|
ÖZET: Danıştay kararında, Denizli Acıpayam Devlet Hastanesi’nde hemşire olarak görev yapan başvuranın, ambulans hizmetlerinde görevli hemşirelerin eğitim eksiklikleri ve yetki belirsizlikleri konusundaki talepleri değerlendirilmektedir. Başvuran, ambulanslarda acil durumlarda müdahale edebilmek için gerekli eğitimlerin yetersiz olduğunu ve hemşirelerin görev tanımlarının belirsiz olduğunu ifade etmiştir. İdare, ambulans hizmetlerinin kesintisiz ve etkili bir şekilde sunulabilmesi için personel sayısının ve niteliklerinin artırılması gerektiğini kabul etmiştir.
Kararda, acil sağlık hizmetlerinin mevzuat çerçevesinde yürütülmesi gerektiği vurgulanmakta ve mevcut durumun hemşirelerin görev, yetki ve sorumluluklarını netleştirmediği belirtilmektedir. Sağlık Bakanlığı’na, Acıpayam Devlet Hastanesi ambulans hizmetlerinin personel sayısı ve nitelikleri açısından eksikliklerinin giderilmesi için somut önlemler alması tavsiye edilmiştir. Bu durum, hemşirelerin acil sağlık hizmetlerinde daha etkin bir rol oynaması ve hasta güvenliğinin sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/13554-S.21.21760
BAŞVURU NO : 2021/7493
KARAR TARİHİ : 22/09/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Denizli Acıpayam Devlet Hastanesinde hemşire unvanıyla görev yapan başvuranın; ambulansta görevlendirilen hemşirelerin görev, sorumluluk ve yetkilerinin belirlenmesi, eğitimlerinin tamamlanması, usulüne uygun personellerle çalışılması taleplerine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 09/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvuruda özetle; Denizli ilinin Acıpayam ilçesinde Acıpayam Devlet
Hastanesinde Hemşire olarak çalıştığını, ilçede ambulans hizmeti veren Acıpayam Acil Sağlık İstasyonu bir de Acıpayam Devlet Hastanesinin acil servisi bulunduğunu, acil servise ait ambulansın kırmızı şeritli acil yardım ambulansı olarak ruhsatı mevcut olduğunu, fakat telsiz çağrılarında 5510 Acıpayam nakil diye anons edildiğini, Acıpayam Acil Sağlık İstasyonunun telsiz kodu ise 5110 Acıpayam Merkez olduğunu, eğer ilçede eve nakil olacak veya hastaneler arası nakil olacak hasta varsa bunu 5510 nakil götürdüğünü, buraya kadar sorun olmadığını, fakat hastaneler arası nakil olacak hastanın durumu her zaman stabil olmadığını, yani nakillik değil acillik olabildiğini, aynı zamanda 112 Komuta Kontrol Merkezi aldığı çağrıda Acıpayam’da halsizlik kırgınlık şikayeti ile kendilerini arayan hastaya durumuna göre halsizlik önemsiz gibi durduğundan nakillik hastadır diye 5510 nakili vakaya çıkardığını, ama vakaya ulaşıldığında kardiyak arrest (kalp durması) çıktığını, bu durumda hastaya kalp masajı, yüksek riskli ilaç uygulamaları (Adrenalin, Atropin) ve entübasyon (solunumun soluk borusundan tüp ile desteklenmesi) gibi işlemlerin yapılması gerektiğini, ambulansta yüksek riskli ilaçlar yapmak zorunda kaldıklarını, eğitim olarak da 4 modül eğitimden sadece 1 tanesinin 4 ay içinde 30 kişilik ekipten 3 kişiye verildiğini, 112 Ambulans Servisi
Başhekimliğinde bu eğitimden sadece 1 tanesini aldığını, bütün eğitimlerin öncelikle kendi kurumlarında çalışan Dr, Paramedik, Att’lere yer kalırsa kurum dışındaki hemşirelere vs. verileceği söylendiğini, Hemşirelik Yönetmeliğinde, Acil Yardım Ambulans Hemşireliği diye bir başlık olmadığından, ambulanstaki görev, sorumluluk ve yetkilerinin Paramedik, Att gibi belli olmadığını, olumsuz bir durumda cezai yaptırımlar almak istemediğini, tek amacının kanunlara, yönetmeliğe uygun bir şekilde devletine,
milletine hizmet vermek olduğunu belirterek; ambulansta görevlendirilen hemşirelerin görev, sorumluluk ve yetkilerinin belirlenmesini, eğitimlerinin tamamlanmasını, usulüne uygun personellerle çalışılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla, Denizli İl Sağlık Müdürlüğünden 04/05/2021 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben anılan İdarenin 03/06/2021 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Acıpayam Devlet Hastanesi personeline verilen eğitimler Ek-3’de listelendiği, bu konuda 06.07.2020 tarih sayılı Ambulansta Çalışan Sağlık Personellerinin Eğitimleri konulu yazı bildirim yapıldığı, gelen talep yazısı İl Ambulans Servisi Başhekimliği tarafından planlamaya alındığı, ancak Pandemi sürecinde eğitimlerin ertelenmesi, aralıklı yapılması nedeniyle sürecin yavaş ilerlediği, 2.2. Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları ile Ambulans Hizmetleri Yönetmeliği’nin 7. maddesinde “a) Acil yardım ambulanslarında en az üç personelden oluşan bir ekip görev yapar. Ekipte en az bir hekim veya bir paramedik veya Sağlık Bakanlığınca belirlenmiş modül eğitimlerini tamamlamış bir acil tıp teknisyeni ile diğer bir sağlık personeli ve bir şoför bulunur. Ambulansta sürücülük görevini öncelikle acil tıp teknisyeni veya zorunlu hallerde paramedik yürütebilir. Bu durumda şoför bulundurulmaz. Hekim bulundurulmayan acil yardım ambulanslarında hasta kabininde nakil esnasında hastaya müdahale etmek üzere görev yapan personelden en az biri paramedik olmalıdır. Hekim veya paramedik bulunmayan acil yardım ambulanslarında çalışacak acil tıp teknisyeni; temel modül, travma resüsitasyon, çocuklarda ileri yaşam desteği ve erişkin ileri yaşam desteği kurslarını başarı ile tamamlamış ve sertifika almış olmalıdır. b) Hasta nakil ambulanslarında en az bir sağlık personeli ve bir şoför olmak üzere iki personel görev yapar. Ekipte şoför yerine bir ambulans ve acil bakım teknikeri (AABT) veya acil tıp teknisyeni (ATT) çalıştırılabilir.
Hasta nakli sırasında en az bir sağlık personeli hasta kabininde bulunur.” ifadesi bulunduğu, ambulanslarda hemşire ünvanlı personel görevlendirilmesi; Acıpayam Devlet Hastanesi kadrosunda AABT (paramedik) ve yeterli sayıda ATT olmadığından ve acil sağlık hizmetlerinin adil, ulaşılabilir ve kesintisiz bir şekilde sürdürülmesi için hastane tarafından zorunlu olarak görevlendirildiği, 2.3. Acıpayam bölgesinde birisi Acıpayam ilçe merkezinde birisi de Kelekçi Mahallesinde olmak üzere 2 adet A2 Tipi Acil Sağlık İstasyonu bulunduğu, ayrıca Acıpayam Devlet Hastanesi bünyesinde hastane personeli ile hizmet veren acil yardım ambulansı bulunduğu, Acıpayam Devlet Hastanesi acil yardım ambulansının durumu stabil hastaların sevkinde görevlendirildiği, ancak bölgede 112 ekiplerinin başka görevde olması, stabil hastanın durumunda olumsuz yönde değişiklik olması veya olağan olmayan olaylarda destek gerekmesi durumlarında; hasta mağduriyetini engellemek, kısa sürede ulaşım ve olaya erken müdahale için görevlendirme yapılması ihtiyacı duyulduğu, ambulansta çalışan personellerin sağlık personeli olması, olay yerinde hastaya en azından ilk yardım desteği sağlanması, olay yeri kontrolünde yardımcı olması veya destek ekip gelinceye kadar ilk müdahale ve sınıflandırma yapması büyük önem taşıdığı, hasta/yaralının ihtiyaç duyduğu sağlık desteği yetkileri ölçüsünde yapılarak kesintisiz hizmet verilmesi sağlandığı, 2.4. İl Ambulans Servisi Çalışma Yönergesi madde-4/e’de belirtildiği üzere “İl genelinde Sağlık
Müdürlüğüne bağlı tüm ambulanslar ve protokolle il ambulans servisine entegre edilmiş diğer kurum ve kuruluşlara ait ambulanslar il ambulans servisi başhekimliğine bağlı olarak hizmet verecek olup, ambulanslar il ambulans servisi Komuta Kontrol Merkezi tarafından görevlendirilebilecektir” ifadesi bulunduğundan; hastane öncesi acil sağlık sisteminin acil, anlık ve kesintisiz verilmesi gerektiği düşünüldüğünde, zaman zaman sağlık eğitimi alan her birim/çalışanın desteğine ihtiyaç duyulması nedeniyle personellerin aldığı eğitimler ve yetki seviyesi dahilinde müdahale ettiği, şeklinde belirtilmiştir.
/
3. Öte yandan, başvuranın aynı konudaki ilk başvurusuyla ilgili olarak Kurumumuzca yapılan ön inceleme sonucunda Sağlık Bakanlığına yapılan 04/02/2021 tarihli Gönderme Kararına cevaben; 3.1. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün Kurumumuza gönderdiği 05/03/2021 tarih ve sayılı yazıda özetle; 07/12/2006 tarihli ve 26369 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları ile Ambulans Hizmetleri Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinin (n) fıkrasında sağlık personeli; “Hekim, ambulans ve acil bakım teknikerleri (paramedik), anestezi teknikerleri, hemşireler, ebeler, toplum sağlığı memurları, acil tıp teknisyenleri ve anestezi teknisyenlerini” ifade eder şeklinde tanımlandığı, ayrıca 08.03.2010 tarih ve 27515 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hemşirelik Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde, “ Tıbbî tanı ve tedavi planının uygulanmasında; hekim tarafından, acil durumlar dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygular, hastada beklenmeyen veya ani gelişen durumlar ile acil uygulanması gereken tanı ve tedavi planlarında müdavi hekimin şifahi tıbbi istemini kabul eder. Bu süreçte hasta ve çalışan güvenliği açısından gerekli tedbirleri alır.” şeklindeki düzenleme ile 02.03.1954 tarih ve 6283 sayılı Hemşirelik Kanununun 4’üncü maddesinde, “Hemşireler; tabip tarafından acil haller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak, denetlemek ve değerlendirmekle görevli ve yetkili sağlık personelidir.” hükmü yer aldığı, sağlık hizmeti sunulan kurum ve kuruluşlarda görev yapan hemşirelerin çalışma alanlarına, pozisyonlarına ve eğitim durumlarına göre görev, yetki ve sorumlulukları 08.03.2010 tarih ve 27515 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hemşirelik Yönetmeliği hükümleriyle belirlendiği, ambulanslarda çalışan hemşirelerin yetkilerine yönelik ayrı bir mevzuat bulunmamakla beraber hemşirelerin bahse konu mevzuatlarda yer alan iş ve görev tanımları kapsamında çalışması gerektiği, 3.2. Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Kurumumuza gönderdiği 27/04/2021 tarih ve sayılı yazıda özetle; hastane hizmetlerinin sunumunda acil, anlık ve kesintisiz hizmet verilmesi gerektiği düşünüldüğünde, sağlık eğitimi alan her birim/çalışanın desteğine ihtiyaç duyulması muhtemel olduğundan dolayı küçük müdahaleler de içerse, sahada kurumun ve ekiplerin verimli bir şekilde çalışmasını sağlayacak tüm imkanlar kullanıldığı, buna göre tüm personel aldığı eğitimler dahilinde müdahale etmekte ve ambulansta çalışmakta olup, söz konusu personellerin ilkyardım ve Modül eğitimlerinden faydalanmasına yönelik planlamalar yapıldığı, bu kapsamda acil sağlık hizmetleri sunumunun mevzuat çerçevesinde yürütüldüğü, şeklinde ifade edildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 1982 Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun; 6.1. “Temel Esaslar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi: “ Sağlık hizmetlerinin yurt çapında istenilen seviyeye ulaştırılması amacıyla; bakanlıklar seviyesinden en uçtaki hizmet birimine kadar
/
kamu ve özel sağlık kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları arasında koordinasyon ve işbirliği yapılır. Sağlık kurum ve kuruluşları coğrafik ve fonksiyonel hizmet alanları, verecekleri hizmetler, yönetim, hizmet ilişki ve bağlantıları gibi konularda tespit edilen esaslara uymak ve verilen görevleri yapmakla yükümlüdürler. Çağdaş tıbbi bilgi ve teknolojinin ülkeye getirilmesi ve teşviki sağlanır.”, 6.2. “Yönetmelikler” başlıklı 9’uncu maddesinin (c) bendi: “c) Bütün kamu ve özel sağlık kuruluşlarının tesis, hizmet, personel, kıstaslarını belirlemeye, sağlık kurum ve kuruluşlarını sınıflandırmaya ve sınıflarının değiştirilmesine, sağlık kuruluşlarının amaca uygun olarak teşkilatlanmalarına, sağlık hizmet zinciri oluşturulmasına, hizmet içi eğitim usul ve esasları ile sağlık kurum ve kuruluşlarının koordineli çalışma ve hizmet standartlarının tespiti ve denetimi ile bu Kanunla ilgili diğer hususlar Sağlık ve Sosyal
Yardım Bakanlığınca, çıkarılacak yönetmelikle tespit edilir.”, 7. 6283 sayılı Hemşirelik Kanununun 4’üncü maddesi: “(Değişik: 25/4/2007-5634/3 md.)Hemşireler; tabip tarafından acil haller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak, denetlemek ve değerlendirmekle görevli ve yetkili sağlık personelidir….”, 8. 08/03/2010 tarihli ve 27515 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hemşirelik Yönetmeliğinin
“Hemşirelerin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesi: “ (1) Hemşireler; a) Her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirler ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını kanıta dayalı olarak planlar, uygular, değerlendirir ve denetler.
b) Verilen hemşirelik bakımının kalitesini ve sonuçlarını değerlendirir, hizmet sunumunda bu sonuçlardan yararlanarak gerekli iyileştirmeleri yapar ve sonuçları ilgili birime iletir.
c) Tıbbî tanı ve tedavi planının uygulanmasında; hekim tarafından, acil durumlar dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygular, hastada beklenmeyen veya ani gelişen durumlar ile acil uygulanması gereken tanı ve tedavi planlarında müdavi hekimin şifahi tıbbi istemini kabul eder. Bu süreçte hasta ve çalışan güvenliği açısından gerekli tedbirleri alır.
ç) Hastaya lüzumu halinde uygulanmak üzere hekim tarafından reçete edilen tıbbî talepleri bilimsel esaslara göre belirlenen sağlık bakım, tanı ve tedavi protokolleri doğrultusunda yerine getirir.
d) Tıbbi tanı ve tedavi işlemlerinin hizmetten faydalanana zarar vereceğini öngördüğü durumlarda, müdavi hekim ile durumu görüşür, hekim işlemin uygulanmasında ısrar ederse durumu kayıt altına alarak hekimin yazılı talebi üzerine söz konusu işlemi uygular.
e) Tıbbî tanı ve tedavi girişimlerinin hasta üzerindeki etkilerini izler, istenmeyen durumların oluşması halinde gerekli kayıtları tutarak hekime bildirir ve gerekli önlemleri alır.
f) Görevi teslim alacak hemşire gelmeden ve gerekli bilgiyi hasta başında sözlü ve yazılı olarak teslim etmeden ve doğal afet, toplu kazalar gibi olağanüstü durumlarda ise hemşireye olan ihtiyaç ortadan kalkmadan kurumdan ayrılamaz.
g) Hemşirelikle ilgili eğitim, danışmanlık, araştırma faaliyetlerini yürütür. Mesleği ile ilgili bilimsel etkinliklere katılır. Toplumun, öğrenci hemşirelerin, sağlık çalışanlarının ve adaylarının eğitimine destek verir ve katkıda bulunur.
h) Sağlık hizmetlerinin verildiği tüm alanlarda etkin bir şekilde görev alır, oluşturulan sağlık politikalarının yürütülmesinde, mevzuat çerçevesinde karar mekanizmalarına katılır.
/
ı) Hizmet sunumunda, hizmetten faydalananların bireysel farklılıklarını kabul ederek, insan onurunu, mahremiyetini ve kültürel değerlerini azami ölçüde göz önünde bulundurur.
i) Tüm uygulamalarını kayıt altına alır.”, 9. 07/12/2006 tarihli ve 26369 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları
İle Ambulans Hizmetleri Yönetmeliğinin; 9.1. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (n) bendi: “ (1) Bu Yönetmelikte yer alan;…
n) Sağlık personeli: Hekim, ambulans ve acil bakım teknikerleri (paramedik), anestezi teknikerleri, hemşireler, ebeler, toplum sağlığı memurları, acil tıp teknisyenleri ve anestezi teknisyenlerini,…. ifade eder.”, 9.2. “Ambulanslar ve hasta nakil araçları” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “ (1) Ambulanslar, ulaşım şekline göre kara, hava ve deniz ambulansları olarak; kara ambulansları da kullanım amacına göre acil yardım ambulansı, hasta nakil ambulansı, yoğun bakım ambulansı ve özel donanımlı ambulanslar olarak sınıflandırılır.
a) Kara ambulansları:
1) Acil yardım ambulansı: Her türlü acil durumda, olay yerinde ve ambulans içerisinde hasta ve yaralılara
gerekli acil tıbbi müdahaleyi yapabilecek ekibe ve ek-1 ve ek-2’de yer alan teknik ve tıbbi donanıma sahip kara aracıdır.
2) Hasta nakil ambulansı: Acil tıbbi müdahale gerektirmeyen hasta veya yaralıların nakli amacıyla
kullanılan, en az bir sağlık personeli bulunan ve ek-1 ve ek-2’de belirtilen teknik ve tıbbi donanıma sahip kara aracıdır….”, 9.3. “Ambulans ve acil sağlık aracı personeli” başlıklı 7’nci maddesi: “ (1) Kara ambulanslarından; a) (Değişik:RG-10/4/2012-28260) Acil yardım ambulanslarında en az üç personelden oluşan bir ekip görev yapar. Ekipte en az bir hekim veya bir paramedik veya Sağlık Bakanlığınca belirlenmiş modül eğitimlerini tamamlamış bir acil tıp teknisyeni ile diğer bir sağlık personeli ve bir şoför bulunur. Ambulansta sürücülük görevini öncelikle acil tıp teknisyeni veya zorunlu hallerde paramedik yürütebilir. Bu durumda şoför bulundurulmaz. Hekim bulundurulmayan acil yardım ambulanslarında hasta kabininde nakil esnasında hastaya müdahale etmek üzere görev yapan personelden en az biri paramedik olmalıdır. Hekim veya paramedik bulunmayan acil yardım ambulanslarında çalışacak acil tıp teknisyeni; temel modül, travma resüsitasyon, çocuklarda ileri yaşam desteği ve erişkin ileri yaşam desteği kurslarını başarı ile tamamlamış ve sertifika almış olmalıdır…”, 9.4. “Çağrının değerlendirilmesi ve kabulü” başlıklı 18’inci maddesi: “ (1) Ambulans servisinde acil yardım ambulansı var ise acil yardım talebi hekim tarafından değerlendirilir. Çağrı, ambulans servisinin kapasitesi, çalışan personelin niteliği ile ekipman durumuna göre kabul veya reddedilir. Talebin kabul edilmediği durumlarda çağrıyı yapana talebinin nasıl karşılanması gerektiği ambulans servisince bildirilmek zorundadır…..”, 10. 11/05/2000 tarihli ve 24046 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Acil Sağlık Hizmetleri
Yönetmeliğinin “Hizmetin Sevk ve İdaresi” başlıklı 6’ncı maddesi: “…İllerde acil sağlık hizmetleri, şube müdürlüğü tarafından denetlenir ve koordine edilir, il ambulans servisinin sevk ve idaresi başhekimlik tarafından yürütülür.”, 11. İl Ambulans Servisi Çalışma Yönergesinin 4’üncü maddesinin (a) ve (e) bendi: “ a) İl genelinde açılacak olan 112 acil sağlık istasyonları sadece hastane öncesi acil sağlık hizmetleri veren müstakil
/
istasyon şeklinde olabileceği gibi, 112 acil ambulans hizmeti sunulan bölgedeki acil vaka sayısının azlığı ve personel durumu göz önüne alınarak, hastane acil servisleri veya sağlık ocaklarında yürütülen sağlık hizmetleri ile birlikte verilebilir….
e) İl genelinde Sağlık Müdürlüğüne bağlı tüm ambulanslar ve protokolle il ambulans servisine entegre edilmiş diğer kurum ve kuruluşlara ait ambulanslar il ambulans servisi başhekimliğine bağlı olarak hizmet verecek olup, ambulanslar il ambulans servisi komuta kontrol merkezi tarafından görevlendirilecektir.”, hükümlerini ihtiva etmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; Denizli ilinin Acıpayam ilçesinde Acıpayam
Devlet Hastanesinde Hemşire olarak çalıştığını, hastanenin acil servisine ait ambulansın kırmızı şeritli acil yardım ambulansı olarak ruhsatı mevcut olduğunu, fakat telsiz çağrılarında 5510 Acıpayam nakil diye anons edildiğini, eğer ilçede eve nakil olacak veya hastaneler arası nakil olacak hasta varsa bunu 5510 nakil götürdüğünü, fakat hastaneler arası nakil olacak hastanın durumu her zaman stabil olmadığını, aynı zamanda 112 Komuta Kontrol Merkezi aldığı çağrıda Acıpayam’da halsizlik kırgınlık şikayeti ile kendilerini arayan hastaya durumuna göre halsizlik önemsiz gibi durduğundan nakillik hastadır diye 5510 nakili vakaya çıkardığını, ama vakaya ulaşıldığında hastaya kalp masajı, yüksek riskli ilaç uygulamaları ve entübasyon gibi işlemlerin yapılması gerektiğini, ambulansta yüksek riskli ilaçlar yapmak zorunda kaldıklarını, eğitim olarak da 4 modül eğitimden sadece 1 tanesini aldığını, Hemşirelik Yönetmeliğinde, Acil Yardım Ambulans Hemşireliği diye bir başlık olmadığından, ambulanstaki görev, sorumluluk ve yetkilerinin Paramedik, Acil Tıp Teknisyeni (Att) gibi belli olmadığını, olumsuz bir durumda cezai yaptırımlar almak istemediğini, tek amacının kanunlara, yönetmeliğe uygun bir şekilde devletine, milletine hizmet vermek olduğunu belirterek; ambulansta görevlendirilen hemşirelerin görev, sorumluluk ve yetkilerinin belirlenmesini, eğitimlerinin tamamlanmasını, usulüne uygun personellerle çalışılmasını talep etmektedir.
14. Acil sağlık hizmetlerinin; eşit, ulaşılabilir, kaliteli, süratli ve verimli olarak yürütülmesi için bu konuda sağlık hizmeti sunan ve sağlık hizmeti ile ilgili olan bütün kurum ve kuruluşlarının uyması gereken ilkelerin belirlenmesi ve bunların kurala bağlanması son derece önemlidir. Bu çerçevede, acil sağlık hizmeti sunan ve bu hizmetin sunulması ile ilgili olan bütün kamu kurum ve kuruluşları, özel hukuk tüzel kişilerini ve gerçek kişileri ve bunlar tarafından kurulan sağlık kurum ve kuruluşları ve bunların hizmetle ilgili olan bütün faaliyetleri Sağlık Bakanlığınca çıkarılan Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.
Anılan Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin (i) bendinde ise acil sağlık hizmetlerinin tanımı yapılmış olup; acil hastalık ve yaralanma hallerinde, konusunda özel eğitim almış ekipler tarafından, tıbbi araç ve gereç desteği ile olay yerinde, nakil sırasında, sağlık kurum ve kuruluşlarında sunulan tüm sağlık hizmetler acil sağlık hizmeti olarak kabul edilmiştir.
15. Öte yandan, acil sağlık hizmetlerinin önemli bir parçasını ambulans hizmetleri oluşturmaktadır. Buna ilişkin hususlar da Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları İle Ambulans Hizmetleri Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bahse konu Yönetmeliğin 5’inci maddesine göre ambulanslar; ulaşım şekline göre kara, hava ve deniz ambulansları olarak, kara ambulansları da kullanım amacına göre acil yardım ambulansı, hasta nakil ambulansı, yoğun bakım ambulansı ve özel donanımlı ambulanslar olarak sınıflandırılmıştır.
/
Acil yardım ambulansı, her türlü acil durumda, olay yerinde ve ambulans içerisinde hasta ve yaralılara gerekli acil tıbbi müdahaleyi yapabilecek ekip ile teknik ve tıbbi donanıma sahip kara aracı; hasta nakil ambulansı ise, acil tıbbi müdahale gerektirmeyen hasta veya yaralıların nakli amacıyla kullanılan, en az bir sağlık personeli bulunan ve yönetmelik ekinde yer alan teknik ve tıbbi donanıma sahip kara aracı olarak belirlenmiştir.
16. Yine, anılan Yönetmeliğin 7’nci maddesinde; acil yardım ambulanslarında en az üç personelden oluşan bir ekibin görev yapacağı, ekipte en az bir hekim veya bir paramedik veya Sağlık Bakanlığınca belirlenmiş modül eğitimlerini tamamlamış bir acil tıp teknisyeni ile diğer bir sağlık personeli ve bir şoför bulunacağı, ambulansta sürücülük görevini öncelikle acil tıp teknisyeni veya zorunlu hallerde paramedik yürütebileceği, bu durumda şoför bulundurulmayacağı, hekim bulundurulmayan acil yardım ambulanslarında hasta kabininde nakil esnasında hastaya müdahale etmek üzere görev yapan personelden en az biri paramedik olması gerektiği, hekim veya paramedik bulunmayan acil yardım ambulanslarında çalışacak acil tıp teknisyeni; temel modül, travma resüsitasyon, çocuklarda ileri yaşam desteği ve erişkin ileri yaşam desteği kurslarını başarı ile tamamlamış ve sertifika almış olması gerektiği hükme bağlanmıştır.
17. Yapılan bu açıklamalar çerçevesinde somut olaya dönülecek olunursa; Denizli ili Acıpayam bölgesinde iki adet A2 Tipi Acil Sağlık İstasyonu bulunduğu, bunun yanında başvuranın görev yaptığı hastanede de acil yardım ambulansı bulunduğu, bu ambulansın çoğunlukla nakil hastaları için kullanıldığı, ancak hastane öncesi acil sağlık hizmetinin kesintisiz verilmesi amacıyla acil durumların çıkması halinde nakil dışındaki hastalara da bu ambulansla müdahaleye gidildiği, idare tarafından bu konuda hasta mağduriyetinin önüne geçilmesinin amaçlandığı şeklinde gerekçe sunulduğu, başvuranın ise hemşire unvanıyla hastanenin acil servisinde ve ambulans hizmetlerinde çalıştığı, yine hastanede geçici görevli 2 acil tıp teknisyeni görev yaptığı, acil bakım teknikeri (paramedik) ise bulunmadığı, ambulans hizmetlerinde görevlendirilen personellerin alması gereken dört eğitim modülünden sadece birisi olan temel modül eğitimini aldıkları, başvuranın da 25.12.2020 tarihinde temel modül eğitimini başarı ile tamamladığı, kalan eğitimlerin tamamlanmasının pandemiden geciktiği incelenen belgelerden ve idarenin açıklamalarından tespit edilmiştir.
18. Yukarıda da yer verildiği üzere, Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları İle Ambulans Hizmetleri
Yönetmeliğinde ambulansların sınıflandırması yapılarak, acil yardım ambulansı ile nakil ambulansının hastaya müdahale ve personel açısından farklılıkları ortaya konulmuştur. Dolayısıyla, ambulansın kullanım amacından ziyade ruhsatının ne amaçla verildiği, anılan Yönetmeliğin tatbiki açısından önemlidir. Somut olayda, başvuranın görev yaptığı hastanedeki ambulansın B Tipi acil yardım ambulansı olarak ruhsatlandırıldığı, idarenin Kurumumuza gönderdiği belgelerden anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, değerlendirme mevzuatın acil yardım ambulansı için aradığı personel ile teknik ve tıbbi donam şartlarını göre yapılmalıdır.
19. Bu itibarla, Acıpayam Devlet Hastanesinde kullanılan ambulansın çoğunlukla nakil hastalarında kullanıldığı öne sürülse bile, bahse konu Yönetmeliğin 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca acil yardım ambulanslarında görev yapan personelin sayısı ve niteliklerini karşılaması mevzuatın bir gereğidir. Buna göre, şikayete konu hastanenin ambulans hizmetinde, personel açısından yeterli sayı bulunmadığı bunun yanında mevcut personelin de ambulans hizmetinde görev yapması için zorunlu olan eğitimlerini tamamlamadığı anlaşılmaktadır. Yine, personel eksikliği nedeniyle ambulans hizmetlerinde hemşire unvanlı personelin de görevlendirilmek zorunda kalındığı görülmektedir. Diğer yandan, personel eksikliği ve eğitimlerin tamamlanmaması hususunun ilgili idarenin yöneticisi tarafından resmi yazılar ile üst makamlara iletildiği ancak, sorunun kalıcı çözümü yönünde herhangi bir işlemin tesis edilmediği incelenen belgelerden anlaşılmaktadır.
20. Meselenin bir diğer boyutu, hemşire unvanlı personellerin ambulans hizmetlerinde görevlendirilmesi konusudur. 6283 sayılı Hemşirelik Kanununun 4’üncü maddesinde hemşirenin tanımının yapıldığı, yine
/
Hemşirelik Yönetmeliğinde 6’ncı maddesiyle de hemşirelerin görev, yetki ve sorumlulukları belirlendiği, bu bağlamda, tıbbî tanı ve tedavi planının uygulanmasında; hekim tarafından, acil durumlar dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, hastada beklenmeyen veya ani gelişen durumlar ile acil uygulanması gereken tanı ve tedavi planlarında müdavi hekimin şifahi tıbbi istemini kabul etmenin hemşirenin görevlerinden birisi olarak düzenlendiği ilgili hükümlerden anlaşılmaktadır.
21. Mevzuat ile hemşirenin görev, yetki ve sorumluluğuyla ilgili genel bir çerçevesinin çizildiği görülmekle birlikte, özellikle başvuru konusunu oluşturan ambulanslarda görevlendirilen hemşirenin görev, yetki ve sorumluluğunun ne olduğuna ilişkin açık bir mevzuat hükmüne rastlanılmamıştır. Bunun sebebinin de ambulanslarda temel olarak, acil vakalara doğru ve yerinde müdahale edecek bilgi ve eğitime sahip hekim, acil tıp teknisyeni, acil bakım teknikeri gibi personellerin görevlendirmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Aslında mevzuatta ambulans hizmetlerinde hemşire unvanlı personelin görevlendirilmesini doğrudan engelleyen bir düzenleme bulunmamaktadır.
22. Şöyle ki; Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları İle Ambulans Hizmetleri Yönetmeliğinin 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (n) bendi yer alan sağlık personeli tanımı içerisinde hemşireler ifadesi geçmektedir. Söz konusu Yönetmeliğin acil yardım ambulanslarının işleyişiyle ilgili 7’inci maddesinde, ambulanslarda görev yapacak ekip içerisinde diğer sağlık personeli diye bahsedilmektedir. Dolayısıyla hemşireler de bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak, hemşire unvanlı personelin; ambulans ve acil bakım teknikerleri ile acil tıp teknisyenleri gibi acil bakımdaki tıbbi görev, yetki ve sorumlukları mevzuat ile belirlenmediği için başvuruda da belirtildiği gibi çalışanlar açısından tedirginlik oluşturduğu durumlar söz konusu olabilmektedir.
23. Bakanlığın bu konuda yaklaşımının, acil sağlık hizmetlerinde eğitim şartlarını taşımayan hemşirelerin görevlendirilmeme şeklinde olduğu, Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün
Kurumumuza bilgi amaçlı ilettiği 25/02/2021 tarih ve sayılı yazısındaki
“…Ambulanslar ve Acil Sağlık Araçları İle Ambulans Hizmetleri Yönetmeliğinde öngörülen acil hizmetlere ilişkin eğitim şartlarını taşımayan hemşirenin görevlendirilmemesi gerektiği düşünülmektedir…” şeklindeki değerlendirmesinden anlaşılmaktadır. Ancak, acil sağlık hizmetinin, vatandaşın mağduriyetine sebep olmadan yürütülmesi için gerekli önlemlerin alınması kadar bu hizmeti yürütecek personelin de ileride karşılaşabileceği olumsuz durumların önüne geçilmesi adına gerekli önlemlerin alınmasının hukuk devletinin bir gereği olduğunda şüphe bulunmamaktadır. Bu sebeple, mevzuat gereği acil tıp teknisyenlerinin almak zorunda olduğu dört modül eğitimin hemşirelere de verilerek bu tedirginliğin giderilmesine yönelik çabaların da kalıcı bir çözüm olmayacağı, daha somut ve çözüme yönelik işlemlerin tesis edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
24. Bu kapsamda, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Acıpayam Devlet Hastanesi ambulansı ile verilen acil sağlık hizmetinin, mevzuatın aradığı şekilde hem personel sayısı hem de nitelikleri açısından eksiliklerin giderilmesi yönünde Bakanlık tarafından gerekli önlemlerin alınması hususunda daha somut ve sorunun çözümüne yönelik işlem tesis edilmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde iyi yönetim ilkelerine uygun davranıldığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Acıpayam Devlet Hastanesi ambulansı ile verilen acil sağlık hizmetinin, mevzuatın aradığı şekilde hem personel sayısı hem de nitelikleri açısından eksiliklerin giderilmesi yönünde, gerekli önlemlerin alınması hususunda daha somut ve sorunun çözümüne yönelik işlem tesis edilmesi yönünde işlem tesis etmesi için
SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE bulunulmasına,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, SAĞLIK BAKANLIĞI tarafından
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi