Annesi ve babasından bağlanan ölüm aylığı tutarlarının hesaplanmasına itiraz talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, annesinin vefatından sonra bağlanan ölüm aylığı tutarına itiraz ederek, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) başvuruda bulunmuştur. Başvurusunda, annesinin aylığının tamamının ve babasının aylığının yarısının kendisine bağlanmasını talep eden başvuran, SGK’nın yaptığı hesaplamaların yasal düzenlemelere uygun olmadığını savunmuştur. Ancak SGK, başvuranın annesinin aylığının %50’sinin ve babasının aylığının %25’inin bağlandığını, bu durumun yasal çerçevede doğru olduğunu belirterek itirazı reddetmiştir.

SGK’nın açıklamalarına göre, 5510 sayılı Kanun ve 1479 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde, başvuranın annesinden aldığı aylığın yüksek olması nedeniyle, babasından alınan aylığın yarısı üzerinden hesaplama yapılmıştır. Bu hesaplamalar sonucunda, başvurana annesinin aylığının tamamı ve babasının aylığının yarısı bağlanmış olup, SGK’nın işlemlerinde herhangi bir hata tespit edilmemiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine yönelik önerisini Kamu Başdenetçisi’ne sunmuştur.

Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi yönünde yapılan değerlendirmede, SGK’nın işlemlerinin hukuka uygun olduğu ve başvuranın talebinin yasal dayanaklara dayanmadığı sonucuna varılmıştır. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/9368-S.22.14426

BAŞVURU NO : 2022/1587

KARAR TARİHİ : 26/07/2022

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Annesinden ve babasından dolayı bağlanan ölüm aylığı tutarına itirazı hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 29/01/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda; başvuran 23/11/2021 tarihinde annesinin vefat ettiğini, 25/11/2021 tarihinde tarafına ölüm aylığı bağlanması için başvuruda bulunduğunu, annesi vefat etmeden önce babasından aldığı ölüm aylığının 1.100 TL olduğunu, hiç evlenmediğini, çalışmadığını ve başka geliri olmadığını, ilgili yasada yüksek maaşın tamamı, düşük maaşın ise yarısının bağlanacağının belirtildiğini, annesinin 2.624 TL, babasının ise 2.100 TL aylığı olduğunu, ancak tarafına bağlanan aylığın yasada belirtilen oranlarla alakası olmadığını, e-devlet üzerinden yaptığı sorgulamada annesinin maaşının %50’sinin babasının maaşının ise %25’inin bağlandığını gördüğünü ifade ederek, yasada belirtildiği şekilde annesinin maaşının tamamının, babasının maaşının ise yarısının bağlanmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 08/03/2022 tarihli ve tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben

Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından

gönderilen 23/03/2022 tarihli ve sayılı yazıda özetle:

2.1. 5510 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında, 17.7.1964 tarihli ve 506 sayılı, 2.9.1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17.10.1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı kanunlara göre bağlanan veya hak kazanan; aylık, gelir ve diğer ödenekler ile 8.2.2006 tarihli ve 5454 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre ödenmekte olan ek ödemenin verilmesine devam edileceği, bu gelir ve aylıkların durum değişikliği nedeniyle artırılması, azaltılması, kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerinin uygulanacağı, 2.2. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin geçici 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasında ise; 5510 sayılı

Kanunun yürürlük tarihinden önce ölen sigortalıların hak sahiplerine gelir veya aylık bağlanmasında, sigortalıya ilişkin koşulların tespiti ile gelir veya aylığın hesaplanması ve paylaştırılmasında ölüm tarihindeki, hak sahiplerine ilişkin koşulların tespitinde ise hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarihteki

Kanun hükümlerinin uygulanacağı, 2.3. Diğer taraftan, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar

Kurumu Kanununun 45 inci maddesinde, ölen sigortalının 42 nci madde gereğince tespit edilecek aylığının;

18 yaşını (veya orta öğrenim yapması halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını)

doldurmamış yahut yaşları ne olursa olsun çalışamayacak durumda malul bulunan çocukları ile geçimini sağlayacak başka bir geliri olmamak kaydı ile yaşları ne olursa olsun evlenmemiş kız çocuklarının her birine %25 oranında aylık bağlanacağının öngörüldüğü, 2.4. Öte yandan, 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde, ölen sigortalının 33 üncü madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının; Bu Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmayan veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlarının her birine %25 oranında, Çocuklardan sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşenlerle, ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber ana veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her birine %50 oranında aylık bağlanacağı,

54 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (3) numaralı alt bendinde; “3) Ana ve babasından ayrı

ayrı aylığa hak kazanan çocuklara, yüksek olan aylığın tamamı, az olan aylığın yarısı,” nın bağlanacağının, hüküm altına alındığı, 2.5. Adı geçene, annesi ‘nin 23.11.2021 tarihinde vefatı üzerine 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre 1.12.2021 tarihinden itibaren 4/1-(b) sigortalılık statüsü kapsamında %50 aylık bağlama oranı ile ölüm aylığı ve babası ‘nin 02.01.1994 tarihinde vefatı üzerine 1479 sayılı kanunun 45 nci maddesine göre %25 aylık bağlama oranı ile 01.02.1994 tarihinden itibaren ölüm aylığı bağlandığı,

2.6. Babasından dolayı ödenen aylığın annesinin vefatından sonra 01.12.2021 tarihi itibariyle annesinden bağlanacak aylıktan düşük olduğu için 5510 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)

bendinin (3) numaralı alt bendine göre 01.12.2021 tarihi itibariyle yarıma düşürüldüğü, 2.7. 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde belirtildiği üzere; anılan Kanunun 33 üncü madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığın 34 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) ve (b) bendinde belirtilen çocuklardan sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşenlerle, ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber ana veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her birine %50’sinin bağlandığı, Buna göre, ‘nin annesi ’nin en son 2.624,24 TL aylık aldığı, alt sınır kontrolleri ve diğer aylık bağlama hükümleri hariç yukarıda yer alan Kanun hükümleriyle açıklandığı üzere hak sahibinin bu aylığın %50’sini alması gerektiği, 2.8. A ‘nin annesinin vefatından önce 1479 sayılı kanunun 45 inci maddesi gereği annesine

%50, kendisine ise %25 aylık bağlama oranı ile aylık bağlandığı, annesinin vefatı ile adı geçenin aylıkta tek kişi kalması durumunun 1479 sayılı kanunun 45 inci maddesine göre %25 aylık bağlama oranını değiştirmediği, babasından dolayı almış olduğu aylık miktarının, annesinden aylık bağlanmadan önce 1.120,28 TL olduğu, 2.9. 5510 sayılı Kanunun “Aylık ve gelirlerin birleşmesi” başlıklı 54 üncü maddesinde, ana ve babasından ayrı ayrı aylığa hak kazanan çocuklara, yüksek olan aylığın tamamı, az olan aylığın yarısının bağlanacağı hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla anılan Kanun hükümlerine göre sigortalının annesinden bağlanan aylık miktarı daha yüksek olduğundan hak sahibinin 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde belirtilen %50 aylık bağlama oranı üzerinden aylığın tamamı bağlanmış olup babasından bağlanan aylık miktarında ise

Kanunun 54 üncü maddesi hükmüne dayanarak 1479 sayılı Kanunun 45 inci maddesinde belirtilen %25 aylık bağlama oranı üzerinden hesaplanan aylığın yarısının bağlandığı, Başvuranın annesi ‘nin ölüm tarihi itibariyle (23.11.2021) 2.624,24 TL aylık aldığı, 2.10. SGK tarafından yapılan işlemlerin anılan Kanun hükümlerine göre uygulandığı ve yapılan aylık bağlama işlemlerinde herhangi bir hata bulunmadığı, İfade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.

5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Ölüm aylığının hak sahiplerine paylaştırılması” başlıklı 34. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde; “Ölen sigortalının 33 üncü madde hükümlerine göre hesaplanacak aylığının; a) Dul eşine % 50’si; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise bu Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde % 75’i, b) Bu Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç bu Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmayan veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış çocuklardan;

1) 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını

doldurmayanların veya,

2) Kurum Sağlık Kurulu kararı ile çalışma gücünü en az % 60 oranında yitirip malul olduğu anlaşılanların

veya,

3) Yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan kızlarının,

her birine % 25’i, c) (b) bendinde belirtilen çocuklardan sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan veya sonradan bu duruma düşenlerle, ana ve babaları arasında evlilik bağı bulunmayan veya sigortalının ölümü tarihinde evlilik bağı bulunmakla beraber ana veya babaları sonradan evlenenler ile kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her birine % 50’si, oranında aylık bağlanır.” 5.2. “Aylık ve gelirlerin birleşmesi” başlıklı 54. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin beş numaralı alt bendinde;

“Bu Kanuna göre bağlanacak aylık ve gelirlerin birleşmesi durumunda; a) Uzun vadeli sigorta kollarından;

…

Ana ve babasından ayrı ayrı aylığa hak kazanan çocuklara, yüksek olan aylığın tamamı, az olan aylığın yarısı, … bağlanır.” 6. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu

Kanununun 6.1. “Ölüm aylığının hesaplanması:” başlıklı; 42 nci maddesi; “Sigortalının ölümü halinde, hak sahibi kimselerine bağlanacak aylığın saptanmasında, a) Sigortalıların almakta olduğu malüllük veya yaşlılık aylığı, b) Malullük aylığı bağlandıktan sonra kontrol muayenesi nedeniyle aylığı kesilen sigortalı için, sağlığında başlanmış bulunan malullük aylığı, c) Yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra sigortalı olarak çalışmaya başlaması nedeniyle aylığı kesilen sigortalı için 38 inci maddedeki esaslara göre saptanacak aylık, d) Sigortalının beş tam yıl prim ödemekle beraber, yirmi beş tam yıldan az prim ödemeden ölümü halinde, yirmi beş tam yıl prim ödemiş olanlar gibi, 36 ncı maddeye göre hesaplanacak aylık, …

esas tutulur.

Sigortalı, başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda malul sayılarak aylık bağlanmış veya aylık bağlanmasına hak kazanmış ise (a) ve (b) fıkralarına göre saptanacak aylıklarda bu nedenle yapılan artış oranı dikkate alınmaz.

Ölüm aylığı, her halde ölüm aylığına esas gelir basamağının %90’ını aşamaz.” 6.2. “Eş ve çocuklara, ana ve babaya tahsis yapılması:” başlıklı 45 inci maddesi; “Ölen sigortalının tahsis yapılmasına hak kazanan kimselerine aşağıdaki hükümlerde belirtilen oran ve koşullarla aylık bağlanır veya toptan ödeme yapılır.

Ölen sigortalının 42 nci madde gereğince saptanacak aylığının veya 44 üncü madde gereğince saptanacak toptan ödeme tutarının, a) Dul eş için %50’si, aylık alan çocuğu bulunmayanların dul eşine %75’i, b) (Mülga bend: 14/03/1985 – 3165/11 md.)

c) On sekiz yaşını, orta öğrenim yapması halinde yirmi yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde yirmibeş yaşını doldurmayan ve (18 yaşını doldurmayanlar hariç) bu Kanun ile diğer sosyal güvenlik kanunları

kapsamında çalışmayan, bu kanunlar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan veya yaşları ne olursa olsun çalışamayacak durumda malul olan çocuklarla, yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan ve bu Kanun ile diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmayan, bu kanunlar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan kız çocuklarının her birine % 25’i, d) Sigortalının ölümü tarihinde veya sonradan eşine veya çocuklarına yapılması gereken tahsisin toplamı, sigortalıya ait tahsisten aşağı olursa, artan kısım eşit paylar halinde, sigortalının bu Kanun ile diğer sosyal güvenlik kanunları kapsamında çalışmayan, bu kanunlar kapsamındaki çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan ana ve babasına her birinin hissesi sigortalıya ait aylığın en çok % 25’i, Hak sahiplerine bağlanacak aylıklara esas aylık tutarı, birinci basamağın %45’inden az olamaz. Bu miktarın, hak sahibi bir kişi ise %80’inden, iki kişi ise %90’ından, iki kişiden fazla ise %100’ünden az aylık bağlanamaz.

Sigortalı tarafından evlat edinilmiş, tanınmış veya nesebi düzeltilmiş yahut babalığı hükme bağlanmış çocukları ile, sigortalının ölümünden sonra doğan çocukları, bağlanacak aylıktan yukarda belirtilen esaslara göre yararlanırlar.

Hak sahibi eş ve çocuklara yapılacak tahsisin toplamı, sigortalıya ait aylık tutarını geçemez. Bu sınırın aşılmaması için, gerekirse, hak sahibi kimselerin tahsis miktarlarından orantılı olarak indirmeler yapılır.” 7. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin Geçici 4’üncü maddesinin ikinci fıkrasında, “Kanunun yürürlük tarihinden önce ölen sigortalıların hak sahiplerine gelir veya aylık bağlanmasında, sigortalıya ilişkin koşulların tespiti ile gelir veya aylığın hesaplanması ve paylaştırılmasında ölüm tarihindeki, hak sahiplerine ilişkin koşulların tespitinde ise hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarihteki Kanun hükümleri uygulanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvurana, annesi vefat etmeden önce annesinin hak sahipliğiyle beraber, 1994 yılında vefat eden babasından dolayı 1.113,64 TL ölüm aylığı aldığı, annesinin yaşarken en son aldığı emekli aylığının 2.624

TL olduğu, 23/11/2021 tarihinde annesinin vefatı üzerine annesinden ölüm aylığı talebinde bulunduğu, yasada iki aylığa hak kazanılan durumda yüksek aylığın tamamının düşük aylığın ise yarısının ödeneceğinin hükme bağlandığı ancak SGK tarafından annesinin aylığının %50’sinin babasının aylığının ise %25’inin

bağlandığından bahisle, başvuranın aylıklarının kanunda belirtilen oranlar üzerinden bağlanmasını talep ettiği, buna karşılık SGK tarafından yapılan hesaplamalarda hata olmadığından talebinin reddedildiği, bunun üzerine başvuranın SGK’nın cevabına itiraz ettiği ve Kurumumuzdan oranların düzeltilmesini talep ettiği görülmektedir.

10. Başvuruya konu uyuşmazlığın; hem annesinden hem de babasından dolayı ölüm aylığı alan başvurana annesinin emekli aylığının tamamının, babasının emekli aylığının ise yarısının bağlanıp bağlanmayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.

11. 5510 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin ikinci fıkrasında, 17.7.1964 tarihli ve 506 sayılı, 2.9.1971 tarihli ve 1479 sayılı, 17.10.1983 tarihli ve 2925 sayılı, bu Kanunla mülga 17.10.1983 tarihli ve 2926 sayılı kanunlara göre bağlanan veya hak kazanan; aylık, gelir ve diğer ödenekler ile 8.2.2006 tarihli ve 5454 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre ödenmekte olan ek ödemenin verilmesine devam edileceği, bu gelir ve aylıkların durum değişikliği nedeniyle artırılması, azaltılması, kesilmesi veya yeniden bağlanmasında, bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerinin uygulanacağının hüküm altına alındığı, ancak

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin geçici 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasında ise; 5510 sayılı

Kanunun yürürlük tarihinden önce ölen sigortalıların hak sahiplerine gelir veya aylık bağlanmasında, sigortalıya ilişkin koşulların tespiti ile gelir veya aylığın hesaplanması ve paylaştırılmasında ölüm tarihindeki, hak sahiplerine ilişkin koşulların tespitinde ise hak sahibi olma niteliğinin kazanıldığı tarihteki

Kanun hükümlerinin uygulanacağı, hükme bağlanmıştır.

12. Bu bilgiler ışığında somut olay kapsamında; başvurana 2021 yılında vefat eden annesinden dolayı bağlanacak ölüm aylığı hesabında 5510 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı, diğer yandan, babasının

1994 yılında vefatından dolayı bağlanan ölüm aylığı hesabında ise 1479 sayılı Kanun hükümlerinin

uygulanacağı açıktır.

13. Bununla birlikte 5510 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinde ölüm sigortasından bağlanacak aylığın hesaplanmasına ilişkin koşulların belirlendiği, aynı Kanunun 34 üncü maddesinde ise ölüm aylığının hak sahiplerine hangi oranda pay edileceğinin, çocuklardan sigortalının ölümü ile anasız ve babasız kalan ve kendisinden başka aylık alan hak sahibi bulunmayanların her birine %50 oranında aylık bağlanacağının hükme bağlandığı görülmektedir.

14. Bu kapsamda başvurana; SGK tarafından, annesi ‘nin 23.11.2021 tarihinde vefatı üzerine 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre 1.12.2021 tarihinden itibaren 4/1-(b) sigortalılık statüsü kapsamında %50 aylık bağlama oranı ile ölüm aylığı bağlandığı, diğer yandan babası ‘nin 02.01.1994 tarihinde vefatı üzerine 1479 sayılı kanunun 45 nci maddesine göre %25 aylık bağlama oranı ile 01.02.1994 tarihinden itibaren ölüm aylığı bağlandığı görülmüş ve yapılan işlemlerde hata tespit edilememiştir.

15. Ayrıca, 1479 sayılı kanunun 45 nci maddesine göre %25 aylık bağlama oranı ile 01.02.1994 tarihinden itibaren ölüm aylığı alan başvuranın annesi ‘nin 23.11.2021 tarihinde vefatı üzerine iki ölüm aylığına hak kazanmasıyla birlikte SGK tarafından 5510 sayılı Kanunun aylık ve gelirlerin birleşmesi başlıklı 54 üncü maddesi hükümlerine göre işlem yapıldığı ve sigortalının annesinden bağlanan aylık

miktarı daha yüksek olduğundan hak sahibinin 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde belirtilen %50 aylık bağlama oranı üzerinden aylığın tamamının bağlandığı, babasından bağlanan aylık miktarında ise

Kanunun 54 üncü maddesi hükmüne dayanarak 1479 sayılı Kanunun 45 inci maddesinde belirtilen %25 aylık bağlama oranı üzerinden hesaplanan aylığın yarısının bağlandığı görülmüş ve yapılan işlemlerde hata tespit edilememiştir.

16. 5510 sayılı Kanunun ana ve babasından “ayrı ayrı aylığa hak kazanan çocuklara, yüksek olan aylığın tamamı” ifadesinin 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesi kapsamında belirtilen %50 aylık bağlama oranının tamamını, “az olan aylığın yarısı” ifadesinin ise 1479 sayılı Kanunun 45 inci maddesinde belirtilen

%25 aylık bağlama oranı üzerinden hesaplanan aylığın yarısını ifade ettiği açıktır. SGK tarafından somut olaya 54 üncü madde hükmü uygulanmadan önce bu oranların belirlenmesi, belirlenen oranlar üzerinden iki aylığa birden hak kazandığından, yüksek olan aylığın tamamının düşük olan aylığın yarısının bağlanması işlemlerinde hata olmadığı değerlendirilmektedir.

17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; SGK tarafından 5510 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi kapsamında başvuranın 1994 yılında ölen babasından dolayı %25 oranında aylık bağlanması işlemlerinde, annesinin vefatından sonra iki aylığa hak kazandığından 5510 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi hükmü kapsamında babasının aylığı annesinin aylığından az olduğundan bu oranın yarısı üzerinden ölüm aylığı tutarının belirlenmesi işlemlerinde, ayrıca annesinin 2021 yılında vefatı sebebiyle

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin, geçici 4 üncü maddesi hükmü gereği başvurana 5510 sayılı Kanun hükümleri kapsamında aylık bağlanması ve kendisinden başka hak sahibi bulunmadığından bu oranın %50 olarak belirlenmesi işlemlerinde, yine annesinden aldığı aylığın babasından aldığı aylık ile birleşmesi neticesinde annesinin aylığının yüksek olduğu gerekçesiyle %50 oran üzerinden hesaplanan aylığının tamamının başvurana ödenmesi işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı

6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde

gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Çankırı İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi