|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, Almanca dilinden elektronik yabancı dil sınavı (e-YDS) yapılması talebine ilişkin bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, yıllardır bu sınavın yapılması için başvuruda bulunmasına rağmen, sürekli olarak altyapı çalışmalarının devam ettiği yanıtını almıştır. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, e-YDS’nin yalnızca İngilizce dilinden yapıldığını, diğer diller için altyapı eksiklikleri ve sınırlı soru havuzunu gerekçe göstererek Almanca dahil diğer dillerde sınav düzenlenemediğini belirtmiştir.
Danıştay, mevcut altyapının yalnızca tek dilde sınav yapılmasına olanak tanıdığını, bu durumun ise hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu değerlendirmiştir. Ayrıca, Almanca diline olan talebin İngilizceye yakın olabileceği ve bu nedenle e-YDS’nin düzenlenmesinin gerekliliği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Almanca dilinden en az bir defa e-YDS düzenlenmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, kamu personelinin yabancı dil seviyelerinin tespitinde eşitlik sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
2.1.1. Yabancı dil sınavlarının ÖSYM tarafından yapıldığı, 2.1.2. 2017 Yabancı Dil Seviye Tespit Sınavı (YDS) Kılavuzu hükümlerine göre Almanca dilinden
2017 takviminde iki kez kâğıt ortamında sınav yapıldığı,
2.1.3. “Yabancı Dil Bilgisi Seviye Belirleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik”e göre yabancı dil sınavına ilişkin sınav usulü, sınav yapılacak diller ve diğer hususların Maliye Bakanlığı, Devlet
Personel Başkanlığı ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı arasında imzalanan çoklu protokolle belirlendiği, 2.1.4. İlgili Protokolün 4. maddesinde; “…Elektronik ortamda randevulu sisteme göre yapılacak sınavlar ise altyapı ve kapasite göz önünden bulundurulmak suretiyle ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek tarihlerde yapılır . Elektronik ortamda randevulu sisteme göre yapılacak sınav daha fazla adayın katılmasını sağlamak amacıyla aynı tarihte birden çok oturumda yapılabilir .” hükmünün bulunduğu, 2.1.5. Aynı maddede, Almanca, Arapça, Farsça, Rusça ve İngilizce dillerinden yılda en az iki kez sınav yapılması gerektiğinin belirtildiği, 2.1.6. 2017 yılı ilkbahar döneminde İngilizce dilinden kağıt ortamında yapılan sınava giren aday sayısının 141.943 olduğu, yine 2017 yılı içerisinde İngilizce dilinden aylık olarak düzenlenen elektronik yabancı dil sınavlarına Temmuz ayına kadar toplam 17.773 adayın girdiği, bu sınavlar içerisinde en yüksek katılımın 3.438 aday ile Ocak ayında, en düşük katılımın ise 1.425 aday ile
Mart ayında gerçekleştiği, öte yandan 2017 yılı ilkbahar döneminde Almanca dilinden kağıt ortamında yapılan sınava giren aday sayısının 3.929 olduğu bilgilerine yer verildiği, 2.1.7. Halihazırda altyapının yetersizliği dolayısıyla birtakım çalışmaların yapılması gerektiği, mevcut altyapının tek dilde sınavın yapılmasını mümkün kıldığı, ayrıca, sınavların hazırlanması aşamasında kullanılan soruların tekrar kullanılamaması, bu alanda akademik alanda sınırlı soru yazarı bulunması dolayısıyla soru havuzunun sınırlı olması ve talebin az olması nedeniyle e-YDS’nin 2017 yılına kadar yalnızca İngilizce dilinden yapıldığı, 2.1.8. 2018 sınav takviminde istihdam ve görevlendirme tedbirleriyle bu eksikliklerin giderileceği ve e-YDS olarak Almanca, Arapça, Bulgarca, Farsça, Fransızca, İspanyolca, Rusça ve Yunanca seçeneklerinin de eklenmesi için gerekli çalışmaların tamamlanmak üzere olduğu, bu kapsamda 2018 yılı için oluşturulacak üçlü protokolde değişiklik tekliflerinin hazırlanacağı, Hususlarına yer verilmiştir .
2.2. Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin 17/ 11/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve Maliye Bakanlığı arasında imzalanan Yabancı Dil Bilgisi Seviye
Tespit Sınavına ilişkin mevcut protokol uyarınca, yalnızca Almanca dilinden değil Yabancı Dil
Bilgisi Seviyesinin Tespitine Dair Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelikte yer verilen tüm diller için e-YDS yapılmasının mümkün olduğu, Almanca dili veya diğer diller için e-YDS yapmaya yönelik yeni bir protokol yapma ihtiyacı bulunmadığı, ancak mezkur Yönetmelikte yer verilen diğer dillerden de e-YDS yapılması taleplerinin olabileceği hususu dikkate alındığında, ÖSYM
2 / 6Başkanlığının alt yapısı ve kapasitesinin bu dillerin tamamından eş zamanlı ve aynı sıklıkta e-YDS
yapmaya uygun olamayabileceği ve söz konusu kurumun uygun altyapıya sahip olduğunda tüm dillerden e-YDS yapabileceğinin değerlendirildiği belirtilmiştir .
2.3. Devlet Personel Başkanlığının 09/ 11/ 2017 tarih ve sayılı yazısında, Ölçme, Seçme ve
Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından mevzuatta belirtilen dillerde daha fazla sayıda yabancı dil seviye tespit sınavı yapılmasının mümkün olduğu, ayrıca Yabancı Dil Bilgisi Seviye Belirleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik gereğince Maliye Bakanlığı, ÖSYM Başkanlığı ve Devlet Personel
Başkanlığı arasında Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavının ÖSYM tarafından uygulanmasına ilişkin esasların belirlenmesi amacıyla imzalanmış olan “Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı
Protokolü”ne ilişkin değişiklik tekliflerinin Başkanlıkları tarafından değerlendirilmesinin uygun olduğu belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, hükmü,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci
maddesinin birinci fıkrasında ;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, hükmü,
5) 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanun’un “ Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 3’üncü maddesinin 2’nci fıkrasında;
“( 2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır : a) Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak .” hükmü,
6) 04/ 01/ 2013 tarih ve 28518sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yabancı Dil
Bilgisi Seviye Belirleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Sınavın yapılması” başlıklı 5’inci maddesinde;
“( 1) Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığınca yapılır .
( 2) Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı Almanca, Arapça, Fransızca, İngilizce ve Rusça dilleri için Mart, Nisan, Mayıs ayları içerisinde bir kez ve Eylül, Ekim, Kasım ayları içerisinde bir kez
.
3 / 6olmak üzere yılda iki kez; diğer diller için ise Mart, Nisan, Mayıs ayları içerisinde olmak üzere yılda
bir kez yapılır .” hükmü, 6.1. Aynı Yönetmeliğin “Protokol” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“( 1) Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavına ilişkin başvuru, ilan, sınav yapılacak yerler, sınav bedeli ve bu bedelin tahsil usulü, sınava girişte uyulacak kurallar, sınav usulü ile sınav yapılacak diller, sınav sonuçlarının duyurulması, sınav sonuçlarına itiraz ve sınavla ilgili diğer hususlar Maliye Bakanlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı arasında imzalanacak çoklu protokolle belirlenir .” hükmü,
7) Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel
Başkanlığı arasında imzalanan 18/ 12/ 2014 tarihli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı
Protokolünün 4. maddesinde;
“Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı Almanca, Arapça, Fransızca, İngilizce ve Rusça dilleri için biri İlkbahar diğer Sonbahar dönemi olmak üzere yılda iki kez; Bulgarca, Çince, Danimarkaca (Danish), Ermenice, Farsça, Gürcüce, Hollandaca (Dutch), İspanyolca, İtalyanca, Japonca, Korece, Lehçe, Macarca, Portekizce, Rumence, Sırpça, Ukraynaca ve Yunanca dillerinde ise ilkbahar döneminde olmak üzere yılda en az bir kez yapılır . Sınavın yapılacağı tarih, ÖSYM’nin ilgili yıl sınav takvimi göz önünde bulundurularak ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından belirlenir .
Elektronik ortamda randevulu sisteme göre yapılacak sınavlar ise altyapı ve kapasite göz önünde bulundurulmak suretiyle ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek tarihlerde yapılır .
Elektronik ortamda randevulu sisteme göre yapılacak sınav daha fazla adayın katılmasını sağlamak amacıyla aynı tarihte birden çok oturumda yapılabilir .” hükmü, bulunmaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran, Almanca dilinden elektronik yabancı dil sınavı (e-YDS) yapılması için defalarca
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına başvurduğunu, kendisine sürekli olarak altyapı çalışmalarının devam ettiği cevabının verilmesine karşın yıllardır bir gelişme olmadığını belirterek en azından yılda bir ya da iki defa Almanca dilinden de e-YDS yapılmasını talep etmektedir .
10) Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, sınavların hazırlanması aşamasında kullanılan
soruların tekrar kullanılamaması, bu alanda akademik alanda sınırlı soru yazarı bulunması dolayısıyla soru havuzunun sınırlı olması ve talebin az olması nedeniyle e-YDS’nin 2017 yılına istihdam ve görevlendirme kadar yalnızca İngilizce dilinden yapıldığını, 2018 yılı sınav takviminde tedbirleriyle bu eksikliklerin giderileceğini ve e-YDS olarak Almanca, Arapça, Bulgarca, Farsça, Fransızca, İspanyolca, Rusça ve Yunanca seçeneklerinin de eklenmesi için gerekli çalışmaların tamamlanmak üzere olduğunu, bu kapsamda 2018 yılı için oluşturulacak üçlü protokolde değişiklik
.
4 / 6tekliflerinin hazırlanacağını belirtmiştir .
11) Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavının yapılması, 5 numaralı paragrafta yer alan hükümde
de yer verildiği üzere ÖSYM Başkanlığının görevleri arasında yer almaktadır . Sınava ilişkin hususların, ÖSYM Başkanlığının yapacağı düzenleme ve programlara göre düzenlendiği görülmektedir . Ayrıca 7 numaralı paragrafta yer verildiği üzere Ölçme Seçme ve Yerleştirme
Merkezi Başkanlığı, Maliye Bakanlığı ve Devlet Personel Başkanlığı arasında imzalanan 18/ 12/ 2014 tarihli Yabancı Dil Bilgisi Seviye Tespit Sınavı Protokolüne göre, elektronik ortamda randevulu sisteme göre yapılacak sınavlar, altyapı ve kapasite göz önünde bulundurulmak suretiyle ÖSYM
Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek tarihlerde yapılmaktadır . Nitekim Maliye Bakanlığı tarafından konuya ilişkin olarak mevcut protokol dahilinde, yalnızca Almanca dilinden değil Yabancı
Dil Bilgisi Seviyesinin Tespitine Dair Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelikte yer verilen tüm diller için e-YDS yapılmasının mümkün olduğu, mezkur protokolde değişiklik yapılmasına gerek olmaksızın ÖSYM Başkanlığının uygun altyapıya sahip olması ile birlikte tüm dillerden e-YDS yapabileceğinin değerlendirildiği belirtilmiştir .
12) ÖSYM Başkanlığı tarafından bu tarihe değin İngilizce dışındaki dillerden e-YDS
düzenlenmemesine ilişkin olarak soru havuzunun sınırlı olması ve yeterli talep olmayışı gerekçe gösterilmiştir . İdare önümüzdeki yılın sınav takviminde istihdam ve görevlendirme tedbirleriyle altyapı eksikliklerin giderileceğini belirtmektedir . Almanca dilinden düzenlenecek e-YDS’ye ne ölçüde talep olacağının ise bu aşamada kesin olarak bilinmesi mümkün değildir . 2017 yılında
İngilizce dilinden düzenlenen elektronik sınavlara ortalama 2500 adayın katıldığı, kağıt ortamında düzenlenen son Almanca dil sınavına ise yaklaşık 4000 adayın başvurduğu görülmektedir . Bu itibarla Almanca dilinden e-YDS düzenlenmesi halinde başvuru sayısının İngilizce dilinden katılan aday sayısına yakın olması ihtimali bulunmaktadır . Öte yandan mevzuatta sınav yapılacak diller de dahil olmak üzere sınavla ilgili hususların Maliye Bakanlığı, Devlet Personel Başkanlığı ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı arasında imzalanacak çoklu protokolle belirlenmesine yer verilmesinin temel sebebi, mezkur sınav ile kamu personelinin yabancı dil seviyelerinin tespit olunmasıdır . Bilindiği üzere, yurt dışı görevlendirmeleri, kariyer uzmanlıklara yapılacak atamalar ve memurlara dil tazminatı ödenmesi gibi pek çok hususta bahse konu sınav sonuçları dikkate alınmaktadır . Bu itibarla yabancı dil sınavından belirli bir süre içerisinde en az C düzeyinde puan alması gereken memurlar arasında, İngilizce dilinden yılda on iki kez e-YDS düzenlenmesine karşın
Almanca yabancı dil sınavının yılda yalnızca iki kez yapılması nedeniyle ciddi bir fırsat eşitsizliği ortaya çıkmaktadır . Hiç şüphesiz, idareden beklenen husus, kamu kaynaklarının israfına neden olacak şekilde kullanımı yaygın olmayan yabancı diller için e-YDS düzenlenmesi ya da İngilizce kadar başat olmayan Almanca, Arapça veya Fransızca gibi dillerde her ay e-YDS düzenlenmesi değildir . Kağıt ortamında düzenlenen sınavlara katılımın görece yüksek olduğu dillerde bir defa e-YDS düzenlenerek, yeterli talep olup olmadığının ölçülmesi ve bu veriler ışığında sınav takviminde yer alıp almayacağının tespit edilmesi yerinde olacaktır .
13) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, mevcut altyapının tek dilde sınavın
yapılmasını mümkün kılması, akademik alanda sınırlı soru yazarı bulunması dolayısıyla soru havuzunun sınırlı olması ve talebin az olacağının öngörülmesi nedenleriyle Ölçme, Seçme ve
Yerleştirme Merkezi Başkanlığı İngilizce dışındaki dillerden e-YDS yapılmamasının hukuka/hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
.
5 / 6B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması sürecinde, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı’nca başvurucuya verilen cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
2018 yılı içerisinde Almanca dilinden en az bir defa Elektronik Yabancı Dil Sınavı (e-YDS)
düzenlenmesi yönünde Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı’na TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezi Başkanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ÖLÇME, SEÇME ve YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞI’NA tebliğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi