Aile yardımı ödeneği talebinin sosyal güvenlik kuruluşundan alınan geçici iş göremezlik ödeneği nedeniyle reddedilmesi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/9811-S.24.15138

BAŞVURU NO : 2024/4275

KARAR TARİHİ : 17.09.2024

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Aile yardımı ödeneği talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 26.03.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, başvurusunda özetle; 12.03.2024 tarihinde analık sebebiyle geçişi iş göremezlik raporu alan eşinin çalışmaması nedeniyle 13.03.2024 tarihinde aile yardımı ödeneğinden yararlanma talebinde bulunduğunu ancak talebinin eşinin geçici iş göremezlik ödeneği almasından dolayı reddedildiğini fakat bu ödeneğin sürekli bir ödeme olmaması nedeniyle aylık sayılamayacağını belirterek, 112 günlük süre için (12.03.2024- 01.07.2024) mevzuat hükümleri doğrultusunda 15 Mart 2024, 15 Nisan 2024, 15 Mayıs 2024 ve 15 Haziran 2024 tarihlerinde yatan/yatacak aylıklarıyla beraber çalışmayan eş için aile yardımı ödeneğinin tarafına ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebimize istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu

Başkanlığının cevabi yazısı ve eklerinde,

2.1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 202’nci maddesinde; “Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)

aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir…” hükmü, Anılan Kanunun 203’üncü maddesinde; “Aile yardımı ödeneği Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir. Karı ve kocanın her ikisi de memur iseler bu ödenek yalnız kocaya verilir.

Aile yardımı ödenekleri hiç bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ödenir ve borç için haczedilemez.” hükmü ve 205’inci maddesinde; ” Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneği hakkını eşinden boşanma

/

veya eşinin ölümü, çocuk için ödenen yardım ödeneği hakkını da çocuğun ölümü veya 206 ncı maddedeki hallerin vukuunu takip eden aybaşından itibaren kaybeder.” hükümlerinin yer aldığı,

2.2. Diğer taraftan; konuya ilişkin Maliye Bakanlığı’nın 28.04.2017 tarihli ve – (

– sayılı görüş yazısında; “… 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 202 nci Maddesinde Devlet memurlarına, her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için aile yardımı ödeneceği hükme bağlanmıştır. Madde hükmünde de açıkça belirtildiği üzere, herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık alan eş için aile yardımı ödeneği verilmesine imkan bulunmamaktadır.

…

Ayrıca, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanununa ekli IV sayılı Cetvelde, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü Sosyal Güvenlik Kurumları arasında sayılmış bulunmaktadır. Bu çerçevede, 4447 sayılı Kanun uyarınca yapılan bu ödemenin, 657 sayılı Kanunun 202 nci maddesinde yer alan ”herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık alma” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği düşünülmekte ve Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünden işsizlik ödeneği almakta olan eş için aile yardımı ödeneği verilmesine imkân olmadığı değerlendirilmektedir.” denildiği,

2.3. Bu itibarla, söz konusu görüş ve mevzuat hükümleri çerçevesinde eşi iş göremezlik ödeneği alan başvuranın aile yardımı ödeneğinden yararlanabilmesine imkân bulunmadığı,

hususları ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

3.2. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” ana başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010- 5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde “Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”,

5.2. “Aile yardım ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde “Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)

aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir.

Bu fıkrada yer alan gösterge rakamlarını 3 katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir…”,

5.3. “Aile yardımı ödeneğinin ödeme usulü” başlıklı 203 üncü maddesinde “Aile yardımı ödeneği

Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir.

Karı ve kocanın her ikisi de memur iseler bu ödenek yalnız kocaya verilir.

Aile yardımı ödenekleri hiç bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ödenir ve borç için haczedilemez.”,

5.4. “Aile yardımı ödeneğine hak kazanma” başlıklı 204 üncü maddesinde “Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.”,

5.5. “Aile yardımı ödeneği hakkını kaybetme” başlıklı 205 inci maddesinde “Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneği hakkını eşinden boşanma veya eşinin ölümü, çocuk için ödenen yardım ödeneği hakkını da çocuğun ölümü veya 206 ncı maddedeki hallerin vukuunu takip eden ay başından itibaren kaybeder.”

6. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun “İşsizlik sigortası ile ilgili tanımlar” başlıklı 47 nci maddesinde “…h) İşsizlik ödeneği: Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen süre ve miktarda yapılan parasal ödemeyi,… İfade eder…”,

7. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde “Bu Kanunun uygulanmasında;… 17) Aylık: Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile vazife malûllüğü halinde yapılan sürekli ödemeyi,… ifade eder.”,

düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan

Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle; 12.03.2024 tarihinde analık sebebiyle geçişi iş göremezlik raporu alan eşinin çalışmaması nedeniyle aile yardımı ödeneğinin tarafına ödenmesini talep etmektedir.

/

10. 657 sayılı Kanun gereğince, eş için ödenen aile yardımı ödeneği evlenme olayının gerçekleşmesine, çocuk için ödenen aile yardımı ödeneği ise doğum olayının gerçekleşmesine bağlanmış ve evlenmenin ve/veya doğum olayının gerçekleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren de bu ödemelere hak kazanılacağı, bu ödeneğin, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ve 206 ncı maddedeki istisnalar haricinde çocukları için yapılacağı ifade edilmiştir.

11. Somut olay kapsamında açıklığa kavuşturulması gereken husus başvuranın eşinin aldığı geçici iş göremezlik ödeneğinin bir sosyal güvenlik kuruluşundan alınan aylık kapsamında sayılıp sayılmayacağı noktasında toplanmaktadır. Bu kapsamda 5510 sayılı Kanunda aylık; malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile vazife malûllüğü halinde yapılan sürekli ödeme; 4447 sayılı Kanunda işsizlik ödeneği ise; sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen süre ve miktarda yapılan parasal ödeme olarak tanımlanmıştır. İşsizlik ödeneğinin; emekli, dul, yetim ve malullük aylığı gibi bir sosyal güvenlik kuruluşundan alınan aylık olarak değerlendirilemeyeceği, 5018 sayılı Kanun eki (IV) sayılı Cetvelde İŞKUR, sosyal güvenlik kurumları arasında sayılmışsa da başvurana yapılacak işsizlik ödeneği ödemesinin süreli bir ödeme niteliğinde olduğu tanımlardan da anlaşılmaktadır. (Emsal Karar: 16/08/2021 tarihli ve 2021/4925 başvuru nolu Kurumumuz

Kararı)

12. Nitekim mülga Devlet Personel Başkanlığının işsizlik ödeneği alan eşi için Devlet memuruna aile yardımı ödeneği ödenip ödenemeyeceği hususundaki 18/11/2013 tarihli ve 17743 sayılı görüş yazısında da; işsizlik ödeneğinin 4447 sayılı Kanun hükümleri uyarınca geçici süreli yapılan bir ödeme unsuru olması ve mevzuatımızda aylık olarak tanımlanmaması sebebiyle Devlet memuru statüsünde çalışan personelin işsizlik ödeneği alan eşi için, 657 sayılı Kanunun 202 nci maddesi ve Merkezî Yönetim Harcama

Belgeleri Yönetmeliği uyarınca aile yardımı bildirimi verilmesi halinde, eşin durumunda meydana gelen değişikliği takip eden aybaşından itibaren aile yardımı ödeneğinden faydalanabileceğinin değerlendirildiği ifade edilmiştir.

13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın aile yardımı ödeneğinden faydalanabilmesi için 657 sayılı Kanunda belirtilen, memurun eşinin her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmaması veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması şartlarını taşıdığı ve işsizlik ödeneğinin bir sosyal güvenlik kuruluşundan alınan aylık olarak görülemeyeceği değerlendirmesiyle başvurana, eşinin İŞKUR’dan işsizlik ödeneği aldığı gerekçesiyle, aile yardımı ödeneğinin ödenmemesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, başvuru kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, ancak başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru

/

yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idareden bundan böyle bu ilkeye uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE,

Başvurana aile yardımı ödeneğinin ödenmesi yönünde SOSYAL GÜVENLİK KURUMU

BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; idare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde başvurana ve Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın BAŞVURAN ile SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/