Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 19. maddesinin ikinci fıkrasındaki “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü” koşulunun hukuka aykırı olduğu iddiasıyla yapılmıştır. Başvuran, doktora tezini savunduktan sonra, bu yayım koşulunu yerine getirmek için ek süre talep etmiş, ancak bu talebi reddedilmiştir. Başvuran, bu durumun mezuniyetini geciktirdiğini ve akademik maliyetler doğurduğunu belirterek, söz konusu koşulun kaldırılmasını istemiştir.

Ankara Üniversitesi, başvuranın itirazını değerlendirirken, lisansüstü eğitim yönetmeliğinin Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen çerçeve yönetmelik ile uyumlu olduğunu ve bu tür yayım koşullarının akademik gelişimi teşvik ettiğini savunmuştur. Kurum, başvuranın doktora programına kayıtlı olduğu dönemde bu koşulun var olduğunu ve öğrencilerin bu şartları yerine getirmesinin beklenildiğini ifade etmiştir. Ayrıca, başvuranın bu koşulun kaldırılmasını istemesinin, üniversitenin bilimsel özerkliğine zarar verebileceği vurgulanmıştır.

Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiştir. Yayım koşulunun kaldırılması talebi reddedilirken, bu koşulun niteliği ve hangi aşamada yerine getirilmesi gerektiği konusunda mevzuat güncellemeleri yapılması önerilmiştir. Bu durum, üniversitelerin bilimsel özerkliğini koruyarak, akademik standartların yükseltilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/2983-S.24.4737

BAŞVURU NO : 2023/15497

KARAR TARİHİ : 14.03.2024

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü” yayım koşulunun üst hukuk normlarına aykırı olduğu iddiası hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 27.09.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle; Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji programı kapsamında hazırladığı doktora tezini 24/07/2023 tarihinde beş kişilik jüri önünde savunduğunu, 18/08/2023 tarihinde

Enstitüye gittiğinde tezi teslim ederken yayımlanmış bir makale, DOI numarası alınmış bir makale ya da basılmış bir kitapta tarafınca yazılmış bir bölüme ilişkin bilgileri de eklemesi gerektiğini öğrendiğini, tezin düzeltmeleri yapılmış son halini 22/08/2023 tarihinde teslim ettiğini, ayrıca bir dilekçe ile ya Çerçeve

Yönetmelik olan Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği uygulanarak makale istenmemesi ya da yazmakta olduğu makaleyi hemen yayımlatabilmesini mümkün kılmayan mevcut koşullar dikkate alınarak tarafına makul bir sürenin verilmesini talep ettiğini, Enstitü Yönetim Kurulunun 12/09/2023 tarihli toplantısında hakkında aldığı / sayılı Kararın 22/09/2023 tarihinde tarafına ulaştığını, makaleyi teslim edebilmek için ek süre talebinin reddedildiğini, Çerçeve Yönetmelik hükmünün uygulanmasına ilişkin talebinin ise zımnen reddedildiğini, ancak Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinin ikinci fıkrasındaki “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü olmak üzere” ifadesinin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinin (c) fıkrasında yer alan lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim sürelerinin Yükseköğretim

Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği hükmü ile Yükseköğretim Kurulunun çıkardığı

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne aykırı olduğunu, yayım koşulunun hukuka aykırı oluşunu göz ardı etse bile koşulu yerine getirmek için öngörülemez bir zamana ihtiyacın hâsıl olduğunu, mezuniyetinin kestirilemez bir zamana tehir edildiğini, mezuniyet işlemlerinin tamamlanıp diplomasının verilmediği her günün akademik anlamda bir maliyet ürettiğini ileri sürerek Ankara Üniversitesi Lisansüstü

Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nde yapılan düzenlemenin hukuka aykırı olduğu kanaatiyle söz konusu yayım koşulunun kaldırılmasını ve mezuniyet işlemlerinin tamamlanarak doktora diplomasının ve diploma ekinin tarafına verilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ankara Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 29/01/2024 tarih kayıtlı ve E- – – sayılı yazısında özetle; 2.1. Başvuranın Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Programı Doktora öğrencisi olduğu, başvurusunda, Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) çıkardığı Lisansüstü Eğitim ve Öğretim

Yönetmeliği’nde (Çerçeve Yönetmelik) bulunmadığı halde Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim

Yönetmeliği’nde öngörülen doktora eğitiminden mezuniyet için gerekli şartlardan biri olan hakemli bir dergide yayın yapma zorunluluğunu eleştirerek hukuka aykırı olduğunu ve uygulanmaması gerektiğini ifade ettiği, 2.2. ALES ve Dil sınavlarına girerek, Doktora Giriş Sınavlarına girerek tamamen gönüllülük esası ile ve akademik çalışma yapma isteği ile öğrenci olabilmek için gösterilen çabanın, Üniversitenin doktora öğrencilerinin edinmesi gereken akademik birikimi artırmaya, ülkemizin araştırma altyapısının güçlendirilmesi ve genç akademisyenlerin yayın yapmasına teşvik etmek için öğrencinin doktora programına girişinden önce getirilen makale yazma şartının Kamu Denetçiliği Kurumuna bir başvuruya neden olmasını şaşkınlık ve üzüntüyle karşıladıkları, başvurduğu programda kendisi öğrenci olmadan önce getirilmiş ve tamamen kamu yararı gereğince ülkemizin akademik gelişmişliğine genç akademisyenlerin katkı getirmesini teşvike yönelik bir uygulamanın iptalinin istenmesini gelecek kuşaklar açısından üzüntüyle karşıladıkları, 2.3. Yaklaşık üç bin doktora öğrencisinin kayıtlı olduğu Sosyal Bilimler Enstitüsünde, tezini savunma aşamasına gelen her öğrencinin, makale koşulunu yerine getirmekte olup bu hususta şimdiye dek herhangi bir sorun yaşanmadığı, 2.4. Hukuk Devletinin olmazsa olmaz ilkelerinden birinin hukuki güvenlik ilkesi olduğu, bu ilkenin en önemli alt ilkesinin ise hukuki öngörülebilirlik olduğu, bir başka deyişle tabi olunan kuralların kişinin öngöremeyeceği şekilde bir engele dönüşmemesi gerektiği, başvuranın kendi isteği ile gönüllü olarak öğrenci olmak için başvurmadan önce de Enstitü nezdindeki programlar bakımından bu kuralın mevcut olduğu, 2.5. Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin Genel Esaslar başlıklı 19’uncu maddesinde yer alan kuralda Doktora programındaki öğrencilerin gerçekleştirmesi gereken çalışmalar anlatan bu hükümle açıkça görüleceği üzere “…alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü…” şartının yer aldığı, 2.6. 19’uncu maddede yer alan şartların bir bütün olduğu, öğrencinin itirazının haklı görülmesi halinde ileride, tez yazılması, dersler alınmasının da itiraz konusu olabileceği, tek amacı akademik gelişmişliği

sağlamak olan ve bugüne kadar Enstitülerinde binlerce öğrencinin gerçekleştirdiği bu şartın itiraz konusu yapılmasının hukuken doğru olmadığı, 2.7. Başvuranın bu hükmün YÖK’ün çerçeve yönetmeliğinde bulunmadığını ileri sürdüğü, oysa Çerçeve

Yönetmelik’in tüm üniversiteler için geçerli olacak minimum kriterleri oluşturduğu, üniversitelere akademik gelişmişlik anlamında kriterleri yükseltebilme olanağı sağladığı, dolayısıyla bu yönetmelikte

Türkiye’deki bütün üniversitelerin farklı yönetmeliklerinde olması gereken minimum standartların oluşturulduğu, 2.8. Bu kapsamda Çerçeve Yönetmelik’in 34’üncü maddesinin 1 ve 4’üncü fıkralarının dikkatle incelenmesi gerektiği, “Enstitü anabilim/anasanat dallarındaki lisansüstü öğretim planları, lisansüstü programdan mezun olunabilmesi için alınması gereken zorunlu/seçmeli dersler, tez, seminer ve benzeri çalışmaları ile kredi toplamlarıdır. Bu öğretim planları üniversite senatoları tarafından kararlaştırılan asgari muhtevaya uymak şartı ile ilgili enstitü kurulunda görüşülerek onaylanır…Lisansüstü programlarla ilgili devam, ders sınavları, ders notları, derslerden başarılı sayılma koşulları, ders tekrarı ve diğer esaslar senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir.” fıkralarından anlaşılacağı üzere ilgili üniversitenin Senatosu tarafından kabul edilen yönetmelikle diğer esasların düzenlenebildiği, doktora programlarından mezuniyet için, üniversiteler tarafından ek makale koşulu getirilmesine, Çerçeve Yönetmelik’in anılan hükmünün izin vermekte ve dayanak oluşturmakta olduğu, 2.9. Bu kapsamda Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinde gerekli düzenlemelerin yapıldığı, Çerçeve Yönetmeliğin aktarılan hükmüne dayanılarak ve ona uygun olarak Üniversite Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nde yapılan mezkûr düzenlemede herhangi bir hukuka aykırılığın mevcut olmadığı, 2.10. Başvuranın 2011 yılında programa kayıt olduğu programdaki 13 yıllık öğrencilik süreci boyunca böyle bir iddiada bulunmadığı, azami öğrenim süresinin sonunda böyle bir itirazda bulunmasının son derece düşündürücü olduğu, 2.11. Bu anlamda Ankara Üniversitesi gibi Türkiye’nin ilk Üniversitesi olan köklü bir kurumun YÖK’ün belirlediği minimum standartlarla hareket etmesinin beklenemeyeceği, elbette ki daha iyi bir akademik çalışma düzeni için Çerçeve Yönetmelik’i geliştiren, yönetmeliğin koyduğu asgari standartları, yönetmeliğin tanıdığı imkân doğrultusunda yükselten hükümler konulmasının beklendiği ve bunun yapıldığı, doktora mezuniyeti için yayın koşulu öngören böyle bir düzenlemenin, genel olarak akademiye olumlu katkısının, son tahlilde kamu yararına hizmet edeceğinin açık olduğu, aksi hâlde, Türkiye’de bilimi ileri götürme imkânının önemli ölçüde kısıtlanacağı, böyle bir sonucun ülkemizin bilimsel gelişimini ve uluslararası düzeydeki rekabet gücünü olumsuz yönde etkileyeceği, bu nedenle Ankara Üniversitesi

Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nde Çerçeve Yönetmelik’in 34’üncü maddesinde ifade edilen şekilde Ankara Üniversitesi Senatosu tarafından kabul edilen Yönetmelikle geliştirilmiş şartlar ortaya konduğu, 2.12. Yukarıda açıklanan nedenlerle başvuranın itirazının reddi gerektiği ifade edilmiştir.

3. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 06/02/2024 tarih kayıtlı ve E- – – sayılı yazısında özetle;

2547 sayılı Kanun’un 44’üncü maddesinin (c) fıkrasına dayanılarak hazırlanan 20/04/2016 tarih ve 29690

Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 34’üncü maddesinin dördüncü fıkrası ve yedinci fıkrası uyarınca üniversite senatoları tarafından ek başarı koşulları

belirlenebildiği ve lisansüstü programlarla ilgili devam, ders sınavları, ders notları, derslerden başarılı sayılma koşulları, ders tekrarı ve diğer esasların senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlendiği ifade edilmiş; başka bir açıklama yapılmamıştır.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” kenar başlıklı 42’nci maddesi:

“Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.

Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. […]” 5. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” kenar başlıklı 74’üncü maddesinin

dördüncü ve beşinci fıkraları:

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]”

5.1. “Yükseköğretim kurumları” kenar başlıklı 130’uncu maddesinin birinci fıkrası:

“Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur.” 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” kenar başlıklı 5’inci maddesinin

birinci fıkrası:

“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

7. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Tanımlar” kenar başlıklı 3’üncü maddesinin (d) fıkrası:

“Üniversite: Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim – öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.”

7.1. “Senato” kenar başlıklı 14’üncü maddesi:

“a. Kuruluş ve işleyişi: Senato, rektörün başkanlığında, rektör yardımcıları, dekanlar ve her fakülteden fakülte kurullarınca üç yıl için seçilecek birer öğretim üyesi ile rektörlüğe bağlı enstitü ve yüksekokul müdürlerinden teşekkül eder.

Senato, her eğitim – öğretim yılı başında ve sonunda olmak üzere yılda en az iki defa toplanır.

Rektör gerekli gördüğü hallerde senatoyu toplantıya çağırır.

b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar:

(1) Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitim – öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, (5) Bir sınava bağlı olmayan fahri akademik ünvanlar vermek ve fakülte kurullarının bu konudaki önerilerini karara bağlamak, (6) Fakülte kurulları ile rektörlüğe bağlı enstitü ve yüksekokul kurullarının kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek karara bağlamak, (7) Üniversite yönetim kuruluna üye seçmek, (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.” 7.2. “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar”

kenar başlıklı 44’üncü maddesi:

“a. Yükseköğretim kurumlarının önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyindeki diploma programlarına kayıtlı öğrenciler, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; önlisans, lisans, yüksek lisans veya doktora diploması alır. Ders kredileri, Yükseköğretim Kurulunca ilgili programın yer aldığı diploma düzeyi ve alan için yükseköğretim yeterlilikler çerçevesine göre belirlenen kredi aralığı ve öğrencilerin çalışma saati göz önünde tutularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenir. İlgili diploma programını bitiren öğrencinin kazanacağı bilgi, beceri ve yetkinliklere o dersin katkısını ifade eden öğrenim kazanımları ile açıkça belirlenmiş teorik veya uygulamalı ders saatleri ve öğrenciler için öngörülen diğer faaliyetler için gerekli çalışma saatleri de göz önünde bulundurularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde ders kredileri hesaplanır.

b. Yükseköğretim kurumlarında, öğretim faaliyetlerinin üç dönemi aşmamak üzere yıl içinde kaç döneme ayrılarak sürdürüleceği; her bir dönemde alınması gereken asgari ve azami kredi miktarları; her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı ve bunların ölçme ve değerlendirmelerinin nasıl yapılacağı; hazırlık sınıfı veya başka yollarla yabancı dil yeterliliğinin nasıl kazandırılacağı ve yabancı dil bilgi düzeyinin nasıl ölçüleceği; kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı; öğrencilerin mezuniyet sonrası istihdamına ilişkin olarak bilgi, görüş ve tecrübelerine ihtiyaç duyulan kişileri ifade eden dış paydaşların diploma programlarına ilişkin değerlendirmelerinin alınması; diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması; ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması; farklı diploma programlarından bazı derslerin alınmasıyla yandal veya çift anadal yapılması; diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile eğitim-öğretimin devamına

ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir.

[…] Yatay geçiş ve çift ana dal eğitiminin usul ve esasları ile azami öğrenim süreleri, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.” 8. 20/04/2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim

Yönetmeliği’nin Doktora Programı başlıklı Üçüncü Bölümünün “Genel esaslar” kenar başlıklı 15’inci

maddesi:

“(1) Doktora programı, öğrenciye bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri, verileri geniş ve derin bir bakış açısı ile irdeleyerek yorum yapma, analiz etme ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli becerileri kazandırır.

(2) Doktora programı, tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam yirmi bir krediden ve bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS’den az olmamak koşuluyla en az yedi ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışması olmak üzere en az 240 AKTS kredisinden oluşur. Lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için de en az kırk iki kredilik 14 ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışması olmak üzere toplam en az 300 AKTS kredisinden oluşur.

(3) Doktora programlarında enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile diğer yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan derslerden yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için en fazla iki, lisans derecesiyle kabul edilmiş öğrenciler için en fazla dört ders seçilebilir.

(4) Lisans dersleri ders yüküne ve doktora kredisine sayılmaz.

(5) Doktora programları ikinci öğretim olarak açılamaz.

(6) Doktora çalışması sonunda hazırlanacak tezin, bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme, bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama niteliklerinden en az birini yerine getirmesi gerekir.”

8.1. “Doktora diploması” kenar başlıklı 23’üncü maddesi:

“(1) Tez çalışmasını tamamlayan öğrenci, tezin istenen sayıda nüshasını danışmanına teslim eder.

Danışman, tezin yazım kurallarına uygunluğu yönünden yazılı olarak belirttiği görüşü ile tezin nüshalarını anabilim/bilim dalı başkanlığı aracılığıyla ilgili enstitüye gönderir.

(2) Tez savunmasında başarılı olmak ve diğer koşulları da sağlamak kaydıyla doktora tezinin ciltlenmiş en az üç kopyasını tez sınavına giriş tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili enstitüye teslim eden ve tezi şekil yönünden uygun bulunan öğrenci doktora diploması almaya hak kazanır. Enstitü yönetim kurulu başvuru üzerine teslim süresini en fazla bir ay daha uzatabilir. Bu koşulları yerine getirmeyen öğrenci koşulları yerine getirinceye kadar diplomasını alamaz, öğrencilik haklarından yararlanamaz ve azami süresinin dolması halinde ilişiği kesilir.

(3) Doktora diploması üzerinde enstitü anabilim/anasanat dalındaki programın Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış adı bulunur. (Değişik cümle:RG-1/3/2017-29994) Mezuniyet tarihi tezin sınav jüri komisyonu tarafından imzalı nüshasının teslim edildiği tarihtir.

(4) İlgili enstitü tarafından tezin tesliminden itibaren üç ay içinde doktora tezinin bir kopyası elektronik ortamda, bilimsel araştırma ve faaliyetlerin hizmetine sunulmak üzere Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilir.”

8.2. “Programlar, sınavlar ve değerlendirme” kenar başlıklı 34’üncü maddesi:

“(1) Enstitü anabilim/anasanat dallarındaki lisansüstü öğretim planları, lisansüstü programdan mezun olunabilmesi için alınması gereken zorunlu/seçmeli dersler, tez, seminer ve benzeri çalışmaları ile kredi toplamlarıdır. Bu öğretim planları üniversite senatoları tarafından kararlaştırılan asgari muhtevaya uymak şartı ile ilgili enstitü kurulunda görüşülerek onaylanır.

(2) Bir yarıyılda hangi lisansüstü derslerin açılacağı ve bu derslerin (Değişik ibare:RG-15/1/2023-32074)

doktora veya eşdeğeri lisansüstü eğitim mezunu hangi öğretim elemanları ile 2547 sayılı Kanunun ek 46 ncı maddesi uyarınca görevlendirilen araştırmacılar tarafından verileceği, ilgili enstitü anabilim/anasanat dalları başkanlarının önerileri üzerine enstitü yönetim kurulu tarafından belirlenir.

(3) Lisansüstü programların kredi veya Yükseköğretim Kurulu tarafından ilgili programın yer aldığı diploma düzeyi ve alan için Türkiye Yükseköğretim Yeterlilikler Çerçevesine göre belirlenen kredi aralığı ve öğrencilerin çalışma saati göz önünde tutularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından

belirlenen AKTS kredisine göre oluşturulmasında aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

a) Bir lisansüstü dersin yarıyıl kredi değeri, bir yarıyıl devam eden dersin haftalık teorik ders saatinin tamamı ile haftalık uygulama veya laboratuvar saatinin yarısının toplamıdır.

b) İlgili diploma programını bitiren öğrencinin kazanacağı bilgi, beceri ve yetkinliklere o dersin katkısını ifade eden öğrenim kazanımları ile açıkça belirlenmiş teorik veya uygulamalı ders saatleri ve öğrenciler için öngörülen diğer faaliyetler için gerekli çalışma saatleri de göz önünde bulundurularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde AKTS ders kredileri hesaplanır.

(4) Lisansüstü programlarla ilgili devam, ders sınavları, ders notları, derslerden başarılı sayılma koşulları, ders tekrarı ve diğer esaslar senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir.

(5) Bilimsel araştırma teknikleri ile araştırma ve yayın etiği konularını içeren en az bir dersin lisansüstü eğitim sırasında verilmesi zorunludur.

(6) Enstitü Kurulu tarafından onaylanan dersler içinden hangilerinin öğrencilerin ders programlarında yer alacağına, öğrenci ile birlikte öğrencinin danışmanı karar verir. Danışmanlık görevi tez danışmanı atanıncaya kadar, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanı veya program koordinatörü/başkanı tarafından yapılır.

(7) Yükseköğretim kurumlarınca, öğrencinin herhangi bir yarıyıldan sonra programına devam edebilmesi için gerekli ek başarı koşulları belirlenebilir.

(8) Yeterlik, seviye tespit veya ders başarılarını ölçen tüm sınavlar, kağıt ortamında ve tüm adaylara eş zamanlı olarak yapılabileceği gibi, alan ve zorluk düzeyine göre tasnif edilerek güvenli biçimde saklanan bir soru bankasından, her bir adaya farklı zamanlarda farklı soru sorulmasına izin verecek şekilde elektronik ortamda da yapılabilir. Sınavlarda sorulacak soruların hazırlanması, soru bankasının oluşturulması ve şifrelenmesi, sınav sorularının kağıt ortamında veya elektronik ortamda saklanması ile sınav güvenliğinin sağlanmasına ilişkin ilkeler Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir.”

9. 8/11/2016 tarihli ve 29902 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim

Öğretim Yönetmeliği’nin Doktora Programı başlıklı Dördüncü Bölümünün “Genel esaslar” kenar başlıklı

19’uncu maddesi:

(2) Doktora programı, tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam 21 ulusal krediden ve bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS kredisinden az olmamak koşuluyla en az yedi ders, seminer, uzmanlık alan dersi, yeterliğe hazırlık çalışması, tez çalışması, diğer öğrenim etkinlikleri, alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü olmak üzere toplam en az 240 AKTS kredisinden oluşur. 240 AKTS kredisinin 120 AKTS kredisi dersler, seminer, uzmanlık alan dersi ve yeterliğe hazırlık çalışması, 120 AKTS kredisi de uzmanlık alan dersi ve tez çalışmasından oluşur.

Anabilim/anasanat dalı kurulunun önerisi üzerine öğrenciye bilimsel hazırlık programı uygulanabilir.

Bilimsel hazırlık programında alınacak derslerin kredileri doktora programına dâhil edilmez. …”

9.1. “Doktora diploması” kenar başlıklı 28’inci maddesi:

“(1) Tez savunmasında başarılı olmak ve diğer koşulları da sağlamak kaydıyla doktora tezinin ciltlenmiş en az üç nüshasını ve dijital kopyasını tez sınavına giriş tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili enstitüye teslim eden ve tezi şekil yönünden uygun bulunan öğrenci doktora diploması almaya hak kazanır. Enstitü yönetim kurulu başvuru üzerine teslim süresini en fazla bir ay daha uzatabilir. Bu koşulları yerine getirmeyen öğrenci, koşulları yerine getirinceye kadar geçici mezuniyet belgesini ve diplomasını alamaz, öğrencilik haklarından yararlanamaz ve azami süresinin dolması durumunda Üniversite ile ilişiği kesilir.

(2) (Değişik:RG-24/4/2017-30047) Doktora diploması üzerinde enstitü anabilim/anasanat dalındaki programın Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış adı bulunur. Mezuniyet tarihi, tezin sınav jüri komisyonu tarafından imzalı nüshasının ilgili enstitüye teslim edildiği tarihtir.

(3) İlgili enstitü tarafından tezin tesliminden itibaren üç ay içinde doktora tezinin dijital kopyası, bilimsel araştırma ve çalışmaların hizmetine sunulmak üzere Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilir.”

9.2. “Programlar, sınavlar ve değerlendirme” kenar başlıklı 40’ıncı maddesi:

“(1) Enstitü anabilim/anasanat dallarındaki lisansüstü öğretim programları, lisansüstü programdan mezun olunabilmesi için alınması gereken zorunlu/seçmeli dersler, tez, seminer ve benzeri çalışmalar ile ulusal/AKTS kredi toplamlarıdır.

(2) Bir yarıyılda hangi lisansüstü derslerin açılacağı ve bu derslerin hangi öğretim üyeleri tarafından verileceği, ilgili enstitü anabilim/anasanat dalları akademik kurulunun önerisi üzerine enstitü yönetim kurulu tarafından belirlenir.

(3) Araştırma Yöntemleri dersinin lisansüstü eğitim sırasında verilmesi zorunludur.

(4) Lisansüstü öğretim programlarından mezun olan öğrencinin kazanacağı bilgi, beceri ve yetkinliklere o dersin katkısını ifade eden öğrenim kazanımları ile açıkça belirlenmiş kuramsal veya uygulamalı ders

saatleri ve öğrenciler için öngörülen diğer etkinlikler için gerekli çalışma saatleri de göz önünde bulundurularak Senato tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde AKTS ders kredileri hesaplanır.

(5) Bir lisansüstü dersin ulusal kredi değeri, bir yarıyıl devam eden bir dersin haftalık kuramsal ders saatinin tamamı ile haftalık uygulama veya laboratuvar saatinin yarısının toplamıdır.

(6) Yeterlik, seviye tespit veya ders başarılarını ölçen kâğıt ortamında yapılan yazılı sınavlar ile proje ve ödevler, tüm öğrencilere eş zamanlı olarak yapılabileceği gibi, alan ve zorluk düzeyine göre tasnif edilerek güvenli biçimde saklanan bir soru bankasından, her bir öğrenciye farklı zamanlarda farklı soru sorulmasına izin verecek şekilde elektronik ortamda da yapılabilir. Sınavlarda sorulacak soruların hazırlanması, soru bankasının oluşturulması ve şifrelenmesi, sınav sorularının kâğıt ortamında veya dijital olarak saklanması ile sınav güvenliğinin sağlanmasına ilişkin Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen ilkelere uyulur.

(7) Öğrencilerin sınavlara girebilmeleri için kuramsal derslerin % 70’ine, uygulamaların ve/veya diğer öğrenim etkinliklerinin % 80’ine devam etmiş olmaları gerekir. Dersin kuramsal ve uygulamalı olması durumunda bu derste % 80 devam koşulu aranır. Anabilim dalı akademik kurulu kararı ile ara sınav başarı koşulu da aranabilir.

(8) Uzaktan öğretim tezsiz yüksek lisans programına kayıtlı öğrenciler için devam durumu öğrencilerin sisteme girişi, sanal sınıflara katılımı ve öğretim materyallerine erişimi ölçüt alınarak belirlenir. Belirlenen esaslara uymayan öğrenciler, o dersin dönem sonu sınavına giremez.

(9) Uzaktan öğretim programlarında yapılan sınavlara giremeyen öğrenciler için mazeret kabul edilmez.” hükümlerini haizdir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kısmen ret kısmen kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuru, Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü” yayım koşulunun üst hukuk normlarına aykırı olduğu ileri sürülerek kaldırılması ve başvurana doktora diploması ile diploma ekinin verilmesi talebi hakkındadır.

12. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; başvuranın 22/08/2023 tarihli dilekçesinde YÖK tarafından çıkarılan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’ne aykırı olarak Ankara

Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nde makale ya da kitap veya kitap bölümü yayım koşulu öngörüldüğünü ileri sürerek doğrudan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin uygulanması ya da makalesini yayımlatabilmesi için ek süre verilmesi talebinde bulunduğu, 12/09/2023 tarihli ve sayılı Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu toplantısında, ilk talebine ilişkin bir değerlendirme yapılmamakla birlikte makalesini teslim edebilmesi için ek süre talebinin reddine karar verildiği, bunun üzerine başvuranın tarihinde Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmüştür.

13. Uyuşmazlığın, idarenin bu alandaki düzenleme yetkisi ve bu yetkinin hukuka uygun olarak kullanılıp kullanılmadığı noktasında oluştuğu anlaşılmıştır.

14. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 130’uncu maddesinin birinci fıkrasında üniversitelerin kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip olduğuna vurgu yapılarak yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları, üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi gibi konuların kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.

14.1. Bilimsel özerklik, bilimsel çalışmaların üniversite ortamında yürütülebilmesinin olmazsa olmaz şartı olup üniversite mensuplarının ekonomik ve siyasi yönden nüfuz sahibi bulunan kişi ve kurumların baskısı, yönlendirmesi olmadan ve toplumda hâkim olan düşünce ve kabuller doğrultusunda sonuçlara varmak gibi bir zorunluluk hissetmeden sadece bilimsel ölçütler ve etik kurallar çerçevesinde eğitim, öğretim, araştırma ve yayın yapabilme imkânlarına sahip bulunmalarını ifade etmektedir. Bu bağlamda, bilimsel özerklik ilkesi; Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan temel niteliklere sahip bir hukuk devletinin üniversitesine yaraşır biçimde, eğitim, araştırma, yayın ve benzeri etkinliklerin planlanması, düzenlenmesi ve icra edilmesi yetkilerinin serbestçe kullanılabilmesini güvence altına almaktadır.

14.2. Nitekim Anayasa Mahkemesi, norm denetimi kararlarında, bilimsel özerkliğin Anayasal bir ilke olarak kanun koyucu tarafından gözetilmesi gerektiğini vurgulamış; Anayasa’nın 130’uncu maddesinin yükseköğretim kurumlarının çalışmalarını, eğitim ve öğretimini her türlü dış etkiden uzak, bilimin gerektirdiği yansız ve baskısız bir ortam içinde yapılmasını sağlayacak biçimde düzenlendiğini, yasama organını bağlayan ilkelerin ve hükümlerin Anayasa’da özel olarak belirtilmiş olmasının, yükseköğretim kurumlarının bilimsel özerkliğine verilen önemin göstergesi olduğunu, kanun koyucunun yetkisini anayasal sınırlar içinde özellikle üniversitelerin bilimsel özerkliğini göz önünde tutarak kullanması gerektiğini, aksine bir düzenlemenin, merkezi idarenin üniversitelerin bilimsel özerkliğine keyfi şekilde müdahalede bulunmasına imkân tanıyacağını, bunun Anayasa’nın 130’uncu maddesiyle bağdaşmasının mümkün olmadığını ifade etmiştir (Anayasa Mahkemesi, E.2015/5, K.2015/82, 10/09/2015, § 16,17; E.2017/33,

K.2019/20, 10/4/2019, § 70; E.2015/61, K.2016/172, 2/11/2016, § 43-45).

15. Kanun koyucu, yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeler ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim – öğretim, araştırma, yayım ve diğer esasları 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile düzenlemiştir. 2547 sayılı Yükseköğretim

Kanunu’nun 44’üncü maddesinin (a) fıkrasında, yükseköğretim kurumlarının önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyindeki diploma programlarına kayıtlı öğrencilerin, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; önlisans, lisans, yüksek lisans veya doktora diploması alacağı, (c) fıkrasında, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim sürelerinin

Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.

16. Lisansüstü eğitim-öğretimin kapsam itibarıyla geniş olduğu ve uzmanlık gerektirdiği dikkate alındığında tüm teknik ayrıntıların kanunda düzenlenmesinin güçlüğü ortadadır. Dolayısıyla, lisansüstü eğitim ve öğretimin usul ve esaslarına ilişkin yükseköğretim kurumları arasında uygulama bütünlüğünün sağlanmasını teminen Yükseköğretim Kuruluna yetki verilmesi gerekmiştir. Bu yetkiye dayanarak

Yükseköğretim Kurulu tarafından Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur.

17. Yükseköğretim Kurulu tarafından yürürlüğe konulan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin, normlar hiyerarşisi uyarınca yükseköğretim kurumları yönetmeliklerine nazaran üst norm olmakla birlikte, genel çerçeve niteliği taşıdığı da ifade edilmelidir. Bu bağlamda yükseköğretim kurumları tarafından

Çerçeve Yönetmelik’in emredici hükümlerini ihlal edecek düzenlemeler getirilmesi mümkün olmamakla

birlikte Anayasal bir ilke olan bilimsel özerklik ile uyumlu olarak birtakım hususların yükseköğretim kurumları tarafından düzenleneceği Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde açıkça ifade edilmektedir.

18. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin başvuruya konu uyuşmazlığa ilişkin olan 15’inci maddesinde, doktora programının kapsamının; tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam yirmi bir krediden ve bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS’den az olmamak koşuluyla en az yedi ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışması olmak üzere en az 240 AKTS kredisinden oluştuğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu hükmün, tüm yükseköğretim kurumlarının doktora programlarında uygulanması gereken genel esası belirleyici ve bağlayıcı nitelikte olduğu açıktır.

19. Öte yandan, adı geçen Yönetmelik’in 34’üncü maddesinin yedinci fıkrasında, yükseköğretim kurumlarınca, öğrencinin herhangi bir yarıyıldan sonra programına devam edebilmesi için gerekli ek başarı koşulları belirlenebileceği düzenlenmiştir. Dördüncü fıkrasında ise, lisansüstü programlarla ilgili devam, ders sınavları, ders notları, derslerden başarılı sayılma koşulları, ders tekrarı ve diğer esasların senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır. Diğer ifadeyle, yükseköğretim kurum senatolarına, öğrencinin herhangi bir yarıyıldan sonra programına devam edip etmemesi sonucunu doğuracak ek başarı koşulu öngörme yetkisi tanınmıştır.

20. Bu bağlamda, öğrencinin herhangi bir yarıyıldan sonra programına devam edebilmesi için, bilimsel yayım koşulu getirilmesinin mümkün olduğu, böyle bir hükmün normlar hiyerarşisine aykırı olmayacağı gibi bilimsel özerklik ilkesi çerçevesinde yükseköğretim kalitesinin yükseltilmesi amacı taşıdığı ve kamu yararına hizmet edeceği açıktır.

21. Tüm bu açıklamalar ışığında uyuşmazlığa bakıldığında, Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve

Öğretim Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:

“Doktora programı, tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam 21 ulusal krediden ve bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS kredisinden az olmamak koşuluyla en az yedi ders, seminer, uzmanlık alan dersi, yeterliğe hazırlık çalışması, tez çalışması, diğer öğrenim etkinlikleri, alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü olmak üzere toplam en az 240

AKTS kredisinden oluşur. 240 AKTS kredisinin 120 AKTS kredisi dersler, seminer, uzmanlık alan dersi ve yeterliğe hazırlık çalışması, 120 AKTS kredisi de uzmanlık alan dersi ve tez çalışmasından oluşur.” 22. İdare tarafından yapılan açıklamada “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü” koşulunun Çerçeve Yönetmelik’in 34’üncü maddesinin yedinci fıkrasına dayanılarak belirlendiği ifade edilmektedir.

23. Ancak söz konusu koşulun, doktora programının kapsamı ve AKTS değerlerinin düzenlendiği maddede yer almasının mevzuat hazırlama tekniğine uygun olmadığı ifade edilmelidir. Zira “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü” yayımının, tıpkı madde hükmünde yer alan seminer, uzmanlık alan dersi gibi öğretim planının bir unsuru gibi yansıtıldığı, ancak takip eden hükümde 240 AKTS kredisinin 120 AKTS kredisinin dersler, seminer, uzmanlık alan dersi ve yeterliğe hazırlık çalışması, 120 AKTS kredisinin uzmanlık alan dersi ve tez çalışmasından oluştuğunun ifade edildiği, “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü”

ise bu noktada sayılmadığına göre, aslında öğretim planına dahil olmayan ve ek başarı koşulu olarak öngörülen bu hususun anılan hükümde düzenlenmesinin yerinde olmadığı değerlendirilmektedir. Diğer sorunlu alan ise, söz konusu bilimsel yayım koşulunun, Çerçeve Yönetmelik’e uygun olması için öğrencinin hangi yarıyıldan sonra programına devam etmesi için getirildiğinin belirli olması gerekmekte iken, buna ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamasıdır.

24. Örneklerle somutlaştırmak gerekirse, 24.1. İstanbul Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin Doktora Programı başlıklı altıncı bölümünde yer alan 47’nci maddesinin birinci fıkrasında “Doktora programı, tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam yirmi dört krediden ve bir eğitim-öğretim dönemi 60

AKTS’den az olmamak koşuluyla en az sekiz ders, seminer, tez önerisi, yeterlik sınavı ve tez çalışması olmak üzere en az 240 AKTS kredisinden oluşur…” denilmekte, 24.2. 49’uncu maddesinin sekizinci fıkrasında ise, “Doktora öğrencisinin tez savunma sınavına girebilmesi

için, aşağıdaki şartlardan en az birini yerine getirmesi gerekir:

a) Alanı veya tezi ile ilgili, ilk yazarının kendisinin olduğu en az bir makalesini, ulusal veya uluslararası hakemli bir dergide yayımlaması veya yayıma kabul yazısını enstitü yönetim kuruluna sunması gerekir. Tez danışmanları bu yayında ortak yazar olarak yer alabilir. İlgili yayında, Üniversitenin adının geçmesi şartı aranır.

b) Alanı veya tezi ile ilgili olmak koşuluyla, ilk yazarının kendisinin olduğu Üniversitelerarası Kurul

Başkanlığı tarafından belirlenen kriterlere uyan ulusal veya uluslararası bir kitapta bölüm yayımlaması ve yayımlanan kitap bölümünün tez danışmanının onayı ile enstitü yönetim kuruluna sunması gerekir. İlgili yayında, Üniversitenin adının geçmesi şartı aranır.” koşulunun getirildiği görülmektedir.

24.3. Gazi Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin Doktora Programı başlıklı Beşinci

Bölümünde yer alan 28’inci maddesinin ikinci fıkrasının, “Doktora programı, yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için bir eğitim öğretim dönemi 60 krediden az olmamak koşuluyla; bilimsel araştırma teknikleri ile araştırma ve yayın etiği konularını içeren bir ders, seminer dersi, tez hazırlık dersi dâhil en az dokuz ders, yeterlik sınavı ve tez çalışması olmak üzere en az 240 krediden… oluşur.” şeklinde olduğu, 24.4. 34’üncü maddesinin ikinci fıkrasında ise, “Doktora programındaki bir öğrenci, elde ettiği sonuçları

Senato tarafından onaylanmış tez yazım kurallarına uygun biçimde yazar. Tez savunma jürisinin kurulabilmesi için öğrenci, tez konusuyla ilgili danışmanıyla birlikte hazırladığı en az bir ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayıma kabul edilmiş/yayımlanmış bir bilimsel makale, patent ya da faydalı model hazırlama şartlarından birini yerine getirdiğini belgeleyerek danışmanının onayını da alıp ana bilim/bilim dalı başkanlığı aracılığıyla enstitüye müracaat eder.” denilerek ek başarı koşulunun somutlaştırıldığı görülmektedir.

25. Ankara Üniversitesi’nin Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde ise, doktora programının kapsamı ve AKTS değerlerinin düzenlendiği maddede ek başarı koşulu niteliğindeki “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü” koşuluna da yer verildiği, bununla birlikte bu koşulun öğrencinin hangi yarıyıldan sonra programına devam etmesi için getirildiğinin somutlaştırılmadığı, dolayısıyla Çerçeve Yönetmelik uyarınca Ankara Üniversitesi tarafından tesis edilen düzenleyici işlemin bu yönden eksik kaldığı değerlendirilmektedir.

26. Başvuranın talepte bulunduğu üzere, tarafına üst norm olan Çerçeve Yönetmelik’in doğrudan uygulanabilmesi için, Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin ilgili hükmünün

Çerçeve Yönetmelik’e açıkça aykırılık teşkil etmesi gerekmektedir. Ancak söz konusu düzenleyici işlemin, Çerçeve Yönetmelik ile açık bir çatışma halinde olduğu söylenemez. Her ne kadar söz konusu yayım koşulunun Çerçeve Yönetmelik uyarınca öğrencinin hangi yarıyıldan sonra programına devam etmesi için getirildiği hususu eksik olsa da, sonuçta ek başarı koşulu getirilmesi mümkün olduğundan, öğrencilerin azami süresi içinde herhangi bir zamanda bu koşulu karşılaması gerekecektir.

27. Nitekim başvuruya konu uyuşmazlık açısından değerlendirme yapıldığında, başvuranın doktora programına kayıt olduğu tarih itibarıyla yürürlükte bulunan tüm yönetmeliklerde söz konusu koşulun arandığı gözlemlenmektedir (bkz. 05/11/2009 tarihli ve 27397 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ankara

Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği m. 37/3, 12/09/2013 tarihli ve 28763 sayılı Resmî

Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği m. 37/3).

Başvuranın kayıt olduğu üniversitenin lisansüstü eğitim ve öğretim yönetmeliğinde doktora programı öğrencileri için öngörülen yükümlülüklere tabi olacağını bilmesi beklenmektedir. Dolayısıyla, Ankara

Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde, bilimsel yayımın hangi yarıyılda/aşamada yerine getirileceği hususunda boşluk olmasından da hareketle, başvuranın programa kayıt tarihinden azami süresi sonuna kadar herhangi bir zamanda söz konusu bilimsel yayım koşulunu yerine getirebileceği açıktır.

28. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde; başvuranın “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü” koşulunun kaldırılması ve doktora diplomasının ve diploma ekinin tarafına verilmesi talebinin reddi gerektiği, bununla birlikte yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde söz konusu bilimsel yayım koşulunun mahiyeti ve öğrencilerin hangi yarıyıldan sonra programına devam etmesi için getirildiğinin açıklığa kavuşturulmasını teminen gerekli mevzuat güncellemesinin yapılmasının uygun olacağı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 29. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.

30. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından zamanında gönderilmediği, başvurana verilen yanıtta işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu yüzden “makul sürede karar verme” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uyulmadığı anlaşılmış olup bahse konu ilkelere uygun davranılması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

31. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)

dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, başvurunun KISMEN REDDİ ve KISMEN

KABULÜNE,

Başvuranın “alanıyla ilgili tek ya da çok isimli ulusal ya da uluslararası hakemli bir dergide yayımlanan bir makale ya da DOI numarası alınmış elektronik ortamda basılmış makale ya da kitap veya kitap bölümü” koşulunun kaldırılması ve doktora diplomasının ve diploma ekinin tarafına verilmesi talebinin REDDİNE, Söz konusu bilimsel yayım koşulunun mahiyeti ve öğrencilerin hangi yarıyıldan sonra programına devam etmesi için getirildiğinin açıklığa kavuşturulmasını teminen gerekli mevzuat güncellemesinin yapılması yönünde ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ANKARA

ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde

Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın, BAŞVURANA ve ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi