Anahtar teslim götürü bedel olarak yapılan yapım ihalesinde yapılacak aşırı düşük açıklamasına ilişkin kapsamlı açıklama (KİK)

09.10.2008 tarih ve I.Y.36.96.0041/2008-78E sayılı Esas İnceleme Raporunda;

            Şanlıurfa Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından 17.07.2008 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Şanlıurfa İli, Merkez, Paşabağı Mahallesi Vakıf Konutları Yapım İşi” ihalesine ilişkin olarak OD-EL İnşaat Taah. San. Tic. İth. ve İhr. Ltd. Şti.’nin 15.08.2008 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 20.08.2008 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 01.09.2008 tarih ve 24483 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 01.09.2008 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen ihale işlem dosyasının incelenmesinden;

4734 sayılı Kanunun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi gereğince ihale işlemleri ve ihale kararının iptaline,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikayet dilekçesinde özetle;

İhaleye sunmuş oldukları teklifin değerlendirmeye alınarak İhale Komisyon Başkanlığının 23.07.2008 tarih ve 2367 sayılı yazısı ile teklif bileşenlerine ilişkin açıklama istenildiği,

Diğer yandan, firma yetkililerinin, Vakıflar Bölge Müdürü ve İhale komisyon Başkanı tarafından tekliflerine ilişkin açıklama yapılmaması için sözlü olarak uyarıldığı,

Ancak, firmalarınca 25.07.2008 tarihinde teklif bileşenlerine ilişkin açıklamalarını idareye sundukları, tekliflerine ilişkin açıklamayı idareye teslim etmeden önce Noter nezdinde ihalenin bırakılacağı firmanın adı da zikredilerek ihbarname düzenlettikleri,

İhale komisyonu tarafından çok kısa bir sürede teklif bileşenlerine ilişkin yapmış oldukları açıklamanın reddedildiği,

İdarece tekliflerinin uygun görülmeme gerekçelerine karşı aynı madde sırasıyla itiraz edilerek tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasının yerinde olmadığı,

İddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

İncelenen ihalede, ihale komisyonunca geçerli teklif olarak belirlenen teklifler esas alınarak Kamu İhale Genel Tebliğinin Birinci Bölüm, XIII.H.a maddesinde yapılan yapım işleri ihalelerinde aşırı düşük teklif değerlendirmesine ilişkin düzenlemeler çerçevesinde sınır değer tespiti yapılarak bu değerlerin altında teklif veren şikayetçinin teklifine ilişkin 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca açıklama istenildiği, şikayetçi tarafından teklif bileşenlerine ilişkin açıklamanın idareye sunulduğu, şikayetçi tarafından yapılan açıklamanın idarece uygun görülmemesi üzerine idareye şikayet süreci tamamlandıktan sonra incelemeye konu itirazen şikayet başvurusunda bulunulduğu anlaşılmıştır.

Başvuru sahibinin iddiaları, esası itibariyle 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca tekliflerinin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesi üzerine idareye sundukları teklif bileşenlerine ilişkin açıklamalarının idarece yeterli görülmemesine ilişkin olup idare kararına karşı itirazen şikayet başvurusunda belirtilen hususlar sırayla incelemeye konu edilmiştir.

İdarenin söz konusu kararına karşı şikayetçi tarafından;

a) Firmalarınca 23.014 ve 23.015 poz numaralı imalatlar için öngörülen bedelin belirlenmesinde sadece piyasa araştırmasının değil firmalarının stoklarının da dikkate alındığı, sözkonusu malzemeleri piyasadan uygun şartlarda temin ederek stoklarına dahil edildiği, stok malzemelere ilişkin fatura ve ilgili vergi dairesine verilen beyannamelerde temin bedelinin belirtildiği, ayrıca aynı fiyatlara alınabileceğine dair proforma fatura sunulduğu,

b) İdarece inşaat mahalline ait plankotelerin verilmediği, kazı kotlarının arazi eğiminin ve kazı kotlarının verilmediği, zemin etüt raporu ve zeminin yapısına ilişkin bilgilerin (klas raporu vb.) verilmemesi nedeniyle en eğimli arazi kabulüyle hesap yapıldığı,

c) İdarece bahsedilen imalatın, ihale dokümanının bir parçası olarak isteklilere verilen  “İnşaat İşleri Teknik tarifler” başlıklı dokümanda belirtilen “Özel 10K” poz numaralı otomatik yana kayar kapı motoru ve ekipmanları ile ilgili olmadığı, bu fiyatın “Özel Ç1”  pozu ile tarif edilen Otomatik Yana Kayar Bahçe Motoru çim sulama tesisatı ve ekipmanlarına (fıskiye, basınç ve saat ayar motoru, hortum kelepçe vana vb.)  ait olduğu, proforma faturanın da çim, ağaç ve çiçek ekimi ile iştigal eden firmadan alındığı,  bahçe kapısının çeşitli demir işleri içinde açıklandığı,

d) İdareye sundukları çelik kapı fiyatının, piyasadaki en kaliteli çelik kapı fiyatlarına ait olduğu ve kullanılacak çelik kapıların TSEK, Almanya WK4 Belgesi ve ISO 9001:2000 belgesine sahip olduğu,

iddialarına yer verildiği,

e) İdare kararında belirtilen “Alçı dökümlü kartonpiyer, çıta ve göbek”,  “Peyzaj Bitkileri”,  “2 cm kalınlıkta Bergama gri granit /cilalı) plak ile döşeme kaplaması yapılması (30xSerbest boy)(Kum çakılı makine ile temin” “Isı yalıtımlı Alüminyum doğrama imali (naturel mat-eloksallı”,” dolgu malzemesinin 10-15 cm yükseklikteki tabakalar halinde serilerek kompaktör yardımı ile sıkıştırılması”, “paralel telefon sortisi”, “ayna (kristal cam) 40×50 cm”  şeklinde sayılan imalat kalemlerinin, miktarına ilişkin herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın tekliflerinin sözkonusu maliyetleri karşıladığı yönünde açıklamalar yapıldığı,

görülmüştür.

İdare kararında şikayetçinin teklif bileşenlerine ilişkin açıklamasının ihale komisyonunca uygun görülmemesinin yerinde olduğu belirtilmiş olup idare kararına esas alınan ihale komisyonunun 4734 sayılı Kanunun 41 inci maddesine göre şikayetçinin teklifinin uygun görülmeme gerekçeleri hakkında yapılan açıklamada;

a) 23.014 ve 23.015 poz numaralı nervürlü çeliğin bükülmesi ve yerine konulması iş kalemlerinde şikayetçi tarafından öngörülen bedel ve sunulan faturaların, idarece yapılan piyasa araştırması sonucunda elde edilen bedelden çok düşük olduğu  gerekçesiyle şikayetçinin açıklamalarının uygun görülmediği,

b) A-B, D-E, F-G bloklarında “B-Makine ile her derinlikte yumuşak ve sert küskülük zeminin kazınması (geniş derin)” iş kaleminin proje üzerinden yapılan hesaplamalarla karşılaştırılamayacak kadar yüksek (yaklaşık 85 katı) olması ve toplamda yaklaşık 140.000,00 YTL fazla tutarın elde edildiği, buradan gelen fazla meblağın diğer kalemlerle ikame edilmeye çalışıldığı,

c) Çevre düzenlemesi grubunda “Otomatik yana kayar bahçe motoru ve ekipmanları” iş kaleminin projesinde her parsel için 1 adet olarak ifade edilmesine rağmen, şikayetçi tarafından 4 adet olarak hesaplandığı ve fiyatın idarece yapılan piyasa araştırması ortalamasının %16 ‘sı mertebesinde olduğu, sözkonusu imalatın teklif edilen fiyatla yapılabilmesinin mümkün olmadığı,

d) “Çelik kapı yapılması ve montajı” iş kaleminin idarelerince yapılan piyasa araştırmasında elde edilen bedellerin çok altında olması ve bu fiyatla istenilen kalitenin elde edilemeyeceği,

e) “Alçı dökümlü kartonpiyer, çıta ve göbek”,  “Peyzaj Bitkileri”,  “2 cm kalınlıkta Bergama gri granit/cilalı) plak ile döşeme kaplaması yapılması (30xSerbest boy)(Kum çakılı makine ile temin” “Isı yalıtımlı Alüminyum doğrama imali (naturel mat-eloksallı”,” dolgu malzemesinin 10-15 cm yükseklikteki tabakalar halinde serilerek kompaktör yardımı ile sıkıştırılması”, “paralel telefon sortisi”, ayna (kristal cam) 40×50 cm” iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatlarla, miktarlarının idarece belirlenen miktar ve fiyatlarla önemli farklılıkları bulunduğu,

hususlarına yer verildiği belirlenmiştir.

Şikayete konu ihalede, şikayetçi tarafından teklif fiyatına ilişkin olarak yapılan açıklamalarda bazı imalat kalemlerinde esas alınan miktarların, idarece yaklaşık maliyet hesabında esas alınan miktarlardan düşük olanlarının bulunduğu gibi yüksek olanlarının da bulunduğu anlaşılmıştır.

Bu nedenle, şikayetçinin teklifinin aşırı düşük teklif olup olmadığına ilişkin değerlendirmede, bazı imalat kalemlerinde idarenin hesapladığı miktarlardan fazla/eksik miktarlar öngörülmüş olmasının, tek başına şikayetçinin açıklamasının yeterli görülmemesine yeterli gerekçe olmayacağı; isteklilerce esas alınan imalat miktarlarının idarece yaklaşık maliyet hesabında esas alınan imalat miktarlarından fazla olması, isteklinin toplam teklif bedelinin, her bir imalat kalemi için kendi öngördüğü maliyetlere göre teklif edilmesi gereken tutardan düşük çıkmasına değil, daha yüksek çıkmasına neden olacağı; bu durumun, teklifin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesinin nedeni olamayacağı, aksine isteklinin teklifinin aşırı düşük teklif olup olmadığı yönünde yapılacak değerlendirmede teklif bedelinin daha güvenli/yüksek  düzeyde oluşmasının nedeni olacağı açıktır.

Bununla birlikte, incelenen ihalenin anahtar teslim götürü bedel teklif alınarak gerçekleştirildiği ve ödemelerin ihale dokümanı içerisinde yer alan teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait oranlar üzerinden yapılacağı dikkate alındığında, ödemelerin şikayetçi tarafından esas alınan imalat miktarlarının idarece hesaplanan miktarlardan fazla çıkmasının, sözleşme sürecinde de ödeme dengesini şikayetçi lehine değiştirmeyeceği ortadadır.

Bu genel değerlendirme çerçevesinde incelenen ihalede uyuşmazlık konusu edilen hususlar incelendiğinde;

a) İhale dokümanı içerisinde, kazı miktarları ve maliyetinin tespiti için arazinin halihazır durumunu plankote, kazı kotları, zemin etüd raporu veya zeminin klas yapısına ilişkin bilgilerin yer almasının uygun olacağı aşikardır.

Fakat şikayete konu ihalede ihaleye teklif verenler arasında bu konunun, tekliflerin hazırlanmasına engel olabilecek bir husus olarak değerlendirilmediği ve şikayete konu edilmediği görülmüştür.

Diğer yandan, idarece ihale dokümanı içerisinde verilen iş kalemleri oranları listesine göre, uyuşmazlık konusu 15.006/1A poz numaralı kazı maliyetinin toplam maliyet içerisindeki payının (yaklaşık % 0.127) oldukça düşük olduğu ve geçerli sayılan teklifler arasındaki fiyat farklarının büyüklüğü dikkate alındığında kazı miktarlarının belirlenmesinde ortaya çıkacak olası farklılıkların teklif sıralamasına etkili olabilecek mertebede olmadığı anlaşılmıştır.

Şikayetçinin öngördüğü kazı miktarlarının, idarece hesaplanan kazı miktarlarından fazla olması, doğal olarak şikayetçinin kazı işi için daha fazla maliyet öngörmesi sonucunu doğuracağından bu durumun, şikayetçinin teklifinin aşırı düşük teklif olmasıyla ilişkilendirilmesi uygun olmayacaktır. Keza, idarenin yaptığı kazı hesabındaki miktarlardan daha fazla kazı miktarı öngören istekli, öngördüğü maliyet bağlamında taahhüdünü yerine getirme bakımından kendisini daha güvenli yerde konumlandırmış olmaktadır .

Konu, idarenin kazı hesaplarının yapılması için gerekli verileri isteklilere vermemesi sonucunda şikayetçinin teklif etmesi gerekenden daha yüksek bedel teklif etmesine neden olunduğu yönünden değerlendirildiğinde ise; şikayetçinin teklifinin ihalede geçerli teklifleri arasında en düşük teklif olduğu ve aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulduğu dikkate alındığında da bu durumun idare aleyhine sonuç doğurmayacağı aşikardır. Bu nedenle şikayetçinin bahse konu kazı hesabında öngördüğü miktarın idarece yaklaşık maliyet hesabında öngörülen miktardan fazla olmasının teklifin, değerlendirme gerekçesi sayılması yerinde görülmemiştir.

b) Şikayetçinin teklifinin uygun görülmeme gerekçeleri arasında, 23.014 poz numaralı ve 23.015 poz numaralı nervürlü beton çelik çubuğunun bükülmesi yerine konulması iş kalemleri için şikayetçinin öngördüğü bedellerin aşırı düşük olduğu hususuna yer verilmiştir.

Sözkonusu imalat kalemlerinin maliyetinin teklif bedelinin belirlenmesinde önemli bir etkiye sahip (yaklaşık maliyet hesabında toplam maliyetin yaklaşık % 10’u) olduğu anlaşılmıştır.

İncelenen ihalede 23.014 ve 23.015 poz numaralı 8-12 ve 14-18 mm nervürlü beton çelik çubuğunun bükülmesi ve yerine konulması imalat kalemlerinde tüm bloklarda idare ve şikayetçi tarafından toplam imalat miktarının;

şeklinde hesaplandığı görülmüştür.

Yaklaşık maliyet hesabında, 23.014 poz numaralı imalat için 278,166 ton, 23.015 poz numaralı imalat için 182,797 ton olmak üzere toplam 460,963 ton demire ihtiyaç duyulduğu, şikayetçi tarafından bu imalatlar için gerekli nervürlü beton çeliği miktarının sırasıyla 331,23 ton ve 201,048 ton olmak üzere toplam 532,278 ton olarak öngörüldüğü anlaşılmıştır.

Şikayetçi tarafından anılan pozlar için öngörülen imalat miktarının idarece yaklaşık maliyet hesabında esas alınan metrajlardaki miktarlardan fazla olduğu, bu durumun şikayetçinin teklifinin aşırı düşük olup olmadığına ilişkin değerlendirmede şikayetçi lehine pozisyon oluşturacağı açıktır.

Diğer yandan, anılan pozlardaki işler için şikayetçi tarafından Kartal Demir San. Tic. Ltd. Şti.’nden alınan proforma faturanın sunulduğu; söz konusu proforma faturada 23.014 poz numaralı iş için 838,37 YTL/ton, 23.015 poz numaralı iş için 792,49 YTL/ton birim fiyat teklif edildiği belirlenmiştir.

Ayrıca, şikayetçinin demir fiyatları için öngördüğü bedele ilişkin olarak Diyarbakır S.Nazif Vergi Dairesine kayıtlı Adnan GÖKALP’ten alınan 01.07.2008 tarih ve A-18034 seri-sıra nolu faturanın sunulduğu; söz konusu faturada 8-20 mm arası, 650 ton muhtelif inşaat demiri için  (KDV Dahil) 735,00 YTL/ton birim fiyat konulduğu belirlenmiştir.

Şikayetçi tarafından bahse konu imalat kalemleri için hesaplanan imalat miktarı, idarece hesaplanan miktardan yaklaşık yüzde 15 mertebesinde fazla olduğu ve imalat için gerekli malzemenin temin edileceğine ilişkin proforma fatura ile fatura ibraz edildiğinden bu hususun şikayetçinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına gerekçe gösterilmesinin yerinde olmadığı anlaşılmıştır.

c) Şikayetçinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmesinde “Özel 10K” poz numaralı otomatik yana kayar kapı motoru ve ekipmanları için teklif edilen bedelin idarece yaklaşık maliyet hesabında öngörülen bedelden çok düşük olduğu ayrıca her parsel için 1 adet istenilmesine karşın şikayetçi tarafından her parsel için 4 adet hesaplanması  gerekçe gösterilmiştir.

Bu konuda şikayetçi tarafından; idarece bahsedilen imalatın, ihale dokümanının bir parçası olarak isteklilere verilen  “İnşaat İşleri Teknik tarifler” başlıklı dokümanda belirtilen “Özel 10K” poz numaralı otomatik yana kayar kapı motoru ve ekipmanları ile ilgili olmadığı, bu fiyatın “Özel Ç1” pozu ile tarif edilen Otomatik Yana Kayar Bahçe Motoru çim sulama tesisatı ve ekipmanlarına (fıskiye, basınç ve saat ayar motoru, hortum kelepçe vana vb.)  ait olduğu, proforma faturanın da çim, ağaç ve çiçek ekimi ile iştigal eden firmadan alındığı,  bahçe kapısının çeşitli demir işleri içinde açıklandığı iddia edilmektedir.

Yapılan incelemede; incelenen ihalede her parselde birer adet olmak üzere adet olmak üzere toplam 3 (üç ) adet Otomatik Yana Kayar Bahçe Kapısı yapılması gerektiği anlaşılmıştır.

İhale dokümanı kapsamında isteklilere verilen İnşaat İşleri Mahal Açıklamaları ve Teknik Detaylar başlıklı dokümanın 20 nci sayfasında, “ Özel 10K- Otomatik Yanakayar Kapı Motoru ve Ekipmanları” başlığı altında (detay resimleri projesinde yer alan) 400×160 cm boyutlu otomatik yanakayar bahçe kapısının motor özeliklerine ilişkin düzenleme yapıldığı,

Ayrıca, idare tarafından isteklilere verilen iş kalemleri pursantaj oranları listesinde A-B-C Blok, D-E Blok ve F-G Blok  Çevre Tanzim İmalatları listesinin 25 inci sırasında iş kaleminin poz numarası ve adının “Özel 10K Otomatik Yana Kayar Bahçe Motoru ve Ekipmanları”  şeklinde belirtildiği,

Şikayetçinin teklifine ilişkin açıklamasında, anılan bloklar için söz konusu imalat kaleminin A-B-C, D-E ve F-G Blok, Çevre Tanzimi İmalatları Listesinde “ ÖZEL Ç1- Otomatik Yana Kayar Bahçe Motoru ve Ekipmanları” başlığı altında 24 üncü sıralarda 4’er adet ve 315,18 YTL/adet birim fiyatla hesaba katıldığı,

İncelenen ihalede imalat kalemleri ağırlık (pursantaj) oranları listesinde poz numarasının “Özel 10K” şeklinde belirtilmesine karşın, şikayetçi tarafından idareye sunulan açıklamada aynı sırada yer alan imalat için “poz numarasının Özel Ç1” şeklinde belirtildiği,

İdarenin teknik şartnamede “Özel 10K” poz numarasıyla kodladığı iş kaleminin adı ile bu iş kaleminin pursantaj listesindeki adının birbirinden farklı olduğu, teknik şartnamede  “ Özel 10K- Otomatik Yanakayar Kapı Motoru ve Ekipmanları” denilirken pursantaj listesinde “Kapı Motoru” ifadesinin yerine “Bahçe Motoru” denildiği,

Şikayetçi tarafından her parselde çevre imalatları bölümünde “ÖZEL Ç1” poz numarasıyla 4’er adetlik imalat öngörüldüğü ve bu imalata ilişkin diğer çevre düzenlemesi imalatlarının da aralarında bulunduğu proforma fatura sunulduğu,

anlaşılmıştır.

İtirazen şikayet dilekçesinde; “Özel Ç1” pozuyla fiyatlandırılan imalatın çim sulama tesisatı ve ekipmanlarına ilişkin (fıskiye, fıskiyelerin tazyikli çalışmasını ve saat ayar motoru, hortum kelepçe, vana vb. ) imalatlara ilişkin olduğu ve çevre düzenlemesi imalatları içerisinde proforma faturanın sunulduğu, otomatik yana kayar kapı motorunun demir işleri (perforje kapıya ait olduğundan) içerisinde değerlendirildiği belirtilmektedir.

Bahçe kapısının, demir aksamının 23.202 poz numaralı imalat içinde değerlendirilmesinin yerinde olduğu, ancak ihale dokümanında kapının demir işlerinine giren kısmının dışında motor için “Özel-10K” poz numarasıyla “Otomatik Yanakayar Kapı Motoru ve Ekipmanları” için ayrı bir tarif yapıldığı dikkate alındığında kapı motorunun 23.202 poz numaralı imalat kalemi içinde gösterilmesinin uygun olmayacağı açıktır. Kaldı ki perforje demir işleri için sunulan proforma faturada kapı motoruna ilişkin bir açıklama bulunmamaktadır.

Bununla birlikte, şikayetçinin  imalat listesinde “Özel 10K” poz numarasının yer aldığı sırada Özel-Ç1 poz numaralı yer alan imalat için her bir parselde toplam 1.260,00 YTL bedel öngördüğü, idarece yapılan yaklaşık maliyet hesabında ise 1.937,02 YTL maliyet öngörüldüğü, bu maliyetin toplam teklif bedeli içerisindeki payının incelenen ihalede teklif sıralamasını değiştirecek mertebede olmadığı, bu nedenle şikayetçinin Özel 10K poz numaralı imalat için yaptığı açıklama yeterli olmasa dahi bu hususun şikayetçinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesine gerekçe teşkil etmeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.

d) Şikayetçinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmesine ilişkin gerekçeler arasında, çelik kapı için öngörülen bedellerin aşırı düşük olduğu hususuna yer verilmiştir.

Şikayetçi tarafından, idareye sundukları çelik kapı fiyatının, piyasadaki en kaliteli çelik kapı fiyatlarına ait olduğu ve kullanılacak çelik kapıların TSEK, Almanya WK4 Belgesi ve ISO 9001:2000 belgesine sahip olduğu iddia edilmektedir.

Şikayetçi tarafından idareye sunulan fiyat açıklamalarına ilişkin belgelerde “Özel 5K” poz numaralı “Çelik Kapı Yapılması ve Montajı” isimli imalat kalemi için kar dahil 315,18 YTL/adet birim fiyat öngörüldüğü ve anılan imalatın maliyetine ilişkin olarak sunulan proforma faturada 267,90 YTL maliyet öngörüldüğü belirlenmiştir.

İdarece yaklaşık maliyet hesabında esas alınan piyasa araştırmasında alınan üç teklifin ortalamasından elde edilen tutara % 25 müt. karı eklenerek (2008 yılı fiyatlarıyla) 867,19 YTL birim fiyatla toplam 68 kapı için 58.968,92 YTL yaklaşık maliyet hesaplandığı anlaşılmıştır.

Şikayetçi tarafından anılan imalat kaleminin miktarının toplam 107 adet öngörüldüğü ve 33.724,26 YTL toplam bedel öngörüldüğü belirlenmiştir.

Şikayetçi tarafından teklifine ilişkin olarak öngördüğü maliyetin poforma fatura ile tevsik edildiği, ayrıca idarece öngörülen imalat miktarından fazla sayıda imalat öngörülerek teklif oluşturulduğu anlaşılmıştır.

Bu nedenle, teknik şartnamede tarifi yapılan sözkonusu imalat kaleminin, firmalarına maliyetine ilişkin proforma fatura sunan şikayetçinin teklifinin, imalatın istenilen kalitede bu fiyata yapılamayacağı kanaati oluştuğundan bahisle teklifin, aşırı düşük teklif olarak belirlenmesine gerekçe gösterilmesi yerinde görülmemiştir.

e) Şikayetçinin teklifinin uygun görülmeme gerekçeleri arasında yer aran şartnamede Özel 2aK- Alçı Dökümlü Kartonpiyer,  Özel 2bK- Alçı Dökümlü Çıta ve Özel 2cK- Alçı Dökümlü Kartonpiyer Göbek poz numaralarıyla tarif edilen iş kalemlerine ilişkin olarak;

İdarenin yaklaşık maliyet hesabına esas metrajlarda; “Özel 2aK” poz numaralı “Alçı Dökümlü Kartonpiyer” miktarının A-B Blokta: 1883,08 MT, C-Blokta: 1093,500 MT, D-E Blokta:2.536,64 MT, F-G Blokta 2.536,64 MT olmak üzere toplam 8.049,86 MT olarak hesaplanıp  31.313,96 YTL (2008 YBF 33.3493,67 YTL) yaklaşık maliyet hesaplandığı; Şikayetçi tarafından ise, A-B Blokta: 219,14, C-Blokta: 126,46 , D-E Blokta: 219,140 ve  F-G Blokta 219,140 MT olmak üzere toplam 783,88 MT imalat miktarı hesaplandığı ve 22,06 YTL birim fiyatla toplam 17.292,39 YTL birim fiyat teklif edildiği anlaşılmıştır.

Şikayetçinin hesapladığı imalat miktarının yaklaşık maliyet hesabında esas alınan imalat miktarından yaklaşık 10 kat düşük olmasına karşın şikayetçinin öngördüğü birim fiyatın idarenin hesapladığı yaklaşık birim fiyattan yaklaşık 5,5 kat yüksek olduğu görülmüştür.

Bu farkın nedeni belirlenememiş olmakla birlikte, sözkonusu imalatlar için şikayetçi tarafından teklif edilen toplam bedel ve idarenin yaklaşık maliyet hesabında güncellenmiş birim fiyatlara göre öngörülen toplam bedel dikkate alındığında sözkonusu alçı esaslı imalat kalemlerine idarece yaklaşık 33.3493,67 YTL maliyet öngörüldüğü, şikayetçinin ise 17.292,39 YTL bedel öngördüğü belirlenmiştir.

Sözkonusu imalatların niteliği dikkate alındığında, yaklaşık maliyette öngörülen maliyet toplamı ile istekli tarafından teklif edilen toplam bedel arasındaki farkın piyasa şartları içerisinde olabilecek bir fark olduğu, şikayetçinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesine söz konusu imalat kalemlerinin gerekçe gösterilmesi yerinde görülmemiştir.

Şikayetçinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına gerekçe olarak gösterilen diğer imalatlardan peyzaj bahçe bitkilerinde şikayetçinin ihale dokümanında belirtilen poz numaralarına bağlı kalmadığı, örneğin A-B-C Bloklarında idarece 15 kalem çeşitli bitki dikimi öngörülmüşken şikayetçinin 9 kalem bitki dikimine ilişkin bedel öngördüğü; ancak sözkonusu imalatların yaklaşık maliyetteki toplam tutarının 3.112,50 YTL olduğu, şikayetçinin ise peyzaj bitkileri için toplam 2.253,67 YTL bedel öngördüğü, ayrıca söz konusu imalat kalemlerinin toplam imalattaki ağırlık oranının oldukça düşük olduğu, maliyet öngörülmeyen kalemlerden kaynaklanacak farkın müteahhit karı ve genel giderler payı kapsamında değerlendirilebileceği, bu nedenle peyzaj bitkileri için idare ile şikayetçi tarafından farklı bedel ve miktar öngörülmesinin teklifin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesine gerekçe gösterilmesinin uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Şikayetçinin teklifine ilişkin açıklamalarının uygun görülmeme gerekçeleri arasında sayılan “Analiz 26.622/AMK” poz numaralı “ 2 cm kalınlıkta Bergama gri granit merdiven basamağı kaplaması yapılması” imalat kalemi için şikayetçi tarafından C Blok için 55 m2,  A-B, D-E ve F-G bloklarında her bir grup için 144,55 m2 olmak üzere toplam 488,65 m2, imalat öngördüğü; yaklaşık maliyet hesabında ise A-B Blok için 336,00 m2, C Blok İçin  129,60 m2, DE ve FG Bloklar için 259,20 m2 olmak üzere toplam 984,00 m2 imalat öngörüldüğü tespit edilmiştir.

İdarece, yaklaşık maliyet hesabında C Blok, A-B Blok ve  D-E Blok (D-E ve F-G Bloklar birbirine eşit) Ana Grup İnşaat İmalat miktarları birbirinden farklı belirlenmesine karşın şikayetçi tarafından C Blok hariç tüm blokların Ana Grup İnşaat İmalatları için aynı miktarları esas aldığı görülmüştür.

Bunun doğal sonucu olarak, bazı imalat kalemlerinde şikayetçi tarafından hesaplanan imalat miktarı, idarece hesaplanan miktardan (eksik veya fazla) farklılık göstermektedir.

Şikayetçinin teklif bileşenlerine ilişkin açıklaması ekinde yer alan metraj cetvellerinde imalat kalemlerinin miktarları ve birim fiyatlarında idarece yaklaşık hesabında kullanılan metraj ve birim fiyatlar arasında farklılıklar olmasının olağan bir durum olduğu ve bazı kalemlerde şikayetçi tarafından hesaplanan imalat miktarlarının idareninkinden yüksek olmasına karşın, bazı kalemlerde düşük olduğu görülmüştür.

Şikayetçinin açıklamasının uygun görülmeme gerekçelerine konu imalat kalemleri birlikte değerlendirildiğinde; teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına gerekçe gösterilen imalat kalemlerinin firmalarına maliyetlerin, fatura veya proforma fatura sunarak tevsik edildiği, ayrıca bazı imalat kalemlerinde idarece yaklaşık maliyet hesabında esas alınan miktarlardan fazla miktar öngörülmesinin teklifi aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmesine gerekçe teşkil etmeyeceği gibi teklifin aşırı düşük olup olmadığına ilişkin değerlendirmede istekli lehine değerlendirebilecek bir durum oluşturduğu, bunun yanında idarece yaklaşık maliyet hesabında öngörülen imalat miktarından daha az miktar öngörülen veya maliyeti toplam maliyet içerisinde çok küçük oranlara sahip bazı imalat kalemlerinde proje okunmasından kaynaklanan hatalar nedeniyle bedel öngörülmeyen imalat kalemlerinin maliyetlerinin, idareden daha fazla imalat miktarı öngörülen diğer imalat kalemlerindeki fazla tutarla karşılanabilecek mertebede olduğu anlaşılmıştır.

Ayrıca şikayetçinin teklifinde belgeleri sunularak açıklanan maliyetler üzerinden hesaplanan müteahhit karı ve genel giderler için öngörülen tutar da dikkate alınıp teklif bir bütün olarak değerlendirildiğinde şikayetçinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak belirlenerek değerlendirme dışı bırakılmasında isabet görülmemiştir.

Yukarıda yapılan tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde; şikayetçinin teklif bileşenlerine ilişkin açıklamaları ve ihale komisyon kararında şikayetçinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılma gerekçeleri birlikte değerlendirildiğinde; şikayetçinin  teklif bileşenlerine ilişkin açıklamalarının yeterli görülmeyerek 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesine göre aşırı düşük olduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması işleminde isabet görülmemiştir.

Diğer yandan, şikayetçinin, idare görevlileri tarafından ihale sürecinde firmalarınca teklif bileşenlerine ilişkin açıklama yapılmaması hususunda kendilerinin uyarıldığı iddiasının ihale işlem dosyası üzerinden incelenmesi mümkün değildir.

Şikayetçinin Çermik Noterliği nezdinde 25.07.2008 tarih ve 1546 yevmiye numarasıyla ihalenin bırakılacağı firmanın adı da zikredilerek düzenlenen ihtarnamenin, idarenin yanlı uygulama yaptığına/yapacağına karine teşkil etmeyeceği, keza teklifler açıldıktan sonra ihalenin hangi istekli üzerinde kalacağına ilişkin öngörüde bulunulmasının mümkün olduğu, kaldı ki firmalarınca teklif edilen bedelin aşırı düşük teklif olarak belirlenmesi nedeniyle kendi tekliflerinin uygun görülmemesi halinde ihalenin geçerli teklif veren isteklilerden aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulmayan en düşük teklifi veren istekli üzerine bırakılmasının beklenen bir sonuç olduğu ortadadır.

Şikayetçi tarafından, idare yetkililerinin varlığı iddia edilen bu eyleminin suç teşkil edeceği açık olmakla birlikte; şikayetçinin başvurusu dilekçesi ekinde  idare görevlilerince firmaların bu yönde bir baskı yapıldığına kanaat oluşturacak nitelikte herhangi bir bilgi, belge, tanık beyanı vs. gibi  dayanak bulunmamaktadır.

Bu çerçevede, idare görevlilerinin ihale sürecinde firmalarını arayarak tekliflerine ilişkin açıklama yapılmaması hususunda uyarıldığı iddiası hakkında Cumhuriyet Savcılığına bildirimde bulunulmasına gerek görülmemiştir.

Ancak, Kurulun bu kararının, konusu suç teşkil eden bu iddia nedeniyle şikayetçi tarafından Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulmasına engel olmayacağı, diğer yandan idare görevlilerinin de şikayetçinin bu iddiası karşısında gerekli görülmesi halinde yasal yollara başvurulmasına engel teşkil etmeyeceği açıktır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, şikayetçinin teklifinin değerlendirmeye alınması ve bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle;

4734 sayılı Kanunun 56 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi gereğince düzeltici işlem tesis edilmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

İdarenin şikayetin reddine ilişkin kararında, şikayetçinin teklif bileşenlerine ilişkin açılamalarının uygun görülmeme gerekçeleri arasında 23.014 poz numaralı ve 23.015 poz numaralı nervürlü beton çelik çubuğunun bükülmesi yerine konulması iş kalemleri için şikayetçinin öngördüğü bedellerin aşırı düşük olduğu hususuna yer verilmiştir.

Şikayetçi tarafından öngörülen birim fiyatların piyasa şartlarına göre değerlendirilmesi ve şikayetçinin anılan imalat kalemleri için öngördüğü toplam maliyetin irdelenmesi gerektiği açıktır. Anılan pozlardaki işler için şikayetçi tarafından Kartal Demir San. Tic. Ltd. Şti.’nden alınan proforma faturanın sunulduğu; söz konusu proforma faturada 23.014 poz numaralı iş için (malzeme, taşıma, işçilik vb. giderler dahil) 838,37 YTL/ton, 23.015 poz numaralı iş için 792,49 YTL/ton birim fiyat öngörüldüğü görülmüştür.

Ayrıca, Diyarbakır S.Nazif Vergi Dairesine kayıtlı Adnan GÖKALP’ten alınan 01.07.2008 tarih ve A-18034 seri-sıra nolu faturanın sunulduğu; söz konusu faturada 8-20 mm arası muhtelif inşaat demirinin 735,00 YTL/ton birim fiyatla şikayetçi adına fatura edildiği görülmüştür.

Diğer yandan, idarece yaklaşık maliyetin hesaplanmasında Bayındırlık Birim Fiyat Analizi esas alınan imalat kalemlerinde 2007 yılı Bayındırlık Birim Fiyatlarının esas alındığı ve bu fiyatların 1,065 katsayısıyla güncellendiği; bu uygulama sonucunda yaklaşık maliyet hesabında 23.014 poz numaralı “8-14 mm nervürlü beton çelik çubuğunun bükülmesi yerine konulması” işi ile 23.015 poz numaralı “14-28 mm nervürlü beton çelik çubuğunun bükülmesi yerine konulması” işleri için öngörülen birim maliyetlerin (nakliye hariç) 1.545,91 YTL/ton ve 1.463,04 YTL/ton olduğu anlaşılmıştır.

Kardemir A.Ş.’nin resmi internet sitesinde yapılan incelemede şikayetçinin sunduğu fatura tarihinde (01.07.2008 günü) geçerli olan 12-22 mm arası nervürlü demir fiyatının 1.601,69 YTL/ton olduğu; ihale ilan tarihinde 1.516,95 YTL ihale tarihi itibariyle geçerli fiyatın ise 1.661,02 YTL olduğu görülmüştür.

İsteklilerin, tekliflerini ihale tarihinde piyasa şartlarına göre sunması gerektiğinden, tekliflerin değerlendirilmesi veya itirazen şikayet başvurusunun incelenmesi sürecinde beton çeliği fiyatlarında oluşan önemli artış veya eksilişlerin şikayetçi veya bir başka istekli lehine veya aleyhine sonuç doğuracak şekilde değerlendirilmesinin uygun olmayacağı açıktır.

Şikayetçinin teklifinin aşırı düşük olup olmadığına ilişkin değerlendirme yapılabilmesini teminen, idarenin hesapladığı 23.014 ve 23.015 poz numaralı imalat miktarları ile ihale tarihindeki beton çeliği fiyatları baz alınarak işçilik ve nakliye hariç yaklaşık bir hesap yapıldığında, sözkonusu imalatlarda kullanılacak nervürlü beton çeliğinin ihale tarihi itibariyle Kardemir A.Ş. fiyatlarına göre sadece malzeme maliyetinin 765.668,76 YTL olduğu, buna karşın şikayetçinin sözkonusu imalatlar için nakliye işçilik ve montaj dahil toplam 437.021,82 YTL fiyat öngördüğü anlaşılmaktadır.

Şikayetçi tarafından bahse konu imalat kalemleri için hesaplanan imalat miktarı, idarece hesaplanan miktardan yaklaşık yüzde 15 mertebesinde fazla ise de, şikayetçinin fiyatına işçilik, montaj ve nakliye dahil olduğundan bu fark yapılan mukayesede dikkate alınmamıştır.

Şikayetçi tarafından sunulan gerek demir faturasında yer alan bedeller, gerekse işçilik nakliye dahil olarak 23.014 ve 23.015 poz numaralı imalat için alınan proforma faturada teklif edilen bedellerin, piyasayı belirleyen üretici konumunda olan Kardemir A.Ş.’nin satış fiyatlarının yarısından daha düşük olmasının piyasa ve rekabet şartları ile açıklanabilmesi mümkün değildir.

Şikayete konu ihalede ihale konusu işin toplam bedeli içerisinde (yaklaşık maliyet hesabında toplam maliyetin yaklaşık % 10’u) önemli bir paya sahip olan sözkonusu imalat kalemlerinde, şikayetçinin piyasa rayiçlerine göre çok düşük bedeller öngörüldüğü açıktır.

Bununla birlikte; şikayetçinin metraj hesaplarında idarenin metraj hesaplarıyla önemli farklılık gösteren kalemler bulunduğu; örneğin, şikayetçi tarafından “Analiz 26.622/AMK” poz numaralı imalat için öngörülen miktarın, idarenin yaklaşık maliyet hesabında esas aldığı miktardan önemli ölçüde düşük olduğu, bu durumun şikayetçinin teklif bedelinin kendi birim fiyatlarına göre toplamda 46.835,34 YTL düşük kalmasına neden olduğu anlaşılmıştır.

Şikayetçinin teklif bileşenlerine ilişkin açıklaması hakkında tespit edilen hususular birlikte değerlendirildiğinde; toplam maliyette önemli paya sahip 23.014 ve 23.015 poz numaralı imalatlar için öngörülen bedellerin piyasa fiyatlarına göre çok düşük olduğu, bunun yanında şikayetçinin teklif bileşenlerine ilişkin açıklamasında öngörülen imalat miktarlarının idarece proje üzerinden hesaplanan imalat miktarlarına göre birçok kalemde önemli mertebede farklılıklar (eksik/fazla) bulunduğu dikkate alındığında bu durumun şikayetçinin teklif bedelinin sağlıklı belirlenmediğini gösterdiği ve ihale komisyonunca şikayetçinin teklif bileşenlerine ilişkin açıklamasının uygun görülmemesinde isabetsizlik bulunmadığı değerlendirildiğinden şikayetin uygun bulunmadığına karar verilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.

Dr. Hasan GÜL                                                                                  Bahattin IŞIK

      Başkan                                                                                           Kurul Üyesi

 
 

KARŞI OY

            Şikayete konu ihalede yaklaşık maliyetinin tespitinde 2007 yılı Bayındırlık Birim Fiyatları baz alınarak 1,065 katsayısıyla güncellenmesi yoluna gidildiği, bu suretle 23.014 ve 23.015 poz numaralı imalatlar için öngörülen yaklaşık birim maliyetlerin (nakliye hariç) 1.545,91 YTL/ton ve 1.463,04 YTL/ton olduğu, buna karşın ihale ilan ve ihale tarihlerindeki Kardemir A.Ş.’nin beton çeliği fiyatlarının ihale ilan tarihinde 1.516,95 YTL, ihale tarihi itibariyle geçerli fiyatın ise 1.661,02 YTL olduğu belirlenmiştir.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin tespitine ilişkin 9 uncu maddesinde;

“ İdarelerce, ihale konusu yapım işine ait yaklaşık maliyet;

a) Kamu idarelerince belirlenmiş, işin niteliğine uygun yapı yaklaşık maliyetlerinden, rayiçlerinden ve birim fiyatlarından,

b) İlgili meslek odaları, üniversiteler veya benzeri kuruluşlarca belirlenen fiyatlardan,

c) Yüklenici veya alt yüklenici olarak faaliyet gösteren konusunda deneyimli kişi ve kuruluşlardan alınacak yapı maliyet fiyat ve değerlerinden,

d) İdarenin piyasa araştırmasına dayalı fiyat tespitlerinden,

e) (Ek:  22/06/2005 – 25853 R.G. / 2 md.) İhaleyi yapan idare veya diğer idarelerin daha önce gerçekleştirdiği benzer yapım işlerinin sözleşmelerinde ortaya çıkan fiyatlardan,

Biri veya birkaçı birlikte kullanılmak ve gerekli diğer fiyat araştırmaları yapılmak  suretiyle belirlenir.

Kamu idarelerine ait yapı yaklaşık maliyetlerinin, birim fiyatların, rayiçlerin ve fiyat analizlerinin yapılacak iş veya iş kaleminin niteliğine uymadığı, işin yapım tekniği ile ilgili teknolojik aşamayı ve/veya gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmadığı durumlarda, söz konusu fiyat ve analizler esas alınmaz, idarece yapılacak gerçekçi maliyet analiz ve tespitleri kullanılır.

…. ” hükmü yer almaktadır.

Anılan Yönetmeliğin birinci fıkrası uyarınca Bayındırlık Birim Fiyatlarına göre yaklaşık maliyet belirlenmesi mümkündür.

Ancak, anılan Yönetmelik maddesinin ikinci fıkrasında, kamu idarelerine birim fiyatların gerçek piyasa rayiçlerini yansıtmadığı durumlarda sözkonusu analizlerin esas alınmayacağı, idarece yapılacak gerçekçi maliyet analiz ve tespitlerinin kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.

İhale konusu yapım işine ait imalat kalemleri arasında önemli bir paya sahip olan 23.014 ve 23.015 poz numaralı imalatların ana malzemesi olan ve yapı maliyetinin önemli bir kısmını oluşturan ve gerek yaklaşık maliyetin, gerekse isteklilerce teklif bedellerinin belirlenmesinde ihmal edilmeyecek mertebede etkisi bulunan beton çeliğinin ihale onay ve ihale tarihleri arasındaki fiyatlarının, idarece yaklaşık maliyette esas alınan malzeme fiyatlarından yaklaşık iki kat artış olmuşken, yaklaşık maliyetin gerçekçi piyasa şartlarına göre güncellenmeksizin ihaleye çıkıldığı anlaşılmıştır.

Yapım işleri ihalelerinde, aşırı düşük tekliflerin belirlenmesine ilişkin sınır değer hesabında en önemli parametre olan yaklaşık maliyet tutarını önemli ölçüde değiştirecek olan bir imalat kaleminin en önemli maliyet bileşeni olan malzemesinin gerçekçi piyasa fiyatlarının dikkate alınmaması, gerek aşırı düşük tekliflerin belirlenmesine ilişkin sınır değer tespitini, gerekse tekliflerin değerlendirilmesini doğrudan etkileyecek bir durumdur.

Bu itibarla, aşırı düşük tekliflerin belirlenmesi için yapılan sınır değer hesabının en önemli parametresi olan yaklaşık maliyetin, bütün isteklilerin teklif bedelleri belli olduktan sonra belli kabul ve takdir hakkı kullanılarak güncellenmesinin ihale kararını sakat edeceği düşünüldüğünden; bu aşamada yaklaşık maliyetin ihale tarihi itibariyle güncellenerek ihale sürecine devam edilmesi yönünde düzeltici işlem kararı alınmasının ve mevcut şartlar altında ihalenin sağlıklı şekilde sonuçlandırılmasının mümkün olmadığı düşüncesiyle ihale kararı ve ihale işlemlerinin iptaline karar verilmesi gerektiği görüşüyle, çoğunluk kararına katılmıyorum.