|
ÖZET: Başvuran, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na yaptığı başvuruda, disiplin affı ile kamu görevine döndükten sonra, sigorta primlerinin tamamının kendisine iade edilmesini talep etmiştir. Başvuru, 5525 sayılı Kanun kapsamında, disiplin cezasının kaldırılması sonrası ödenmemiş primlerin borçlandırılması ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından yapılan ödemelerin tamamının iade edilmesi üzerine odaklanmaktadır. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu, yasal düzenlemeler gereği, yalnızca başvuranın ödediği tutarın iade edilebileceğini belirtmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın açıkta geçen süreleri için yaptığı borçlanma ödemesinin, 5510 sayılı Kanun’un geçici maddeleri çerçevesinde değerlendirildiğini ve bu kapsamda yalnızca belirli bir tutarın iade edilebileceğini ifade etmiştir. Başvuranın talebi, yasal dayanak olmaması nedeniyle reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit etmemiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, yasal düzenlemeler çerçevesinde uygun bulunmamış ve iade talebinin reddine karar verilmiştir. Başvuruya ilişkin itiraz süreçleri ise, ilgili idareye karşı yargı yolunun açık olduğu belirtilerek, başvurana tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 6478-6478 53878609- 101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/1963 2017/ 1963
KARAR TARİHİ : 14/06/2017
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı
Adres : Ziyabey Cad . No:6 Balgat/ANKARA
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Kurumunca ödenen sigorta primlerinin tamamının tarafına iade edilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 12/03/2017 12.3.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; 5525 sayılı Kanun kapsamında disiplin affı ile yeniden kamu görevine dönmesinden
sonra sigorta primi ödenmemiş döneme ilişkin borç tutarını ödediğini, sonrasında 6552 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile halen çalışmakta olduğu Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından gecikme zammı ile birlikte söz konusu döneme ilişkin ödemenin yapıldığını ancak sadece ödemiş olduğu tutarın tarafına iade edildiğini belirterek, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından ödenen tutarın tamamının kendisine ödenmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün konuya
ilişkin 04/ 05/ 2017 tarih ve 1 sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1) 5510 sayılı Kanunun Geçici 4 üncü maddesinin son fıkrası ile almış oldukları disiplin cezaları
sonucu memuriyetleri sona erenlerden, 5525 sayılı Kanun uyarınca haklarında verilmiş disiplin cezaları bütün sonuçları ile ortadan kaldırılanların prim veya kesenek ödenmemiş sürelerinin borçlandırılmasına imkan tanındığı,
1 / 72.2) Bunun üzerine başvuranın 2008 yılında boşta geçen süresinin borçlandırılmasını istemesi
üzerine, disiplinsizlik nedeniyle görevine son verildiği tarih ile görevine iade edildiği tarih arasındaki çalışmaksızın açıkta geçen toplam 6 yıl 2 ay 18 günün 25.528 TL olarak borçlandırıldığı ve borç tutarının başvuran tarafından ödenmesi üzerine bu sürenin emeklilikte geçerli fiili hizmet süresine eklendiği,
2.3) Daha sonra 5510 sayılı Kanuna eklenen Geçici 44 üncü madde ile, disiplin affı sonucunda
haklarında verilen disiplin cezaları bütün sonuçları ile ortadan kaldırılanların, memuriyetlerinin sona erdiği tarih ile 5525 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarih arasındaki uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak sigorta primi ödenmemiş veya emekli keseneği yatırılmamış sürelere ilişkin, kesenek ve kurum karşılığı toplamlarının halen çalıştıkları veya kamu görevlisi olarak en son çalışmış oldukları kamu idarelerince üç ay içinde yatırılması, ayrıca bu kişilerden yeniden kamu görevine atanma talebinde bulunanların, başvurularının ilgili kurumların kayıtlarına girdiği tarih ile atamalarının kendilerine tebliğ edildiği tarih içerisindeki sürelerin de borçlanılması imkanın sağlandığını, ancak mezkur madde gerek faizsiz gerek faizli olarak yatırılan paraların ilgililere iade edileceğine ilişkin herhangi bir hükme yer verilmemesi nedeniyle başvuranın boşta geçen sürelere ilişkin borçlanarak ödediği tutarın, Kurumundan tahsil edilerek tarafına iade edilmesi yönündeki talebinin yerine getirilemediğini,
2.4) Bu kez 5510 sayılı Kanuna eklenen Geçici 56 ncı madde ile de, mezkur Kanunun 4 üncü
maddesinin on yedinci fıkrası uyarınca borçlandırılarak borcun tamamını veya bir kısmını ödeyenlerin ödemiş oldukları tutarların iadesini istemeleri halinde, Geçici 44 üncü madde kapsamında hesaplanan emeklilik keseneği ve kurum karşılığı tutarlarının, halen çalıştıkları veya kamu görevlisi olarak en son çalışmış oldukları kamu idarelerine bildirilmesine ve bildirimi takip eden altı ay içerisinde, Kuruma defaten ödenmesi halinde, ilgililerin daha önce yatırmış oldukları tutarların kamu idaresince yatırılan kısmının sigortalılara faizsiz olarak iade edilmesine imkan sağlandığı, bunun üzerine başvurandan ödemiş olduğu tutarın iadesini istediğini belirten talep dilekçesinin istendiği,
2.5) Başvuranın söz konusu talebini konu alan dilekçesini göndermesi üzerine, Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığına gönderilen 18/ 02/ 2015 tarihli yazı ile başvuranın boşta geçen sürelerinin hizmet süresine eklenebilmesi için hesaplanan 41.882 TL’nin mezkur yazının tebliğ tarihinden itibaren 6 ay içerisinde toplu olarak Kurum hesabına yatırılmasının istendiği ancak hesaplanan borç tutarının 6 aylık sürenin geçmesinden sonra 21/ 09/ 2015 tarihinde ödenmesi nedeniyle işlemlerin sonuçlandırılamadığı, bu durumun başvurana bildirilerek söz konusu süreye ilişkin ödemenin gecikme zammı ile birlikte hesaplanarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığından tahsil edilmesini istiyorsa, bu talebini içeren dilekçe ile Kuruma başvurması halinde durumunun yeniden inceleneceğinin bildirildiği ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına yazılan yazı ile de söz konusu ödemeye ilişkin gecikme zammının Kurum hesabına yatırılmasının istendiği,
2.6) Bu arada ise, 5510 sayılı Kanunun Geçici 44 üncü maddesi uyarınca başvuranın atamasının
yapılması için Kurumuna yaptığı başvurunun kayıtlara geçtiği tarih ile atamasının yapıldığının tarafına tebliğ edildiği tarih arasında geçen 1 ay 2 günlük süreye ilişkin 366 TL borçlandırma yapılarak, başvuranın ödemiş olduğu 25.528 TL’den mahsup edilerek kalan 25.162 TL’nin başvurana iade edildiği,
2.7) Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından 1.184 TL’lik gecikme zammının da ödenmesi
2 / 7üzerine, açıkta geçen toplam 6 yıl 1 ay 22 günlük sürenin emeklilik fiili hizmet süresine eklendiği,
2.8) Daha sonra başvuranın söz konusu döneme ilişkin Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
tarafından ödenen asıl borç tutarı ile gecikme zammının tarafına iade edilmesini talep ettiği, mezkur talebin, başvuranın açıkta geçen sürelerini kapsayan toplam 43.066 TL’lik borç tutarının Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından ödenmesi sonucunda, 5510 sayılı Kanunun 56 ncı maddesi uyarınca bu sürelerin emeklilikte geçerli fiili hizmet süresine eklenmesi ve Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı tarafından ödenen borç tutarının tarafına iadesi ile ilgili bir Kanun hükmü olmaması nedeniyle yerine getirilmesinin mümkün olmadığının ve yapılan işlemlerde herhangi bir yanlışlık bulunmadığının başvurana bildirildiği,
2.9) Ayrıca başvurana ödediği tutardan başka Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından ödenen
borç tutarının ve gecikme zammının da iade edilmesine yönelik Kanun hükmü olmadan, açıkta geçen süreleri kapsayan kesenek ve kurum karşılığına ait Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından yapılan ödemelerin de tarafına iade edilmesi halinde, söz konusu sürelere ilişkin hizmet almanın ve bu sürelerin fiili hizmet süresine eklenmesinin mümkün olmayacağı, açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında ;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun;
5.1) “Prim alınması zorunluluğu” başlıklı 79 uncu maddesinde; “Kısa ve uzun vadeli sigortalar
ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır .”, 5.2)“ 5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin on yedinci fıkrasında; “Personel mevzuatına göre almış oldukları disiplin cezası sonucu 23/ 4/ 1999 tarihi ile 14/ 2/ 2005 tarihleri arasında memuriyetleri sona erenlerden, 22/ 6/ 2006 tarihli ve 5525 sayılı Kanun uyarınca haklarında verilmiş disiplin cezaları bütün sonuçları ile ortadan kaldırılanların, bu
Kanunun yürürlük tarihinden itibaren 30/ 6/ 2011 tarihine kadar Kuruma müracaatları halinde, görevlerinden ayrıldıkları tarih ile göreve başladıkları tarih arasındaki prim veya kesenek ödenmemiş süreleri, istekleri halinde, görevlerinden ayrıldıkları derece ve kademelerine prim veya kesenek ödenmemiş veya borçlanmak istedikleri sürenin her üç yılına bir derece ve her yılına bir
.
3 / 7yararlandırılır .
Geçici 4 üncü maddenin on yedinci fıkrası uyarınca borçlandırılarak borcun tamamını veya bir kısmını ödeyenlerin ödemiş oldukları tutarların iadesini istemeleri hâlinde, geçici 44 üncü madde kapsamında hesaplanan emeklilik keseneği ve kurum karşılığı tutarlarının hâlen çalıştıkları veya kamu görevlisi olarak en son çalışmış oldukları kamu idarelerine bildirilmesini takip eden altı ay içinde Kuruma defaten ödenmesi, bu süre içinde ödenmezse gecikme zammı ile birlikte ödenmesi hâlinde daha önce yatırmış oldukları tutarların kamu idaresince yatırılan kısmı kendilerine faizsiz olarak iade edilir .
Geçici 4 üncü maddenin on yedinci fıkrası, geçici 44 üncü madde, geçici 51 inci madde ve bu madde kapsamında borçlandırılmak suretiyle hizmet olarak alınan süreler ile söz konusu maddeler kapsamında belirtilen sürelerde diğer sigortalılık statülerine tabi olarak uzun vadeli sigorta kollarına prim ödenen sürelerin tamamı memuriyette geçmiş kabul edilerek kazanılmış hak aylıklarının tespitinde değerlendirilir .”, düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
6) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve
hakkaniyete aykırılık tespit edilemediği değerlendirilerek şikâyetin reddi yönündeki öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran, 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, disiplin affı ile kamu görevine dönmesinden
sonra açıkta geçen sürelere ilişkin borçlandırma sonucu ödediği tutarın iadesine ek olarak, halen çalıştığı kurumu tarafından yapılan ödemelerin de iadesini talep etmektedir .
8) Başvuru konusu olayın çözümü, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından başvuranın kamu
görevinde olmadığı döneme ilişkin kesenek ve kurum karşılıklarını gecikme zammı ile birlikte ödemesinden sonra, kendisine sadece borçlanarak ödemiş olduğu tutarın iade edilmesine yönelik idari işlemin irdelenmesini gerekli kılmaktadır .
9) Anayasamızın 8 inci maddesi yürütmenin ve dolayısıyla idarenin, hem yetkilerini kullanırken hem
de görevlerini yerine getirirken başta bizzat Anayasa hükümleri olmak üzere kanunlara uygun olarak hareket etmesini emretmektedir . Bu noktada idari işlemlerin kanunlara uygun olarak tesis edilmesi, idarenin kanuniliği ilkesinin bir gereği olarak idareye hem bir sorumluluk yüklemekte hem de idarenin, kanunların verdiği yetkileri kullanmasına imkan tanımaktadır . Bu nedenle idari işlemler öncelikle, kanunlara uygunluğu açısından değerlendirilmelidir . Daha sonra idarenin kanuna uygun olarak hareket etmesine rağmen bireylerin menfaatlerinin zedelendiği durumlarda ise uyuşmazlık konusu işlemin hakkaniyete uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir .
10) Somut olayımızda, 5525 sayılı Memurlar İle Diğer Kamu Görevlilerinin Bazı Disiplin
Cezalarının Affı Hakkında Kanun ile hakkında verilen disiplin cezası bütün sonuçları ile ortadan
5 / 7kalkan başvuran, kamu görevine dönmesinden sonra açıkta geçirdiği süreleri ( 5.2) numaralı
paragrafta yer verilen düzenlemeden yararlanarak borçlanmış ve borç tutarını ödemesi ile de, bu süreler idare tarafından emeklilikte geçerli hizmet süresine eklenilmiştir . Mezkur düzenleme borçlandırma işleminin, bu düzenlemeden yararlanacak kişilerin, öğrenim durumları itibariyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 36 ncı maddesindeki yükselebilecekleri dereceleri geçmemek üzere tespit edilecek derece, kademe ve ek göstergeleri ile emekli keseneğine esas aylığın hesabına ait tüm unsurların toplamının müracaat ettikleri tarihte yürürlükte olan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarlar esas alınarak, yine o tarihteki kesenek ve karşılık oranları üzerinden yapılacağını öngörmektedir . Bu noktada ( 5.1) numaralı paragrafta yer verilen Kanun hükmü gereği, sigortalılardan prim almak zorunda olan idarenin, yine Kanunun öngördüğü hesaplama yöntemini kullanarak başvurandan sunacağı hizmetlerin karşılığı olan primlerin tahsilini gerçekleştirdiği görülmektedir .
11) Daha sonra yürürlüğe giren ( 5.4) numaralı paragrafta yer verilen madde hükmü ise, disiplin affı
ile haklarında verilmiş disiplin cezaları bütün sonuçları ile ortadan kaldırılanların açıkta geçen sürelere ilişkin yaptıkları borçlanma ödemelerinin iadesini talep etmeleri halinde, ( 5.3) numaralı paragrafta yer verilen maddeye göre, müracaat tarihindeki katsayı, kesenek ve karşılık oranları dikkate alınarak hesaplanacak tutarların halen çalıştıkları veya kamu görevlisi olarak en son çalıştıkları kamu idarelerince ödenmesi halinde, bu kişilerin daha önce yatırmış oldukları tutarların kamu idaresince yatırılan kısmının faizsiz olarak iade edileceğini düzenlemektedir .
Başvuran bu düzenleme ile birlikte, Kurumunca söz konusu döneme ilişkin ödeme idareye yapıldıktan sonra, bir önceki paragrafta değinilen borçlanma ödemesinin tarafına iadesini talep etmiş ve idare başvuranın bu ödemesinden, ( 5.3) numaralı paragrafta yer verildiği üzere kamu görevine atanma talebinde bulunduğu tarih ile atanma yazısının tarafına tebliğ edildiği tarih arasındaki süreye ilişkin borç tutarını düştükten sonra kalan kısmı iade etmiştir . Bu noktadan hareketle, başvuranın iade talebinde bulunduğu tarihe göre hesaplanarak ilgili kurumunca ödenmesi istenen tutarın, başvuran tarafından ödenen tutardan fazla olması hesaplama tarihinin farklı olmasından kaynaklanmaktadır . Zira somut olay kapsamında hem başvuran hem de kurumu tarafından yapılan ödemelerin, talep tarihinde geçerli olan katsayı, kesenek ve karşılık oranlarına göre hesaplanan tutarlar üzerinden yapılacağının düzenlendiği anlaşılmaktadır . Bu nedenle ( 5.4) numaralı paragrafta yer verilen düzenlemeye uygun olarak, idare başvuranın ödediği tutarın, halen çalıştığı Aile ve
Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından ödenen kısmını iade etmiştir . Bu çerçevede idarenin kanunun verdiği yetkiye dayanarak yapmış olduğu işlemin, Anayasamızın 8 inci maddesinde ifade edilen idarenin kanuniliği ilkesi çerçevesinde hukuka uygun olduğu değerlendirilmektedir .
12) Buraya kadar yapılan değerlendirmeler ile birlikte başvuranın talebinin reddedilmesinin
hakkaniyete uygunluğu da incelenmelidir . Başvuruya konu ödeme işlemleri, başvuranın uzun vadeli sigorta kollarına tabi olarak sigorta primi veya emekli keseneği yatırılmamış açıkta kalan sürelerinin tamamlanmasını amaçlamaktadır . Bu ödemelerin alınmasının en temel nedeni ise, başvuranın başta emeklilik olmak üzere 5510 sayılı Kanunun sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına alma amacını sağlamaktır . Başvuranın Kurumunca söz konusu sürelere ilişkin yaptığı defaten ödeme de aynı amaca matuftur . Bu nedenle, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından yapılan ödemeden sonra başvuran tarafından ödenen tutarın iade edilerek kalan tutarın iade edilmemesinin hakkaniyete de aykırı olmadığı değerlendirilmektedir .
6 / 713) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın sosyal güvenlik sistemi içinde
güvence altına alınmasını amaçlayan ödemelerden, daha önce yatırmış olduğu tutarların kamu idaresince yatırılan kısmının faizsiz olarak iade edilmesine yönelik olan idarenin başvuruya konu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak İdarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi