|
ÖZET: Başvuruda, Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu’nda bulunan bir hükümlünün, ailevi nedenlerle nakil talebinde bulunduğu belirtilmiştir. Hükümlü, ailesinin Manisa ve Aydın illerinde yaşadığını, bu nedenle ziyaretlerin zorlaştığını ifade etmektedir. Annesinin sağlık sorunları ve babasının vefatı gibi durumlar, ziyaretlerin gerçekleşmesini engellemiştir. Hükümlü, nakil talebinin reddedilmesi üzerine, Adalet Bakanlığı’na başvuruda bulunmuştur.
İdare, nakil taleplerinin değerlendirilmesinde cezaevlerinin doluluk oranları, güvenlik durumu ve diğer mahkumların suç türleri gibi kriterleri göz önünde bulundurmaktadır. Başvurunun incelenmesi sonucunda, talep edilen cezaevlerinin doluluk oranlarının yüksek olduğu ve bu nedenle nakil taleplerinin uygun bulunmadığı belirtilmiştir. Ancak, hükümlünün nakil koşullarını taşıması durumunda, talep edilen kurumlarda boşalma olması halinde yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi ile birlikte, Adalet Bakanlığı’na hükümlünün nakil koşullarını göz önünde bulundurarak yeniden değerlendirme yapılması tavsiyesinde bulunulmuştur. Bu karar, hükümlünün ailevi bağlarının korunması ve sosyal rehabilitasyon sürecinin desteklenmesi açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/509-S.24.816
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN : ,TCKN:
Adres:
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailevi nedenlerle ist e ğe b a ğlı nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvur an Kurumumuza ya ptı ğı başvurusunda özetle; 3 yıl dır Bolu F Tipi Yüksek
Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda barındır ıl dığını , ailesinin bir kısmını n Manisa bir kısm ının A ydın ilinde ikamet ett iğini ve aradaki mesafe nedeniyle ziyaretine gelip gitmekte ciddi zorluklar yaş adı klarını , anne ve babasını n yaşlı ve birçok rahatsı z lı ğı olm ası nedeniyle Bolu ilinde kaldı ğı süre boyunca ziyaretine hiç gelem ediğini , babası nın 9 ay önce vefat et ti ğini , annesinin, 71 yaşınd a ve kanser hastası olduğunu, A ydın ilinde kardeşini n ya nınd a ya şadı ğını , mesafenin uz aklı ğı, en az 3 araç d e ğişt irmesini n gerekmesi, ya şı ve hastalıkl arı nedeniyle ziyaretine gelebilmesinin mümkün olm adığını , annesini görebilmek için pek çok kez nakil talep ettiğini , ancak taleplerinin kabul edil mediğini iddia ve ifade ederek annesi ve aile fertlerinin ziyaretine daha kolay gelip gidebilmesi adına, ücreti tar afınc a karşılanmak üzere, nakil talep dilekçelerinde b eli rttiği kurumlardan birine naklinin yapıl masını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yl a Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğünden (Genel Müdürlük) 21.09.2023 tarih ve sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edilmi ş olup Genel Müdürlüğün 15.12.2023 tarihli ve sa yıl ı cevabi yaz ısı nda özetle; 2.1. Başvur anın son nakil talebinin Genel Müdürlü ğü n 31.10.2023 tarihli ve Esa yıl ı yaz ıs ı yla uygun görülmedi ği, 2.2. Başvur anın bilgi formunun incelenmesi sonucunda bugüne kadar bir adet disiplin cez ası aldı ğı,
18.08.2022 tarihi it ibarı yla iyi hall il iğini kaz andı ğı, infaz edil memiş ve k aldı rılmamı ş herhangi bir disiplin
cez asını n bulunm adığını n tespit edil diği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.3. Hükümlü ve tut uklul arın kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakkında Kanun’un 54 ’üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e) bendinde, “ İst e kte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması” ifadelerine yer v erildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enli ği ve hangi suç türüne ait od aların bulundu ğu, kişi leri n can güvenli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan, her talebin uygun değerlendiril emedi ği, 2.4. Başvur anın; barındırıldı ğı Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 368, mevcudunun 321, doluluk ora nını n %87, dilekçesinde is teğe ba ğlı naklini talep ett iği; Bodrum S Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 732, mevcudunun 729, doluluk oranını n %99,5, Antalya S Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 732, mevcudunun 446, doluluk oranını n %61, Antalya Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 487, mevcudunun 401, doluluk oranının %82, Manavgat S Tipi Kapalı Ceza İnf a z Kurumu kapasitesinin 732, mevcudunun 707, doluluk oranı nın %97, Marmara Kapalı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 490, mevcudunun 327, doluluk oranını n
%67 olduğu, a yrıca Antalya S Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunda terör ve örgütlü suçlardan barındırıl ması gereken hükümlü/tutuklulara a yr ıl an odalarda, kapasitenin üzerinde hükümlü/tutuklu barındırıldı ğından ilgili Kuruma naklinin de ğe rlendiril emedi ği, 2.5. 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn faz ı Hakkında Kanun’un 54’üncü maddesi ile
05.06.2015 tarihli ve 167 No.lu Genelgenin 15 ’i nci maddesinin ilgili fık r aları ger e ğince, hükümlülerin
gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten dilekçe vermeleri ge rekti ği hüküm alt ına alı nmı ş olduğundan Genel Müdürlüğün ist e ğe b a ğlı nakillerde hükümlülerin nakil gitmek istedikleri yer dışı nda re’sen kurum belirleme yetkisinin bulunm adığı, 2.6. Ülke genelinde bulunan f tipi yüksek güvenlikli ve yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarını n doluluk oranları nın Genel Müdürlükçe titizlikle takip edil diği, doluluk oranları %100’e ulaştığında bahse konu kurumlardan diğer kurumlara kapasite nedeniyle nakiller yapıl a rak f tipi yüksek güvenlikli ve yüksek güvenlikli kap alı ceza infaz kurumlarını n mevcutl arı (ola ğan dışı durumlar hariç) hiçbir zaman kapasitenin üzerine çık arılmadı ğı, Genel Müdürlükçe yapıl a n bu u ygulamanın ülkemizde her an meydana gelmesi muhtemel olaylarla mücadele edebilmek için tedbir amaçlı u ygulandı ğı, 2.7. Ülkemizde f tipi yüksek güvenlikli ve yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarını n sa yısı nın kısı tl ı, kapasitelerinin de di ğer kurumlara nazaran dü ş ük olup 1 ve 3 kişi li k odalara sahip kurumlar ol du ğu, 2.8. Hükümlü ve tutuklular tarafından Genel Müdürlüğe gönderilen ist eğe ba ğlı nakil talepleri incelendi ğinde, f tipi yüksek güvenlikli ve yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarını talep eden birçok kişi olduğu ve bu taleplerin olumlu karşılandığı düşünül düğünde, bu k urumların güvenli bir ş ekil de işl e yişi nin neredeyse im k ânsız hal alaca ğı, 2.9. Öte yandan, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırıl ması durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini n zafiyete u ğr atabilece ğini n de ğerlendi rildi ği, bu kapsamda baş vuranın da kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun oldu ğu kuruml arı talep etmesi nedeniyle nakil taleplerinin uygun değerlendiril emedi ği, 2.10. Başvur anın, Kurum İdaresine bil dirdiği numaralar ile düzenli görüşme ge rçekl eşti rdiği, ziyaret raporu ve telefon görüşm e ka yıt larını n ekte gönde rildi ği, 2.11. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrası u ya rınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında ba rındırılm ak zorunda oldukl arı, dol a yısı yla hükümlü ve tut u klul arın nakil taleplerinin ceza mikt arları ve örgütteki k onuml arının dikkate alı narak de ğerlendiril di ği, 2.12. Hükümlü ve tutuk luların nakil taleplerine karşı yapıl an işl eml erin ırk , dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya d iğer fikir yahut düşüncel eri ile ekonomik güçleri ve di ğer toplumsal konuml arı yönünden a yırım yapıl ma ksız ın ve hiç kimseye a yrıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.13. Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tut uklul arın; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut ukluların mahkeme nedeniyle yapıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurum larını n mevcudunun gün aşırı değişm esine yol açtı ğı, bu nedenle; ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin nakil talepleri Genel Mü dürlüğe ulaştığı anda, talep edilen ku rumların kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne alı narak d e ğe rlend irildi ği, 2.14. Başvur anın nakil dönemlerinde konumuna uygun en az üç yeri belirtir dilekçesi ile nakil talebinde bulunm ası halinde mevzuat çerçevesinde de ğe rle ndiril ebil diği, Açıkl amalarına yer ve rilmi ş; a yrıc a İd are t arafınd an Kurumumuza iletilen ziyaret raporunun incelenmesinden, başvu r anın 01.01.2023 – 28.09.2023 tarihleri ar asında kardeşi ta rafından sekiz, kardeşini n çocu ğu t ara fından bir, ya kını taraf ından ise bir kez ziyaret edil di ği görülmüşt ür.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sa yıl ı Türkiye Cumhuriyeti Ana ya sası ’nı n; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sını rlanması ” baş lı kl ı 13’üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “ Özel hayatı n gizlil iği” başlı klı 20’nci maddesinin ilgili kısım larında ; “Herkes, …aile hayatı na saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir …”, 3.3. “Ailenin korunması ve çocuk hakları ” başlı klı 41’inci maddesinin ilgili kısım larında; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve r efah ı … sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkı” başlı klı 74’üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkral arında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler”, 3.5. “D. Mill etlerarası andl aşmal ar ı uygun bulma” başlı klı 90’ıncı maddesinin 5’inci fıkrasının ilgili cümlelerinde; “ Usulüne göre yürürl üğe konulmu ş Mil letlerarası andlaş malar kanun hükmündedir. (… )
Usulüne göre yürürl üğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere il işkin mill etl eraras ı andlaşmalarl a kanunlar ın aynı konuda fa r klı hükümler içermesi nedeniyle çıkabile cek uyuş maz lı klar da mill etl eraras ı andlaş ma hükümleri esas al ın ır .” 4. Avrupa İns an Hakla rı S öz leşmesi’nin “Özel ve aile hayatı na saygı hakkı ” başlı klı 8’inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatı na, konutuna ve yazış masına sayg ı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kull anıl masına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu gü venli ği, ülkenin ekonomik refahı , düzenin korunması, suç
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf az ı Hakkında Kanun’un; 5.1. “ İnfazda temel amaç” başlı klı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasınd a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , 5.2. “Hapis cezalar ını n inf azınd a gözetilecek il k eler” başlı klı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasını n ilgili bentlerinde; “Hapis cezal arını n infaz rejimi, aşağı da gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileşti ril mesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull anıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanı nmış hakları nın dokunulmazl ığı nı sağl amak üzere cezanın infazında ve iyile şti rme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 5.3. “Yüksek güvenlikli kapa lı ceza infaz kurumları ” başlı klı 9’uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(3) Eylem ve tut umlar ı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim al tı nda bulundur ulmalar ı gerekli olduğu saptananlar ile bulundukları kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya iyileşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar bu kurumlara gönderilirler.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kull anıl ır.” , 5.4. “N akil ler” başlı klı 53’üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 5.5. “Kendi istekleri ile na kil” başlı klı 54’üncü maddesinde; “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 6. 6328 sa yıl ı Kamu Den et çili ği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Göre vi” başlı klı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 7. 29/3/2020 tarih ve 31083 sa yıl ı Resmi Gazete’de ya yım lanan Ceza İn faz Kuruml arının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn faz ı Hakkı nda Yönetm eli k’in “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Edilecek Hususlar ” başlı klı 127’nci maddesinin ilk fıkrasında; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçe kleştir il ir.” , 8. Adalet Bakanlı ğını n 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yürü rlüğe konulan 167 sa yıl ı Ceza İn faz
Kuruml arının Tahsisi, Nakil İşl eml eri ve Di ğer Hükümler konulu Genelge ’nin “Hükümlülerin Kendi
İstekleri ile N akil leri” ba şlı klı 15’inci maddesinde, Kanun’un ve Yönetm eli k’in “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şart lara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski olu ştur maması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 9. Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Ş ekil de Tutulan veya Hapsedilen Kiş il erin Korunmasına İliş ki n Prensipler Bütünü ” nün
‘‘Aile mensupl arı ve dış dünya ile il eti şim kurma hakkı ’’ başlı klı 19’uncu maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile iletişi m kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, “ İkametgahı na yak ın bir yerde tutulma hakkı’ ’ b aşlı klı 20’nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uzaklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulmalıdır.”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kurall arı Hakkında REC (2006) 2 S a yıl ı Tavsiye Kararı’n a ek 3’üncü maddesinde; “Özgürl üğünden yoksun bırakıl an kiş il ere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve ha kları nda hükmedilen ka rarı n meşru amacıyla or an tı lı olmalı dır.’’, “Y erleşti rme ve Barındı rma ” başlı k lı 17.1 , 17.2 ve 17.3’üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabi ldi ğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortaml arına yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa d anışı lmalı dır.’’, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
“Dış Dünya ile İlişki” başlı klı 24.4 ve 24.5’inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapıl an düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve g eli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il eti şim sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yar dım sağl amalıdı rlar . ”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya k apsamı birlikte değerlendiril di ğinde, baş vuru konusuna il iş ki n
“Kıs m en Tavsiye Kısm e n Ret Karar Önerisi” Kamu Başden etçisi ’ne sunu lm uştur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvur an özetle; annesi ve aile fertlerinin ziyaretine daha kolay gelip gidebilmesi adına, ücreti tarafınc a karşılanmak üzere, nakil talep dilekçelerinde beli rttiği kurumlardan birine naklinin yapıl masını talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ulaşılm ak istenen temel amaç, 5275 sa yıl ı Kanun ’un 3’ü n cü maddesinde, “ …önceli kl e genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kola ylaşt ırmak…” olarak ifade edil mi ştir. Bu düzenleme doğrultusunda kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılı ğı olan c ez anın u ygu lanm ası yla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andı rarak sosyal barışı tesis etmeye çabalam aktadır. Dola yısı yl a inf az ın, özellikle hapis cez asını n i nfaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değil dir.
Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğind en, infaz sı rası nda hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm a sını sağlamak ve suç işl e nmesini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu bakım dan, hükümlülerin yak ınl arı yla olan il işki lerini n devamı nın sağlanması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
14. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sayı lı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine yakın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir.
Buna ka rşılı k 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sayılı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen
‘Kendi istekleri ile nakil ’hükmü ile disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt uğu takdirde naklin mümkün olduğunun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
15. T.C. Ana yasası’nın 20’nci ve A İHS’in 8’inci maddesinde, herkesin ‘özel ve aile ha yatı na sa ygı hakkına sahip olduğu düz enlenmişti r. Hapis cez asına mahkûmiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha ya tı nın kısı tl anması sonucunu doğu rac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl arı ile bağlantıda kalm asını n, özel ve aile ha yatı na sa ygı hak kını n esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yar dım ı sağlam ası ger ekti ği Avrupa İnsan Hakla rı Mahkemesi tarafınd an vurgulanan bir husustur (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02).
16. A İHM, Vintman davasın a il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v. Ukrayna, 28403/05); A İHS’in, mahkûmlara c ez alarını n nerede infaz edil e ce ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha ya kın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiril mesi gerekti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda ba rındırılm ası halinde, A İHS’in 8’inci maddesinin ihlali sonucu do ğabil e ce ğin i vur gulam ışt ır.
17. Hem A İH M ka rarl arında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İliş kin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye K ararının 17.1’inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
18. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarının makul düzeyde devam ettirilmesi, bu ba ğlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti ş im kurmalarına ya rdımcı olunm ası, bu kişi lerin iyi leş ti rilm esi ile de ya kından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y eti şkin Mahkûmları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
19. 5275 sa yıl ı Kanun’un “Hapis cezalar ını n in fa z ınd a gözetilecek ilkeler ” başlı klı 6’ncı maddesinin (b) bendinde, hükümlülerin, insan onuruna ya r aşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir ya ş am sürdürmelerinin sa ğlan a ca ğı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olm ası gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ın dan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
20. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n de ğe rlendirmelerin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha ya tı na sa ygı hakkını n gerekleri kap samı nda yeterli olmamakta; bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alı nması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir.
21. Yukarıda yapıl an a çıkl a m alar ve tüm dosya kap samı birlikte değerlendi r il diğinde; hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde, ceza infaz kuru mlarının kapasitesi ve hükümlülerin ye rleşti rilm elerinde dikkat edilmesi gereken di ğer hususlar göz önünde bulunduruld uğundan her talebin uygun değerlendiril emedi ği, ba şvuranın naklini talep et ti ği Ceza İn faz Kuruml a rının tamamı nın %100 doluluk oranında olm adı ğı görülse de (Bodrum S Tipi ve Manavgat S Tipi K apalı Ceza İn faz Kuruml a rının doluluk oranını n %100’e oldukça ya kın olduğu görülmektedir.) ceza infaz kurumlarına hüküml ü/t utukluların nakilleri ya pıl ırken sadece doluluk oranlarını n de ğil, kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odaların bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususl arın da dikkate alı narak de ğe rlendirme ya pıl dı ğı, öte yandan, İdarenin, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırılm ası durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem b irli ği içinde hareket etmeleri
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete u ğr atabilece ğinin de ğerlendirdi ği, b a şvuranın da kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun olduğu kurumla rı talep etm iş olduğu, belirtilen bu hususlar dikkate alı ndığında başvuranın nakil talebinin reddedilmesi işl emi nin 5275 sa yıl ı Kanun ve 167 numaralı Genelge hükümlerine a ykırılı k teşkil etm ediği, bununla birlikte, başvuranın (1) n umaralı paragrafta öne s ürdüğü hususlar dikkate alı ndığı nda, nakil koşul larını taşım ası ka ydı yl a (disiplin cez ası alm amı ş olm ası ya da kaldı rılmı ş olm ası / nakil giderlerini p eşin ödemeyi kabul etmeleri gibi), nakil talep ett iği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kuru ml arın bulunm ası durumunda, nakil taleplerinin İdarece yeniden de ğe rlendiril mesi ge rekti ği kanaatine varıl m ışt ır.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gaz ete’de ya yım lan an
Kamu Den etçili ği Kurumu Kanununun U ygulan masına İli şkin Usul ve Esaslar H akkında Yönetm eli k’in
” İyi yönetim ilkeleri” başlı klı 6’ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden ya pı lan değerlendirm e neticesinde, şikâ yet başvu rusunun inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımı ndan İda re tar afın dan süresi içerisinde işl e m tesis edilmediği, dola yısı yl a
İd are t ara fından “makul sürede karar verme ve k ararın geciktirilmeksizin bil dirilm esi” ilkelerine uygun davranıl madı ğı tespit edil mi ş olup İdar e ye belirtilen ilkelere uygun dav ran ması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
23. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Denet çili ği Kurumu Kanunu’ nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde ya pıl an başvuru, iş leme ye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anıl an Kanun’un 21 ’inci maddenin birinci fık rası u ya rınca başvurunun Kurum tara fından reddedilmesi hâlinde, (varsa) d urmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kar arının ilgiliye tebli ğinden itibaren kaldığı yerden işl eme ye b aşlar, 21’inci maddenin ikinci fıkrası u ya rınc a ise tavsiye k ara rı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl e m tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emine ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıktı r.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, b aşvuranı n nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilmesi hususunda ADALET B AKANL I ĞINA T AVS İ YEDE
BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanun’un 20 ’nci maddesinin üçüncü fık rası u ya rınca, bu karar üzerine tesis edilecek iş lemi n
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kara rın , B aşvu ran a ve Adalet B ak an lı ğın a teb liği n e, Türkiye Cumhuriyeti Kamu B aşd en etçisi ’nce karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr