|
ÖZET: Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi’ne lisans tamamlama amacıyla kayıt yaptıran başvuran, daha önce aldığı derslerden muafiyet talep etmiştir. Ancak, muafiyet işlemleri, Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 21. maddesi çerçevesinde, yalnızca son beş yıl içinde alınan dersler için yapılabilmektedir. Başvuranın, 2014 yılında mezun olduğu Siirt Üniversitesi’ndeki dersleri, bu süreyi aşması nedeniyle muafiyet kapsamına alınmamıştır.
Ankara Üniversitesi Senatosu’nun 2018 tarihli kararı gereğince, beş yıl öncesinde alınan dersler için muafiyet koşulu aranmamakta, ancak başvuranın durumu bu kapsamda değerlendirilmiştir. Başvuranın muafiyet talebi, ilgili yönetmelik ve prosedürler doğrultusunda reddedilmiştir. Bu durum, üniversitenin bilimsel özerkliği ve eğitim standartları çerçevesinde hukuka uygun bulunmuştur. Dolayısıyla, başvuranın muafiyet talebinin reddi yönünde verilen karar, hukuken geçerli sayılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6531-S.22.9996
BAŞVURU NO : 2021/20382
KARAR TARİHİ : 20/05/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Başvuranın Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim
BAŞVURUNUN KONUSU :
Yönetmeliği’nin 21. maddesinin 3. fıkrasındaki “en çok beş yıl önce” alınan derslerden muafiyetinin yapılabileceğine dair düzenlemeye itirazları hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 29/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; Çocuk Gelişimi önlisans programı mezunu olduğunu, bu yıl lisans tamamlamak için Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi lisans programına yerleştiğini, önlisans programında almış olduğu derslerden muafiyet talep ettiğini ancak talebinin reddedildiğini ve birinci sınıftan başlatıldığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Başvurudaki iddialara ilişkin olarak Ankara Üniversitesi Rektörlüğü’nden Kurumumuzca detaylı bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup; Ankara Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire
Başkanlığı’nın sayılı cevabı yazısı ile:
2.1. .Başvuranın muafiyet başvurusu ve kayıt tarihi incelendiği ve kayıt tarihinden 4 (dört) gün sonra muafiyet başvurusunda bulunduğu, başvuru neticesi Fakülte Yönetim Kurulu tarafından değerlendirme ve neticelendirme prosedürlerinin Ankara Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği’ne ve Çocuk Gelişimi Bölümü Eğitim Komisyonunca belirlenen ilkelere göre yapıldığı, /
2.2. Ders muafiyet sürecine ilişkin kabul edilen ve edilmeyen derslere ilişkin değerlendirmenin ekte sunulduğu, başvuranın muafiyet işlemi konusunda bir itiraz başvurusunun bulunmadığı, 2.3. Muafiyet işlemleri konusundaki prosedür ve değerlendirme sürecinin net olup, Ankara Üniversitesi
Ön Lisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliğinin 21.maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Üniversite de öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrenciler, yatay ve dikey geçiş yapan öğrenciler, en çok beş yıl önce alıp başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve
GABNO’ya dâhil edilir.” hükmü ile beşinci fıkrasında yer alan “Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır. Ayrıca lisans tamamlama ve dikey geçişle Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyet işlemlerin de programa kayıt hakkı kazandığı ön lisans programına göre muafiyet işlemleri yapılır.” hükmü kapsamında muafiyet işlemleri ilgili birimlerin kurulları tarafından yapılmakta olduğu, 2.4. Ancak Ankara Üniversitesi Senatosu’nun 05.11.2018 tarih ve sayılı “Ankara Üniversitesi
Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin “Ders muafiyetleri” başlıklı 21.inci maddesinin 3 üncü fıkrası kapsamında, Üniversitede öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/ mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrenciler ile yatay ve dikey geçiş yapan öğrencilerden 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (ı) bendine göre verilen ve başarılı olunan dersler için en çok beş yıl önce alınma koşulunun aranmaması” kararı gereği başvuranın
Sağlık Bilimleri Fakültesi’nin 07.10.2021 tarih ve 31/209 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile 2547 sayılı
Kanun’un 5.inci maddesinin (ı) bendi kapsamındaki derslerden muaf edildiği ve Öğrenci Bilgi Sistemi’nde muafiyet işleminin yapıldığı, 2.5. Başvuranın Ankara Üniversitesi Senatosu’nun 05.11.2018 tarih ve 508/4397 sayılı söz konusu kararı kapsamında 2547 sayılı Kanun’un 5 inci maddesinin (ı) kapsamındaki derslerinden muafiyet işlemi yapıldığı, muafiyet işlemleri konusundaki prosedür ve değerlendirme süreci net olup herhangi bir istisnai işlemin mümkün olmadığı, açıklamaları Kurumumuza bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın:
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 3.2.“Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…”
3.3. “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130’uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur… Üniversiteler ve bunlara bağlı birimler, Devletin gözetimi ve denetimi altında olup, güvenlik hizmetleri Devletçe sağlanır… Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar,Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere
Devletin sağladığı malî kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”
5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun:
5.1.“Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma,işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemektir.” 5.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu kanun; yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar.” 5.3. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; “…d) Üniversite: Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur…” 5.4.“Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7 inci maddesinin (e ) fıkrasında; “Yükseköğretim kurumlarında eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini,öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları
Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek,” 5.5. “Senato” başlıklı 14’üncü maddesinde; “…b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe
/
girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitimöğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, … (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.” 5.6. “Fakülte Yönetim Kurulu” başlıklı 18’inci maddesinde; “… b. Görevleri: Fakülte yönetim kurulu, idari faaliyetlerde dekana yardımcı bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Fakülte kurulunun kararları ile tespit ettiği esasların uygulanmasında dekana yardım etmek, (2) Fakültenin eğitim-öğretim, plan ve programları ile takvimin uygulanmasını sağlamak, (3) Fakültenin yatırım, program ve bütçe tasarısını hazırlamak, (4) Dekanın fakülte yönetimi ile ilgili getireceği bütün işlerde karar almak, (5)
Öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim – öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar vermek, (6) Bu kanunla verilen diğer görevleri yapmaktır.” 5.7. “Lisans düzeyinde öğretim” kenar başlıklı 43’üncü maddesinde; “Yükseköğretim, harca tabi olup bu kanunda belirlenen amaç ve anailkelere göre aşağıdaki şekilde düzenlenir. a. Yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim – öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esaslar her üniversitece hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtilir.” 5.8.“Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar:” başlıklı 44’üncü maddesinde; “b. Yükseköğretim kurumlarında, öğretim faaliyetlerinin üç dönemi aşmamak üzere yıl içinde kaç döneme ayrılarak sürdürüleceği; her bir dönemde alınması gereken asgari ve azami kredi miktarları; her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı ve bunların ölçme ve değerlendirmelerinin nasıl yapılacağı; hazırlık sınıfı veya başka yollarla yabancı dil yeterliliğinin nasıl kazandırılacağı ve yabancı dil bilgi düzeyinin nasıl ölçüleceği; kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı; öğrencilerin mezuniyet sonrası istihdamına ilişkin olarak bilgi, görüş ve tecrübelerine ihtiyaç duyulan kişileri ifade eden dış paydaşların diploma programlarına ilişkin değerlendirmelerinin alınması; diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması; ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması; farklı diploma programlarından bazı derslerin alınmasıyla yandal veya çift anadal yapılması; diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile (…)(2) (…)(3) eğitimöğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir.” 6. Ankara Üniversitesi Ön Lisans Ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin; 6.1. “Dayanak” kenar başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik; 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununun 14 üncü ve 44 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.” 6.2. “Ders muafiyetleri” kenar başlıklı 21 inci maddesinde; “(1) (Değişik: RG-24/04/2018-30401)
Birimlere kayıt yaptıran öğrenciler, daha önce kayıtlı oldukları yükseköğretim kurumundan almış ve başarmış oldukları derslerden muaf olmak için talepte bulunabilirler. Bunun için akademik takvimde
belirtilen süre içinde muafiyet isteğini içeren bir dilekçe ve durumlarını gösterir belgelerin onaylı suretleri ile kayıtlı oldukları birime başvururlar. Muafiyet talebi ilgili yönetim kurulunca, öğrencilerin başvuru yaptıkları tarihten sonra alacakları dersleri kapsayacak şekilde bir defaya mahsus olmak üzere on işgünü içinde değerlendirilir ve karara bağlanır. (2) (Değişik: RG-09/04/2018-30386) Öğrencilerin muaf sayıldığı derslerden aldıkları notlar, 35 inci maddede belirtilen M1, M2 statüsü ile birlikte uygun harf notu verilerek gösterilir. Ancak öğrencinin diğer yükseköğretim kurumundan getirdiği öğrenci durum belgesinde muafiyet yapılan dersin başarı notu bulunmuyor ise notsuz muafiyet de yapılabilir. Muaf olunan ders, not yükseltmek için tekrar alınabilir. Bu durumda alınan en son not geçerlidir. (3) (Değişik: RG-09/04/2018-30386)
Üniversitede öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrenciler, yatay ve dikey geçiş yapan öğrenciler, en çok beş yıl önce alıp başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO’ya dâhil edilir. (4)
Eğitim-öğretim başlamadan önce kayıt dondurma talebi kabul edilen öğrencilerin muafiyet işlemleri, kayıt dondurma süresi sonunda takip eden ilk yarıyıl derslere başlandığı dönemde yapılır. (5) (Değişik: RG09/04/2018-30386) Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır. Ayrıca lisans tamamlama ve dikey geçişle Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyet işlemlerinde programa kayıt hakkı kazandığı ön lisans programına göre muafiyet işlemleri yapılır. (6) Bir ön lisans/lisans programından mezun olup, eşdeğer programa kayıt hakkı kazanan öğrencilerin mezun olduğu programa ait derslere ilişkin muafiyet işlemi yapılmaz. (7) Uzaktan öğretim programlarında öğrenciler, kayıt yaptırdıkları programdaki derslerin tümünü almak zorundadırlar; daha önce bir başka yükseköğretim programındaki
aldıkları kredileri transfer etme ya da bazı derslerden muaf olma talebinde bulunamazlar. (8) (Değişik:
RG-09/04/2018-30386) Önceki yıllarda Üniversiteye kayıt yaptırmış olup da herhangi bir nedenle ilişiği kesilmiş olanlardan Üniversiteye yeniden yerleşen öğrenciler ile yatay ya da dikey geçişle Üniversiteye yerleşen öğrenciler ve uzaktan öğretim veren programlara kayıtlı öğrenciler uyum programlarından muaftır. (9) (Değişik: RG-09/04/2018-30386) Ankara Üniversitesi Türkçe ve Yabancı Dil Uygulama ve
Araştırma Merkezi (TÖMER) veya Yunus Emre Enstitüsü’nden diploma almış olan ve Üniversitede öğrenim gören yabancı uyruklu öğrenciler, 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı)
bendi çerçevesinde verilen Türk Dili derslerinden muaftırlar.” düzenlemelerinin yer aldığı görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususunda hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesine lisans tamamlama kapsamında kayıt olduğunu belirterek daha önce almış olduğu derslerden muafiyet talep etmektedir.
9. Somut olayda; 9.1. Başvuranın Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi lisans programına “lisans tamamlama” yoluyla kayıt yaptırdığı, süresinde içerisinde muafiyet başvurusunda bulunduğu, 9.2. Muafiyet işlemlerinin Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim Öğretim
Yönetmeliğinin 21.maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “Üniversite de öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden
Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrenciler, yatay ve dikey geçiş yapan öğrenciler, en çok beş yıl önce alıp başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO’ya dâhil edilir.” hükmü ile beşinci fıkrasında yer alan “Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır. Ayrıca lisans tamamlama ve dikey geçişle Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyet işlemlerin de programa kayıt hakkı kazandığı ön lisans programına göre muafiyet işlemleri yapılır.” hükmü kapsamında muafiyet işlemleri ilgili birimlerin kurulları tarafından yapılmakta olduğu, 9.3. Ankara Üniversitesi Senatosu’nun 05.11.2018 tarih ve sayılı “Ankara Üniversitesi Ön
Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin “Ders muafiyetleri” başlıklı 21.inci maddesinin 3 üncü fıkrası kapsamında, Üniversitede öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/ mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrenciler ile yatay ve dikey geçiş yapan öğrencilerden 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin (ı) bendine göre verilen ve başarılı olunan dersler için en çok beş yıl önce alınma koşulunun aranmaması” kararı gereği başvuranın, Sağlık Bilimleri Fakültesi’nin 07.10.2021 tarih ve sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile 2547 sayılı
Kanun’un 5.inci maddesinin (ı) bendi kapsamındaki derslerden muaf edildiği ve Öğrenci Bilgi Sistemi’nde muafiyet işleminin yapıldığı, muafiyet işlemleri konusundaki prosedür ve değerlendirme süreci net olup herhangi bir istisnai işlemin mümkün olmadığı anlaşılmıştır.
10. Anayasamızın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin “kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olduğu ifade edildikten sonra, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri, bu kurumlardaki öğretim düzeyleri ile süreleri, yükseköğretime giriş, devam vb. konuların kanunla düzenleneceği, yine
Anayasamızın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri kuralı yer almıştır. Anayasanın aktarılan hükümleri ve normlar hiyerarşisi bağlamında, bir yasa hükmüne dayalı olarak hazırlanan yönetmelikler ile yasa hükümlerine açıklık getirilmesi ve yasa hükümlerinin uygulamaya geçirilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu Anayasa maddeleri doğrultusunda çıkartılan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile ise, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğrenciler, öğretim elemanları ve diğer personel ile ilgili temel esaslar düzenlenmiştir.
/
10.1. Bu temel Kanunun 14’üncü ve 18’inci maddeleri ile “üniversitelerin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” yetkisi, üniversitelerin akademik organı olan senatolara; “öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim-öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar verme” yetkisi ve görevi ise, fakülte yönetim kurullarına verilmiştir. Bu çerçevede, Kanunun 43’üncü maddesinde, yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim-öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esasların her üniversite tarafından hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtileceği kaydedilerek, üniversitelere, Anayasa hükmüne uygun olarak, akademik alanda hareket alanı tanınmıştır.
10.2. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44.maddesinin (b) bendinde, Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilere yönelik ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınmasının, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirleneceği vurgulanmıştır.
10.3. Diğer ifadeyle, söz konusu Kanun hükümleri ile, Anayasamızda yer alan “bilimsel özerklik” ilkesi gereğince, fakültelerin öğretim ve sınav programları, yetiştireceği öğrenci sayısı ile kalitesi, bu öğrencilere kazandırılması hedeflenen bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı, bu hedefler doğrultusunda teorik ve uygulamalı ders ihtiyaçları, bu çerçevede oluşturulacak ders programları, kredi ve uygulamaları, yürütülecek bilimsel araştırmanın içeriği gibi hususların, diğer ifadeyle, eğitim-öğretim faaliyetlerinin üniversitelerin bizzat kendileri tarafından serbestçe belirlenmesi amaçlanmıştır.
10.4. Yukarıda yer verilen mevzuatla birlikte değerlendirildiğinde; Anayasa ile Devlet tarafından kanunla kurulan üniversitelere kamu tüzelkişiliği ve bilimsel özerklik tanınmış olup, her üniversite ayrı birer kamu tüzelkişisidir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile verilen yetkiler doğrultusunda üniversitelerin ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora vb. yükseköğretim programlarının müfredatlarını önceden tespit edilen prensip ve amaçlara uygun bir şekilde kendilerinin belirlediği ilkeler, eğitim politikaları ve standartları ile fiziki imkânlar çerçevesinde uygulamaları bilimsel özerkliğin sonucudur. Verdiği eğitim ve öğretim hizmetinin kalitesini daha da yükseğe çekerek en iyi öğrenciyi yetiştirme iddiasında olan bilimsel özerkliğe sahip üniversitelerin, Yükseköğretim Kanununun verdiği yetkiye dayanarak çıkardıkları yönetmelik ve diğer düzenlemelerinde ders muafiyeti hakkı verip vermeme ve muafiyetin ne şekilde verileceği hususunda takdir yetkisine sahip oldukları açıktır.
11. Bu çerçevede Ankara Üniversitesi Senatosunca çıkarılan Ankara Üniversitesi Ön Lisans Ve Lisans
Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin; “Ders muafiyetleri” kenar başlıklı 21 inci maddesinde; “(1)
(Değişik: RG-24/04/2018-30401) Birimlere kayıt yaptıran öğrenciler, daha önce kayıtlı oldukları yükseköğretim kurumundan almış ve başarmış oldukları derslerden muaf olmak için talepte bulunabilirler.
Bunun için akademik takvimde belirtilen süre içinde muafiyet isteğini içeren bir dilekçe ve durumlarını gösterir belgelerin onaylı suretleri ile kayıtlı oldukları birime başvururlar. Muafiyet talebi ilgili yönetim kurulunca, öğrencilerin başvuru yaptıkları tarihten sonra alacakları dersleri kapsayacak şekilde bir defaya mahsus olmak üzere on işgünü içinde değerlendirilir ve karara bağlanır. (2) (Değişik: RG-09/04/2018-
30386) Öğrencilerin muaf sayıldığı derslerden aldıkları notlar, 35 inci maddede belirtilen M1, M2 statüsü
ile birlikte uygun harf notu verilerek gösterilir. Ancak öğrencinin diğer yükseköğretim kurumundan getirdiği öğrenci durum belgesinde muafiyet yapılan dersin başarı notu bulunmuyor ise notsuz muafiyet de
yapılabilir. Muaf olunan ders, not yükseltmek için tekrar alınabilir. Bu durumda alınan en son not geçerlidir. (3) (Değişik: RG-09/04/2018-30386) Üniversitede öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrenciler, yatay ve dikey geçiş yapan öğrenciler, en çok beş yıl önce alıp başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO’ya dâhil edilir. (4) Eğitim-öğretim başlamadan önce kayıt dondurma talebi kabul edilen öğrencilerin muafiyet işlemleri, kayıt dondurma süresi sonunda takip eden ilk yarıyıl derslere başlandığı dönemde yapılır. (5) (Değişik: RG-09/04/2018-30386) Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır. Ayrıca lisans tamamlama ve dikey geçişle Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyet işlemlerinde programa kayıt hakkı kazandığı ön lisans programına göre muafiyet işlemleri yapılır. (6) Bir ön lisans/lisans programından mezun olup, eşdeğer programa kayıt hakkı kazanan öğrencilerin mezun olduğu programa ait derslere ilişkin muafiyet işlemi yapılmaz. (7) Uzaktan öğretim programlarında öğrenciler, kayıt yaptırdıkları programdaki derslerin tümünü almak zorundadırlar; daha önce bir başka yükseköğretim programındaki aldıkları kredileri transfer etme ya da bazı derslerden muaf olma talebinde bulunamazlar. (8) (Değişik: RG-09/04/2018-30386) Önceki yıllarda Üniversiteye kayıt yaptırmış olup da herhangi bir nedenle ilişiği kesilmiş olanlardan Üniversiteye yeniden yerleşen öğrenciler ile yatay ya da dikey geçişle Üniversiteye yerleşen öğrenciler ve uzaktan öğretim veren programlara kayıtlı öğrenciler uyum programlarından muaftır. (9) (Değişik: RG-09/04/2018-30386) Ankara Üniversitesi
Türkçe ve Yabancı Dil Uygulama ve Araştırma Merkezi (TÖMER) veya Yunus Emre Enstitüsü’nden diploma almış olan ve Üniversitede öğrenim gören yabancı uyruklu öğrenciler, 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi çerçevesinde verilen Türk Dili derslerinden muaftırlar.” şeklinde düzenlemenin yapıldığı görülmüştür.
12. Somut olaya başvuranın iddiaları ve dosya kapsamındaki belgeler çerçevesinde bakıldığında; 12.1. Ders muafiyeti işlemlerinin Ankara Üniversitesi Önlisans/Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ve bölüm İntibak Komisyonunca alınan ilke kararlarına göre yapılmakta olduğu, söz konusu yönetmeliğin ders muafiyetlerine ilişkin 21. Maddesinin 3. bendi gereğince ders muafiyetleri yalnızca son beş yıl içinde alınan dersler için yapılmakta olduğu, başvuranın sunduğu muafiyet dilekçesine ek olarak sunulan transkriptte başvuranın Siirt Üniversitesi Siirt Meslek Yüksekokulu Çocuk Gelişimi (İkinci Öğretim) programından
20.06.2014 tarihinde mezun olduğu, mezuniyet tarihinin son beş yıl içinde olmaması sebebiyle yukarıda
belirtilen yönetmelik maddesine istinaden sadece 2547 sayılı Kanun’un 5.inci maddesinin (ı) bendi kapsamındaki derslerden muaf edildiği , 12.2. Eğitim öğretim ilkeleri kapsamında beş yıldan fazla bir zaman önce alınan bir dersin teorik ve pratik öğretilerinin değişime uğrayacağı; kapsam, müfredat ve niteliğinin bu süre zarfında değişebileceği ve bu kapsamda güncel eğitim programı ile yeniden alınması gerektiğinin kabulü gerekmektedir. Bu çerçevede; üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilere ilişkin ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması hususunda üniversite senatolarına tanınan takdir yetkisi çerçevesinde, Ankara Üniversitesi tarafından anılan Yönetmelik hükümlerinin yürürlüğe konulduğu, başvuranın intibak
talebine yürürlükte olan bu mevzuata uygun olarak her öğrenciye uygulanan olağan prosedürün uygulandığı, söz konusu düzenlemeyle Ankara Üniversitesi tarafından belirlenen akademik standartlar doğrultusunda verilen eğitim alanlarında gerekli nosyonun kazandırılmasının hedeflendiği, beş yıllık süre sınırlamasının bilimsel gerekçesi olarak; mesleki bilgiler ve öğrenimde kullanılan verilerin her yıl yenilendiği ve üzerine yenilerinin eklendiği, eğitim ve öğretimde verilen teorik veya uygulamalı bilgilerin diğer derslerde ya da mesleki hayatta kullanılmadığı, eğitim öğretimde kullanılan ders planlarının zaman içerisinde güncellendiği, bu güncellemelerde yeni derslerin programa eklendiği bazen de bazı derslerin programdan çıkarıldığı, ders adları aynı kalsa bile ders içeriklerinde her zaman anlamlı değişiklikler olabildiği, öğrencilerin derslerde güncel teknolojik verilerle en iyi şekilde mezun olmaları hedeflenerek süre kısıtlamasının getirildiği açıklamalarının yapılabileceği görülmektedir. Ayrıca ders muafiyeti açısından süre sınırlamasının süreler farklı olabilmekle birlikte birçok üniversitede de (örneğin İstanbul
Teknik Üniversitesi, Bursa Teknik Üniversitesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi gibi) uygulandığı tespit edilmiştir.
13. Diğer yandan, şikâyet başvurusu incelenirken, Kurumumuzca daha önceden sonuçlandırılan
benzer talepli başvuru örnekleri de ele alınmış olup; bu çerçevede:
13.1. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesine karşı aynı talep ile yapılan 2020/97107 sayılı şikayet başvurusu hakkında Kurumumuz tarafından; “…başvuranın muaf olunmasını istediği lisans eğitimi gördüğü 2012 yılında başarı ile geçtiği derslerin, muafiyet için idareye başvuruda bulunduğu tarih itibariyle üzerinden yaklaşık sekiz yıl geçtiği anlaşılmaktadır. Eğitim öğretim ilkeleri kapsamında yaklaşık sekiz yıldan fazla bir zaman önce alınan bir dersin teorik ve pratik öğretilerinin değişime uğrayacağı; kapsam, müfredat ve niteliğinin bu süre zarfında değişebileceği ve bu kapsamda güncel eğitim programı ile yeniden alınması gerektiğinin kabulü gerekmektedir. Bu çerçevede; üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilere ilişkin ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması hususunda üniversite senatolarına tanınan takdir yetkisi çerçevesinde, Bolu İzzet Baysal Üniversitesi tarafından anılan Yönetmelik maddesinin yürürlüğe konulduğu, söz konusu düzenlemeyle Bolu İzzet Baysal
Üniversitesi tarafından belirlenen akademik standartlar doğrultusunda verilen eğitim alanlarında gerekli nosyonun kazandırılmasının hedeflendiği, ayrıca kullanılan bu takdir yetkisinin ilgili programdaki müfredat içeriğinin zamanla değişebileceği, beş yıllık süre sınırlamasının bilimsel gerekçesi olarak; mesleki bilgiler ve öğrenimde kullanılan verilerin her yıl yenilendiği ve üzerine yenilerinin eklendiği, eğitim ve öğretimde verilen teorik veya uygulamalı bilgilerin diğer derslerde ya da mesleki hayatta kullanılmadığı, eğitim öğretimde kullanılan ders planlarının zaman içerisinde güncellendiği, bu güncellemelerde yeni derslerin programa eklendiği bazen de bazı derslerin programdan çıkarıldığı, ders adları aynı kalsa bile ders içeriklerinde her zaman anlamlı değişiklikler olabildiği görülmektedir. …..Bu haliyle söz konusu düzenlemenin 2547 sayılı Kanunun 44.maddesine ve kamu yararı ile eğitim-öğretim hizmetinin gereklerine aykırılığının bulunmadığı, dolayısıyla dayanak düzenleyici işlemin hukuka uygunluğunun tespiti karşısında, söz konusu hükme uygun olarak başvuranın beş yıldan önce aldığı derslerden muaf tutulması isteminin reddi yönünde tesis edilen bireysel işlemde de hukuka aykırılığın bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla mevzuat hükümleri çerçevesinde başvuran tarafından daha önce almış olduğu dersten muaf tutulma istemiyle yapmış olduğu başvurunun idarece değerlendirilerek üzerinden beş yıldan fazla bir süre geçmesi sebebiyle alınan derslerden başvuranın muaf tutulmamasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” gerekçeleri ile 05/03/2021 tarihli Ret Kararı’nın verildiği;
Tespit edilmiştir.
14. Buna ilaveten, yapılan içtihat incelemesinden; 14.1. Ankara Bölge İdare Mahkemesi’nin 4.İdari Dava Dairesince sayılı ilamında , 18.05.2018 tarihli 30425 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı
Kanun’un 15.maddesi ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na eklenen Geçici 78. madde uyarınca, öğrenimine devam etme hakkından yararlanarak Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi
Felsefe Bölümüne kayıt yaptıran davacı tarafından, 1993 yılında mezun olduğu Ankara Üniversitesi Hukuk
Fakültesinde başarılı olduğu derslerden muafiyetinin yapılması istemiyle yaptığı başvurunun, Ankara
Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 21. maddesinin 3. fıkrasındaki “en çok beş yıl önce” alınan derslerden muafiyetinin yapılabileceğine dair düzenleme doğrultusunda reddine ilişkin 02.10.2018 tarihli 10878 sayılı işlem ile söz konusu işlemin dayanağı olan Yönetmelik maddesinin iptali istemiyle açılan dava sonucu verilen kararın istinaf edilmesi üzerine verilen kararda; “Dava dosyasının incelenmesinden, 18.05.2018 tarihli 30425 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7143 sayılı Kanun’un 15.maddesi ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na eklenen Geçici 78. madde uyarınca, öğrenimine devam etme hakkından yararlanarak Ankara Üniversitesi
Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümüne kayıt yaptıran davacının, 1993 yılında mezun olduğu
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde başarılı olduğu; Hukuka Giriş, Atatürk İlke ve İnkılap Tarihi I-II, Türk Dili I-II, Temel Yabancı Dil İngilizce I-II-III-IV, Beden Eğitimi, Hukuk Sosyoloji derslerinden muafiyetinin yapılması istemiyle 25.09.2018 tarihinde davalı idareye başvurduğu, başvurunun, Ankara
Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 21. maddesinin 3. fıkrasındaki “en çok beş yıl önce” alınan derslerden muafiyetinin yapılabileceğine dair düzenleme doğrultusunda 02.10.2018 tarihli ve 10878 sayılı işlemle reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır… Somut uyuşmazlıkta, üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilere ilişkin ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması hususunda üniversite senatolarına tanınan takdir yetkisi çerçevesinde, davalı üniversite tarafından anılan Yönetmelik maddesinin yürürlüğe konulduğu, zikredilen düzenlemeyle Ankara Üniversitesi tarafından belirlenen akademik standartlar doğrultusunda verilen eğitim alanlarında gerekli nosyonun kazandırılmasının hedeflendiği, ayrıca kullanılan bu takdir yetkisinin ilgili programdaki müfredat içeriğinin zamanla değişebileceği ve bu hususun da ilgililerin anılan dersle ilgili yeterlilikleri noktasında tereddüte sebebiyet verebilecek olması karşısında, söz konusu Yönetmeliğin 21.maddesinin 3.fıkrasındaki yer alan “en çok 5 yıl önce alıp” ifadesinin, Üniversitenin Anayasa ile garanti altına alınan bilimsel özerklik kavramı dahilinde ve üst hukuk normlarına uygun şekilde yapıldığı, bu haliyle söz konusu düzenlemenin 2547 sayılı Kanunun 44.maddesine ve kamu yararı ile eğitim-öğretim hizmetinin gereklerine aykırılığının bulunmadığı, dolayısıyla dayanak düzenleyici işlemin hukuka uygunluğunun tespiti karşısında, söz konusu hükme uygun olarak davacının beş yıldan önce aldığı derslerden muaf tutulması isteminin reddi yönünde tesis edilen bireysel işlemde de hukuka aykırılığın bulunmadığı sonucuna ulaşılmakla, aksi yöndeki mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davalı idare vekilince yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, başvuruya konu mahkeme kararının kaldırılmasına; davanın reddine,” karar verildiği, anlaşılmıştır.
15. Sonuç itibariyle, başvuranın iddialarının, idarenin bu iddialar karşısında sunduğu bilgi, belge ve açıklamaların, ilgili mevzuat hükümlerinin, daha önceden benzer şikâyet başvuruları hakkında
Kurumumuzca alınan Ret Kararlarının ve benzer konulara ilişkin emsal yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesi neticesinde, Yönetmeliğin 21.maddesinin 3.fıkrasındaki yer alan “en çok 5 yıl önce alıp” ifadesinin, Üniversitenin Anayasa ile garanti altına alınan bilimsel özerklik kavramı dahilinde ve üst hukuk normlarına uygun şekilde yapıldığı, bu haliyle söz konusu düzenlemenin 2547 sayılı Kanunun 44.maddesine ve kamu yararı ile eğitim-öğretim hizmetinin gereklerine aykırılığının bulunmadığı, dolayısıyla dayanak düzenleyici işlemin hukuka uygunluğunun tespiti karşısında, söz konusu hükme uygun olarak başvuranın son beş yıldan önce aldığı derslerden muaf tutulması isteminin reddi yönünde tesis edilen bireysel işlemde de hukuka aykırılığın bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’ncimaddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumu’na dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurana ve ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/