Anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen bir yapım işi ihalesinde, aşırı düşük teklif olarak belirlenen teklif sahibi isteklilerin idareye sunacakları açıklama kapsamında başkaca belge sunup sunmayacakları (KİK)

İzmir İl Özel İdaresi Yapı İşleri ve İmar Daire Başkanlığıtarafından 25.04.2012 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “Kınık 16 Derslikli Anadolu Lisesi İnşaatı” ihalesine ilişkin olarak Tabanlı İnşaat Kimya ve Gıda Ltd. Şti.nin 29.06.2012 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin 09.07.2012 tarihli yazısı ile reddi üzerine başvuru sahibince  16.07.2012 tarih ve 25112 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 16.07.2012 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuştur.

            Başvuruya ilişkin olarak 2012/2703 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle: şikâyete konu ihalede tekliflerinin idarece aşırı düşük teklif olarak tespit edildiği, belirlenen süre içerisinde 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatı göz önüne alarak hazırlamış oldukları açıklamaları idareye sundukları ancak açıklamaların uygun görülmeyerek tekliflerinin değerlendirme dışı bırakıldığı, idarenin aşırı düşük teklif açıklamasına yönelik yapmış olduğu değerlendirmelerin mevzuata aykırı olduğu ve tekliflerinin geçerli kabul edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

            Şikayet konusu ihalenin 16 derslikli Anadolu Lisesi yapımı işi olduğu, inşa edilmesi planlanan okulun B+Zemin+3 kattan oluştuğu ve toplamda yaklaşık 5700 m² inşaat alanına sahip olduğu,

Anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale edilen söz konusu yapım işinde idarece toplam 38 iş kaleminin açıklama istenecek iş kalemi/iş grubu olarak belirlendiği anlaşılmaktadır.

            İdarece geçerli teklifler üzerinden yapılan aşırı düşük teklif sınır değeri hesabında, sınır değerin 2.849.066,70.-TL olarak belirlendiği;

Teklif bedeli idarece belirlenen sınır değerin altında olduğu görülen 5 istekliden 01.06.2012 tarihli yazılarla tekliflerine ilişkin olarak yazılı açıklama talep edildiği, söz konusu yazılar ekinde 2 sayfadan oluşan açıklama istenecek iş kalemleri/grupları listesi, 1 sayfadan oluşan açıklama istenilmeyen analiz girdileri listesi, 2 sayfadan oluşan açıklama istenecek analiz girdileri listesi ile sıralı analiz girdileri listesine ve örnek analiz formatına yer verildiği görülmüştür.

Buna göre idarece açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen toplam 38 iş kaleminden 34 adedinin inşaat imalatları iş grubu içinde yer aldığı, geriye kalan 4 adedinin ise tesisat iş gruplarına ilişkin olduğu,

İdarece açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen inşaat imalatları içerisinde, 3 iş kaleminin özel poz olarak belirlendiği, bu imalatlardan ikisinin başvuru sahibinin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına gerekçe teşkil eden Özel-NAK1 ve Özel-NAK2 poz numaraları adı altında nakliye giderlerine dair olduğu anlaşılmıştır.

İki isteklinin idarece öngörülen süre zarfında tekliflerine ilişkin yazılı açıklama sunmadığı ve tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği, 3 istekli tarafından sunulan aşırı düşük teklif açıklamalarının ise idarece yeterli görülmediği ve söz konusu tekliflerin değerlendirme dışı bırakıldığı ve ihalenin sınır değerin üzerindeki ilk teklifi sunan istekli üzerinde bırakılmasına karar verildiği tespit edilmiştir.

Başvuru sahibi Tabanlı İnşaat Kimya ve Gıda Ltd. Şti.nin 2.796.900,00.-TL bedel içeren teklifine ilişkin sunmuş olduğu açıklamalar, idarece 01.06.2012 tarihli yazı ekinde verilen listeler ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45 inci maddesi çerçevesinde incelenmiştir.

Tabanlı İnşaat Kimya ve Gıda Ltd. Şti.nce teklifine ilişkin sunmuş olduğu açıklamalarda,

Açıklama istenilen iş kalemleri teklif fiyatı toplamı              :           2.770.060,64.-TL,

Açıklama istenilmeyen iş kalemleri teklif fiyatı toplamı       :                26.839,36.-TL olarak belirlenmiştir.

Adı geçen istekli tarafından açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen inşaat imalatlarından, özel poz numaralı imalatlar haricindeki, poz numaraları belirtilen 35 adet imalat kalemi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yayımlanan birim fiyatların kâr ve genel gider hariç tutarına %10 oranında kâr ilave ederek teklifini hazırladığı ve 35 iş kalemi için bu şekilde yapılan açıklamanın 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatına uygun olduğu anlaşılmıştır.

Açıklama istenilecek iş kalemleri içinde yer alan Özel-Y poz numaralı “650 derece dayanıklı yanmaz yangın kapısı T45 (Panik kol dahil)” iş kalemi için malzeme ve montaj bedeli ile nakliye bedelinin ayrı ayrı gösterildiği 1.560,00.-TL birim fiyata tekabül eden tutarda proforma fatura alındığı, bu  bedele %10 oranında kâr ilave edilerek, söz konusu Özel-Y poz numaralı “650 derece dayanıklı yanmaz yangın kapısı T45 (Panik kol dahil)” iş kalemine ilişkin birim fiyatın oluşturulduğu ve bu şekilde yapılan açıklamanın 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatına uygun olduğu anlaşılmıştır.

İdarece başvuru sahibinin açıklamalarının uygun görülmeme gerekçesi olarak ileri sürülen Özel-NAK1 ve Özel-NAK2 poz numaraları nakliye giderleri için yapmış olduğu açıklamalar irdelendiğinde:

İdarece gönderilen ihale işlem dosyasından, Özel-NAK1 poz numaralı nakliye bedelinin çevre tanzimi iş grubunda yer aldığı, Özel-NAK2 poz numaralı nakliye bedelinin ise bina inşaatı (subasman altı ve subasman üstü) iş grubu içerisinde yer aldığı anlaşılmaktadır.

Başvuru sahibince bu 2 özel poz numaralı nakliye kalemine ilişkin yapılan açıklamalar incelendiğinde:

Söz konusu istekli tarafından Özel-NAK1 poz numaralı nakliye bedeli için 45.000,00.-TL, Özel-NAK2 poz numaralı nakliye bedeli için ise 90.000,00.-TL bedel öngörülmüştür.

İstekli tarafından, nakliyeye tabi olan malzemelerin temin yerleri belirtilerek, bu yerlerin işin yapılacağı yere olan uzaklığı nakliye mesafesi olarak dikkate alınmıştır.

Özel-NAK1 poz numaralı nakliye bedeline ilişkin düzenlenen analizde:

Çimento, kum-çakıl, demir ile mermer pirinci nakli, çevre tanziminde nakliyeye konu edilecek nakliye kalemleri olarak belirlenmiş, bu kalemlerin nakline ilişkin olarak birim fiyatlar oluşturulmuş ayrıca bu birim fiyatlar alt analiz olarak sunulmuş, analize diğer nakliye giderleri altında maktuen 25.000,00.-TL’lik ayrıca bir rezerv gider kalemi ilave edilmiştir.

Özel-NAK2 poz numaralı nakliye bedeline ilişkin düzenlenen analizde:

19x19x8,5ve 19x19x13,5 ebadındaki tuğla, kiremit, çimento, kireç, kum-çakıl ile demir nakli, bina inşaatında nakliyeye konu edilecek nakliye kalemleri olarak belirlenmiş, bu kalemlerin nakline ilişkin olarak birim fiyatlar oluşturulmuş ayrıca bu birim fiyatlar alt analiz olarak sunulmuş, analize diğer nakliye giderleri altında maktuen 27.000,00.-TL’lik ayrıca bir rezerv gider kalemi ilave edilmiştir.

Her iki nakliye kalemine ilişkin teklif edilen fiyatların tespitinde öncelikle imalat kalemlerine ilişkin belirlenen metrajlar dikkate alınmak suretiyle, nakliyeye konu malzemenin o imalat kalemi içerisindeki miktarı ilgili analizine/alt analizine uygun olacak şekilde tespit edilmiş; birden çok kalemin içinde aynı nakliye kaleminin yer alıp almadığı da dikkate alınmak suretiyle, nakliyeye tabi her bir malzemenin metrajı hesaplanmış; 2012 yılı için 176 olarak belirlenen K katsayısı ve malzemenin temin yeri ile inşaat sahası arasındaki mesafeye göre hesaplanmış taşıma formülü kullanılmak suretiyle, nakliyeye tabi her bir malzeme için ayrı ayrı alt analiz olarak sunulmuştur.

Bu alt analizler dikkate alınmak ve alt analizlerde her bir malzemenin nakli için %25 oranında kâr ve genel gider ilave edildiği halde, %30 a yakın oranda yeniden kâr ve genel gider eklenmek suretiyle Özel-NAK1 poz numaralı nakliye bedeli ile Özel-NAK2 poz numaralı nakliye kalemlerinin analizi oluşturulmuş, her iki kaleme de nakliyeye tabi olup da öngörülmeyen malzemelerin bulunması ihtimaline karşı makul karşılanabilecek miktarda ilave gider kalemi konulduğu görülmüştür.

Dolayısıyla idarenin nakliye kalemlerine ilişkin olarak, başvuru sahibinin açıklamalarını uygun görmeme gerekçelerinin yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinin son fıkrasında; “İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

            Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasında “İhale komisyonu verilen tekliflerden teklif fiyatı, Kurum tarafından belirlenen hesaplama yöntemine göre yapılan hesaplama sonucunda ortaya çıkan aşırı düşük teklif sınır değerinin altında olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenlere ilişkin;

             a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

             b) Teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

             c) (a) ve (b) bentlerinde belirtilen analizlerin girdi maliyetlerine ilişkin bilgi ve belgeleri,

             yazılı olarak ister.”hükmüne yer verilmiştir.

            Anılan Yönetmelik’in üçüncü fıkrasında ise, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde; Kamu İhale Kurumu tarafından aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlenmiş ise ihale komisyonunun bu düzenlemeyi esas alacağı hüküm altına alınmıştır.

            Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45 inci maddesi, yapım işi ihalelerine ilişkin olup, söz konusu maddede; aşırı düşük tekliflerin tespitine ilişkin sınır değerin belirlenmesine, idarenin yaklaşık maliyeti hazırlama aşamasında yapması gereken iş ve işlemlerin neler olduğuna, teklifi belirlenen sınır değerin altında kaldığı için aşırı düşük teklif olarak değerlendirilen isteklilerden idarece ne çerçevede açıklama isteneceğine ve isteklilerin tekliflerine ilişkin yazılı açıklama kapsamında sunması gereken belgelerin neler olduğu ve nasıl sunulması gerektiğine ilişkin ayrıntılı düzenlemelere ve açıklamalara yer verilmiştir.

            Yukarıya aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen bir yapım işi ihalesinde, aşırı düşük teklif olarak belirlenen teklif sahibi isteklilerin idareye sunacakları açıklama kapsamında hesap cetveline de yer vermeleri gerekmektedir.

            Anılan Tebliğin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45.1.2 inci maddesinde

“Sınır değerin altındaki teklif sahiplerinden yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin ayrıntılar yazılı olarak istenir. Bu çerçevede; istenen açıklamanın niteliği dikkate alınarak, isteklilere beş (5) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilir.”açıklamasına,

45.1.2.1 nci maddesinde“İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.”açıklamasına yer verilmiş,

Anılan Tebliğin 45.1.3 üncü maddesinde de sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulmasının istenmeyeceği açıkça belirtilmiştir.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45 inci maddesinde yapılan düzenlemeler, yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin olarak isteklilere açıklama yapma ve belgelendirme zorunluluğu getirmekte, geriye kalan %20’lik kısmın ise, sorgulamaya konu edilmesini ve bu kapsamda yer alan kalemlere ilişkin analiz ve belgelendirme yapılmasını engellemektedir.

Ancak toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetvelinde sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemlerine yer verilmesi gerektiği açıktır.

Dolayısıyla teklifin, açıklama istenilen iş kalemleri ile açıklama istenilmeyen kalemler ile birlikte bir bütün olarak hazırlandığı dikkate alındığında; isteklilerce açıklama istenilecek kalemler ile açıklama istenilmeyecek benzer nitelikli kalemlere verilen tekliflerin birbiriyle uyumlu olması gerekmektedir. Aksi halde tekliflerin sağlıklı ve gerçekçi hazırlandığından ve sağlıklı bir rekabet ortamından bahsedilemeyeceği açıktır.

Somut olayda başvuru sahibi yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan ve idarece kendisine bildirilen iş kalemleri için 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatına uygun olacak şekilde açıklama yapmıştır.

Ancak sorgulamaya konu edilmeyen yaklaşık maliyetin %20’sini oluşturan iş kalemleri için toplam teklifinin %1’inden daha düşük bir fiyat teklif etmiştir.

Hesap cetvelinde yer alan iş kalemlerinden, açıklama istenilmeyecek iş kalemleri ile benzer nitelikli olan açıklama istenilecek iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatlar mukayese edildiğinde:

– Açıklama istenilmeyen iş kalemi olarak belirlenen 21.067 poz numaralı “12,50 metreden fazla yükseklikteki duvarlar için iş iskelesi kurulması (12,50 m. hariç)” iş kalemi için 1,00.-TL birim fiyat teklif edildiği, imalatın ilan edilen resmî birim fiyatının %25 kâr ve genel gider hariç tutarının ise 5,41.-TL olduğu,

Açıklama istenilen iş kalemleri listesinin 12 nci sırasında 21.067 poz numaralı imalata benzer bir imalatın 21.066 poz numarası adı altında yer aldığı,

Başvuru sahibinin açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen 21.066 poz numaralı “0-12,50 m arası yükseklikteki tavanlar için iş iskelesi kurulması (12,50 m dahil)” imalatına ise, ilan edilen resmî birim fiyatın %25 kâr ve genel gider hariç tutarına (3,41.-TL) kâr ilave etmek suretiyle 3,75.-TL birim fiyat teklif ettiği,

21.067 poz numaralı imalat ile 21.066 poz numaralı imalatların analizleri mukayese edildiğinde; analizi oluşturan unsurlarının birebir aynı olduğu, sadece metraj farklılıklarının bulunduğu, isteklinin malzeme ve işçilik miktarı daha fazla oluğu için fiyatı daha yüksek olan açıklama istenilmeyen iş kalemi niteliğindeki 21.067 poz numaralı imalata, olması gerekenin tam aksine, daha düşük bir birim fiyat teklif ettiği,

– Açıklama istenilmeyen iş kalemi olarak belirlenen 26.005/033A poz numaralı “40×40 cm ebadında düz yüzeyli her renk ve desende seramik yer karosu ile fugalı döşeme kaplaması yapılması (Fayans ve seramik yapıştırıcısı ile)” iş kalemi için 1,00.-TL birim fiyat teklif edildiği, imalatın ilan edilen resmî birim fiyatının %25 kâr ve genel gider hariç tutarının ise 16,90.-TL olduğu,

Açıklama istenilen iş kalemleri listesinin 22 nci sırasında 26.005/033A poz numaralı imalata benzer bir imalatın 26.006/063A poz numarası adı altında yer aldığı,

Başvuru sahibi tarafından, 26.006/063A poz numaralı “20×40 cm ebadında düz yüzeyli her renk ve desende seramik duvar karosu ile fugalı duvar ve cephe kaplaması yapılması (Fayans ve seramik yapıştırıcısı ile)” imalatına, ilan edilen resmî birim fiyatın %25 kâr ve genel gider hariç tutarına (17,84.-TL) kâr ilave etmek suretiyle 19,62.-TL birim fiyat teklif edildiği,

26.005/033A poz numaralı imalat ile 26.006/063A poz numaralı imalatların analizleri mukayese edildiğinde: her iki analizi oluşturan unsurların birbirine çok yakın olduğu, sadece analizin ana girdisi niteliğindeki düz yüzeyli karo için belirlenen rayiç bedelin farklılık gösterdiği, 26.005/033A poz numaralı imalat içerisinde bulunan karonun rayiç bedeli 10,00.-TL iken, 26.006/063A poz numaralı imalat içinde yer alan karonun rayicinin 10,35.-TL olduğu, dolayısıyla bu iki imalat arasında 18,62.-TL farklılığa sebep olacak bir hususun bulunmadığı anlaşılmıştır.

Kaldı ki açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen 26.006/063A poz numaralı imalata ilişkin analiz içerisinde 400 kg çimento dozlu harç yapılması imalatı, 10.009/MK poz numarası adı altında, bir alt analiz olarak yer almaktadır. Bu alt analizin 2012 yılı rayici ise 66,34.-TL’dir. Dolayısıyla istekli 10.009/MK poz numaralı 400 kg çimento dozlu harç yapılması imalatını 66,34.-TL üzerinden yapacağını kabul ve beyan etmiştir.

Aynı alt analizin, açıklama istenilmeyen iş kalemi olarak belirlenen ve her biri için 1,00.-TL birim fiyat teklif edildiği tespit edilen 26.021/MK, 26.206/C1, 26.702/C1, 26.751/C1 poz numaralı imalatların da birer alt analizi niteliğinde olduğu ve sadece 10.009/MK poz numaralı bu alt analizin, ilgili analizlerdeki (26.021/MK, 26.206/C1, 26.702/C1, 26.751/C1 poz numaralı) tutarının 1,00.-TL’nin çok üzerinde olduğu dikkate alındığında, 26.021/MK, 26.206/C1, 26.702/C1, 26.751/C1 poz numaralı imalatlar için 1,00.-TL olarak teklif edilen birim fiyatın, isteklinin yapacağını beyan ettiği alt analiz tutarını dahi karşılamadığı görülmüştür.

Her ne kadar açıklama yapılması istenilmeyen kalemler olsa da, söz konusu bu kalemlerin birim fiyat tarifi olarak belirlenen poz numarasına, yapım şartlarına, fen ve sanat kurallarına aykırı yapılamayacağı hususu, teklifin bir bütün olarak ve birbiriyle uyumlu olması gerektiği hususu ile bir arada ele alındığında:

Başvuru sahibinin, açıklama istenilen iş kalemleri için, poz numarasıyla atıf yapılan teknik tarifine uygun birim fiyat teklif ettiği; açıklama istenilmeyen iş kalemleri için ise kendi yapmış olduğu açıklamalarla da çelişecek nitelikte, birbiri ile uyumlu olmayan birim fiyatlar teklif ederek sonuçta aynı imalatın yapımı için farklı fiyatlar teklif edilmesi durumunun ortaya çıkmasına sebep olduğu görülmüştür.

İsteklilerce, açıklama istenilecek iş kalemlerine makul ve kabul edilebilir teklifler verilirken; açıklama istenilmeyecek iş kalemleri için, teklifi manipüle ederek, kendi beyanlarına, işin Teknik Şartnamesine, fen ve sanat kurallarına uygun olmayacak bir imalatın yapılmasını gündeme getirebilecek fiyat tekliflerinin kabulü mümkün görünmemektedir.

Kaldı ki 4734 sayılı Kanun ve bu Kanuna göre Kurumca hazırlanan ikincil mevzuatta, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin yaklaşık maliyetin %20’sini oluşturan iş kalemleri için sorgulamaya tabi tutulamayacağı ve bu gibi iş kalemleri için isteklilerce belgeye dayalı açıklama yapılmayacağı düzenlenmiştir.

Bu düzenleme, aşırı düşük teklif sahibi isteklilerin, belgelendirme yapmayacakları iş kalemleri için gayri ciddi fiyatlar teklif edebilecekleri anlamı taşımamaktadır.

Yaklaşık maliyetin %20’sine tekabül eden imalatlar için isteklilerce açıklama sunulması gerekmediğinden, bu kısım için teklif edilen fiyatların incelenmemesi gerektiği şeklinde Kamu İhale Kurulu kararları mevcut olmakla birlikte; somut olayda isteklinin hesap cetvelindeki uyumsuzlukların göz ardı edilemeyeceği, 4734 sayılı Kanun, Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği ve Kamu İhale Genel Tebliği’nin, aşırı düşük tekliflere ilişkin hüküm ve açıklamalarının, gerçekçi olmayan bir teklifin kabulünü sağlamayı amaçlamadığı, aksine bir yaklaşımın 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık oluşturacağı açıktır.

Öte yandan açıklama istenilmeyen iş kalemlerinden biri olan ve 1,00.-TL birim fiyat teklif edilen 21.067 poz numaralı imalatın, sadece işçilik girdisinin 3,35.-TL olduğu görülmüştür. Diğer birçok kalemde de benzer durum söz konusudur.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 45.1.9 uncu maddesinde yer alan“İş kalemleri/gruplarına ait analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde yer alan işçilik fiyatları ihale tarihinde yürürlükte olan saatlik asgari ücretin altında olamaz.” şeklindeki açıklama göz önünde bulundurulduğunda, başvuru sahibi isteklinin yukarıda yer verilen 21.067 poz numaralı imalat da dâhil olmak üzere, açıklama istenilmeyen iş kalemleri için teklif etmiş olduğu birim fiyatların ihale tarihinde yürürlükte olan asgari ücrete göre hesaplanan işçilik ücretlerini dâhi karşılamadığı görülmüştür.

Asgari ücretin altında işçi çalıştırılacağı anlamına gelen bu nitelikteki fiyat tekliflerinin, açıklama istenilen iş kalemi olsun ya da olmasın, iş mevzuatına aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Dolayısıyla başvuru sahibinin teklifine ilişkin sunmuş olduğu açıklamaların uygun görülmeyerek, teklifinin değerlendirme dışı bırakılması işleminin, sonuç olarak 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuata aykırı olmadığı anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun’un 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere:

Anılan Kanun’un 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,

Oyçokluğu ile karar verildi.

KARŞI OY

            İncelemeye konu ihalenin;

            16 derslikli Anadolu Lisesi yapımı işi olduğu, inşa edilmesi planlanan okulun B+Zemin+3 kattan oluştuğu ve toplamda yaklaşık 5700 m² inşaat alanına sahip olduğu;

Anahtar teslimi götürü bedel teklif alınmak suretiyle ihale edilen söz konusu yapım işinde, idarece toplam 38 iş kaleminin açıklama istenecek iş kalemi/iş grubu olarak belirlendiği,

Buna göre idarece açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen toplam 38 iş kaleminden 34 adedinin inşaat imalatları iş grubu içinde yer aldığı, geriye kalan 4 adedinin ise tesisat iş gruplarına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

Başvuru sahibinin, açıklama istenilecek iş kalemi olarak belirlenen inşaat imalatlarından, özel poz numaralı imalatlar haricindeki, poz numaraları belirtilen 35 adet imalat kalemi için Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca yayımlanan birim fiyatların kâr ve genel gider hariç tutarına %10 oranında kâr ilave ederek teklifini hazırladığı ve 35 iş kalemi için bu şekilde yapılan açıklamanın 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatına uygun olduğu, ancak  sorgulamaya konu edilmeyen yaklaşık maliyetin %20’sini oluşturan iş kalemleri için teklif edilen  bedelin uygun olmadığı ve/veya yetersiz olduğu gerekçesiyle, teklifin değerlendirme dışı bırakıldığı anlaşılmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Aşırı düşük teklif değerlendirmesi” başlıklı 45 inci maddesinde;

“45.1.2.1. İhale komisyonunca, (38.1) maddesi kapsamında idarece hazırlanan “sıralı iş kalemleri/grupları listesi” kullanılarak yaklaşık maliyetin % 80’lik kısmına giren iş kalemleri/grupları belirlenir.

Sıralı listeye göre, tutarlarının yaklaşık maliyete oranlarının kümülatif toplamı % 80 oranına kadar olan iş kalemleri/grupları ile kümülatif toplama eklendiğinde % 80 oranının aşılmasına neden olan iş kalemi/grubu, sorgulamaya tabi tutulacak olan iş kalemleri/grupları olarak belirlenecektir. Bunların dışında kalan iş kalemleri/grupları için sorgulama yapılmayacaktır.

……………

45.1.3. İsteklilerden teklifleri kapsamında analiz ve hesap cetveli sunmaları istenmeyecektir. Analizler ve hesap cetveli, Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklif fiyatı aşırı düşük olarak tespit edilen isteklilerin tekliflerinin önemli bileşenleri ile ilgili ayrıntıların belirlenmesi amacıyla, sadece aşırı düşük teklif sahibi isteklilerden istenecektir. Bu çerçevede; teklif fiyatının aşırı düşük olduğu tespit edilen istekliler tekliflerinde önemli olduğu tespit edilen bileşenlerine ilişkin olarak yapacakları açıklama kapsamında;

a) Anahtar teslimi götürü bedel işlerde, toplam teklif bedelini oluşturan iş kalemleri ve/veya iş gruplarına ait miktarlar ve bunlara ait birim fiyatların gösterildiği hesap cetveli ile açıklama istenen iş kalemleri ve/veya iş gruplarının birim fiyatlarına ilişkin ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri,

b) Teklif birim fiyatlı işlerde; açıklama istenen iş kalemlerinin birim fiyatlarına ilişkin olarak ihale dokümanında verilen analiz formatına uygun analizleri

sunacaklardır. Sorgulamaya konu edilmeyen iş kalemleri/grupları için analiz sunulması istenmeyecektir.

…………………………….

45.1.5. İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış cari yıl birim fiyatları veya bu fiyatlardan daha yüksek fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları durumunda analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek açıklamaları kapsamında sunmaları halinde de, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda isteklilerin analiz düzenlemeleri zorunlu olmayan söz konusu iş kalemleri/grupları için (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı (Ek: O-5, O-6, O-7) ve stok tespit tutanağı (Ek: O-8) sunmalarına da gerek bulunmamaktadır.

………………………..

45.1.6. Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaraları da belirterek liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak (45.1.14) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı, maliyet/satış tutarı tespit tutanağı ve stok tespit tutanağı sunmalarına gerek bulunmamaktadır.

45.1.7. İstekliler tarafından, inşaat iş kalemleri/iş grupları dışında yer alan sıhhi tesisat, kalorifer tesisatı, müşterek tesisat, havalandırma, brülör, asansör, elektrik tesisatı vb. iş kalemleri/iş gruplarına ait analiz sunulması yerine bu iş kalemi/iş gruplarına ait malzeme ve montaj bedelini ayrı ayrı gösterecek şekilde açıklama yapılması kabul edilecektir.” açıklaması yer almaktadır.

Yukarıda belirtildiği üzere, Kamu İhale Genel Tebliğinin 45 inci maddesinde yapılan düzenlemeler, yaklaşık maliyetin % 80’lik bölümünü oluşturan iş kalemleri/gruplarına ilişkin olarak isteklilere açıklama yapma ve belgelendirme zorunluluğu getirmekte, geriye kalan %20’lik kısmın ise, sorgulamaya konu edilmesini ve bu kapsamda yer alan kalemlere ilişkin analiz ve belgelendirme yapılmasını istememektedir.

İncelemeye konu ihalede;

Yaklaşık maliyetin %80’ini oluşturan, idarece kendisine bildirilen ve açıklama istenilen iş kalemleri için, 4734 sayılı Kanun ve ikincil mevzuata uygun olarak açıklama yapan başvuru sahibine ait teklifin, mevzuata göre sorgulamaya dahi konu edilemeyecek olan ve yaklaşık maliyetin %20’sini oluşturan iş kalemleri için teklif edilen bedelin uygun olmadığı ve/veya yetersiz olduğu gerekçesiyle değerlendirme dışı bırakılması yönündeki işlemin mevzuata aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenle başvuru sahibine ait teklifin düzeltici işlem belirlenerek değerlendirmeye alınması gerektiği yönündeki düşüncemle, “itirazen şikayet başvurusunun reddine” ilişkin karara katılmıyorum.