|
ÖZET: Başvuruda, hükümlünün ailesine yakın bir ceza infaz kurumuna nakil talebi incelenmiştir. Başvuran, 2020 yılından beri iyi halli olarak cezasını infaz ettiğini, ailesinin İzmir’de yaşadığını ve çocuklarının okula gidiş gelişlerinde zorluklar yaşadığını belirtmiştir. Ayrıca, ailesinin sağlık sorunları olduğunu ve ziyaretlerin güçlükle gerçekleştirildiğini ifade etmiştir. Hükümlü, nakil talebinin olumlu sonuçlanmadığını belirterek, Alaşehir M Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na nakil yapılmasını istemiştir.
İlgili idare, başvurunun incelenmesi sırasında, talep edilen ceza infaz kurumlarının doluluk oranlarının yüksek olduğunu ve bu nedenle nakil talebinin uygun değerlendirilmediğini açıklamıştır. Hükümlünün bulunduğu kurumun kapasitesinin de aşılmış olduğu belirtilmiştir. Ancak, başvurunun incelenmesi sırasında, hükümlünün çocuklarıyla olan ilişkisini sürdürmesi ve aile bağlarının devamının sağlanması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde bir karar verilmiştir. Hükümlünün nakil koşullarını taşıması durumunda, talep edilen kurumlarda boş yer olması halinde nakil talebinin yeniden değerlendirilmesi için Adalet Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7016-S.24.10973
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailesine ya kın ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞVURANIN İDDİA VE T ALE PL E Rİ
1. Kurumumuza yaptı ğı şikâ ye t başvurusunda (T.C. Kimlik No.: )
özetle; yakl aşık olarak 2020 yıl ından itibaren iyi halli olarak cez asını infaz et ti ğin i, evli ve iki çocuk b abası olduğunu, ailesinin İz mi r ili Torbalı ilçesinde ikamet ett iğini , çocuklarını n her ziyaretine geli ş- gidi şlerinde okull arından geri kaldı ğı nı, anne-b abasını n yetm iş ya ş ın da ve sa ğlı k sorunla rı olduğunu, ailesinin kendisini ziyaret etmekte çok zorluk çekti ğini , yaptı ğı nakil baş vu rul arının olumlu sonuçlanmadı ğını iddia ve ifade ederek -nakil giderleri tarafınc a karşılanmak üzere başvuru dilekçesinde beli rttiği dört ceza infaz kurumundan ailesine en ya kın olan Alaşehir M Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumuna naklinin yapı lm asını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURU YA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ön inceleme şa rtlarını taşıdığı de ğerl endiril en başv uruda inceleme ve ar aştı r ma aşamasına ge çil mi ş olup başvurunun çözüme kavu ş tu rul m ası amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden (Genel
Müdürlük) 05.04.2024 tarih ve – – sa yılı yaz ımı z ile bilgi ve belge talep edil mi şti r. Anılan Genel Müdürlükçe Kurumumuza iletilen 15.05.2024 tarihli ve – – – sa yıl ı cevabi yaz ıda özetle; 2.1. Başvur anın, başk a bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi ile ilgili olarak en son 04.04.2024 tarihli nakil talep dilekçesinin Genel Müdürlü ğe ulaştığı ancak, talep ett i ği kuru ml arın kapasitesinin dolu ol m ası nedeniyle naklinin Genel Müdürlüğün 30.04.2024 tarihli ve – – sa yıl ı ya z ısı yla uygun olarak d eğerlendiril emedi ği, 2.2. Başvur anın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda günümüz it ib arı yla infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.3. Başvur anın, barındırıldı ğı Afyonkarahisar 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1410, doluluk oranını n %118 olduğu, dilekçesinde naklini talep ett iği; Alaşehir M Tipi Kap alı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 470, mevcudunun 650, doluluk oranını n %138, Nazilli E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 668, mevcudunun 1031, doluluk or anını n %154, Denizli T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1783, doluluk oranını n %178, Balı kesir L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1670, mevcudunun 2346, doluluk oranını n %140 olduğu, 2.4. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için
5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn faz ı Hakkında Kanun’un 54’üncü maddesinin birinci
fıkrasını n (e) bendinde, ”İstekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması” ifadelerine yer ve rildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enli ği ve hangi suç türüne ait odaların bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulunduruld uğundan, her talebin uygun değerlendirilem ediği, 2.5. A yrı ca, 10.07.2015 tarihinden itibaren adlî suçlardan hükümlü ve tutukluların istek üzerine nakil işl eml erinin elektronik ortamda gerç ekleştiril mekte olduğu ve taleplerin “Hükümlü Nakil Sistemi (HÜNS İS ) P rogramı ” çerçevesinde sistem tarafından otomatik olarak değerlendiril di ği, bu kapsamda, kurumların sını flandırıl maları, kapasiteleri ile mev cutl arı HÜ NS İS ekr anında tanıml anmı ş olup talep edilen ceza infaz kurumlarını n kapasitesinin dolu olm ası halinde ret on a yı, boş yer olm ası ve konumuna uygun olm ası durumunda da nakil uygun on a yı sistem ta rafından otomatik olarak verildi ği, bunun ya nı sır a, her a yın 1’i ilâ 20’si arasınd a ist eğe ba ğlı nakil taleplerinin alı naca ğını n tüm Cumhuriyet başsav cıl ıkl arına bil dirild iği, bu kapsamda, baş vu ranın ileriki aylarda belirtilen nakil dönemlerinde nakil talep dilekçesini bulunduğu ceza infaz kurumu idaresi aracıl ığı ile Genel Müdürlüğe göndermesi halinde talebinin mevzuat hükümleri u ya rınca d e ğe rlendiril ece ği, Açıkl amalarına yer ve rilmi ş; a yrıc a İda re tar afın dan Kurumumuza iletilen ziyaret ve telefon r apo rlarının incelenmesinden, başvur anın 25.10.2023 – 25.04.2024 tarihleri arasında annesi, kardeşleri, eşi ve ço cukları tarafından üç farklı tarihte ziyaret edil di ği, telefon gö rüşmelerini ise düzenli aralı klarla ger çekleşti rdiği görülmüşt ür
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sını rlanması ” baş lı kl ı 13’üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “ Özel hayatı n gizl il iği” başlı klı 20’nci maddesinin ilgili kısı ml arında; “Herkes, (…) aile ha yatı na saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. (…)”, 3.3. “ Ailenin korunması ve çocuk hakları ” başlı klı 41’inci maddesinin ilgili kısım larında; “ Aile, Türk toplumunun temelidir (…) Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle (… ) ço cukları n korunm ası (… )
sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararı na açıkça ay kırı olmadıkça, ana ve babası yl a kişi sel ve doğrudan il işki kurma ve sürdürme ha kkına sahiptir. (… )” 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkı” başlı klı 74’üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkral arında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler”, 3.5. “ D. Mil letlerarası an dl aş mal ar ı uygun bulma” başlı klı 90’ıncı maddesinin 5’inci fıkrasını n ilgili cümlelerinde; “ Usulüne göre yürürl üğe konulmu ş Mil letlerarası andlaş malar kanun hükmündedir. (… )
Usulüne göre yürürl üğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere il işkin mill etl eraras ı andlaşmalarl a kanunlar ın aynı konuda fa r klı hükümler içermesi nedeniyle çıkabile cek uyuş maz lı klar da mill etl eraras ı andlaş ma hükümleri esas al ın ır .” 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “ Öz el ve aile ha yatı na saygı hakkı” b aşlı klı 8’inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatı na, konutuna ve yazış masına sayg ı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kull anıl masına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu gü venli ği, ülkenin ekonomik refahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. B irleşmiş Milletler (BM) Çocuk Hak ların a Dair S özleşme’nin ; 5.1. 1’inci maddesinde; “ Ç ocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, on sekiz y aşına kadar her insan çocuk sayıl ır”, 5.2. 3’üncü maddesinde; “Kamusal ya da özel sosyal yardı m kurul uşlar ı, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organl arı taraf ından yapıl an ve ço cukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, ço cuğun yararı temel düşüncedir. Taraf Devletler, çocuğun ana– babası nın, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişi lerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, es enli ği için gerekli bakım ve kor umayı sağl amayı üstlenirler ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alı rlar .”, 5.3. 4’üncü maddesinde; “ T araf Devletler, bu Söz le şme’de tanı nan hakları n uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri a lı rlar .”, 5.4. 6’ncı maddesinde; “ T araf Devletler, ço cuğun hayatta kalması ve geli şmesi için mümkün olan azami çabayı göst erir ler.”, 5.5. 18’inci maddesinde; “ T araf Devletler, ço cuğun yeti şti ril mesinde ve g eli şmesini n sağl anmasında ana –babanın birlikte sorumluluk taşı dıkları ilkesinin tanı nması için her türlü çabayı göst erir ler.” 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf azı Hak k ınd a Kanun ’un; 6.1. “ İnfazda temel amaç” başlı klı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasınd a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 6.2. “Hapis cezalar ını n inf azınd a gözetilecek il k eler” başlı klı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasını n ilgili bentlerinde; “Hapis cezal arını n infaz rejimi, aşağı da gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull anıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanı nmış hakları nın dokunulmazl ığı nı sağl amak üzere cezanı n inf azınd a ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6.3. “N akil ler” başlı klı 53’üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 6.4. “Kendi istekleri ile na kil” başlı klı 54’üncü maddesinde; “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (Değiş ik :14 /4/2020-7242/30 md.) Ceza infaz kurumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 7. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Görevi” başlı klı 5’inci maddesinin birinci fıkras ında ; “Kurum, idarenin işleyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, ara ştı rmak ve idareye önerilerde bulunmakla göre vli dir.” , 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İn f az Ku ru mların ın
Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Yön et melik ’in “Hükümlülerin
Nakillerinde Dikkat Edilecek Hususlar ” başlı klı 127’nci maddesinin ilk fıkrasında; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçe kleştir il ir.” , 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayılı Ceza
İn f az Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğ er Hükümler konulu Genelge’nin “Hükümlülerin
Kendi İstekleri ile N akil leri” başlı klı 15’inci maddesinde, Kanun’un ve Y önetm eli k’in “Kendi istekleri ile nakil ” maddelerinde aranan şartlar a ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık tar afı ndan dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 10. B irleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sayıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Ş ek il d e Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Korun masın a İli şk in Prensipler
B ü tünü ” nün ‘‘Aile me nsupl arı ve dış dünya ile il eti şim kurma ha kkı’’ başlı klı 19’uncu maddesinde
‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri taraf ından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, “ İkametga hı na yakın bir yerde tutulma hakkı’ ’ ba şlı klı 20’nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uz aklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
11. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hak kın d a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Kara rı ’na ek 3’üncü maddesinde; “Özgü r lü ğü nd en yoksun bırakıl an kişi lere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakları nda hükmedilen kararı n meşru am acıyla orant ıl ı olmalı dır.’’, “Y erleşti rme ve Barındı rm a ” başlı klı 17.1 , 17.2 ve 17.3’üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün ol abil diği nce evlerine veya sosyal rehabilitasyon or ta mla r ın a yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa d anışı lmalı dır.’’, “Dış Dünya ile İlişki” başlı klı 24.4 ve 24.5’inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapıl an düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve g eli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il eti şim sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yar dım sağl amalıdı rlar . ”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN ’IN KAMU BAŞDENET ÇİS İ’NE ÖNERİS İ
12. İl gil i mevzuat ve tüm dosya k apsamı birlikte değerlendiril di ğinde, baş vuru konusuna il iş ki n
“Kısm en Tavsiye Kısm e n Ret Karar Önerisi” Kamu Başden etçisi ’ne sunu lm uştur.
V. DEĞE RLE NDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. Başvur an özetle ailesine ya kın bir ceza infaz kurumuna naklini talep etmektedir.
14. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ulaşılm ak istenen temel amaç, 5275 sa yıl ı Kanun ’un 3’ü n cü maddesinde, “ …önceli kl e genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kola ylaştı rmak…” olarak ifade edilmi ştir. Bu düzenleme doğrultusunda kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılı ğı olan c ez anın u ygu lanm ası yla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise hükümlüyü topluma k az andırarak sosyal ba rışı tesis etmeye çabalam aktadır. Dola yısı yl a inf az ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değil dir.
Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğind en, infaz s ırası nd a hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm a sını sağlamak ve suç işl enmesini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu bakım dan, hükümlülerin yak ınl arı yla olan il işki lerini n devamı nın sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
15. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sayı lı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir.
Buna ka rşılı k 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen
‘Kendi istekleri ile nakil ’hükmü ile disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt uğu takdirde naklin mümkün olduğunun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
16. T.C. Ana yasası’nın 20’nci ve A İHS’in 8’inci maddesinde, herkesin ‘özel ve aile ha yatı na sa ygı hakkına sahip olduğu düz enlenmiş ti r. Hapis cez asına mahkûmiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha ya tı nın kısı tl anması sonucunu doğu rac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl arı ile bağlantıda kalm asını n, özel ve aile ha yatı na sa ygı hak kını n esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yar dım ı
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
sağlam ası ger ekti ği Avrupa İnsan Hakla rı Mahkemesi tarafınd an vurgulanan bir husustur (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02).
17. A İHM, Vintman davasın a il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v. Ukrayna, 28403/05); A İHS’in, mahkûmlara c ez alarını n nerede infaz edil e ce ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez ası nın bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha ya kın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiril mesi gerekti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda ba rındırılm ası halinde, A İHS’in 8’inci maddesinin ihlali sonucu do ğabil e ce ğin i vur gulam ışt ır.
18. Hem A İH M kararl arında, hem Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İliş kin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye K ararının 17.1’inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
19. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu ba ğlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti ş im kurmalarına ya rdımcı olunm ası, bu kişi lerin iyi leş ti rilm esi ile de ya kından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y eti şkin Mahkûmları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
20. 5275 sa yıl ı Kanun’un “Hapis cezalar ını n in fa z ınd a gözetilecek ilkeler ” başlı klı 6’ncı maddesinin (b) bendinde, hükümlülerin, insan onuruna ya r aşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir ya ş am sürdürmelerinin sa ğlan a ca ğı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olm ası gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ın dan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
21. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n de ğe rlendirmelerin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha ya tı na sa ygı hakkını n gerekleri kap samı nda yeterli olmamakta; bu nedenle, taleplerin, yalnız ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil, hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alı nması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanakların ın, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir.
22. Başvur anın barındırıldı ğı Ceza İnf az Kurumu ile geçilen temastan, başvur anın çocuklarını n on sekiz ya şından küçük olduğu anlaşılm ış olup baş vuran, ço cuklarını n her ziyaretine geli ş-gidi ş lerinde okull arından geri kaldı ğı nı, ziyaretine gelmekte zorluk çektiklerini belirtmektedir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
23. Ana yasa ’nın 41’inci maddesinde, Devletin çocukl arın korunması için gerekli tedbirleri ala ca ğı, her çocu ğun, korunma ve ba kım dan yararlanma, yüksek ya rarın a açıkça a ykırı olm adıkça, ana ve bab ası yla kişi sel ve doğrud an il işki kurma ve sürdürme hak kına sahip olduğu kurala bağl anm ış tı r. Yine, BM Çocuk
Haklarına Dair S öz leşme’nin 3’üncü maddesinde; kamusal ya da özel sosyal yardım kuru luşl arı, mahkemeler, idari makamlar veya yasama or gan ları tara fından ya pıl an ve çocukl arı ilgilendiren bütün faaliyetlerde, ço cu ğun ya r arının temel düşünc e oldu ğu, taraf Devletlerin, ço cu ğun ana–bab asını n, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişi lerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, esenli ği için gerekli bakı m ve korum a yı sa ğlam a yı üstlenecekleri ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alac akları beli r ti lm iştir.
24. A yrı ca, konuya il işki n BM Çocuk Hakları Komitesinin ilgili Genel Yoru m larına bakıl dığında; 24.1. Çocuk Haklarına Dair S ö z leşme’nin U ygulanması na Yönelik Genel Önlemlere il işki n 5 No lu Genel
Yorumunda; yar gısal, idari ve yasama ile ilgili her organdan veya kurumdan, yüksek yarar ilkesini, alı nan kararl arın veya b aşlatıl a n giriş im lerin çocukl arın haklarını ve çıka rlarını nas ıl etkilemekte olduğu veya etkil e ye bilece ğini irdelemesi beklendiği, böyle bir irdelemeye tabi tutulacaklar arasında, örne ğin, ço cukları ister doğrud an ister dola ylı biçimde etkilesin, halen yürürlükte olan veya önerilen yasalar veya politikalar, idari tasarruflar ve ya r gı kararl arının yer aldı ğı, Devletlerin, “ geli şme yi ” ço cuğun fiziksel, zihinsel, manevi, ahlaki, psikolojik ve sosyal geli şim ini kapsayan en geniş anlamı yla, bütünlüklü bir kavram olarak yo rumlamal arının beklen diği, 24.2. Ç ocuğun Yüksek Ya rarı Hakkını n Öncelikli Olarak Dikkate Alınm asına il işki n 14 No lu Genel
Yorumunda; ço cu ğun yüksek ya rarı k avr amı nın, hem S öz leşme’de öngörülen tüm hakl arın eksiksiz biçimde ge rçekl eşmesini hem de çocu ğun bütünsel geli şim ini amaçladı ğ ı, çocuğun yüksek ya ra r ını n, herhangi bir kamu kurumu tarafından ge rçekl eşti rilecek her girişi mde ge r ekti ği gibi içsell eşti rilmesini ve tut arlı olarak u ygulanma sını sağlama yüküml ülüğünün, çocuklar üzerinde do ğrudan ya da dola yl ı etkisi olan tüm uygulama önlemleri, idari ve ya r gısal işl eml er için özellikle geçerli olduğu, ço cukları ilgilendiren tüm yar gısal ve idari ka r arların, a yrı ca poli ti kalar ın ve yasal düzenlemelerin, çocu ğun yüksek yar arının birinci planda dikkate alı narak ger çekleştiril diğini gösterme yüküml ülü ğü ol du ğu ve yüksek yar arı n nasıl incelenip de ğerlendiril diğini n, alı nan kararda buna ne ölçüde a ğırlık tanı ndığını n anlatıl masını n da buna dâhil olduğu, ço cu ğun kendi ana bab asından a yrıl ması olasılı ğını n bulunduğu durumlarda çocu ğun yüksek yar arının de ğerlendiril mesini n ve belirlenmesinin vazgeçilmezlik taşıdı ğı, ifadelerinin be li rtildi ği görülmektedir.
25. Konuya il işki n olarak Anayasa Mahkemesi tarafı ndan da; çocu ğun yüksek yar arının mahkemeler, idari makamlar ile yasama or ganı tara fından ya pı lan ve çocukla rı ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilke olduğu, bu ba ğlamda , çocuklar üzerinde etki do ğur acak bir işl em yapı laca ğı zaman bu işl emi n çocuğun yar arına uygun olup ol m adığı yönünde bir değe rlendirme yapıl masını n aile ha ya tı na sa ygı hakkını n öngördü ğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısı ndan oldukça önemli olduğu (B. No: 2016/8660, 7/11/2019, § 33), Devletin pozitif tedbirler alma yüküm lül üğü konusunda
Ana yasa ’nın 20’nci ve 41’inci maddelerinin, ebeveynin ço cu ğu yl a bütünleşmesinin sağlanması a macı yl a tedbirler alı nmasını isteme hakkını ve kamusal makaml arın bu tür tedbirleri alma yüküml ülüğünü içerdi ği (B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 41), belirtilmektedir.
26. Yukarıda yapıl an a çıkl a m alar ve tüm dosya kap samı birlikte değerlendi r il diğinde; hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enli ği ve hangi suç türüne ait o daların bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak da talepte bulunanın ha sım olarak bil dirdiği bir ki ş in in talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulund urulduğund an her talebin uygun değerlend iril emedi ği, bu bağl amd a, başvur anın ist eğe ba ğlı naklini talep etti ği ceza infaz kurumlarını n tamamı nın kapasitesinin %100’ün üzerinde oldu ğunun görüldü ğü, bu açıda n İd arenin nakil talebinin reddi işl emi nin 5275 sa yıl ı Kanun ve 167 numaralı Genelge hükümlerine a ykırılı k teşkil etm ediği, ancak bununla
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
birlikte, başvuranın, 18 ya şından küçük iki ço cu ğu oldu ğu görülmekte olup çocuklarını n her ziyaretine geli ş- gidi şlerinde okull ar ından geri kaldı ğı ve ailesinin ziyaretine gelmekte güçlük çe kti ği yönündeki be ya nları dikkate alı ndığı nda, nakil koşul larını ta şım ası ka ydı yla (disiplin cez ası alm amı ş olm ası ya da kal dırılm ış olm ası / nakil giderlerini p eşin ödemeyi kabul etmeleri gibi), nakil talep ett iği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kuru ml arın bulunm ası durumunda, nakil taleplerinin İdarece yeniden de ğe rlendiril mesi ge rekti ği kanaatine varıl mı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk ele ri Yönünden Değerlend ir me 27. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gaz ete’de ya yım lan an
Kamu Den etçili ği Kurumu Kanununun U ygulan masına İli şkin Usul ve Esaslar H akkında Yönetm eli k’in
” İyi yönetim ilkeleri” başlı klı 6’ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden ya pı lan değerlendirm e neticesinde, şikâ yet başvu rusunun inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakı m ın dan İda re ta rafın dan süresi içerisinde işl e m tesis edil diği, böylece “maku l sürede karar verme ve kara rın geciktirilmeksizin bil dirilmesi” ilkelerine uygun d avr anıl dığı tespit edilmi şti r.
VI. HAK ARAMA Ö ZGÜ RLÜĞÜNE İL İŞ KİN YASAL MEVZUAT
28. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Denet çili ği Kurumu Kanunu’ nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde ya pıl an başvuru, iş leme ye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anıl an Kanun’un 21 ’inci maddenin birinci fık rası u ya rınca başvurunun Kurum tara fından reddedilmesi hâlinde, (varsa) d urmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kar arının ilgiliye tebli ğinden itibaren kaldığı yerden işl eme ye baş lar, 21’inci maddenin ikinci fıkrası u ya rınc a ise tavsiye k ara rı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl e m tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, b aşvuranı n nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilmesi hususunda ADALET B AKANL I ĞINA T AVS İ YEDE
BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanun’un 20 ’nci maddesinin üçüncü fık rası u ya rınca, bu karar üzerine tesis edilecek iş lemi n
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kara rın , B aşvu ran a ve Adalet Bakanl ığın a teb liği n e, Türkiye Cumhuriyeti Kamu B aşd en etçisi ’nce karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr