ve 26040 (3.Mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Merkezî Yönetim
Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin ilgili hükümleri ve özellikle 49’uncu maddesine istinaden fatura veya harcamaya esas belgelerin talep edilmesi gerektiği değerlendirilse dahi Aile
Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin 5258 Sayılı Kanunun 8’inci maddesinin ikinci fıkrasına istinaden Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe koyulduğu; aile hekimliği uygulamasında Kanunun verdiği yetkiye istinaden tamamen o alanı düzenlemeye yönelik olarak hükümler içerdiği ve mezkûr hükümler ile ilgili olarak herhangi bir yargı yerince iptal kararı verilmediği hususları dikkate alındığında Aile
Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği hükümlerinin uygulanması noktasında bir duraksama bulunmadığı; diğer taraftan aile hekimlerince yönetim karar defterinin ibraz edilmesi üzerine yapılacak ödemeler neticesinde gerçekte belirtilen harcamaların yapılmadığı veya olduğundan farklı gösterildiğinin herhangi bir şekilde öğrenilmesi neticesinde ilgili beyanda bulunanlar hakkında kamu kurum ve kuruluşlarını zararına dolandırıcılık, resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan v.b. diğer cezai ve idari işlemler başlatılabileceği; bu kapsamda boş aile hekimliği birimleri için yapılacak aile sağlığı merkezi gider ödemelerinde yönetim karar defteri ibrazının yeterli olduğu ve ödemelerin buna göre yapılması hususu belirtilmiştir.
16. Kurumumuzca verilen bahse konu Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararında, Aile Hekimliği
Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin boş aile hekimliği birimlerinin cari giderlerinin ödenmesine ilişkin hükümlerinin, uygulamada farklı anlaşılmalara neden olabileceği değerlendirilerek konuya ilişkin düzenleme yapılması yönünde verilen tavsiye kararına Sağlık
Bakanlığı tarafından Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinde değişiklik yapmaya gerek duyacak nitelikte bir düzenleme yapılmasına gerek olunmadığı belirtilerek uyulmadığı, illere talimat yazısı gönderilerek karar defterinin ibrazının yeterli olduğunun ve harcamaların yapılmadığı yönünde şüphe olduğunda işlem başlatılabileceğinin belirtildiği görülmüştür.
Sağlık Bakanlığının talimat yazısı sonrasında da boş aile hekimliği birimlerinin cari giderlerinin
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ödenmemesi ile ilgili Kurumumuza aile hekimleri tarafından bireysel şikayet başvuruların bulunması, … Dernekleri Federasyonu adına yapılan bu şikayet başvurusu ve konuyla ilgili davaların olması da sıkıntının devam ettiğini göstermiştir.
17. Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin 5258 sayılı Kanunun 8’inci maddesinin ikinci fıkrasına istinaden Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe koyulması ve yönetmelik hükümler ile ilgili olarak herhangi bir yargı yerince iptal kararı verilmemesi bu yönetmelik hükümleri ile ilgili çekişme/ihtilaf çıkmayacağı anlamına gelmeyeceği gibi farklı uygulamalara sebebiyet veren düzenlemelerin de tekrar gözden geçirilerek değiştirilmesinin de hukuk devletinin gereği olduğu açıktır.
18. 5018 sayılı Kanunun “Giderin gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde; bütçeden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olmasının gerektiği, maddenin son fıkrasında ise giderin çeşidine göre aranacak gerçekleştirme belgelerinin şekil ve türlerinin merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri için Maliye Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir. Bu maddeye dayanılarak yayımlanan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri
Yönetmeliğinde giderlerin çeşitlerine göre aranan gerçekleştirme belgeleri sayılmıştır.
19. Diğer yandan, Sağlık Bakanlığınca Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinde ise boş bulunan aile hekimliği pozisyonu için yapılan giderlerin, “karar defteri” ibrazı ile ödeneceği öngörülmüştür. Aile hekimlerine görev yaptığı aile hekimliği biriminin asgari fiziki ve teknik şartların devamına yönelik giderleri için herhangi bir harcama belgesi talep edilmeden matbu bir “Aile Sağlığı Merkezi Giderleri” ödemesi (her ay tavan ücretin %50’sinin, Türkiye
İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan illerin satın alma gücü paritesi puanı ile çarpımı sonucuna göre bulunacak tutar ödemesi) yapılması nedeniyle, hizmetlerini yürüttükleri boş aile hekimliği birimi için de belge sunulmadan ödeme yapılması beklentisi doğduğu değerlendirilmiştir.
20. Sonuç olarak, bir harcama gerçekleştiğinde aranacak belgelerin belirlenme yetkisinin 5018 sayılı Kanun ile Hazine ve Maliye Bakanlığına verilmesi ve 5258 sayılı Kanunun verdiği yetki ile çıkarılan Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinde yer alan “… Aile hekimi pozisyonunun sözleşmeli aile hekimi bulunmaması nedeniyle boş olması durumunda, bu ödemenin müdürlüğün döner sermayesine aktarılacağı ve birimin giderlerinin karar defterinin ibrazı üzerine müdürlüğün döner sermayesinden karşılanacağı” hükmünün Merkezi Yönetim
Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde belirtilen harcama belgelerinin aranmasına engel teşkil etmemesi nedeniyle başvurunun reddi gerektiği, diğer taraftan aile sağlığı merkezi giderlerinin ödemesi usulünün hukuki belirlilik ilkesi gereği herhangi bir tereddüde, şüpheye yer vermeyecek, çelişkileri giderecek, açık, net, anlaşılabilir bir şekilde yeniden belirlenmesi yönünde tekrar bir tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükmüyle yer verilmiştir. İlgili idareden, aile sağlığı merkezi giderlerinin ödemesi usulünü yeniden belirlerken söz konusu iyi yönetim ilkelerini de gözetmesi beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesine istinaden; Ret Kararı kısmı ile ilgili olarak kararın başvurana tebliğinden itibaren, Tavsiye
Kararı kısmı ile ilgili olarak ise kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse, varsa dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; Aile hekimliği boş birim cari giderinin sadece karar defterinin ibrazı ile ödenmesi talebinin
REDDİNE;
Aile sağlığı merkezi giderlerinin ödemesi usulünün hukuki belirlilik ilkesi gereği herhangi bir tereddüde, şüpheye yer vermeyecek, çelişkileri giderecek, açık, net, anlaşılabilir bir şekilde yeniden belirlenmesi için işlem tesis edilmesi yönünden SAĞLIK BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
SAĞLIK BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.