|
ÖZET: Başvuru, Milli Eğitim Bakanlığı’nın okul kayıt süreciyle ilgili yaşanan bir sorunu konu almaktadır. Başvuran, çocuğunun anaokuluna kaydının iptal edilmesi ve tekrar kaydedilmesi talebinde bulunmaktadır. İddialarına göre, çocuğu geçen yıl aynı okula devam etmiş olmasına rağmen, bu yıl kayıt sürecinde sorunlar yaşanmış ve okul müdürü tarafından kaydın yapılmasına engel olunmuştur. Başvuran, çocuğunun eğitim hakkının ihlal edildiğini ve keyfi bir uygulama ile mağduriyet yaşadığını ifade etmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı, başvuruya verdiği yanıtta, kayıt işlemlerinin e-Okul sistemi üzerinden yapıldığını ve çocuğun aday kayıt listesinde yer almadığını belirtmiştir. Ayrıca, çocuğun 69 aylık olması nedeniyle ilkokula kaydının yapıldığı, anaokuluna kaydının ise sistemsel olarak mümkün olmadığını vurgulamıştır. Başvuranın çocuğunun başka bir anaokulunda eğitim aldığı da ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kısmen kabul edilip kısmen reddedilmesine karar vermiştir. Kayıt iptalinin düzeltilmesi talebi reddedilirken, benzer durumların yaşanmaması için Milli Eğitim Bakanlığı’na kayıt süreçleri hakkında velilere bilgilendirme yapılması önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3849-S.24.6069
BAŞVURU NO : 2023/17160
KARAR TARİHİ : 04.04.2024
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Okul kayıt süreci hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 26.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda başvuran; 14.09.2023 tarihinde sayı ile Kurumumuza başvuruda bulunduğunu, Gönderme Kararı verildiğini, Gönderme Kararına cevap verildiğini, Denizli İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından ifadesinin alındığını, konuya ilişkin verilen cevapta Anaokulunda aday kayıt listesinde çocuğun yer almadığının ifade edildiğini, okul müdürünün üzerine düşen dikkat ve özeni göstermeyerek olayı kişiselleştirerek kızını okula kayıt etmekten kaçındığını, Anaokulunda ikamet adresinin düşmediği ifade edildiğini fakat kızının geçen yılda aynı okula devam ettiğini, bu yıl yine kayıt edildiğini, Kurumumuza ilk yaptığı başvuruda çocuğun ikamet adresinin adres kayıt sistemindeki okulu Anaokulu olduğunu, ilgili idare tarafından verilen cevapta; Çocuğun Şehit ilköğretim okulunda birinci sınıfında görüldüğünü belgelerle tespit edildiğini beyan ettiğini, 69 aylık olduğu için ilkokulu 1yıl daha ertelemiş olup anaokulu sınırları içerisinde olan Şehit ilköğretim okulunda görünmekteyken ertelemeden sonra söz konusu anaokulunda görüldüğünü, aynı çocuğun Anaokulunda görülmediğini iddia edilerek yapılan kaydın iptal edildiğini, söz konusu okulların bir sokak ile ayrılmakta olduğunu, okulların birbirine çok yakın olduğu, idarenin kayıt yapmama gerekçelerinde bir çelişki söz konusu olduğunu, çocuğun okula gitme istediğine karşı koyamayarak 18.09.2023 tarihinde Anaokuluna kayıt ettirmek zorunda kaldıklarını, bu durum kızı için ayrı bir mağduriyet oluşturduğunu, geçen sene gittiği okula gitmek istediğini, okul müdürünün uygulamaya çalıştığı kuralın hiç bir yasal dayanağının olmadığını, keyfi davranıldığını, 5 yaşında bir çocuğun eğitim hakkına engel olarak mağdur ettiğini iddia ve ifade ederek
10.08.2023 tarihinde öğlenci sınıfına yapılan kayıt iptal işleminin düzeltilerek kızının
Anaokulunda öğlenci sınıfına tekrar kayıt edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun konuya ilişkin bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Milli Eğitim
Bakanlığı’nın 29.02.2024 tarih ve sayılı yazıda özetle; 2.1. Okul öncesi eğitim kurumlarında çocukların kayıtlarının 26.07.2014 Tarih ve 29072 Sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğin 11’inci maddesinin birinci fıkrasındaki “Okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarında yeni kayıtlar, temmuz ayının ilk iş gününde başlar. Kayıt işlemi, 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümlerince oluşturulan ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgileri esas alınarak, e-Okul sistemi üzerinden yapılır. Kayıt işlemleri sırasında veliden herhangi bir belge talep edilmez.” hükmü ve aynı Yönetmeliğin 11’inci maddesinin beşinci fıkrasının (e) bendindeki “Çocuğun aday kaydı e-Okul sistemi üzerinden alınır. Kesin kaydı yapılan çocukların velilerine Acil Durumlarda Başvuru Formu EK1doldurtularak Sözleşme EK-2 imzalanır.” hükmü gereği yapıldığı, 2.2. Çocuğun kaydının Denizli ili ilçesindeki Anaokulunun aday kayıt listesinde bulunmadığı ve çocuğun aday kaydının 69 aylık olduğu için Şehit İlkokulu 1.sınıfa kaydı listesinde yer aldığı, aynı zamanda hem ilkokul hem de anaokuluna kaydına e-Okul sistem olarak izin vermediğinden kaydının yapılamadığı, bu nedenle hiçbir kayıt silme işleminin gerçekleştirilmediği, 2.3. Okul öncesi eğitim kurumlarında çocukların kayıtlarının 26.07.2014 Tarih ve 29072 Sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğin 11’inci maddesinin altıncı fıkrasındaki “Okul müdürlükleri, yaşça kayıt hakkını elde eden çocuklardan 69,
70 ve 71 aylık olanları velisinin yazılı talebi bulunması halinde okul öncesi eğitime yönlendirir veya
kayıtlarını bir yıl erteler.” ifadesi doğrultusunda ertelenebildiği ve velinin dilekçesi doğrultusunda velinin çocuğunun ana sınıfına kaydının yapılabileceği, dilekçe sonucu çocuğun aday kaydının hangi okulda olduğuna dair bilginin e-Devlet üzerinden Milli Eğitim Bakanlığı Öğrenci Sisteminden ulaşılabileceği, 2.4. Anaokulunda bir yıl sabahçı olan öğrencinin ertesi yıl öğlenci olarak, öğlenci olan öğrencinin de sabahçı olarak sınıf öğretmenleriyle devam ettiği göz önüne alınarak sınıf ve şubelerin belirlendiği, 6 şube 5 yaş sabahçı sınıflarda toplam 151 öğrenci, 2 şube 5 yaş öğlenci sınıflarda toplam 51 öğrencinin kaydının bulunduğu, 2.5. Başvuran velinin çocuğunun hâlihazırda başka bir okul öncesi eğitim kurumunda öğlenci olarak eğitim aldığı ve okul öncesi eğitim hakkından mahrum bırakılmadığının görüldüğü, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ”
3.1. “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41 inci maddesinde; “Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.”
3.1. “Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinde; “ Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir.
3.2. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 inci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.”
3.3. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” düzenlemesi yer almaktadır.
5. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun;
5.1. “Genel amaçlar” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türk Milli Eğitiminin genel amacı,Türk Milletinin bütün fertlerini, […] 2. Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek; İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek gerekli bilgi, beceri, davranışlar ve birlikte iş görme alışkanlığı kazandırmak suretiyle hayata hazırlamak ve onların, kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi olmalarını sağlamak; […].”
5.2. “I – Genellik ve eşitlik” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayırımı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitimde hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.”, 6. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin, 6.1. 1 inci maddesinde “Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır.” 6.2. 2 nci maddesinde “1. Taraf Devletler, bu Sözleşmede yazılı olan hakları kendi yetkileri altında bulunan her çocuğa, kendilerinin, ana babalarının veya yasal vasilerinin sahip oldukları, ırk, renk, cinsiyet, dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal, etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahhüt ederler.”
6.3. 3 üncü maddesinde “1. Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir.” 6.4. 4 üncü maddesinde “Taraf Devletler, bu Sözleşmede tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar. Ekonomik, sosyal ve kültürel haklara ilişkin olarak, Taraf Devletler eldeki kaynaklarını olabildiğince geniş tutarak, gerekirse uluslararası işbirliği çerçevesinde bu tür önlemler alırlar.” 6.5. 12 inci maddesinde “Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini özgürce ifade etme hakkını bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun olarak, gereken özeni gösterilmek suretiyle tanırlar.” 6.6. 17 nci maddesinde “Taraf Devletler, kitle iletişim araçlarının önemini kabul ederek çocuğun; özellikle toplumsal, ruhsal ve ahlâki esenliği ile bedensel ve zihinsel sağlığını geliştirmeye yönelik çeşitli ulusal ve uluslararası kaynaklardan bilgi ve belge edinmesini sağlarlar. Bu amaçla Taraf Devletler: Kitle iletişim araçlarını çocuk bakımından toplumsal ve kültürel yararı olan ve 29 uncu maddenin ruhuna uygun bilgi ve belgeyi yaymak için teşvik ederler (…)
6.7. 18 inci maddesinde “Bu Sözleşmede belirtilen hakların güvence altına alınması ve geliştirilmesi için Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesi konusundaki sorumluluklarını kullanmada ana-baba ve yasal vasilerin durumlarına uygun yardım yapar ve çocukların bakımı ile görevli kuruluşların, faaliyetlerin ve hizmetlerin gelişmesini sağlarlar.” 6.8. 28 inci maddesinde “Taraf Devletler, çocuğun eğitim hakkını kabul ederler ve bu hakkın fırsat eşitliği temeli üzerinde aşamalı olarak gerçekleştirilmesi…” 7. Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliğinin; 7.1. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (ğ) bendinde; “e-Okul, Bakanlığa bağlı okul/kurumlarda öğrenci ve yönetimle ilgili iş ve işlemlerin elektronik ortamda yürütüldüğü ve bilgilerin saklandığı sistemini,” 7.2. (ı) bendinde; “İkili eğitim: Okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarında ayrı gruplarla sabah ve öğleden sonra yapılan eğitimi”, 7.3. “Kayıt zamanı ve kayıt yaşı” başlıklı 11 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarında yeni kayıtlar, temmuz ayının ilk iş gününde başlar. Kayıt işlemi, 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümlerince oluşturulan ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgileri esas alınarak e-Okul sistemi üzerinden yapılır. Kayıt işlemleri sırasında veliden herhangi bir belge talep edilmez.”, 7.4. 11 inci maddesinin beşinci fıkrasında; “Okul öncesi eğitim kurumlarında okula kayıt: a)
Anaokulu, ana sınıfı ve uygulama sınıflarına, kayıtların yapıldığı yılın eylül ayı sonu itibarıyla 57-68 aylık çocukların kaydı yapılır. Okulun kayıt alanında ikamet eden ve bir sonraki eğitim ve öğretim yılında ilkokula başlayacak çocukların kaydı yapıldıktan sonra fiziki imkânları yeterli olan anaokulu ve uygulama sınıflarına 36-56 aylık, ana sınıflarına ise 45-56 aylık çocuklar da kaydedilebilir. b )Bir grup oluşturabilecek kadar çocuk bulunmayan okullarda 36-68 aylık çocuklar aynı ana sınıfına kaydedilebilir. c) İlkokula kaydı bir yıl ertelenen ve bir önceki yıl okul öncesi eğitim almamış olan 69-71 aylık çocuklara, okul öncesi eğitim
kurumlarına kayıtta öncelik tanınır. Çocuğun aday kaydı e-Okul sistemi üzerinden alınır. Kesin kaydı yapılan çocukların velilerine Acil Durumlarda Başvuru Formu EK1doldurtularak Sözleşme EK-2 imzalanır.”, 7.5. 11 inci maddesinin altıncı fıkrasında; “İlkokula kayıt: a) İlkokulların birinci sınıfına, kayıtların yapıldığı yılın eylül ayı sonu itibarıyla 69 ayını dolduran çocukların kaydı yapılır. Ayrıca 66, 67 ve 68 aylık çocuklardan velisinin yazılı isteği bulunanlar da ilkokul birinci sınıfa kaydedilir. b) Okul müdürlükleri, yaşça kayıt hakkını elde eden çocuklardan 69, 70 ve 71 aylık olanları velisinin yazılı talebi bulunması halinde okul öncesi eğitime yönlendirir veya kayıtlarını bir yıl erteler.” 8. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi (Komite) 29’uncu madde ile ilgili 2001 tarihli
“Eğitimin Amaçları” adlı 1 Numaralı Genel Yorumunda,
8.1. Madde 29’un Sözleşme’nin hükümleri arasındaki vazgeçilmez ilişkiyi ve bütünlüğü vurguladığı; maddenin, başka maddelerden sonuçlar çıkardığı, bu maddeleri pekiştirdiği, tamamladığı; dolayısıyla, çocukların eğitim haklarının fırsat eşitliği temelinde sağlanması ve çocuk eğitiminin çocuğun kişiliğinin, yeteneklerinin, zihinsel ve bedensel yeteneklerinin mümkün olduğunca geliştirilmesinin diğer maddeleri destekleyici prensipler içermesi açısından oldukça önemli olduğu,
8.2. Madde 28, taraf Devletlerin eğitim sistemlerinin oluşturulması ve bu sistemlere erişim sağlanması alanındaki yükümlülüklerine odaklanırken, madde 29’da belirli bir kalitedeki eğitime kişisel ve öznel erişim hakkını vurgulamaktadır. Sözleşme’de çocuğun yüksek yararı gözetilerek hareket edilmesinin öneminin vurgulanmasıyla tutarlılık taşıyan bu madde, çocuk merkezli eğitim mesajını vermektedir: Buna göre, eğitimin ana hedefi, birey olarak çocuğun kişiliğinin, yeteneklerinin ve becerilerinin geliştirilmesidir; bu arada her çocuğun kendine özgü özelliklere, ilgi alanlarına, becerilerine ve öğrenme gereksinimlerine sahip olduğunun kabul edilmesi gerekmektedir, açıklamalarına yer vermiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda başvuran ebeveyn özetle; 10.08.2023 tarihinde öğlenci sınıfına yapılan kayıt iptal işleminin düzeltilerek kızının Aslan Anaokulunda öğlenci sınıfına tekrar kayıt edilmesini talep etmektedir.
11. Bilindiği üzere, Anayasanın 90 ıncı maddesine göre; yöntemince yürürlüğe konulmuş uluslararası sözleşmeler kanun hükmündedir; hatta normlar hiyerarşisi yönünden uluslararası sözleşme kurallarına, uygulamada yasal güç tanınmakta ve bu kuralların uygulama önceliği bulunmaktadır. Bu bağlamda; ülkemizde 1995 yılında 22184 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çocuk Hakları
Sözleşmesi ile ülkemizdeki tüm çocukların hakları öncelikle güvence altına alınmıştır.
12. Bununla birlikte; çocukların kendilerini ilgilendiren karar alma süreçlerine etkin katılımı
Sözleşme’nin temel ilkeleri arasında yer almaktadır; Çocuk Hakları Sözleşmesinin 12 nci maddesinde düzenlenen ‘çocuk katılımı’, Sözleşme’de yer verilen tüm diğer hakların yaşamda karşılık bulması için, çocukların kendi fikirleri olan ve bu fikirleri özgürce ifade edebilen, kendilerini ilgilendiren karar alım süreçlerinde söz hakkına sahip bireyler olarak kabul edilmeleri gerektiğini belirtmektedir. Kurumumuza çocuklar veya çocuklar adına yetişkinler tarafından yapılan her başvuru da öncelikle çocuğun katılım hakkını gerçekleştirdiği bir süreç olarak görülmekte ve diğer hakların yaşama geçmesinin önemli bir aracı olarak değerlendirilmektedir.
13. Başvuru konusu bu bağlamda incelendiğinde; başvuran çocuğun talebinin, Sözleşme’nin 6 ncı maddesinde düzenlenen Taraf Devletlerin, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterme, Sözleşmenin 18 inci maddesinde düzenlenen, Taraf Devletlerin, çocuğun yetiştirilmesi konusundaki sorumluluklarını kullanmada ana-baba ve yasal vasilerin durumlarına uygun yardımı yapma ve çocukların bakımı ile görevli kuruluşların, faaliyetlerin ve hizmetlerin gelişmesini sağlama, Sözleşmenin
28 inci maddesinde düzenlenen eğitim hakkı ve bu hakkın fırsat eşitliği temelinde sağlanması taahhütleri
ile ilgili olduğu anlaşılmaktadır.
14. Anayasa’nın 42. maddesinin birinci fıkrasında da AİHS Ek 1 No.lu Protokol’ün 2. Maddesindeki düzenlemeye benzer bir düzenlemeye yer verilerek; kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı ve öğrenim hakkının kapsamının kanunla belirleneceği düzenlenmiştir. Bu kapsamda; eğitim hakkı mutlak bir hak olmayıp Devletin, toplumun kaynakları ile bireyin ihtiyaçları açısından, zamana ve yere göre değişebilecek düzenlemeler yapmasını gerekli kılmaktadır. Anayasa’da eğitim hakkının sınırlanmasına ilişkin belli bir meşru amaçlar listesi getirilmemiştir. Bu konuda, kanun koyucuya geniş bir takdir marjı bırakıldığı görülse de, yapılan sınırlamanın eğitim hakkının özünü zedelememesi gerektiği de açıktır. Bu bağlamda, sınırlamanın meşru bir amaç taşıması, ilgililer açısından öngörülebilir
olması ve izlenen usulün de ölçülü olması gerekmektedir. (Anayasa Mahkemesi, Yasemin Tekin, B. No:
2019/25326, 23/11/2021).
15. Başvuru konusu uyuşmazlığın ’un 10.08.2023 tarihinde öğlenci sınıfına yapılan kayıt işleminin düzeltilerek Anaokulunda öğlenci sınıfına kayıt edilip edilemeyeceğine ilişkin olduğu anlaşılmıştır.
16. Okul öncesi eğitim kurumlarında kayıt işlemlerinin Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları
Yönetmeliği çerçevesinde yapıldığı, Yönetmeliğin 11’inci maddesinin birinci fıkrasındaki düzenlemeye istinaden, okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarında yeni kayıtların, temmuz ayının ilk iş gününde başladığı, kayıt işleminde, 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümlerince oluşturulan ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgilerinin esas alındığı, 16.1. Öğrenci ’un 2022 – 2023 eğitim öğretim yılı sene başından itibaren kura işlemi sonucu Anaokuluna yerleştirildiği, o dönem için, velisi tarafından kullanılan ikamet adresinin
Şehit İlkokulu Anasınıfı kayıt bölgesinde olmasına rağmen, 4 yaş gurubunda okula devamın zorunlu olmaması, isteğe bağlı olmasından öğrencinin kuraya dahil edildiği ve Anaokuluna yerleştirildiği, 16.2. Ancak, 2023 – 2024 eğitim öğretim yılında bir alt yaş gurubundan devam eden öğrenci olduğundan Anaokulu 5 yaş gurubu sabahçı grupta devam edebilecekken, velisinin
öğrencinin öğlenci gruba alınması ve bu işlemin gerçekleştirilmemesi halinde sabahçı gruba devam etmeyeceğini sözlü olarak beyan etmesi üzerine sırada bekleyen öğrencinin sabahçı gruba yerleştirildiği, tespit edilmiştir.
17. Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmelere paralel olarak günümüzde artık devletler “edönüşüm” yapılandırmalarını başlatmış olup; Türkiye’de de bu kapsamda birçok E-Dönüşüm projesi gerçekleştirilmiştir. Bunlardan bir tanesi de; 2007 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde başlatılan, okul yönetim süreçlerini ve işlemlerini içeren bir bilgi sistemi olan “E-Okul Projesi” dir. “E-Okul Yönetim
Bilgi Sistemi” ile artık bir öğrencinin okula kaydından, dosya bilgilerine, nakil işlemlerinden, gelişim raporları, almış olduğu notlara kadar okuldaki tüm öğrenim süreci yürütülebilmektedir. (Sarıtaş, T., Sarıtas, M. T., Yıldız, E., Yıldız, E., vd. (2013). E-Okul Sisteminin Okullarda Kullanılmasına İlişkin Öğretmen ve
Yönetici Görüşleri. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen Ve Matematik Eğitimi Dergisi, 7(2), s.177)
Bu kapsamda; idareden temin edilen bilgi ve belgeler incelendiğinde, Denizli ili ilçesindeki
Anaokulunun aday kayıt listesinde bulunmadığı, adına Ağustos ayından itibaren talep edilen okulda kayıt işlemine rastlanılmadığı ve çocuğun aday kaydının 69 aylık olduğu için Şehit
İlkokulu 1.sınıfa kaydı listesinde yer aldığı, aynı zamanda hem ilkokul hem de anaokuluna kaydına E-Okul sistem olarak izin vermediğinden kaydı yapılamadığı, bu nedenle hiçbir kayıt silme işleminin gerçekleştirilmediği ve kayıt silinme işlemi için önce E okuldan kayıt yapılması ardından veli dilekçesi ile kaydın silinmesinin mümkün olduğu, Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Okulları Yönetmeliğinde, okul öncesi eğitim ve ilköğretim kurumlarında kayıt işleminin, Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümlerince oluşturulan ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgileri esas alınarak, e-Okul sistemi üzerinden yapılacağı ve kayıt işlemleri sırasında veliden herhangi bir belge talep edilmeyeceği düzenlemesine yer verildiği; dolayısıyla, idarenin kayıt işlemleri sırasında herhangi bir tasarrufunun bulunamayacağı, anlaşılmıştır.
Neticede, her ne kadar başvuran ebeveyn tarafından çocuğun 10.08.2023 tarihinde öğlenci sınıfına kaydının yapıldığı ve silindiği beyan edilmiş ise de E-Okul sistem olarak izin vermediğinden kaydı yapılamadığı, bu nedenle hiçbir kayıt silme işleminin gerçekleştirilmediği ve kayıt silinme işlemi için önce E-Okuldan kayıt yapılması ardından veli dilekçesi ile kaydın silinmesinin mümkün olduğu tespit edilmiştir.
18. Ayrıca ebeveyn tarafından Kurumumuza yapmış olduğu tarihli başvurusunda ikamet
adresi olarak beyan ettiği ( MAH. SK. APT. NO: İÇ KAPI NO:
/ DENİZLİ) adresinin Anaokulu kayıt bölgesinde bulunduğu, başvuran çocuğun kaydının Denizli İli İlçesindeki Anaokulunun aday kayıt listesinde bulunmadığı ve çocuğun aday kaydının 69 aylık olduğu için Şehit İlkokulu 1.sınıfa kaydı listesinde yer aldığı, aynı zamanda hem ilkokul hem de anaokuluna kaydına E-Okul sistem olarak izin vermediğinden kaydının yapılamadığı, halihazırda ‘un Merkezefendi ilçesi Bereketli
Anaokulunda 5 yaş öğlenci olarak eğitim ve öğretimine devam ettiği, görülmektedir.
19. Başvuru konusuna ilişkin değerlendirilmesi gereken bir diğer husus da somut olayda mağduriyetin ortaya çıkmasının asıl sebebinin veli veya öğrenciler tarafından kayıt işlemlerinde hangi sistemin ve EOkul modülü üzerinden yapılan kayıt işlemlerinde ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgilerinin esas alındığının bilinmemesinden kaynaklandığı dikkate alındığında; benzer durumların ilerleyen süreçte yeniden yaşanması ihtimaline karşın özellikle kayıt dönemlerinde; okul kayıt işlemlerine ilişkin süreçler ve E-Okul modülü hakkında gerek öğrencilere gerekse velilere ayrıntılı bilgilendirmenin yapılması ve bu konuda farkındalık oluşturulmasının faydalı olabileceği düşünülmektedir.
20. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuran ebeveyn tarafından 10.08.2023 tarihinde öğlenci sınıfına yapılan kayıt iptal işleminin düzeltilerek kızının Anaokulunda öğlenci sınıfına tekrar kayıt edilmesi talep edilmiş olsa da öğrenci adına Ağustos ayından itibaren talep edilen okulda kayıt işlemine rastlanılmadığı, başvuran çocuğun kaydının Denizli İli
Merkezefendi İlçesindeki Anaokulunun aday kayıt listesinde bulunmadığı ve çocuğun aday kaydının 69 aylık olduğu için Şehit İlkokulu 1.sınıfa kaydı listesinde yer aldığı, aynı zamanda hem ilkokul hem de anaokuluna kaydına e-Okul sistem olarak izin vermediğinden kaydının yapılamadığı, kayıt işleminde, 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümlerince oluşturulan ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgilerinin esas alındığı, ikamet adresi olarak
beyan ettiği ( MAH. SK. APT. NO: İÇ KAPI NO:
/ DENİZLİ) adresinin Anaokulu kayıt bölgesinde bulunduğu, dolayısıyla Anaokuluna kayıt işleminin yapılamayacağı, Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi
Eğitim ve İlköğretim Okulları Yönetmeliğinde düzenlenen kayıt işleminin, Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümlerince oluşturulan ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgileri esas alınarak gerçekleştirdiği anlaşıldığından idarenin uygulamasında hukuka ayrılık tespit edilememiştir.
Bununla birlikte, veli veya öğrenciler tarafından kayıt işlemlerinde hangi sistemin ve E-Okul modülü üzerinden yapılan kayıt işlemlerinde ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adres bilgilerinin esas alındığının bilinemediği dikkate alındığında; benzer durumların ilerleyen süreçte yeniden yaşanması ihtimaline karşın özellikle kayıt dönemlerinde; okul kayıt işlemlerine ilişkin süreçler ve E-Okul modülü hakkında gerek öğrencilere gerekse velilere ayrıntılı bilgilendirmenin yapılması ve bu konuda farkındalık oluşturulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak
İdarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
/
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak; 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Denizli İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, Başvurunun Kısmen Kabul-Kısmen Reddine; Başvuruya konu 10.08.2023 tarihinde öğlenci sınıfına yapılan kayıt iptal işleminin düzeltilerek kızının
Anaokulunda öğlenci sınıfına tekrar kayıt edilmesi talebinin REDDİNE, Benzer durumların ilerleyen süreçte yeniden yaşanması ihtimaline karşın özellikle kayıt dönemlerinde; okul kayıt işlemlerine ilişkin süreçler ve E-Okul modülü hakkında gerek öğrencilere gerekse velilere ayrıntılı bilgilendirmenin yapılması ve bu konuda farkındalık oluşturulması yönünde MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Eğitim
Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve Milli Eğitim Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi