Anahtar teslim götürü bedel işlerde ihale dokümanının hangi nitelikte hazırlanması gerektiği (KİK)

Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge Müdürlüğütarafından 14.03.2014tarihinde açık ihale usulüile yapılan “Karayolları 155 (Devrek) Şube Şefliği Devlet ve İl Yollarında Rutin Bakım, Yapım, Onarım İle Kar ve Buzla Mücadele Yapılması” ihalesine ilişkin olarak EKC Grup İnş. Nak. Taah. Mad. Pet. Tur. Tic. Ltd. Şti.nin 18.04.2014tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 21.04.2014tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 02.05.2014tarih ve 14318sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 02.05.2014tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

            Başvuruya ilişkin olarak 2014/1566sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir. 

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının;

a) Analizlerde malzeme, işçilik ve makine giderlerinin ayrı ayrı gösterilmemiş olması,

b) Kendi malı olarak belirtilen makinelere ilişkin belge sunulmaması,

c) Kullanılacak makinelerin yakıt giderlerinin EPDK fiyatları ile örtüşmemesi, yakıt tüketim miktarlarının belgelendirilmemesi,

ç) Proforma faturaların meslek mensubu ibaresi taşımaması, ilan tarihinden önce tanzim edilmiş olması, her bir iş kalemi için ayrı ayrı sunulmamış olması ile faturalardaki tutarların gerçeği yansıtmaması,

d) İşçilik için yürürlükte olan asgari ücretin altında ücretlerin öngörülmüş olması,

e) İşçilik giderlerine ait çalışma saatlerinin düşürülerek fiyat avantajı sağlanmış olması,

f) Taşıma giderlerine ilişkin yakıt ve mesafelerin yanlış hesaplanmış olması gerekçeleriyle uygun bulunmayarak isteklinin teklifinin reddedilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge Müdürlüğü tarafından açık ihale usulü ve anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle gerçekleştirilen karayolu rutin bakım, yapım, onarım ile kar ve buzla mücadele ihalesine ait İdari Şartname’nin “İhale konusu işe ilişkin bilgiler” başlıklı 2’nci maddesinde “2.1. İhale konusu işin

a) Adı:Karayolları 155(DEVREK) Şube Şefliği Devlet ve İl Yollarında rutin bakım, yapım, onarım ile kar ve buzla mücadele yapılması

b) Yatırım proje no’su/kodu:1991E040130 ? 1993E040230 ? 2014E040992

c) Miktarı ve türü:

12 Ay Rutin Bakım, Yapım, Onarım İle Kar Ve Buzla Mücadele Yapılması

ç) Yapılacağı yer:155. (DEVREK) Şube Şefliği Bakım Ağında Bulunan Yollar”düzenlemesi yer almaktadır.

İhale dokümanı kapsamında isteklilere verilen “155. Şube Proje” başlıklı proje dokümanında işin yapılacağı yere ilişkin harita ile yol tipi ve km miktarları verilmiş olmakla birlikte, ihale konusu iş ile ilgili olarak “Karayolları 15. Bölge Müdürlüğü, 155. Şube (Devrek) Şefliği bakım ağı içerisinde 197 Km Devlet Yolu, 165 Km  İl Yolu olmak üzere toplam 362 Km. yol bulunmaktadır. Bu yolların 141  Km si bölünmüş yoldur. Şube sınırları içerisinde  30 ton/saat kapasiteli  bir adet asfalt plenti ve bir adet  bakımevi ( Esentepe bakımevi) bulunmaktadır. Şube şefliği yollarında işe başlama tarihinden itibaren işin süresi boyuncu yolları devamlı bakım altında bulundurarak, trafiğin düzenli ve güvenli bir şekilde seyrini sağlamak amacıyla, 1 Mayıs 2014 ile 30 Nisan 2015 tarihleri arasında (12 ay süresince)  Karayolları 155. Şube (Devrek) Şefliği bakım ağında bulunan yolların bakım, yapım ve onarım, kar ve buzla mücadele yapılması işinin, birim fiyat tariflerinde belirtilen esaslar çerçevesinde aşağıda belirtilen işlerin teknik şartnamesine uygun olarak aksatılmadan sürekli yapılması gerekmektedir.

Aşağıda yapılması öngörülen işlerin %10 fazlası birim fiyatlara dahildir.

1.Bitümlü Sıcak Karışım Kaplamalı (BSK) yolda  Yama yapılması; (Bitümlü sıcak karışımın temini idareden)…

 2. Sathi kaplamalı yolda Plentmiks bakım malzemesi ile Yama yapılması; (Plentmiks bakım malzemesinin temini idareden)…

3.   Yolların Yarma ve Dolgu Şevleri  ile Orta refüjlerde Makine ile çim biçme, yabani otların temizlenmesi,ağaçların budanması,devrilmiş ağaçların kesilmesi ve uzaklaştırılması işinin yapılması;…

4.Yarma Şevlerinde kaymalar ve akıntılar;…

5. İdare malı CTP Yol kenar dikmesinin ve kar direklerinin yol boyuna dikilmesi ve bakımı…

6. İdare malı Standart Trafik Levhaları ile direğinin yerine konması ve bakımının yapılması; …

7. Her nevi Asfalt yolların makine ile süpürülmesi;…

8. Her kesitte büz, mecra kanalları, drenaj bacası ve boruların içindeki batak, balçık, alüvyon vb. birikintilerin temizlenmesi;…

9. Her kesit ve genişlikte kaplamalı ve kaplamasız hendeklerin temizlenmesi;…

10.Bordür diplerinin ve tretuvar yüzeylerinin temizlenmesi;…

11.Yol yüzeyindeki kayganlığın giderilmesi için kum serpilmesi; ( Tozlama  yapılması)…

12.Beton parke, bordür, hendek, istinat duvarı, köprülerde ve otokorkulukta oluşabilecek küçük bakım onarım işlerinin yapılması; (malzeme temini idareden)

13.Kar ve Buzla Mücadele Yapılması;…”düzenlemesi yer almaktadır.

İnceleme konusu ihaleye ait Özel Teknik Şartname’de tanımlara, yüklenici tarafından yapılacak olan bakım, onarım ile kar ve buzla mücadele işlerinin nasıl gerçekleştirileceği ile ilgili ayrıntılara, idare tarafından araç ve idari binaların kiraya verilmesi durumuna ilişkin şartlara, cezai müeyyidelere, asgari makine parkının sayısı ve teknik özelliklerine yer verildiği; ayrıca yaklaşık maliyeti oluşturan üç iş grubuna ait birim fiyat tariflerinin de doküman kapsamında isteklilere verildiği belirlenmiştir.

Ayrıca doküman kapsamında isteklilere itinererin, 13 adet özel pozun km bilgilerinin verildiği mahal listesinin, işyerinde bulundurulması gereken asgari makine, ekip ve ekipman listesi ve ekip dağılımını gösterir listenin, İş Sağlığı ve Güvenliği Müteahhit Taahhütnamesi’nin, kiralık araç listesinin, bölge müdürlüğü haritasının, bakım, onarım ve kar ve buzla mücadeleye ilişkin toplam pursantajların verildiği, isteklilere doküman kapsamında verilen analiz formatının ise standart analiz formatında olduğu görülmüştür.

Söz konusu ihaleye 20 isteklinin teklif verdiği, 18 isteklinin teklifinin geçerli olduğunun değerlendirildiği, geçerli teklifler üzerinden sınır değerin 3.207.462,03 ? olarak hesaplandığı ve bu tutarın altında teklif vermiş olan üç istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, açıklama sunan tek istekli olan Kumsal Petrol Mad. Ltd. Şti.nin açıklamalarının mevzuata uygun olduğunun değerlendirildiği ve 07.04.2014 tarihli ihale komisyonu kararı ile ihalenin anılan istekli üzerine bırakıldığı görülmüştür.

İdare tarafından isteklilere tebliğ edilen 24.03.2014 tarihli aşırı düşük teklif sorgulama yazısı ile isteklilerden tebliğ tarihinden itibaren 5 iş günü süre içinde aşırı düşük teklif açıklamalarını idareye ulaştırmalarının istenildiği ve söz konusu yazı ekinde açıklama istenilen iki iş kalemine ve açıklama istenilmeyen 44 analiz girdisine yer verildiği tespit edilmiştir.

İdare tarafından yaklaşık maliyetin ne şekilde oluşturulduğuna ve yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemlerinin analizleri ve alt analizlerine ilişkin bilgiler 27.05.2014 tarihli yazı ile istenilmiş ve 02.06.2014 tarihinde Kurum kayıtlarına alınan cevabi yazı ile yaklaşık maliyet pursantaj tablosu ile birim fiyat analizleri idare tarafından gönderilmiştir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan belgeler incelendiğinde, yaklaşık maliyet icmal tablosunun üç iş grubundan oluştuğu, bu üç kaleme ilişkin olarak genel fiyat analizlerinin, yardımcı analizlerin ve toplam pursantaj tablosunun yaklaşık maliyet kapsamında yer aldığı ancak sayılanlar dışında herhangi bir bilgi ya da belgenin yer almadığı görülmüştür.

Söz konusu analizler incelendiğinde, yaklaşık maliyetin %80’ini KGM/STK-155 poz numaralı “1 km Sathi Kaplamalı Yolun Bakım ve Onarım İşlerinin Yapılması” ve KGM/YKBM-155 poz numaralı “Kar ve Buzla Mücadele Yapılması” iş kalemlerinin oluşturduğu, söz konusu iş kalemlerine ait birim fiyat analizleri incelendiğinde, anılan özel pozların analizlerinde yer alan iş kalemlerinin de özel pozlar şeklinde oluşturulduğu görülmüştür. Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına dayanak teşkil eden analizler incelendiğinde, söz konusu pozların analizlerinde, 17 ayrı özel poz şeklinde hazırlanan iş kaleminin yer aldığı görülmüştür.

Kar ve buzla mücadele için hazırlanan analizde, ataşman takılı 12 kamyonun ayda toplam 1800 saat çalışacağı (bir kamyonun günlük olarak 5 saat çalışacağı), 5 greyderin ayda toplam 600 saat çalışacağı (bir greyderin günlük olarak 4 saat çalışacağı), 3 adet yükleyicinin ise ayda toplam 180 saat çalışacağı (bir yükleyicinin günde 2 saat çalışacağı) öngörülmüş, rotatifin çalışmasına ilişkin olarak ise analizde herhangi bir giderin yer almadığı görülmüştür.

İstekli tarafından kar ve buzla mücadele için hazırlanan analizde, ataşman takılı kamyonun, greyderin ve yükleyicinin günde 2 saat çalışacağının, rotatifin çalışmasına ilişkin olarak ise analizde günde 0,5 saat çalıştırılacağının öngörüldüğü belirlenmiştir.  Gerek idare tarafından hazırlanan analiz gerekse istekli tarafından oluşturulan açıklama incelendiğinde, gerek miktar olarak gerekse analiz girdileri açısından isteklinin öngörüleri ile idarenin belirlemelerini karşılaştırma şansının bulunmadığı anlaşılmıştır.

Söz konusu iş kalemi ile ilgili olarak, birim fiyat tarifleri isimli dokümanda “Poz No: KGM/KBMY   Devlet Ve İl Yollarında Kar Ve Buzla Mücadele Yapılması

KTŞ’nin ve Karayollarında Kar ve Buzla Mücadele Özel Teknik Şartname esaslar dahilinde, Karayolları Bölge Müdürlüğü yol ağında  bakım sorumluluğundaki yollardan  karın yol platformundan uzaklaştırılması ve  buzla mücadele edilmesi.

Birim Fiyata Dahil Olan Masraflar :

Kar ve buzla mücadele amacıyla İdarenin belirlediği esaslar doğrultusunda Kış Programına uygun makineli ekip oluşturulması, buz çözücüler  ve aşındırıcı malzemeler ile birlikte hazır tutulması, hava koşuluna göre kar temizliği (karın yol yüzeyinden uzaklaştırılması ve platform dışına idarenin belirteceği uygun yere taşınması ve boşaltılması), buzla mücadele yapılması amacıyla hazırlanan malzemenin kamyonlara yüklenmesi, nakliyesi ve yol yüzeyine tatbiki ve benzeri işlerin yapılması, aşağıda “Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar” başlığı altında sayılanlar dışında kalan diğer bütün işlerin yapılması için lüzumlu her türlü işçilik, malzeme, makine, araç ve gereç masrafları ile yüklenici karı ve genel masraflar.

Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar :

Kar ve buzla mücadelede kullanılan agrega- tuz karışımı idare malıdır.

Ölçü :

Bakım  sorumluluğundaki  yollarda  Kar ve Buzla Mücadele yapılması işleri için hak edişe esas aylık  TL. tutarıdır.

Ödemeye Esas Pursantaj Dağılım Tablosu

…

1-) Hakedişler, işe başlama tarihinden itibaren aylık çalışma miktarına göre yukarıdaki tabloda belirlenen aylık ödeme oranlarına göre düzenlenir.

2-) Ay sonunda tutanak düzenlenecek, yapılmayan işler için Özel Teknik Şartnamede belirtilen hususlar çerçevesinde kesintiler ve cezalar uygulanacaktır.

3-) İşin bitim tarihi 30 Nisan 2015′ tir.”düzenlemesi yer almaktadır. Söz konusu düzenlemede, aylık olarak çalıştırılacak makinelere ilişkin miktar belirlemesinde kullanılabilecek bir bilginin yer almadığı görülmektedir.

Gerek Özel Teknik Şartname’de gerek ihale dokümanı kapsamında yer alan diğer belgelerde, söz konusu araçların sayıları, teknik özellikleri, bulundurulacak personel ve çalıştırılma şekli dışında bir düzenlemenin bulunmadığı, isteklilere verilen mahal listesinden kar ve buzla mücadelenin ihale konusu işin gerçekleştirileceği 503 kmlik yolda yapılacağı dışında sayısal bir verinin yer almadığı, isteklilerin gerek tekliflerini oluştururken gerekse aşırı düşük teklif açıklamasında bulunurken kar ve buzla mücadele iş grubu için miktar hesaplamasında yararlanabilecekleri herhangi bir bilginin yer almadığı tespit edilmiştir.

Aşırı düşük teklif açıklamasına konu diğer iş kalemi olan KGM/STK-155 poz numaralı “1 km Sathi Kaplamalı Yolun Bakım ve Onarım İşlerinin Yapılması” iş kalemine ait yaklaşık maliyette yer alan birim fiyat analizi ile istekli tarafından öngörülen analiz karşılaştırıldığında ise, yukarıda açıklanan kaleme benzer şekilde gerek iş kalemi bazında, gerek miktar bazında herhangi bir karşılaştırma yapmaya imkan verecek benzerliğin bulunmadığı görülmekle birlikte, anılan iş kalemine ait birim fiyat tarifinden yahut ihale dokümanı kapsamında yer alan diğer belgelerden idarenin yaklaşık maliyetini oluştururken öngördüğüne yakın bir analiz oluşturulmasına veya miktar öngörülebilmesine imkan tanıyacak herhangi bir bilginin yer almadığı belirlenmiştir.

Kamu ihale mevzuatı gereği, yapım işlerinin anahtar teslimi götürü bedel ya da birim fiyat üzerinden teklif almak suretiyle ihale edilebileceği, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden teklif alınan işlerde, ihale kapsamında gerçekleştirilecek imalat miktarları isteklilere verilmediği ve doküman kapsamındaki belgelerden imalat miktarlarının istekliler tarafından gerçeğe yakın bir oranda öngörülmesi ve buna göre teklifin oluşturulmasının beklenildiği açıktır. İnceleme konusu ihalede olduğu gibi, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden teklif alınan işlerde istekli olabileceklere verilen ihale dokümanlarının ihale konusu iş kapsamında gerçekleştirilmesi gereken işleri ve bunların miktarlarını gerçeğe yakın şekilde öngörmeye imkan sağlar nitelikte olması gerekmektedir.

İnceleme konusu ihaleye ait ihale dokümanında yer alan belgeler incelendiğinde; ihale konusu iş kapsamında gerçekleştirilmesi gereken işlerin belirtildiği, işlerin nasıl gerçekleştirileceği ve dikkat edilmesi gerekli hususlar konusunda bilgilerin yer aldığı, ancak gerek Özel Teknik Şartname’de, gerek birim fiyat tariflerinde gerekse ihale dokümanı kapsamında isteklilere verilen diğer belgelerde, ihale konusu iş kapsamında gerçekleştirilecek bakım, onarım, asfalt yaması yapılması, temizlik, süpürme, kar ve buzla mücadele gibi işlerin miktarlarının istekliler tarafından doğru bir şekilde tahmin edilmesini sağlayacak bir belge bulunmadığı, dokümanda ihale kapsamındaki yol metrajı içerisinde ne miktarda bakım, onarım, yama ile kar ve buzla mücadele işleminin yapılacağının belirtilmediği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, idare tarafından her ne kadar isteklilere tebliğ edilen aşırı düşük teklif sorgulama yazısı ekinde açıklama istenilen iş kalemleri listesi ile açıklama istenilmeyen analiz girdileri listesine yer verilmiş olsa da, idarece açıklama istenilen iş kalemlerine ilişkin analizlerin isteklilere sunulmadığı, yaklaşık maliyetin idare tarafından oluşturulmuş özel pozlardan yararlanılarak hesaplandığı ve ihale dokümanında söz konusu iş kalemlerinin ve bu iş kalemlerini oluşturan analiz girdilerinin isim ve miktar olarak belirlenme imkanı olmamakla birlikte, dokümana yönelik bir şikâyet başvurusunda bulunulmadığından dokümanın kesinleştiği hususu da göz önünde bulundurulduğunda, aşırı düşük teklif açıklamasında bulunan isteklinin aşırı düşük teklif açıklamasının sağlıklı ve objektif bir şekilde değerlendirilebilmesi için, idare tarafından açıklama istenilen özel iş kalemlerine ilişkin olarak analiz girdileri ve miktarlarının ayrı ayrı gösterildiği analiz ve yardımcı analiz formatlarının tamamının isteklilere sorgulama yazısı ekinde verilerek aşırı düşük teklif sorgulamasının yenilenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, sınır değer altında kalan tüm isteklilerin yeniden aşırı düşük teklif sorgulamasına tâbi tutulması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde belirttiği “ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamasının;

a) analizlerde malzeme, işçilik ve makine giderlerinin ayrı ayrı gösterilmemiş olması,

b) kendi malı olarak belirtilen makinelere ilişkin belge sunulmaması,

c) kullanılacak makinelerin yakıt giderlerinin EPDK fiyatları ile örtüşmemesi, yakıt tüketim miktarlarının belgelendirilmemesi,

ç) proforma faturaların meslek mensubu ibaresi taşımaması, ilan tarihinden önce tanzim edilmiş olması, her bir iş kalemi için ayrı ayrı sunulmamış olması ile faturalardaki tutarların gerçeği yansıtmaması,

d) işçilik için yürürlükte olan asgari ücretin altında ücretlerin öngörülmüş olması,

e) işçilik giderlerine ait çalışma saatlerinin düşürülerek fiyat avantajı sağlanmış olması,

f) taşıma giderlerine ilşikin yakıt ve mesafelerin yanlış hesaplanmış olması gerekçeleriyle uygun bulunmayarak isteklinin teklifinin reddedilmesi gerektiği”şeklinde belirttiği iddiaları hakkında Kurul çoğunluğunca sınır değer altında kalan tüm isteklilerin yeniden aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulması gerektiği yönünde “düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmiştir.

            Başvuru sahibinin itirazen şikayet başvuru dilekçesinde belirttiği iddiaları kapsamında yapılan incelemeye göre;

Başvuruya konu ihale, Karayolları Genel Müdürlüğü 15. Bölge Müdürlüğü’nün Karayolları 155 (Devrek) Şube Şefliği Devlet ve İl Yollarında Rutin Bakım, Yapım, Onarım İle Kar ve Buzla Mücadele Yapılması Yapım İşi olup, 36 ihale dokümanının satın alındığı ihaleye 20 isteklinin katıldığı, 3 isteklinin teklifinin sınır değerin altında olduğu, iki isteklinin açıklama sunmadığı gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakıldığı, ihalenin açıklaması uygun bulunan Kumsal Petrol Mad. Ltd. Şti. üzerinde bırakıldığı, teklifi sınır değerin üzerinde ilk teklif olan başvuru sahibinin teklifinin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak belirlendiği anlaşılmıştır.

Kararda da açıklandığı üzere, ihale dokümanı kapsamında isteklilere verilen “155. Şube Proje” başlıklı proje dokümanında işin yapılacağı yere ilişkin harita ile yol tipi ve km miktarları verilmiş, ayrıca iş kapsamında nelerin yapılacağı ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş, ihaleye ait Özel Teknik Şartname’de ise tanımlara, yüklenici tarafından yapılacak olan bakım, onarım ile kar ve buzla mücadele işlerinin nasıl gerçekleştirileceği ile ilgili ayrıntılara, idare tarafından araç ve idari binaların kiraya verilmesi durumuna ilişkin şartlara, cezai müeyyidelere, asgari makine parkının sayısı ve teknik özelliklerine yer verildiği; ayrıca yaklaşık maliyeti oluşturan üç iş grubuna ait birim fiyat tariflerinin de doküman kapsamında isteklilere verildiği, bunun yanında doküman kapsamında isteklilere itinererin, 13 adet özel pozun km bilgilerinin verildiği mahal listesinin, işyerinde bulundurulması gereken asgari makine, ekip ve ekipman listesi ve ekip dağılımını gösterir listenin, İş Sağlığı ve Güvenliği Müteahhit Taahhütnamesi’nin, kiralık araç listesinin, bölge müdürlüğü haritasının, bakım, onarım ve kar ve buzla mücadeleye ilişkin toplam pursantajların verildiği, isteklilere doküman kapsamında verilen analiz formatının ise standart analiz formatında olduğu görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinde “Bu Kanun kapsamındaki idarelerce mal veya hizmet alımları ile yapım işleri için ihaleye çıkılmadan önce aşağıda belirtilen hususlara uyulması zorunludur:

…

c) Yapım işlerinde arsa temin edilmeden, mülkiyet, kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamaz. İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Uygulama projesi bulunan yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale yapılması zorunludur. Ancak, doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan yapım işlerinde ön veya kesin proje üzerinden, her türlü onarım işleri ile işin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi veya uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması nedenleriyle ihaleden önce uygulama projesi yapılamayan, bina işleri hariç, yapım işlerinde ise kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabilir. Bu işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımlar için anahtar teslimi götürü bedel, uygulama projesi yapılamayan kısımlarda ise her bir kalem iş için birim fiyat teklif almak suretiyle ihale yapılabilir. Arsa temini, mülkiyet ve kamulaştırma işlemlerinin tamamlanması şartı, baraj ve büyük sulama, içmesuyu isale hattı, enerji nakil hattı, trafo, trafo merkezleri, şalt tesisleri, kaptajlar, su depoları, karayolu, liman ve havaalanı, demiryolu, petrol ve doğalgaz boru hattı projelerinde aranmaz….” hükmü,

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktarların tespiti” başlıklı 9’uncu maddesinde de “Yaklaşık maliyet hesabına esas miktarların tespiti için öncelikle aşağıda yer alan çalışmaların yapılması gereklidir:

a) Arazi ve zemin etüdünün yapılması; uygulama projesi üzerinden anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde arazi ve zemin etüt çalışmalarının; ön ve/veya kesin proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise, mümkün olan arazi ve zemin etüt çalışmalarının yapılmış olması zorunludur.

b) Proje zorunluluğu; bina işlerinde uygulama projesi, diğer işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımları için uygulama projesi, yapılamayan kısımları için kesin proje; doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işler ile ihale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ise ön ve/veya kesin projenin hazırlanması ve yaklaşık maliyetin söz konusu projelere dayanılarak hesaplanması gerekir.

c) Mahal listesi hazırlanması; ön, kesin veya uygulama projelerine dayalı olarak, işin bünyesindeki imalat kalemlerinin adını ve yapılacağı yerleri gösteren ve yaklaşık maliyetin hazırlanmasına esas teşkil eden mahal listeleri hazırlanır.

ç) Metraj listelerinin hazırlanması; ihale konusu işe ait proje ve mahal listelerindeki ölçü ve tariflere göre işin bünyesine giren imalatların hangi kısımda ve ne miktarda yapılacağının belirlenmesi amacıyla; anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde iş kalemi ve/veya iş grubu, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise iş kalemi şeklinde metraj listeleri düzenlenir.

d) Birim fiyat ve imalat tariflerinin hazırlanması; Ön ve/veya kesin projeye dayalı olarak birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde, idareler, iş kaleminin adını, yapım şartlarını, ölçü yeri ve şeklini, birimini, birim fiyata dahil ve hariç unsurları ihtilafa meydan vermeyecek biçimde teknik olarak açıklayan birim fiyat tarifleri hazırlar.

e) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; uygulama projeleri ve mahal listelerine dayalı olarak imalat iş kalemleri veya iş gruplarının teknik tarif ve özellikleri belirlenir.” hükmü yer almaktadır.

İdare tarafından isteklilere tebliğ edilen 24.03.2014 tarihli aşırı düşük teklif sorgulama yazısı ile isteklilerden tebliğ tarihinden itibaren 5 iş günü süre içinde aşırı düşük teklif açıklamalarını idareye ulaştırmalarının istenildiği ve söz konusu yazı ekinde açıklama istenilen iki iş kalemine ve açıklama istenilmeyen 44 analiz girdisine yer verildiği tespit edilmiştir.

İdare tarafından yaklaşık maliyetin ne şekilde oluşturulduğuna ve yaklaşık maliyeti oluşturan iş kalemlerinin analizleri ve alt analizlerine ilişkin bilgiler 27.05.2014 tarihli yazı ile istenilmiş ve 02.06.2014 tarihinde kurum kayıtlarına alınan cevabi yazı ile yaklaşık maliyet pursantaj tablosu ile birim fiyat analizleri idare tarafından gönderilmiştir.

Yaklaşık maliyeti oluşturan belgeler incelendiğinde, yaklaşık maliyet icmal tablosunun üç iş grubundan oluştuğu, bu üç kaleme ilişkin olarak genel fiyat analizlerinin, yardımcı analizlerin ve toplam pursantaj tablosunun yaklaşık maliyet kapsamında yer aldığı ancak sayılanlar dışında herhangi bir bilgi ya da belgenin yer almadığı görülmüştür.

Söz konusu analizler incelendiğinde, yaklaşık maliyetin %80’ini KGM/STK-155 poz numaralı “1 km Sathi Kaplamalı Yolun Bakım ve Onarım İşlerinin Yapılması” ve KGM/YKBM-155 poz numaralı “Kar ve Buzla Mücadele Yapılması” iş kalemlerinin oluşturduğu, söz konusu iş kalemlerine ait birim fiyat analizleri incelendiğinde, anılan özel pozların analizlerinde yer alan iş kalemlerinin de özel pozlar şeklinde oluşturulduğu görülmüştür. Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına dayanak teşkil eden analizler incelendiğinde, söz konusu pozların analizlerinde, 17 ayrı özel poz şeklinde hazırlanan iş kaleminin yer aldığı görülmüştür.

Örneğin, açıklama istenilen KGM/YKBM-155 poz numaralı “Kar ve Buzla Mücadele Yapılması” iş kalemine ait birim fiyat analizi aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.

Söz konusu analizin kar ve buzla mücadele işinde görev alacak kamyon, greyder ve yükleyicilerin çalıştırılması ve bekletilmesi şeklinde oluşturulduğu görülmüştür.

İnceleme konusu ihaleye ait Özel Teknik Şartnamenin “Çalışma esnasında dikkat edilecek hususlar” başlıklı 8’inci maddesinin elli sekizinci fıkrasında kar ve buz mücadelesi çalışmalarında en az aşağıda belirtilen makinelerin bulundurulacağı düzenlenmiştir.

Kar ve buzla mücadele için hazırlanan analizde, ataşman takılı 12 kamyonun ayda toplam 1800 saat çalışacağı (bir kamyonun günlük olarak 5 saat çalışacağı), 5 greyderin ayda toplam 600 saat çalışacağı (bir greyderin günlük olarak 4 saat çalışacağı), 3 adet yükleyicinin ise ayda toplam 180 saat çalışacağı (bir yükleyicinin günde 2 saat çalışacağı) öngörülmüş, rotatifin çalışmasına ilişkin olarak ise analizde herhangi bir giderin yer almadığı görülmüştür.

İstekli tarafından anılan iş kalemine ilişkin yapılan analizin aşağıdaki şekilde olduğu görülmüştür:

İstekli tarafından kar ve buzla mücadele için hazırlanan analizde, ataşman takılı kamyonun, greyderin ve yükleyicinin günde 2 saat çalışacağının, rotatifin çalışmasına ilişkin olarak ise analizde günde 0,5 saat çalıştırılacağının öngörüldüğü belirlenmiştir.  Gerek idare tarafından hazırlanan analiz gerekse istekli tarafından oluşturulan açıklama incelendiğinde, gerek miktar olarak gerekse analiz girdileri açısından isteklinin öngörüleri ile idarenin belirlemelerini karşılaştırma şansının bulunmadığı anlaşılmıştır.

Söz konusu iş kalemi ile ilgili olarak, birim fiyat tarifleri isimli dokümanda “Poz No: KGM/KBMY   Devlet Ve İl Yollarında Kar Ve Buzla Mücadele Yapılması

KTŞ’nin ve Karayollarında Kar ve Buzla Mücadele Özel Teknik Şartname esaslar dahilinde, Karayolları Bölge Müdürlüğü yol ağında  bakım sorumluluğundaki yollardan  karın yol platformundan uzaklaştırılması ve  buzla mücadele edilmesi.

Birim Fiyata Dahil Olan Masraflar :

Kar ve buzla mücadele amacıyla İdarenin belirlediği esaslar doğrultusunda Kış Programına uygun makineli ekip oluşturulması, buz çözücüler  ve aşındırıcı malzemeler ile birlikte hazır tutulması, hava koşuluna göre kar temizliği (karın yol yüzeyinden uzaklaştırılması ve platform dışına idarenin belirteceği uygun yere taşınması ve boşaltılması), buzla mücadele yapılması amacıyla hazırlanan malzemenin kamyonlara yüklenmesi, nakliyesi ve yol yüzeyine tatbiki ve benzeri işlerin yapılması, aşağıda “Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar” başlığı altında sayılanlar dışında kalan diğer bütün işlerin yapılması için lüzumlu her türlü işçilik, malzeme, makine, araç ve gereç masrafları ile yüklenici karı ve genel masraflar.

Birim Fiyata Dahil Olmayan Masraflar :

Kar ve buzla mücadelede kullanılan agrega- tuz karışımı idare malıdır.

Ölçü :

Bakım  sorumluluğundaki  yollarda  Kar ve Buzla Mücadele yapılması işleri için hak edişe esas aylık  TL. tutarıdır.

Ödemeye Esas Pursantaj Dağılım Tablosu

…

1-) Hakedişler, işe başlama tarihinden itibaren aylık çalışma miktarına göre yukarıdaki tabloda belirlenen aylık ödeme oranlarına göre düzenlenir.

2-) Ay sonunda tutanak düzenlenecek, yapılmayan işler için Özel Teknik Şartnamede belirtilen hususlar çerçevesinde kesintiler ve cezalar uygulanacaktır.

3-) İşin bitim tarihi 30 Nisan 2015′ tir.”düzenlemesi yer almaktadır. Söz konusu düzenlemede, aylık olarak çalıştırılacak makinelere ilişkin miktar belirlemesinde kullanılabilecek bir bilginin yer almadığı görülmektedir.

Gerek Özel Teknik Şartname’de gerek ihale dokümanı kapsamında yer alan diğer belgelerde, söz konusu araçların sayıları, teknik özellikleri, bulundurulacak personel ve çalıştırılma şekli dışında bir düzenlemenin bulunmadığı, isteklilere verilen mahal listesinden kar ve buzla mücadelenin ihale konusu işin gerçekleştirileceği 503 kmlik yolda yapılacağı dışında sayısal bir verinin yer almadığı, isteklilerin gerek tekliflerini oluştururken gerekse aşırı düşük teklif açıklamasında bulunurken kar ve buzla mücadele iş grubu için miktar hesaplamasında yararlanabilecekleri herhangi bir bilginin yer almadığı tespit edilmiştir. Kaldı ki, anılan iş kalemine konu işin doğası gereği, ölçü birimi olarak ay üzerinden kar ve buzla mücadele için çalıştırılacak araçların çalışma saatlerinin net olarak belirlenmesi imkanının bulunmadığı değerlendirilmiştir.

Aşırı düşük teklif açıklamasına konu diğer iş kalemi olan KGM/STK-155 poz numaralı “1 km Sathi Kaplamalı Yolun Bakım ve Onarım İşlerinin Yapılması” iş kalemine ait yaklaşık maliyette yer alan birim fiyat analizi ile istekli tarafından öngörülen analiz karşılaştırıldığında ise, yukarıda açıklanan kaleme benzer şekilde gerek iş kalemi bazında, gerek miktar bazında herhangi bir karşılaştırma yapmaya imkan verecek benzerliğin bulunmadığı görülmekle birlikte, anılan iş kalemine ait birim fiyat tarifinden yahut ihale dokümanı kapsamında yer alan diğer belgelerden idarenin yaklaşık maliyetini oluştururken öngördüğüne yakın bir analiz oluşturulmasına veya miktar öngörülebilmesine imkan tanıyacak herhangi bir bilginin yer almadığı belirlenmiştir.

Şöyle ki; idare tarafından gönderilen yaklaşık maliyete ilişkin bilgi ve belgeler incelendiğinde; aşırı düşük teklif sorgulamasına konu ikinci iş kalemi olan olan KGM/STK-155 poz numaralı “1 km Sathi Kaplamalı Yolun Bakım ve Onarım İşlerinin Yapılması” iş kalemine ait analizin aşağıdaki şekilde hazırlandığı görülmüştür:

İstekli tarafından aşırı düşük teklif açıklaması kapsamında sunulan analizin ise aşağıdaki şekilde olduğu görülmüştür:

İdare tarafından hazırlanan yaklaşık maliyette, söz konusu iş kalemi için temel analiz girdilerinin, özel poz olarak hazırlanmış yama yapılması, tozlama yapılması, heyelan zemininde kazı yapılması, yolların makine ile süpürülmesi, kanallar ve boruların temizlenmesi, trafik işareti, levha ve direklerin yerine konulması ve bakımı, yol kenar dikmesinin dikilmesi, yıkanması, refletkif malzemenin yapıştırılması, küçük onarımların yapılması, çim biçme, temizlik, budama, ağaçların taşınması, hendeklerin temizlenmesi, bordür diplerinin temizlenmesi olduğu görülmüştür.

İstekli tarafından sunulan analizin ise, yalnızca sathi kaplamalı yol için değil, bitümlü sıcak karışım yol için de girdileri içerdiği, sunulan analizin “1 km yolun bakım ve onarımı” şeklinde oluşturulduğu, temel analiz girdileri olarak hidrolik yapıların bakımı, hendek bakımı, sathi kaplamalı yollarda yama yapılması, BSK kaplamalı yollarda yama yapılması ve diğer imalatlar iş kalemlerinin kullanıldığı, ve tüm analiz girdilerinin miktarlarının 1 km olarak belirlendiği,

Analizde yer alan diğer imalatlar iş kalemine ait alt analizin ise, kenar direklerinin dikilmesi, yıkanması, reflektör yapıştırılması, kumlama yapılması, bordür temizliği, trafik işaret levhalarının konulması, bakımı, ağaçların budanması, ot temizliği, süpürme ve heyelan temizliği analiz girdilerini içerdiği, söz konusu kalemlerin adet, m², m³, m vb. ölçü birimlerinde hazırlandığı, miktarların yanı sıra söz konusu ölçü birimlerinin de idarenin hazırladığı yaklaşık maliyetteki ölçü birimleri ile örtüşmediği (idarenin tozlama yapılması kaleminde m³ olarak hesaplama yapmışken isteklinin m² olarak hesaplama yapmış olması, idare tarafından trafik işaretleri, levhaları ve direkleri kalemleri için km üzerinden hesaplama yapılmışken istekli tarafından diğer imalatlar içinde görülmesi, alt analizler incelendiğinde ise, yerine konulacak ve bakımı yapılacak trafik işaretlerinin miktarlarının idare ve istekli nezdinde büyük farklılıklar taşıması gibi) görülmüştür.

Kamu ihale mevzuatı gereği, yapım işleri anahtar teslimi götürü bedel ya da birim fiyat üzerinden teklif almak suretiyle ihale edilebileceği, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden teklif alınan işlerde, ihale kapsamında gerçekleştirilecek imalat miktarları isteklilere verilmediği ve doküman kapsamındaki belgelerden imalat miktarlarının istekliler tarafından gerçeğe yakın bir oranda öngörülmesi ve buna göre teklifin oluşturulmasının beklenildiği açıktır. İnceleme konusu ihalede olduğu gibi, anahtar teslimi götürü bedel üzerinden teklif alınan işlerde istekli olabileceklere verilen ihale dokümanlarının ihale konusu iş kapsamında gerçekleştirilmesi gereken işleri ve bunların miktarlarını gerçeğe yakın şekilde öngörmeye imkan sağlar nitelikte olması gerekmektedir.

İnceleme konusu ihaleye ait ihale dokümanında yer alan belgeler incelendiğinde; ihale konusu iş kapsamında gerçekleştirilmesi gereken işlerin belirtildiği, işlerin nasıl gerçekleştirileceği ve dikkat edilmesi gerekli hususlar konusunda bilgilerin yer aldığı, ancak gerek Özel Teknik Şartname’de, gerek birim fiyat tariflerinde gerekse ihale dokümanı kapsamında isteklilere verilen diğer belgelerde, ihale konusu iş kapsamında gerçekleştirilecek bakım, onarım, asfalt yaması yapılması, temizlik, süpürme, kar ve buzla mücadele gibi işlerin miktarlarının istekliler tarafından doğru bir şekilde tahmin edilmesini sağlayacak bir belge bulunmadığı, dokümanda ihale kapsamındaki yol metrajı içerisinde ne miktarda bakım, onarım, yama ile kar ve buzla mücadele işleminin yapılacağının belirtilmediği anlaşılmıştır.

Bu itibarla, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, istekliler tarafından ihale konusu iş ile ilgili teknik bilgilerin görülebileceği bir uygulama projesi bulunmayan işlerde anahtar teslimi götürü bedel üzerinden ihaleye çıkılmasının mümkün olmadığı hususu da dikkate alınarak; ihale konusu iş kapsamında yer alan işlere ilişkin imalat miktarlarının, gerek teklif veren isteklilerce, gerekse aşırı düşük teklif açıklaması sunması istenilen isteklilerce sağlıklı bir şekilde ve idarenin belirlemelerine yakın ölçüde hesaplanabilmesine imkan verecek bir projenin veya başkaca bir belgenin ihale dokümanı kapsamında yer almadığı, bu nedenle başvuruya konu ihalede aşırı düşük teklif açıklamasında bulunan isteklinin açıklamasının sağlıklı bir şekilde değerlendirme imkanı bulunmadığı, istekli tarafından yaklaşık maliyeti oluşturan özel pozların içerikleri bilinse dahi, özel pozları oluşturan iş kalemlerine ait miktarların ihale dokümanında yer alan bilgiler dahilinde bilinemeyeceği anlaşıldığından, başvuruya konu ihalenin iptal edilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

            Açıklanan nedenlerle; yukarıda belirtilen aykırılıklar nedeniyle “ihalenin iptaline” karar verilmesi gerektiği yönündeki düşüncemle Kurul çoğunluğunca verilen “düzeltici işlem belirlenmesine” niteliğindeki karara katılmıyorum.