Ankara metrosunda kademeli ücretlendirme uygulaması talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuru, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na yöneltilen, metro hattında duraklara göre kademeli ücretlendirme uygulanması talebini içermektedir. Başvuran, mevcut sistemde, 30 durak mesafe kat eden bir yolcunun, yalnızca 1 durak giden bir yolcu ile aynı ücreti ödemesinin adaletsiz olduğunu vurgulamaktadır. Önerilen sistemde, her metro durağına iade makineleri konulmasıyla, yolcuların kullandıkları mesafeye göre ücret iadesi alabileceği ifade edilmiştir.

Ankara Büyükşehir Belediyesi, başvuruya ilişkin açıklamalarında, mevcut ücret tarifelerinin UKOME tarafından belirlendiğini ve kademeli ücretlendirme uygulamasının bu çerçevede mümkün olmadığını belirtmiştir. Ayrıca, İstanbul ile Ankara’nın ulaşım tarifeleri arasında mesafe ve süre açısından farklılıklar bulunduğu, bu nedenle kademeli ücretlendirme sisteminin uygulanmasının mevcut mali dengeleri bozabileceği ifade edilmiştir.

Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek, talebin idarenin takdir yetkisi çerçevesinde olduğunu ve mevcut şartlarda bu talebin karşılanmasının mümkün olmadığını belirterek başvurunun reddine karar vermiştir. Bu karar, hem kamu hizmetinin etkinliğini sağlamak hem de mali sürdürülebilirliği korumak amacıyla alınmıştır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/7618-S.24.11899

BAŞVURU NO : 2023/17527

KARAR TARİHİ : 22.07.2024

RET KARARI

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, metro hattında binilen ve inilen durağa göre kademeli ücretlendirme uygulamasına geçilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 02.11.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Şikâyetçi tarafından yapılan başvuruda özetle, Ankara Metrosunun M1-M2-M3 metro hattından ve 34 istasyondan oluştuğu, OSB Törekent durağı ile Koru durağı arasının 48,8 kilometre ve ilk ve son istasyon arası yolculuk süresinin yaklaşık 75 dakika olduğu, tam bilet ücretinin 15,00 TL öğrenci bilet ücretinin ise 7,50 TL olduğu, ancak bu metro hattında gidilen durak sayısına göre kademeli ücretlendirmenin mevcut olmadığı, 30 durak mesafe giderek 70 dakika yolculuk yapan kişiler ile 1 durak mesafe gidip 2 dakika yolculuk yapan kişilerin aynı ücreti ödediği, bu durumun adalete ve hakkaniyete aykırı olduğu, kamu hizmetinden yararlanan vatandaşların bu hizmetten yararlandığı ölçüde ücret ödemeleri gerektiği, her metro durağına iade makineleri konulduğu takdirde yolcuların indiğinde Ankara

Kartını okutarak gidilen durak sayısına göre iade ücreti alabilmelerinin mümkün olacağı, örneğin İstanbul

Marmaray’da Halkalı-Gebze istasyonları arasının 115 dakika sürdüğü, toplam uzunluğu 76,6 km olan

Marmaray’ın 43 durağının bulunduğu ve yolculuk yapılan istasyon sayısına göre kademeli ücretlendirme yapıldığı, uygulamada binilen ve inilen duraklar baz alınarak tarife uygulandığı iddia ve ifade edilerek

Ankara M1-M2-M3 metro hattında binilen ve inilen durağa göre kademeli ücretlendirme uygulamasına geçilmesi ve bu uygulamanın gereği olarak her metro durağına iade makineleri konulması talep edilmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca başvuruya konu iddialar hakkında 12.12.2023 tarihinde Ankara

Büyükşehir Belediye Başkanlığından 29.04.2024 tarihinde ise Türkiye Belediyeler Birliği

Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.

2.1.1. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ankara Elektrik, Havagazı ve Otobüs İşletme Müessesesi

Genel Müdürlüğü Ulaşım Teknolojileri Dairesi Başkanlığının 29.12.2023 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;

2.1.2. Kurumlarının ücret tarifelerinin UKOME (Ankara Ulaşım Koordinasyon Merkezi)’nin şehir içi yolcu taşıma tarifeleri ile uygulandığı, Ankara Metrosu M1-M2-M3-M4 metro hattında binilen ve inilen durağa göre kademeli ücretlendirme uygulamasına geçilmesi ve bu uygulamanın gereği olarak her metro durağına iade makineleri konulmasının da ayrıca UKOME kararı ile mümkün olduğu,

2.1.3. Raylı sistemlere ilişkin toplu ulaşımın ücretlendirilme politikası hususunda Kurumlarının bugüne kadar şehir içi kademeli ücretlendirme tarifesi hakkında herhangi bir çalışması bulunmadığı, ancak yolcuların raylı sistemlere rahat ulaşabilmeleri için otobüslerle şartları uygun olan bazı istasyonlara ring seferleri düzenlendiği, ring seferinde bağlı bulunduğu ilçeden (şehir içi) otobüs seferleri ile raylı sistemler istasyonuna sefer düzenlendiği, örneğin “İlk otobüs biniş tarifesi tam (15,00 TL), ulaşımda raylı sistemleri ve sonrasında otobüsleri kullanan yolcunun 75 dakika içinde 2. ve 3. biniş ücreti aktarma ücreti olan 7,00

TL’ye biniş yaptığı” ayrıca mevcut 2 istasyonda park et devam et uygulaması ile özel aracı ile gelen vatandaşların gidiş dönüşte raylı sistemleri kullanması şartı ile ücretsiz otoparktan yararlandığı,

2.1.4. Kurumlarının UKOME tarafından alınan kararları uygulamakta olup, vatandaşlar için en uygun ücretlendirme sistemine karar verildiği, genel olarak asgari ücret, ulaşım giderleri “doğalgaz, motorin litre fiyatı, araç bakım, onarım, vb.” gelir gider dengesine göre karar verildiği,

2.1.5. Şikâyet başvurusunda “İstanbul Marmaray’da yolculuk yapılan istasyon sayısına göre kademeli ücretlendirme yapıldığı”nın belirtildiği, İstanbul ile Ankara şehir içi ulaşım tarifeleri ve hat güzergâhlarının

“km, dk.” açısından farklı olması sebebiyle alınan kararlarda şehirlere göre farklılıklar bulunduğu, bu sebeple UKOME kararları olmadığı için talebin mümkün olmadığı,

2.1.6. UKOME kararı gereği bazı mücavir (uzak ilçe) alanlarda kademeli ücretlendirme tarifeleri uygulandığı, mücavir alanlarda kademeli ücretlendirme sistemi bulunmakta olup, Ankara şehir içi raylı sistemlerde ücret tarifesi kademeli ücretlendirme uygulaması için herhangi bir karar alınmadığı, ayrıca mevcut raylı sistemlerin toplam 54 istasyon ile toplam 64,361 km uzunluğunda olduğu, bu istasyonların tek hat üzerinde olmayıp Ankaray (A1) Aşti-Dikimevi 11 istasyon 8,527 km, Metro (M1) Batıkent-Kızılay

12 istasyon 14,661 km, Metro (M3) Batıkent-Törekent 11 istasyon 15,360 km, Metro (M4) Keçiören-

Atatürk Kültür merkezi 9 istasyon 9,223 km olduğu, vatandaşlar tarafından tek bir hat üzerinden biniş yapılmadığı, raylı sistemlerin birbirine bağlı geçiş sistemleri ile ücretsiz yararlanıldığı, örneğin M1 Batıkent istasyonundan biniş yapan yolcunun, Atatürk Kültür Merkezi İstasyonunda inip M4 Keçiören istikametine ücretsiz geçiş yapabildiği,

2.1.7. Mevcut Ankara şehir içi kullanım ücreti için UKOME’nin genel olarak ulaşım giderleri, güzergâh ve asgari ücret gibi etkenlere göre fiyat tarifesini belirlediği, bazı mücavir alanların güzergâhının “km, dk.” bakımından uzak olmasından dolayı kısa mesafe yolculuk yapan vatandaşların mağduriyet yaşamaması için kademeli tarife uygulandığı, ayrıca mevcut şehir içi ulaşımında 75 dakika içinde 2. ve 3. binişler için aktarma ücreti alınarak ekonomik seyahat edebilmelerine olanak tanındığı, örneğin ilk biniş tam biletin 15,00 TL olduğu, 75 dakika içinde farklı validatörden 1. ve 2. binişlerden 7,00 TL aktarma ücreti kesildiği,

bu sebeple Kurumlarının şehir içi ulaşım tarifelerinde kademeli ücretlendirme sistemini entegre etmesinin uygulamasının mümkün olmadığının değerlendirildiği,

2.1.8. Kurumları ile E-Kent firması arasında 20.03.2013 tarihinde Elektronik Ücret Toplama Araç İçi

Bilgilendirme Kamera ve Akıllı Durak Sistemi İşi Sözleşmesi yapıldığı, yine Kuruluşları ile E-kent Geçiş

Sistemleri ve Biletleme Teknolojileri A.Ş. Firması arasında 17.03.2023 tarihinde Elektronik Ücret

Toplama, Araç İçi Yolcu Bilgilendirme, Kamera ve Akıllı Durak Sistemi İşine ait imzalanan Sözleşme yapıldığı, halen Kuruluşları ile E-kent Geçiş Sistemleri ve Biletleme Teknolojileri A.Ş. firması arasında

13.12.2023 tarihinde imzalanan Elektronik Ücret Toplama, Araç İçi Yolcu Bilgilendirme, Kamera ve Akıllı

Durak Sistemi İşletimi Hizmet Alımı İşi’ne ait Sözleşme ile mevcut hizmet alım sözleşmesinin devam ettiği,

2.1.9. Vatandaşların her konuda olduğu gibi şehir içi ulaşım tarifelerinde ve raylı sistemler olan

M1,M2,M3,M4 istasyonlarında kademeli ücretlendirme ile alakalı 153 Mavi masa kanalı ile istek ve görüşleri bulunduğu, ancak yargıya taşınmış bir karar ve başvuru bulunmadığı,

2.1.10. Özetle işlemekte olan A1,M1,M2,M3,M4 raylı sistemler istasyonlarında kademeli ücretlendirme sistemini entegre edecek bir çalışma bulunmadığı, konu hususunda UKOME kararının olmadığı, ayrıca raylı sistemlerde hatlar arası geçişlerde vatandaşların ücretsiz seyahat etmeleri sebebiyle kademeli ücretlendirme sistemi uygulanamayacağı, aksi takdirde Kuruluşlarının yolcu taşıma konforunun azalacağının, EÜTS (Elektronik Ücret Toplama Sistemi) Sözleşmesinde aksaklıklar yaşanacağının, mevcut gelir gider dengesinin bozulacağının değerlendirildiği,

açıklamalarına yer verilmiştir.

2.2. Kurumumuzca diğer belediye uygulamaları hakkında görüş talep edilen Türkiye Belediyeler Birliği

Başkanlığı Hukuk İşleri Müdürlüğünün 30.05.2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle;

2.2.1. Ücretlerle ilgili genel düzenleme kabul edilebilecek 31 Seri Nolu Belediye Gelirleri Kanunu Genel

Tebliği’nin 2’nci maddesinin üçüncü fıkrasında “Belediyelerin harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaları mümkün bulunmakla beraber, ücretlerin hizmetten faydalananlardan yapılan hizmetin maliyeti göz önünde bulundurularak adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak tespit edilmesi gerekmektedir.” açıklamasına yer verildiği, hizmet maliyeti hesap edilebilir olmakla birlikte adalet ve eşitlik kavramlarının soyut olmalarının yanında çoğu zaman birbirini ikame de etmeyen kavramlar olduğu, bu haliyle söz konusu kriterlerin, ücretlendirme politikasını olumsuz etkilediği, konuya ilişkin somut kriterlere ihtiyaç bulunduğu,

2.2.2. Belediyelerce yürütülen hizmetler için ücret alınmasının ve tarifelerin belediyelerce belirlenmesinin yasal alt yapısının olduğu,

2.2.3. Toplu taşıma tarifeleri konusunda tarife belirlemede kullanılacak kriterlerin, hizmete özgü olarak belirlenmemiş olduğu, mevcut haliyle buna ilişkin takdirin belediyelere ait olduğu,

2.2.4. Belediyelerce farklı nitelikli tarifeler belirlenebildiği, metrolara uygulandığı tespiti yapılamamış olmakla birlikte durak sayısı veya mesafeye göre ücret belirlenmesinin adil olabileceği, ancak bu uygulamanın tam maliyetin ücretlere yansıtılması halinde tartışılabilir olabileceği,

2.2.5. Tarife belirlemede en önemli kuralın hizmet maliyetleri olduğu ancak ülkemizde gerçek maliyetler üzerinden toplu taşıma ücreti belirlenmesinin nispeten dezavantajlı toplum kesimleri üzerinde olumsuz etkisinin olacağı dikkate alınarak belediyelerce bu yönde hareket edilemediği, 2.2.6. Hukuki belirlilik kapsamında toplu taşıma ücret tarifelerinin belirlenmesinde dikkate alınmak üzere somut kriterler belirlenmesine ihtiyaç bulunduğu husususun değerlendirildiği,

açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;

3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”

3.2. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”,

3.3. Anayasa’nın “Yargı yolu” başlıklı 125’inci maddesinde; “İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. … Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır.

Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idarî eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez. …”,

3.4. “Mahalli idareler” başlıklı 127’nci maddesinde; “Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir. …

Bu idarelere, görevleri ile orantılı gelir kaynakları sağlanır.” hüküm altına alınmıştır.

4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun

4.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurumun, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandıracağı” düzenlenmiştir.

5. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun;

5.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, büyükşehir belediyesi yönetiminin hukukî statüsünü düzenlemek, hizmetlerin plânlı, programlı, etkin, verimli ve uyum içinde yürütülmesini sağlamaktır.”

5.2. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin (f) bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”,

5.3. “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.

Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.

Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.”

6. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; …

Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.

Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.”

7. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Ücrete tabi işler” başlıklı 97’nci maddesinde; “Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri

her türlü hizmet (…) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir.

Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir.” hükmünü hazidir.

8. 31 Seri Nolu Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği’nin 2’nci maddesinin üçüncü fıkrasında

“Belediyelerin harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaları mümkün bulunmakla beraber, ücretlerin hizmetten faydalananlardan yapılan hizmetin maliyeti göz önünde bulundurularak adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak tespit edilmesi gerekmektedir.”

9. 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon

Merkezleri Yönetmeliği’nin,

9.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; büyükşehir belediyesi bünyesinde kurulan Alt Yapı Koordinasyon Merkezi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezinin çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir.”,

9.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Yönetmelik; büyükşehir belediyesi Alt Yapı Koordinasyon

Merkezi ile Ulaşım Koordinasyon Merkezinin kuruluş, görev ve yetkileri ile bu merkezlerin çalışma usul ve esaslarını, alt yapı yatırım hesabının oluşumunu ve gelirini kapsar.”,

9.3. “Bağlılık” başlıklı 5’inci maddesinde; “Büyükşehir belediyesi alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi büyükşehir belediye başkanına bağlıdır. Başkan bu görevi bizzat veya görevlendireceği kişi eliyle yürütür.”,

9.4. “Bağlayıcılık” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Alt yapı koordinasyon merkezi ile ulaşım koordinasyon merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar.”

9.5. “Kuruluş” başlıklı 17’nci maddesinde; “(1) UKOME, büyükşehir belediye başkanı veya görevlendireceği kişinin başkanlığında; a) Büyükşehir belediye başkanınca, belediyenin ulaşım ve yatırımlarla ilgili daire ve işletmeleriyle bağlı kuruluşlarından en az şube müdürü seviyesinde görevlendireceği en fazla on bir kişinin, b) Milli Savunma Bakanlığı (Ek ibare:RG-19/2/2020-31044) , Milli Eğitim Bakanlığı, Aile, Çalışma ve

Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığının birer temsilcisinin, c) Jandarma Genel Komutanlığı temsilcisinin, ç) Emniyet Genel Müdürlüğü temsilcisinin, d) Sınırları içerisinde deniz bulunan büyükşehirlerde, Sahil Güvenlik Komutanlığı temsilcisinin, e) Sınırları içerisinde deniz ve içsu bulunan büyükşehirlerde Liman Başkanlığını, birden fazla Liman

Başkanlığı bulunan büyükşehirlerde ise bu başkanlıkları temsilen görevlendirilecek temsilcinin, f) Karayolları Genel Müdürlüğü temsilcisinin, g) Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü (Ek ibare:RG-19/2/2020-31044) ve TCDD Taşımacılık Anonim

Şirketi Genel Müdürlüğünün birer temsilcisinin, ğ) (Değişik ibare:RG-19/2/2020-31044) Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü temsilcisinin, h) Altyapı Yatırımları Genel Müdürlüğü temsilcisinin, ı) Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü temsilcisinin, i) (Ek:RG-19/2/2020-31044)(1) Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı temsilcisinin, j) Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin, k) Kendi belediyelerini ilgilendiren ve belediyelerinin yetki alanı içerisinde oluşan ve o belediyenin sınırları içerisinde başlayıp biten ulaşım konularında ilçe belediye başkanları veya görevlendirecekleri bir üyenin, katılımından oluşur.

(2) UKOME toplantılarına ayrıca, gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de oy hakkı olmaksızın davet edilerek görüşleri alınır.

(3) Büyükşehir belediyesinin öteki birim başkanları ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, ilgili vakıf ve dernek temsilcileri görev alanlarına giren konularda, oy hakkı olmaksızın görüşleri alınmak üzere toplantılara davet edilebilirler.”

9.6. “Görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde; “(1) UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla,

c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare:RG-23/5/2019-30782) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, … görevli ve yetkilidir.” hüküm altına alınmıştır.

IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

11. (1) numaralı paragrafta açıklandığı üzere başvuran tarafından özetle; Ankara Metrosunun M1-M2-M3 metro hattından ve 34 istasyondan oluştuğu, ancak bu metro hattında gidilen durak sayısına göre kademeli ücretlendirmenin mevcut olmadığı, 30 durak mesafe giderek 70 dakika yolculuk yapan kişiler ile 1 durak mesafe gidip 2 dakika yolculuk yapan kişilerin aynı ücreti ödediği, kamu hizmetinden yararlanan vatandaşların bu hizmetten yararlandığı ölçüde ücret ödemeleri gerektiği iddia ve ifade edilerek metro hattında binilen ve inilen durağa göre kademeli ücretlendirme uygulamasına geçilmesi ve bu uygulamanın gereği olarak her metro durağına iade makineleri konulması talep edilmektedir.

12. Kurumumuzca ilgi İdareden bilgi belge talep edilmiş olup, diğer belediye uygulamaları hakkında da

Türkiye Belediyeler Birliğinden görüş talep edilmiştir. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ankara

Elektrik, Havagazı ve Otobüs İşletme Müessesesi Genel Müdürlüğü Ulaşım Teknolojileri Dairesi

Başkanlığının yazı ve eklerinde özetle; Kurumlarının ücret tarifelerinin UKOME (Ankara Ulaşım

Koordinasyon Merkezi)’nin şehir içi yolcu taşıma tarifeleri ile uygulandığı, Kurumlarının UKOME tarafından alınan kararları uyguladığı ve genel olarak asgari ücret, ulaşım giderleri doğalgaz, motorin litre fiyatı, araç bakım, onarım, vb. gelir gider dengesine göre karar verildiği, İstanbul ile Ankara Şehir içi ulaşım tarifeleri ve hat güzergâhlarının “km, dk.” açısından farklı olması sebebiyle alınan kararlarda şehirlere göre farklılıklar bulunduğu, UKOME kararı gereği bazı mücavir (uzak ilçe) alanlarda kademeli ücretlendirme tarifeleri uygulandığı, ayrıca mevcut raylı sistemlerin toplam 54 istasyon ile toplam 64,361 km uzunluğunda olduğu, bu istasyonların tek hat üzerinde olmayıp Ankaray (A1) Aşti-Dikimevi 11 istasyon 8,527 km, Metro (M1) Batıkent-Kızılay 12 istasyon 14,661 km, Metro (M3) Batıkent-Törekent 11 istasyon

15,360 km, Metro (M4) Keçiören-Atatürk Kültür merkezi 9 istasyon 9,223 km olduğu, vatandaşlar tarafından tek bir hat üzerinden biniş yapılmadığı, raylı sistemlerin birbirine bağlı geçiş sistemleri ile ücretsiz yararlanıldığı, örneğin M1 Batıkent istasyonundan biniş yapan yolcunun, Atatürk Kültür Merkezi

İstasyonunda inip M4 Keçiören istikametine ücretsiz geçiş yapabildiği, UKOME’nin genel olarak ulaşım giderleri, güzergâh ve asgari ücret gibi etkenlere göre fiyat tarifesini belirlediği, bazı mücavir alanların güzergâhının “km, dk.” bakımından uzak olmasından dolayı kısa mesafe yolculuk yapan vatandaşların mağduriyet yaşamaması için kademeli tarife uygulandığı, ayrıca mevcut şehir içi ulaşımında 75 dakika içinde 2. ve 3. binişler için aktarma ücreti alınarak ekonomik seyahat edebilmelerine olanak tanındığı, örneğin ilk biniş tam biletin 15,00 TL olduğu, 75 dakika içinde farklı validatörden 1. ve 2. binişlerden 7,00

TL aktarma ücreti kesildiği, ayrıca raylı sistemlerde hatlar arası geçişlerde vatandaşların ücretsiz seyahat etmeleri sebebiyle kademeli ücretlendirme sistemi uygulanamayacağı, aksi takdirde Kuruluşlarının yolcu taşıma konforunun azalacağının, EÜTS (Elektronik Ücret Toplama Sistemi) Sözleşmesinde aksaklıklar yaşanacağının, mevcut gelir gider dengesinin bozulacağının değerlendirildiği ifade edilmiştir.

13. Türkiye Belediyeler Birliği Başkanlığı Hukuk İşleri Müdürlüğünün yazı ve eklerinde özetle; toplu taşıma tarifeleri konusunda tarife belirlemede kullanılacak kriterlerin, hizmete özgü olarak belirlenmemiş olduğu, mevcut haliyle buna ilişkin takdirin belediyelere ait olduğu, belediyelerce farklı nitelikli tarifeler belirlenebildiği, metrolara uygulandığı tespiti yapılamamış olmakla birlikte durak sayısı veya mesafeye göre ücret belirlenmesinin adil olabileceği, ancak bu uygulamanın tam maliyetin ücretlere yansıtılması halinde tartışılabilir olabileceği, tarife belirlemede en önemli kuralın hizmet maliyetleri olduğu ancak ülkemizde gerçek maliyetler üzerinden toplu taşıma ücreti belirlenmesinin nispeten dezavantajlı toplu kesimleri üzerinde olumsuz etkisinin olacağı dikkate alınarak belediyelerce bu yönde hareket edilemediği, hukuki belirlilik kapsamında toplu taşıma ücret tarifelerinin belirlenmesinde dikkate alınmak üzere somut kriterler belirlenmesine ihtiyaç bulunduğunun değerlendirildiği ifade edilmiştir.

14. Somut olaydaki uyuşmazlığın, mevcut durumda sabit ücret fiyatlandırması uygulanan Ankara M1-M2M3 raylı sistemlerinde değişken ücret uygulamasına geçilmesi noktasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

15. Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması durumu ile karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.

16. Anayasa’da, devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hüküm altına alınmıştır. Anayasanın 65’inci maddesine benzer şekilde Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinde de belediye tarafından hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının belirlenmesinde belediyenin mali durumu ile hizmetin ivediliğinin dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır Sınırlı mali kaynaklara sahip olan belediyelerin kendisine verilen görevleri yerine getirmesine yönelik yapacağı plan ve programlarda bu öncelik sıralamasının belirlenmesi büyük önem arz etmektedir. Nitekim söz konusu öncelik sırasının belirlenmesinde kullanılan ölçütler dikkate alınmadan plan ve program yapmak bazı hizmetlerin aksamasına hatta bir takım hizmetlerin hiç yapılmamasına dahi neden olabilecektir.

17. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir Belediyelerine verilen en önemli görevlerinden biri ulaşım hizmetinin sunulmasıdır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nda, büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri sayılmıştır. Büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkileri arasında; büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek; büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek; büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermektir.

18. 5216 sayılı Kanunun 9’uncu maddesinde, büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulacağı; ilçe belediye başkanlarının kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılacağı; Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcilerinin de davet edilerek görüşlerinin alınacağı, Ulaşım koordinasyon merkezi kararlarının, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe gireceği, Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararların belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcı olacağı, öngörülmüştür.

19. Toplu taşıma ücretlerinin, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesi kapsamında, isteğe bağlı hizmet karşılığı alındığı, belediyelerin bu Kanun’da harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili olduklarının belirtildiği, söz konusu hükme göre toplu taşıma hizmetlerinde tarife belirleme yetkisinin belediyelere ait olduğu ifade edilmiştir.

20. 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde, Ulaşım Koordinasyon Merkezinin (UKOME) büyükşehir belediye başkanına bağlı olacağı; 6’ncı maddesinde, UKOME tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararların; büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı; 17’nci maddesinde, UKOME büyükşehir belediye başkanının veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, belirlenen üyelerle (ilgili bakanlıkların ve idarelerin temsilcileri, kendileri ile ilgili kararlar alındığında ilçe veya ilk kademe belediye başkanları veya görevlendireceği kişi) önceden kararlaştırılan tarih ve yerde toplanacağı; 18’inci maddesinde ise

UKOME’nin büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haiz olacağına hükmedilmiştir.

21. 15/06/2006 tarih ve 26199 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’ne göre, UKOME tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararların; büyükşehir belediyesi,

büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı; UKOME büyükşehir belediye başkanının veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, belirlenen üyelerle (ilgili bakanlıkların ve idarelerin temsilcileri, kendileri ile ilgili kararlar alındığında ilçe veya ilk kademe belediye başkanları veya görevlendireceği kişi) önceden kararlaştırılan tarih ve yerde toplanacağı; nüfus artışı ve şehrin ulaşım planı dikkate alınmak suretiyle büyükşehir sınırları dâhilinde taşıma ihtiyacının, UKOME tarafından düzenlenecek bir raporla İçişleri

Bakanlığına bildirileceği düzenlemeleri yer almaktadır.

22. Toplu taşıma hizmeti, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde kentlerin ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır. Toplu taşımaya erişimin artırılmasında karar alıcılar tarafından gözetilen en önemli hususlardan birini toplu taşıma fiyatlandırma politikaları oluşturmaktadır. Nitekim toplu taşıma hizmetlerinde uygulanan fiyatlama politikası kentin ekonomik, sosyal, politik ve çevresel özelliklerini etkileyen önemli bir unsurdur. Ülkemizde de toplu taşıma hizmetleri sağlanırken farklı karar alıcılar tarafından farklı ücretlendirme sistemleri uygulanmaktadır. Bunlardan sabit ücret sisteminde, toplu taşıma araçlarında yolcuların kat ettiği mesafeye ve süreye bakılmaksızın tek bir fiyat uygulanırken değişken ücret sisteminde bilet fiyatları zaman, mesafe, bölge ve hizmet kullanıcı türleri gibi farklı parametrelere bağlı olarak değişiklik göstermektedir.

23. Buna ilişkin akademik çalışmalarda seyahat mesafelerinin uzun olduğu büyük şehirlerde yolculuk süresinin kısa ve uzun olduğuna bakılmaksızın ücretlerin tekdüze olmasının toplu taşıma ücretlerinin adil olmamasına neden olabileceği ve kısa yolculuklar yapanlar için haksız ödeme yüküne neden olabileceği ancak düşük gelir düzeyine sahip bireylerin genelde merkezden uzak ve şehrin dış mahallelerinde ikamet ettikleri düşünülecek olursa mesafe bazlı fiyatlamanın bu bireyler üzerinde olumsuz etkiler meydana getireceğinin de görüldüğü ifade edilmiştir. Bu noktada, hizmet sağlayıcıların ücretlendirme politikalarında hangi sistemi seçeceği birbiriyle çelişen bir dizi hedefi de (toplu taşımanın kullanım düzeyi, kar maksimizasyonu, yerel halkın desteği, demografik yapı, sosyal hedefler, ekonomik hedefler) karşı karşıya getirmektedir. İyi bir fiyat politikasının gerek kamu yetkililerinin, gerek işletmecilerin gerekse yolcuların beklentilerini bağdaştırması gerekmektedir. Toplu taşıma ücretlendirme politikalarının doğası gereği sahip olduğu artılar ve eksiler o kentin coğrafi yapısı, yolculukların şeması, toplu taşıma altyapısının gelişmişliği, karayolu ağının gelişmişliği, toplumun psikolojik durumu ve gelir düzeyi gibi özelliklere bağlı olarak değişmektedir. Bu sebeple bir şehir için uygulanan ücretlendirme politikası bir başka şehir için uygun olmayabilecektir. (Fatih Karaman ve Mustafa Ilıcalı, “Toplu Taşıma Hizmetlerindeki Ücretlendirme

Sistemleri Değerlendirilerek İstanbul İçin En Uygun Olanın Seçilmesi”, Teknoloji ve Uygulamalı Bilimler

Dergisi, Cilt 02, No 02, s. 69-82)

24. İdare tarafından Kurumumuza verilen cevabi yazıda, İstanbul ile Ankara şehir içi ulaşım tarifeleri ve hat güzergâhlarının “km, dk.” açısından farklı olması sebebiyle alınan kararlarda şehirlere göre farklılıklar bulunduğu, Ankara’daki ücretlendirme sisteminde genel olarak asgari ücret, ulaşım giderleri “doğalgaz, motorin litre fiyatı, araç bakım, onarım, vb.” gelir gider dengesine göre karar verildiği ifade edilmiştir.

Nitekim toplu taşıma hizmetlerinde uygulanan fiyatlama politikalarında kentin ekonomik, sosyal, politik vs. özelliklerine göre değişen ve karar verecek olanların hedeflerine göre farklılık arz edebilecek olan kamu yararı konusunda, karar verecek olanların bu kararı verirken mümkün mertebe o toplum içinde yaşayanların ferdi çıkarlarıyla kamunun çıkarları arasında bir denge kurmaya çalışmaları gerekmektedir. (Yusuf Göven

“Kamulaştırma İşlemlerinde Kamu Yararı”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1999 S.1 s.14)

25. Büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde toplu taşıma ücret ve tarifeleri UKOME kararı ile belirlenmektedir. Ankara UKOME Genel Kurulunun 18.07.2023 Tarih ve 2023/58 Sayılı Kararı Gereğince

Toplu Taşıma Araçlarında İndirimli ve Tam Yolcu Taşıma Biniş Ücretleri aşağıdaki gibidir:

25.1. Üniversite ring hattı olan 550 numaralı hat hariç, istisnai hatlarda uygulanmakta olan ücretsiz transfer uygulaması kaldırılmış olup, tüm hatlarda tam ve indirimli transfer uygulaması devam etmektedir. EGO öğrenci abonman kart EGO Genel Müdürlüğüne bağlı şehir içinde hizmet veren toplu taşıma araçlarında (otobüs, raylı sistemler ve teleferikte) transfersiz kullanılmaktadır ve yükleme tarihinden itibaren 30 gün geçerlidir. Sınırsız biniş aylık öğrenci EGO abonman kart ücreti 220,00 TL’dir. Büyükşehir Belediye

Meclis Kararınca Ankara da ikamet eden gün, ay ve yıl olarak 61 yaşını doldurmuş vatandaşlarımıza pik saatler dışında 10.00-16.00 ve 19.00-24.00 saatleri arasında EGO otobüslerinden ücretsiz yararlanmaktadır.

Sabah 06.00 – 06.45 saatleri arasında Tam Ankarakart İndirimi uygulanmaktadır. Buna göre; Sabah 06.00

– 06.45 saatleri arasında Ankara Kent Merkezinde EGO Genel Müdürlüğüne ait otobüsler ile Raylı

Sistemlerde (Metro, ANKARAY, Teleferik ve Başkentray) geçerli olmak üzere Ankarakart tam ücret tarifesi 15,00 TL yerine 13,00 TL olarak uygulanmaktadır.

25.2. Tam Ankarakartlarda 75 dakikalık süre içerisinde (istisnai hatlar hariç) en fazla 2 defa transfer imkânı sağlanmıştır, transfer ücreti 7,00 TL’dir. İndirimli Ankarakartlarda 75 dakikalık süre içerisinde (istisnai hatlar hariç) en fazla 2 defa transfer imkânı sağlanmıştır, transfer ücreti 4,50 TL’dir. Öğretmen

Ankarakartlarda 75 dakikalık süre içerisinde (istisnai hatlar hariç) en fazla 2 defa transfer imkânı sağlanmıştır, transfer ücreti 5,00 TL’dir. (https://www.ego.gov.tr/tr/sayfa/2098/tasima-ucretleri)

25.3. Diğer taraftan, 2024 yılı Ocak ayından itibaren güncel İstanbul Marmaray ücretlerinin tam bilet için en kısa yolculukta 17,70 TL, tam parkur taşıma olan en uzun yolculuklarda 39,18 TL, öğrenci bilet fiyatları ise en kısa mesafede 8,64 TL, en uzun mesafe ise 17,70 TL olarak fiyatlandırıldığı anlaşılmıştır.

Bu noktada, Ankara raylı sistemlerinde geçerli olan sabit fiyat uygulamasında bilet fiyatlarının kapsamlı ve yolculuk başına ortalama bir fiyat olarak belirlenmesinin tercih edildiği anlaşılmaktadır. Akademik çalışmalarda da ifade edildiği üzere, bir şehir için uygulanan ücretlendirme politikası bir başka şehir için uygun olmayabilecektir. Kademeli fiyat değerlendirmesinde bazı yolculuklar için fiyat indirimi yapılsa da bu durum şehirlerin somut özellikleri farklılık gösterdiğinden idarelerin mevcut gelir gider dengesini bozacak ve daha önce akdedilmiş sözleşmelere aykırı sonuçlar doğurabileceği gibi hizmetten faydalanan bazı kişiler bakımından ise ücret artışı ile sonuçlanabilecektir.

26. Bununla birlikte, şikâyet konusuna ilişkin yapılan araştırmalarda toplu taşıma hizmetlerinin fiyatlandırılmasında kâr elde etme ve maliyetleri azaltma gibi ekonomik nitelikli hedeflerin ön plana çıktığı görülse de ülke uygulamaları incelendiğinde bu hizmet türünün çoğunlukla yerel yönetim bütçeleriyle finanse edildiğini göstermektedir. Bir diğer ifadeyle toplu taşıma hizmetlerinden yararlananlara sübvansiyon uygulanmaktadır. Toplu taşıma hizmetlerinin bu şekilde sübvanse edilmesinde sürdürülebilir bir toplu taşıma hizmetinin sağlanarak kent içerisinde genel mobiliteyi sağlama, istihdam ve eğitim ile ilgili imkânlara ulaşabilmeyi kolaylaştırma, sürdürülebilir bir kent yapısını oluşturma ve otomobil kullanımı sonucu oluşan kirlilik ve tıkanıklık düzeyini azaltma gibi kriterleri sağlamak amaçlanmaktadır.

27. Kurumumuzca Ankara’da toplu taşıma hizmetlerinde otobüs ve raylı sistemlerin (Metro) işletmelerini ve ayrıca kentin trafik düzen ve güvenliğinin sağlanması amacıyla ulaşım planlama hizmetlerini üstlenen

EGO Genel Müdürlüğü tarafından en son 2023 yılı Mart ve Temmuz ayları sonu itibariyle yayınlanan GelirGider Bütçe Gerçekleşmeleri ve Bütçe Dengesine ilişkin istatistikler incelenmiştir.

27.1. 2023 yılı Mart ayında 469 milyon TL gelir, 597,9 milyon TL gider gerçekleşmiş, bütçe 128,9 milyon

TL açık vermiştir. Aynı ayda EGO Genel Müdürlüğünün, Otobüs/Metro/ANKARAY yolcu taşımalarından sadece 173,2 milyon TL gelir elde edebildiği, elde edilen bu gelirin 221,5 milyon TL tutarındaki akaryakıt ve elektrik bedellerini dahi karşılayamadığı ifade edilmiştir.

2023 Ocak – Mart dönemi itibarıyla yapılan değerlendirmeye göre: toplu taşımadan 448,7 milyon TL gelir

sağlanırken, toplu taşımada kullanılan akaryakıt ürünleri ve elektrik giderleri için 680,5 milyon TL ödemede bulunulduğu, EGO Genel Müdürlüğü bütçe açığının üç ay içerisinde 1 milyar 6 milyon TL olduğu ve bu açığın 871 milyon TL’sinin ABB tarafından karşılandığı anlaşılmıştır.

27.2. 2023 yılı Temmuz ayında 480 milyon 700 bin TL gelir, 539 milyon 300 bin TL gider gerçekleşmiş, bütçe çok sayıdaki diğer maliyet kalemleri dikkate alınmadığında dahi 58 milyon 600 bin TL açık vermiştir. Aynı ayda EGO Genel Müdürlüğü, Otobüs/Metro/ANKARAY yolcu taşımalarından sadece 191 milyon 300 bin TL gelir elde edebilmiştir. Elde edilen bu gelir, 128 milyon 900 bin TL tutarındaki sadece akaryakıt ve elektrik bedellerini karşılayabilir duruma gelmiştir.

2023 Ocak-Temmuz dönemi itibarıyla yapılan değerlendirmeye göre toplu taşımadan 1 milyar 145 milyon

TL gelir sağlanırken, toplu taşımada kullanılan sadece akaryakıt ürünleri ve elektrik giderleri için 1 milyar

209 milyon 300 bin TL ödemede bulunulduğu;

EGO Genel Müdürlüğünün çok sayıdaki diğer maliyet kalemleri dikkate alınmadığında dahi bütçe açığının yedi ay içerisinde 2 milyar 066 milyon 900 bin TL olduğu ve bu açığın 2 milyar 080 milyon 400 bin TL’sinin Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından karşılandığı anlaşılmıştır.

(https://www.ego.gov.tr/tr/haber/6033/ego-genel-mudurlugu-2023-yili-mart-sonu-itibariyla-gelirgiderbutce-gerceklesmeleri-ve-butcedengesi#:~:text=1.%202023%20y%C4%B1l%C4%B1%20Mart%20ay%C4%B1nda,milyon%20TL%20g elir%20elde%20edebilmi%C5%9Ftir., ; https://www.ego.gov.tr/tr/haber/6076/ego-genel-mudurlugu2023-yili-temmuz-sonu-itibariyla-gelirgider-butce-gerceklesmeleri-ve-butce-dengesi)

28. İdare tarafından alınan kararla Ankara şehir içi ulaşım için kapsamlı ve yolculuk başına ortalama bir fiyat sunulması belirlenmiştir. Bununla birlikte, EGO Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan mali istatistikler incelendiğinde, karar alıcılar tarafından mevcut durumdaki fiyat politikasının yönetilmesinde, sürdürülebilir bir toplu taşıma hizmeti için katlanılan bir maliyetle birlikte sübvanse harcamalarının da olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim İdare tarafından yapılan açıklamada şehir içi kullanım ücreti için genel olarak ulaşım giderleri, güzergâh ve asgari ücret gibi etkenlere göre fiyat tarifesinin belirlediği, mevcut şehir içi ulaşımında 75 dakika içinde 2. ve 3. binişler için aktarma ücreti uygulanarak ekonomik seyahat edebilmelerine olanak tanındığı, ayrıca vatandaşlar tarafından tek bir hat üzerinden biniş yapılmadığı, raylı sistemlerin birbirine bağlı geçiş sistemleri ile ücretsiz yararlanıldığı ifade edilmiştir. Bu noktada, Türkiye Belediyeler Birliği tarafından da ifade edildiği üzere toplu taşıma için hangi kriterlerin esas alınacağına ilişkin mevzuatlarında açık bir düzenlemeye yer verilmemiş olunduğundan idarenin takdir yetkisini dikkate almak gerekmektedir.

29. Takdir yetkisi, idareye, idari işlem ve eylemlerini tesis ederken belli ölçüde hareket serbestisi tanınması demektir. (Ramazan ÇAĞLAYAN, “Türk Hukukunda İdarenin Takdir Yetkisinin Yargısal Denetimi”, Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 7, S. 3-4, s. 173.) İdareye belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda serbesti tanınması ya da idarenin belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların

ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması idarenin takdir yetkisi olarak tanımlanmaktadır. İdarenin kamu hizmetlerini nasıl yerine getireceğini, alacağı kararların içeriğini yasalarla önceden saptama olanağı yoktur. İdareye belli konularda takdir yetkisi tanımak, görevlerinin niteliği yönünden zorunludur. Yasa koyucu, idarenin görev ve yetkilerini belirlerken idareyi, bazı yetkileri kullanıp kullanmamada, bu yetkilerin kullanılmasının gereklerini saptamada az ya da çok serbest bırakabilir. İdare kendisine tanınan bu yetkiyi, yasaların gösterdiği sınırlar içinde ve kamu yararı için kullanmak zorundadır.

30. Bu noktada yürüttüğü hizmetler nedeniyle idareye tanınmış olan bir takım yasal ayrıcalık ve üstünlükler, keyfi bir idari yönetimi amaçlamamakta, idari hizmetlerin çeşitliliğine bağlı olarak, idareye belirli sınırlar içinde hareket etme özgürlüğü tanıyarak, hizmetin en etkin biçimde yapılması, kamu yararının en üst düzeyde gerçekleştirilmesini amaçlamaktadır. İdareye yasalarla tanınan bu ayrıcalık ve üstünlükler, yine aynı yasalar tarafından hukuka uygun olup olmamaları açısından denetlemeye tabi tutulmak zorundadırlar.

Bir yandan bireysel hak ve özgürlüklerin korunması diğer yandan kamu hizmetinin yürütülmesi gerekliliği, her iki amaç arasında dengeli bir uyumun sağlanması zorunluluğunu ortaya koymaktadır. (Kadir

KORKMAZ, “Takdir Yetkisinin Disiplin Hukukunda Kullanımı ve Yargısal Denetimi”, Gazi Üniversitesi

Hukuk Fakültesi Dergisi, C.XIII,S.1-2,s.241- 243,2009)

31. Yapılan açıklamalara göre, kanunların vermiş olduğu yetki çerçevesinde her belediyenin karar organlarınca belirlenen tarifeye göre toplu taşıma hizmetinden ücret almaya yetkili olduğu, kısmen yahut tamamen indirim uygulamak ve uygulamamak konusunda da (kanunların verdiği yetki çerçevesinde) belli bir hareket serbestisinin bulunduğu, toplu taşıma hizmet sunumunda yapılan planlar doğrultusunda karar alma ve bu kararların uygulanmaya konulması gibi hususlarda bu yetkilerini kullanırken birbiriyle uyumlu bir dizi amacı göz önünde bulundurarak hareket etmesi gerektiği, bununla birlikte toplu taşıma hizmetlerini yerine getirirken uygulayacağı ücretlendirme politikasını belirlemede takdir yetkisine sahip olduğu değerlendirilmiştir.

32. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın Ankara metro hattında binilen ve inilen durağa göre kademeli ücretlendirme uygulamasına geçilmesi talebinin kamu hizmetini sunmakla görevli olan idarenin takdir yetkisi kapsamına girdiği, toplu taşıma hizmetlerinin fiyatlandırılmasında en önemli unsurun hizmet maliyetleri olduğu, ancak Ankara ili özelinde toplu taşımadan elde edilen gelirlerin genellikle akaryakıt ve elektrik bedellerini karşılamadığı ve giderlerin bir kısmının Belediye bütçesinden finanse edildiği, mevcut durumda İdarenin toplu taşıma maliyetlerini sübvanse ettiğinin anlaşıldığı, ayrıca mevcut raylı sistemlerin toplam 54 istasyon ile toplam 64,361 km uzunluğunda olduğu, bu istasyonların tek hat üzerinde olmayıp Ankaray (A1) Aşti-Dikimevi 11 istasyon 8,527 km, Metro (M1) Batıkent-Kızılay

12 istasyon 14,661 km, Metro (M3) Batıkent-Törekent 11 istasyon 15,360 km, Metro (M4) Keçiören-

Atatürk Kültür merkezi 9 istasyon 9,223 km olduğu, vatandaşlar tarafından tek bir hat üzerinden biniş yapılmadığı, raylı sistemlerden birbirine bağlı geçiş sistemleri ile ücretsiz yararlanıldığı, kendi içinde ücret indirimi sağlayan bir düzenlemenin bulunduğu, kademeli fiyat değerlendirmesinde bazı yolculuklar için fiyat indirimi yapıldığında bu durum maliyet dengesini değiştireceğinden hizmetten faydalanan bazı kişiler bakımından ücret artışı ile sonuçlanacağı, dolayısıyla somut olayda İdarenin mevcut şartlarda talebin karşılanmasının mümkün olmadığına yönelik değerlendirmesinin dikkate alınması gerektiği, İdarenin kendisine kanunla tanınan takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanmadığına ilişkin herhangi bir tespit yapılamadığından başvurunun reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

33. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yine bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

34. 14.06.2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Başvuru ve usulü” başlıklı 17’nci maddesinin sekizinci fıkrası uyarınca, Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup ilgili Kanun’un “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin üçüncü fıkrasında ise, Kamu Denetçiliği

Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde, durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Kurumumuzca sorunun çözüme kavuşturulabilmesi için iki idare ile yazışmalar yapılmış olup incelemenin 6 ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı ve yargı yolunun yetkili idare mahkemeleri nezdinde açık olduğu hususları, 30.04.2024 tarih ve sayılı yazımız ile başvurucuya bildirilmiştir.

VII. KARAR

İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN

REDDİNE,

Başvuranın, Ankara metro hattında binilen ve inilen durağa göre kademeli ücretlendirme uygulamasına geçilmesi talebinin kamu hizmetini sunmakla görevli olan idarenin takdir yetkisi kapsamına girmesi ve bu yetkinin kullanımında kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak hareket edildiğine ilişkin bir tespit yapılamaması nedeniyle başvurunun REDDİNE,

Kararın BAŞVURANA ve ANKARA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi