|
ÖZET: Ankara Barosu, 250.000 TL ve üstü esas sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinin isim ve adres bilgilerinin verilmesini talep etmiştir. Ancak, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde bu bilgilerin yayımlandığı ve herkesin erişimine açık olduğu gerekçesiyle, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 8. maddesi uyarınca bu talep reddedilmiştir. Mahkeme, bu bilgilere ulaşmanın mevcut sistemle mümkün olmadığını, ancak bu bilgilerin kamu hizmetinin ifası açısından önemli olduğunu belirtmiştir.
Mahkeme, talep edilen bilgilerin sürekli değişkenlik gösterdiğini ve kullanıcı tarafından tasnifinin mümkün olmadığını, dolayısıyla bu bilgilerin paylaşılmasının yeniden değerlendirilmesi gerektiğine dair Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Ankara Ticaret Odası’na tavsiyede bulunmuştur. Ayrıca, yapı kooperatiflerinin üye sayısına ilişkin verilerin mevcut olmadığı gerekçesiyle bu talebin reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/14230-S.21.22803
BAŞVURU NO : 2021/7280
KARAR TARİHİ : 05/10/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
ANKARA TİCARET ODASI (ATO)
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran Baro, 250.000,00-TL ve üstü esas sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinin isim ve adres bilgilerinin 4982 sayılı Kanun kapsamında taraflarına verilmesini talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 05/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Ankara Barosu tarafından, Avukatlık Kanununun 35/3. maddesi ve Avukatlık Kanunu
Yönetmeliğinin 73/A ve C maddeleriyle Barolara yüklenen görev gereği Ankara Ticaret Odası Ticaret Sicil
Müdürlüğüne 28.01.2021 tarihinde başvuru yapılarak, Avukatlık Kanununun 35/3. maddesinde sayılan avukat bulundurma zorunluluğu bulunan Türk Ticaret Kanununun 272. (6102 sayılı TTKmd.332)
maddesinde ön görülen esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazla esas sermayesi bulunan (250.000,00-TL ve üstü esas sermayesi bulunan) anonim şirketler ile üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinin bilgilerinin Ankara Ticaret Odası’ndan (ATO) talep edildiği, ATO tarafından görüşü sorulan Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) tarafından Baroya gönderilen 10.03.2021 tarihli cevabi yazıda istenilen bilgilerin Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanan bilgiler olması sebebiyle ayrı bir liste şeklinde verilemeyeceğinin bildirildiği, TOBB’un bildirdiği görüşün hukuki dayanağının olmaması ve ATO Ticaret Sicili Müdürlüğünün daha önceki yıllarda istenilen aynı nitelikteki bilgileri
Baroya vermiş olması nedeniyle 19.03.2021 tarihinde 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu (BEHK)
çerçevesinde anılan bilgilerin Ticaret Sicili Müdürlüğünden tekrar talep edildiği, ancak Müdürlüğün
24.03.2021 tarihli yazısıyla, Müdürlükte böyle bir istatistiki bilgi tutulmadığı belirtilerek Bilgi Edinme
Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Yönetmeliğinin 12. maddesi gereğince
başvurunun reddine karar verildiği, talep edilen bilgilerin istatistiki bilgi olmadığı, Ticaret Sicili
Müdürlüğünün Türk Ticaret Kanunu gereği kurulan şirket ve kooperatiflere ilişkin sicile kaydetmekle yükümlü olduğu bilgiler olduğu, mevcut teknolojik şartlar göz önünde bulundurulduğunda istenilen bilgilerin ayrı bir araştırma ve çalışma gerektirmediğinin açık olduğu ifade edilerek, talep edilen bilgilerin
4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde Baroya verilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 05/05/2021 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Ankara Ticaret Odasından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği 10/06/2021 tarihli ve 2428 sayılı cevabi yazıda özetle:
3.1. 27/1/2013 tarih ve 28541 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ticaret Sicil Yönetmeliği’nde ticaret sicili kayıtlarının elektronik ortamda tutulmasına, tescil zorunluluğunun yerine getirilmesi ve benzeri birçok hususun düzenlendiği, anonim şirketler ile ilgili tescili düzenleyen 70 inci maddesinde, şirket kuruluşunca tescil edilecek olguların düzenlendiği, 3 üncü maddesinin ç fıkrasında şirketin sermayesi, sermayenin ödenmesinin şekil ve şartları ile payların itibari değerleri, varsa imtiyazların yer alacağı düzenlendiği, bununla birlikte, sermaye artırımının düzenlendiği Yönetmeliğin üçüncü ayrımının tescil başlıklı 74 üncü maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca sermaye artırımından sonraki esas sermaye veya kayıtlı sermaye sisteminde kayıtlı sermaye tavanı ve çıkarılmış sermayenin tutarı da dahil olmak üzere birçok bilginin tescilinin sağlandığı, 3.2. Yönetmeliğin İlan başlıklı 41 inci maddesinde “1) Tescil edilen olgular, Kanunda veya bu
Yönetmelikte aksine bir hüküm bulunmadıkça ilan olunur. (2) Bu Yönetmelik uyarınca tescil edilen gerçek kişilerin kimlik numaraları ilan edilmez. (3) İlan, Türkiye genelinde sicil kayıtlarının ilanına özgü sicil gazetesinde yayımlanır. Şirket sözleşmesi ve mevzuatta ilanlarla ilgili öngörülen hükümler saklıdır.” hükmüne istinaden, Ankara Barosu tarafından talep edilen bilgilerin, yayımlanarak ilan edildiği ve herkesin erişimine açık olduğu, 3.3. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 8 inci maddesi ile Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin 13 üncü maddesi uyarınca Baro tarafından talep edilen bilgilerin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmiş olması sebebiyle, bilgi edinme başvurusuna konu edilemeyeceği, anılan maddede ilan edilen verilerin fazla olması halinde bilgi edinme başvurusuna konu olmayacağına dair istisnai bir düzenleme yapılmadığı, bununla birlikte, Birlik tarafından gönderilen cevabi yazı ile de talep ettikleri hususların nerede yayımlandığının Baroya bildirildiği, 3.4. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 1 inci maddesinde kooperatif tanımı yapılmış olup anılan maddenin “Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denir.” şeklinde düzenlendiği, 3.5. Yine aynı Kanun’un 98 inci maddesinde “Bu kanunda aksine açıklama olmayan hususlarda Türk
Ticaret Kanunundaki Anonim şirketlere ait hükümler uygulanır.” hükmünün yer aldığı, Türk Ticaret
Kanunu’nun 499 uncu maddesinin 4 üncü fıkrasında “Şirketle ilişkilerde, sadece pay defterinde kayıtlı bulunan kimse pay sahibi ve intifa hakkı sahibi olarak kabul edilir.” şeklinde düzenlendiği, Ticaret Sicil
Yönetmeliğinin kooperatiflere ilişkin tescili düzenleyen 110 uncu maddesi ile yukarıda yer alan tüm
düzenleyici hükümler çerçevesinde, kooperatiflerin değişir ortaklı olması, sadece pay defterine kayıtlı bulunan kişilerin pay sahibi kabul edilmesi ve bu hususların tescile tabi olmaması sebebiyle, gerek Birlikte gerekse Odalarda, yapı kooperatiflerinin üye sayısına ilişkin bir veri bulunmadığı, 3.6. Önceki yıllarda Baro tarafından talep edilen aynı nitelikteki bilgi taleplerinin Birlik tarafından karşılandığına ilişkin bir kayıt bulunmadığı, kaldı ki talep karşılanmış olsa dahi, 4982 sayılı Kanun’un 8 inci maddesinde yer alan düzenleme kapsamında yapılan uygulamanın değiştirilmesinde hiçbir hukuki engel bulunmadığı, belirtilmiştir.
4. Konuya ilişkin olarak Ankara Ticaret Odası’ndan alınan 17/06/2021 tarihli ve 14974 sayılı yazıda özetle; 4.1. Baronun 28/01/2021 tarihli yazısı üzerine tesis edilecek işleme esas teşkil etmek üzere Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinden görüş istendiği, Birliğin talebe konu bilgilerin aleni bir şekilde Türkiye Ticaret
Sicili Gazetesinde yayımlanması sebebiyle ayrı bir liste halinde verilmemesinin uygun olacağı yönündeki 04/03/2021 tarihli görüş yazısının 11/03/2021 tarihinde Ankara Barosuna bildirildiği, 4.2. Ankara Barosunun 19/03/2021 tarihli yazıyla söz konusu görüş yazısının hukuki dayanağının olmadığını, ayrıca aynı nitelikteki bilgilerin İstanbul Ticaret Odası tarafından ücreti mukabilinde İstanbul
Barosu ile paylaşıldığı, kuruluş ve çalışma hükümleri aynı mevzuata tabi olan iki Ticaret Sicil
Müdürlüğünün farklı uygulamaya gitmesinin hukuki açıklamasının olmadığını ifadeyle talebini yinelediği, 4.3. Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğü’nün 24/03/2021 tarihli cevabi yazısında “Baronun yazısında talep edilen şekilde istatistiki bilgi tutulmadığı, BEHK Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında
Yönetmeliğin 12. Maddesi gereğince ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz gerektiren talebin yerine getirilemeyeceğinin bildirildiği, 4.4. Baronun aynı nitelikteki bilgilerin daha önceki yıllarda karşılandığı yönündeki iddiaları kapsamında yapılan araştırmada, ATO’nun 13/11/2018 tarih ve E.51991 sayılı yazısında, sicile kayıtlı esas sermaye miktarı 250.000 TL ve üzeri olan Anonim Şirketlere ait bilgilere ilişkin listenin yazı ekinde olduğu, ancak yapı kooperatiflerinin üye sayıları veri tabanında bulunmadığından bu konudaki taleplerinin karşılanamadığı, 4.5. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 37 nci maddesinin ikinci fıkrası ve Ticaret Sicili Yönetmeliğinin 41 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Ticaret Sicil Müdürlüğünce yapılan tescil işlemlerinin Ticaret
Bakanlığı Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS)de tutulduğu ve ilan işlemlerinin TOBB Ticaret Sicili
Gazetesi Müdürlüğü tarafından Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edildiği, söz konusu ilanların https://www.ticaretsicil.gov.tr internet adresinde herkes tarafından ücretsiz incelenebildiği, Ankara Ticaret
Sicili Müdürlüğünün MERSİS sistemi dışında farklı bir program kullanmadığı, yapı kooperatiflerinin üye sayılarının veri tabanında bulunmadığı, 4.6. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nda kooperatiflerin tanımı yapılmış olmakla birlikte, Ticaret Sicili
Yönetmeliğinin kooperatiflerin tescilini düzenleyen 110. Maddesi kapsamında kooperatifler değişir ortaklı olduklarından, tescilde yapı kooperatiflerinin üye sayısına ilişkin veri bulunmadığı, 4.7. 4982 sayılı Kanunun “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7 nci maddesi ve “Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 8 inci maddesi ile anılan Kanunun Uygulama
Yönetmeliğinin 12 ve 13 üncü maddeleri uyarınca kurum ve kuruluşlarca yayımlanan veya kamuoyuna açıklanan bilgi veya belgelerin bilgi edinme başvurularına konu olamayacağı, böylece halihazırda erişim
imkanı olan bilgi ve belgeler için bilgi edinme başvurusunda bulunularak, kamu kurum ve kuruluşlarının gereksiz yere meşgul edilmesinin önlenmesinin amaçlandığı, bu itibarla aleni ve ilanla birlikte herkesin kullanımına açık olan Türkiye Ticaret Sicili Gazete kayıtlarının bilgi edinme başvurusuna konu olamayacağı, Baronun başvurusunun 4982 sayılı Kanunu kapsamında usulüne uygun olmadığı, nitekim
Baronun aynı konuda Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna yaptığı başvurunun Kurulun 28/04/2021 tarih ve 2021/645 sayılı kararı ile reddedildiğini, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi kayıtlarının TOBB nezdinde tutulduğu, Ankara Ticaret Sicili Müdürlüğünce ayrı bir yerde veri kayıtları tutulmadığından talep edilen bilgilerin ayrı bir yerde ayrıştırılmasının ve istatistik hale getirilmesinin mümkün olmadığı, 4.8. Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Kanunu Yönetmeliğinin 73/A-B-C maddeleri uyarınca Avukatlık
Kanununun 35 inci maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı davranan tüzel kişilerin takibi merkezlerinin bulunduğu yer Barosuna verilmiş olmakla birlikte; TOBB’un yaptığı çalışma ile internet sayfalarında
Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinin herkesin kullanımına açık tutulduğu, özel ve kamu kurum ve kuruluşlarının da bu hizmetten faydalanma imkanı sağlandığı, belirtilen gerekçelerle talebin karşılanmasının mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “(1)
Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “(1)
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 7. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun “Yalnız avukatların yapabileceği işler” 35 inci maddesinin üçüncü fıkrası “(Değişik üçüncü fıkra: 23/1/2008-5728/329 md.) Dava açmaya yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir. Ancak, Türk Ticaret
Kanunu’nun 272 nci maddesinde ön görülen esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazla esas sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli bir avukat bulundurmak zorundadır. Bu fıkra hükmüne aykırı davranan kuruluşlara Cumhuriyet savcısı tarafından sözleşmeli avukat tayin etmedikleri her ay için, sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için suç tarihinde yürürlükte bulunan, asgarî ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idarî para cezası verilir.” 8. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun; 8.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrası “Bu Kanun; kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanır.” 8.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesi “… Bilgi: Kurum ve kuruluşların sahip oldukları kayıtlarda yer alan bu Kanun kapsamındaki her türlü veriyi, … ifade eder.”
8.3. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrası “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir.” 8.4. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”, 8.5. “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7 nci maddesi “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler…” 8.6. “Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 8 inci maddesi “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.” 9. 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun; 9.1. “Tarif” başlıklı 1 inci maddesi “Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklara kooperatif denir.” 9.2. “Anonim şirket hükümlerine atıf” başlıklı 98 inci maddesinde “Bu kanunda aksine açıklama olmayan hususlarda Türk Ticaret Kanunundaki Anonim şirketlere ait hükümler uygulanır.” 10. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun;
10.1 İkinci Kısmında düzenlenen “Ticaret Sicili” başlığı altındaki 24 üncü madde “(1) (Değişik:
15/8/2017-KHK-694/162 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/157 md.) Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından il merkezindeki ticaret ve sanayi odaları ile ticaret odalarında faaliyet gösterecek şekilde ticaret sicili müdürlükleri kurulur. Bakanlık il merkezleri dışındaki odalarda ticaret sicili müdürlükleri kurabileceği gibi müdürlüklere bağlı şubeler de kurabilir. (2) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/162 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/157 md.) Ticaret sicili, Bakanlığın gözetim ve denetiminde ticaret sicili müdürlükleri ve şubeleri tarafından tutulur. (3) Ticaret sicili kayıtlarının elektronik ortamda tutulmasına ilişkin usul ve esaslar Kanunun 26 ncı maddesine göre çıkarılacak yönetmelikte gösterilir. Bu kayıtlar ile tescil ve ilan edilmesi gereken içeriklerin düzenli olarak depolandığı ve elektronik ortamda sunulabilen merkezi ortak
” veri tabanı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nezdinde oluşturulur…
10.2 Dördüncü Kısmında düzenlenen Anonim Şirket başlığı altında yer alan “En az Sermaye Tutarı”
başlıklı 332 nci madde “1) Tamamı esas sözleşmede taahhüt edilmiş bulunan sermayeyi ifade eden esas sermaye ellibin Türk Lirasından ve sermayenin artırılmasında yönetim kuruluna tanınmış yetki tavanını gösteren kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç
sermayesi yüzbin Türk Lirasından aşağı olamaz. Bu en az sermaye tutarı Cumhurbaşkanınca artırılabilir.
(2) Bu Kanun anlamında kayıtlı sermayeli anonim şirketlerde başlangıç sermayesi, kuruluşta ve sisteme ilk
/
geçildiğinde haiz olunması zorunlu sermayedir; çıkarılmış sermaye ise, çıkarılmış payların tümünün itibarî değerlerinin toplamını temsil eder….”
10.3 499 uncu maddesinin 4 üncü fıkrası “Şirketle ilişkilerde, sadece pay defterinde kayıtlı bulunan
kimse pay sahibi ve intifa hakkı sahibi olarak kabul edilir.” 11. 27.04.2004 tarih ve 25445 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin; 11.1. “Bilgi verme yükümlülüğü kapsamında alınacak tedbirler” başlıklı 6 ncı maddesi; “Kurum ve kuruluşlar, Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi, Kanunda ve bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür. Kurum ve kuruluşlar, ellerinde mevcut olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştıracak şekilde tasnif ederler. Bu amaçla kurum ve kuruluşların belge kayıt, dosyalama ve arşiv düzeniyle ilgili gerekli idari ve teknik tedbirler alınır…” 11.2. “İstenecek bilgi veya belgelerin niteliği” başlıklı 12 nci maddesinin ilk iki fıkrası “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar; ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurular ile tekemmül etmemiş bir işleme ilişkin bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler…” 11.3. “Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 13 üncü maddesi “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya kitap, broşür, ilan ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurusuna konu olamaz. Ancak birinci fıkrada belirtilen yollarla kamuoyuna açıklanmış veya kurum ve kuruluşlarca elektronik ortamda yayımlanmış kamunun erişimine açık bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.” 12. 19.06.2002 tarihli ve 24790 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türkiye Barolar Birliği Avukatlık
Kanunu Yönetmeliğinin; 12.1. “Sözleşme yapılması ve sözleşmede bulunması gereken hükümler” başlıklı 73/A maddesi “Sürekli avukatlık hizmeti içeren çalışma şekillerinde, 1136 sayılı Avukatlık Kanununa ve Avukatlık Asgari Ücret
Tarifesine uygun, yazılı sürekli avukatlık hizmetleri sözleşmesi düzenlenmesi zorunludur.…Her baro sözleşmeler için ayrıca bir kayıt defteri tutar ve bu deftere yıl bağlantılı sıra numarasına göre sözleşmeler kayıt edilir…Sözleşmede; a) İş sahibinin adı, soyadı, mesleki ya da ticari unvanı, adresi, vergi/T.C. kimlik numarası, b) Avukatın/avukatlık bürosunun/avukatlık ortaklığının adı, soyadı, unvanı, vergi/T.C. kimlik numarası, c) İşin tanımı, … yer alır.” 12.2. “Serbest meslek makbuzu veya bordro düzenlenmesi ve baroya ibraz” başlıklı 73/B maddesi “1136 sayılı Avukatlık Kanunu kapsamındaki sürekli avukatlık hizmeti içeren çalışma şekillerinde sözleşmelere göre tahsil edilen avukatlık ücretine ilişkin serbest meslek makbuz veya bordro örnekleri, her yıl sonunda avukat tarafından bir liste ekinde kayıtlı olduğu baro başkanlığına sunulur. Bu belgeler avukatın sicil dosyasında saklanır.” 12.3. “Kanuna uygun davranmayan tüzel kişiler ve yıllık rapor” başlıklı 73/C maddesi “1136 sayılı
Avukatlık Kanununun 35 inci maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı davranan tüzel kişiler, merkezlerinin
/
bulunduğu yer barosu tarafından takip edilerek haklarında suç duyurusunda bulunulur. Baro başkanlığı bu konudaki çalışmaların sonuçlarını sözleşmeye taraf olan avukatları da içeren bir rapor ile her yıl sonunda Türkiye Barolar Birliğine bildirir.” 13. 27/1/2013 tarih ve 28541 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ticaret Sicil Yönetmeliğinin; 13.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin (g) fıkrası “Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS): Ticaret sicili işlemlerinin elektronik ortamda yürütüldüğü, ticaret sicili kayıtları ile tescil ve ilan edilmesi gereken içeriklerin düzenli olarak depolandığı ve elektronik ortamda sunulduğu, Ticaret Bakanlığı ile TOBB nezdinde oluşturulan ve işletilen merkezi ortak veri tabanını da içeren bilgi sistemini… ifade eder” 13.2. “İlan” başlıklı 41 inci maddesi“1) Tescil edilen olgular, Kanunda veya bu Yönetmelikte aksine bir hüküm bulunmadıkça ilan olunur. (2) Bu Yönetmelik uyarınca tescil edilen gerçek kişilerin kimlik numaraları ilan edilmez. (3) İlan, Türkiye genelinde sicil kayıtlarının ilanına özgü sicil gazetesinde yayımlanır. Şirket sözleşmesi ve mevzuatta ilanlarla ilgili öngörülen hükümler saklıdır.” 13.3. Anonim Şirketlerle ilgili Üçüncü Bölüm Birinci Ayrımda yer alan “Tescil” başlıklı 70 inci maddesi “… (3) Tescil edilmiş şirket sözleşmesinde yer alan ve aşağıda sayılan hususlar, üçüncü kişiler hakkında sicil gazetesinde ilan edildiği; ilanın tamamı aynı nüshada yayımlanmamış ise son kısmının yayımlandığı günü izleyen iş gününden itibaren hukuki sonuçlarını doğurur: a) Şirket sözleşmesinin tarihi.
b) Şirketin ticaret unvanı ve merkezi. c) Şirketin, varsa süresi. ç) Şirketin sermayesi, sermayenin ödenmesinin şekil ve şartları ile payların itibari değerleri, varsa imtiyazlar…” 13.4. Anonim Şirketlerle ilgili Üçüncü Bölüm Üçüncü Ayrımda yer alan Özel Sözleşme Değişiklikleri
I- Sermaye artırımı başlığı altında yer alan “Tescil” başlıklı 74 üncü maddesi “… (2) Sermayenin artırılmasında sicile aşağıdaki olgular tescil edilir: a) Artırılan sermayeyi temsil eden payların tamamının değişik şirket sözleşmesi ile ya da iştirak taahhütnameleriyle taahhüt edildiği. b) Esas sermaye sisteminde sermaye artırımına ilişkin genel kurul kararı, kayıtlı sermaye sisteminde ise yönetim kurulu kararı. c)
Sermaye artırımından sonraki esas sermaye veya kayıtlı sermaye sisteminde kayıtlı sermaye tavanı ve çıkarılmış sermayenin tutarı. ç) Sermaye artırımından sonra sermayeyi oluşturan payların türleri, itibari değeri ve sayısı ile pay senetlerinin hamiline veya nama yazılı oldukları. d) Şirket sözleşmesinin sermayeye ilişkin maddesinin sermaye artırımından sonraki yeni metni…” 13.5. Kooperatifler başlıklı Yedinci Bölüm altında yer alan “Tescil” başlıklı 110 uncu maddesi “(1)
Sicile aşağıdaki olgular tescil edilir: a) (Değişik:RG-12/12/2019-30976-CK-1819/31 md.) Şirket sözleşmesinin ortaklar tarafından müdürlükte imzalandığı tarih. b) Kooperatifin amacı, konusu ve varsa süresi. c) Kooperatifin unvanı ve merkezi. ç) Kooperatifin sermayesi ve bunun nakdi kısmına karşılık olarak ödenen en az miktar ve her ortaklık payının değeri. d) Ortaklık payı belgelerinin ada yazılı olduğu. e) Ayni sermaye ve devralınan akçalı kıymetlerle işletmelerin neden ibaret oldukları ve bunlara biçilen değerler.
f) Kooperatifin ne suretle temsil olunacağı ve denetleneceği. g) Denetçiler, yönetim kurulu üyeleri ve kooperatifi temsile yetkili kimselerin adı ve soyadı ve vatandaşlığı, kimlik numarası ve yerleşim yeri. ğ)
Kooperatifin yapacağı ilanların şekli ve şirket sözleşmesinde de bu hususta bir hüküm varsa yönetim kurulu kararlarının ortaklara ne suretle bildirileceği. (2) Kooperatiflerle ilgili olarak yukarıda yer almayan hususlara ilişkin tescil başvurularında anonim şirketlere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
/
14. İlgili mevzuat, idarenin cevabı ve tüm dosya kapsamı birlikte incelenerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye
Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 15. Başvuran Ankara Barosu (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere; Avukatlık
Kanununun 35/3 maddesi ve Avukatlık Kanunu Yönetmeliğinin 73/A ve C maddeleriyle Barolara yüklenen görev gereği Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğünün siciline kayıtlı 250.000,00-TL ve üstü esas sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinin bilgilerinin isim ve adres bilgilerinin taraflarına bildirilmesini talep etmektedir.
16. Bilindiği üzere, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan bilgi edinme hakkı, 9/10/2003 tarihli ve
4982 sayılı yasa ile yürürlüğe girmiş, 2010 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği ile de anayasal
güvenceye kavuşturulmuştur.
17. Anayasanın 74 üncü maddesinde herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu belirtilmiş; aynı hüküm, bilgi edinme hakkının usul ve esaslarının düzenlendiği 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nda 4 üncü maddesinde tekrar edilmiştir. Anılan Kanunun 3 üncü maddesinde bilgi edinme hakkının konusunu oluşturan “bilgi” kamu kurum ve kuruluşlarının sahip olduğu kayıtlarda yer alan her türlü veri olarak tanımlanmıştır.
18. Kanunun 5 inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır. Kurum ve kuruluşların yükümlülüklerinin kapsamının ne olduğu ve bilgi verme yükümlülüğünün sınırlarının neler olduğu yasa koyucu tarafından
Kanunun 15 ila 27 nci maddeleri arasında tahdidi olarak sayılmıştır. Kanunda yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu görülmektedir.
19. Kanunun temel amacı açısından serbesti kural olmakla birlikte, 4982 sayılı Kanun kapsamındaki bir bilgi edinme başvurusu bu Kanunun getirdiği bir istisnaya dayanılarak reddedilebilecektir. Kanunda yer alan bu istisnaların somut olarak belirlenmesi, bilgi edinme hakkının kullanımının temel amaç ve gayesinin belirlendiği aynı Kanunun 1 inci maddesinde vücut bulan “demokratik ve şeffaf” yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine işlerlik kazandırmaktadır.
20. Somut dosyada uyuşmazlık konusu Ankara Barosunun Avukatlık Kanunu’nun 35 inci maddesinin 3 üncü fıkrası ve Avukatlık Kanunu Yönetmeliğinin 73/A ve C maddeleri gereğince, 4982 sayılı Kanun kapsamında Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğünden talep edilen bazı bilgilerin, yine 4982 sayılı Kanun gerekçe gösterilerek reddedilmesinden kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda, Baronun bilgi talebinin içerik ve gerekçesi ile TOBB’un ret gerekçesinin 4982 sayılı Kanun kapsamında tartışılması gerekmektedir.
Başvurunun “250.000,00-TL ve üstü esas sermayesi bulunan anonim şirketlerin isim ve adres
bilgilerinin taraflarına bildirilmesi” talebi yönünden incelenmesi:
21. Bilindiği üzere, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 1 inci maddesinde Avukatlık “kamu hizmeti ve serbest bir meslek” olarak tanımlanmıştır. Kanunun 35 inci maddesinde yalnız avukatların yapabileceği işler düzenlenmiş, 3 üncü fıkrada Türk Ticaret Kanunu’nun 272 nci maddesinde ön görülen esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazla esas sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli bir avukat bulundurmasının zorunlu olduğu, bu fıkra hükmüne aykırı davranan kuruluşlara Cumhuriyet savcısı tarafından sözleşmeli avukat tayin etmedikleri her ay için, sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için suç tarihinde yürürlükte bulunan, asgarî ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idarî para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.
22. 19.06.2002 tarihli ve 24790 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türkiye Barolar Birliği Avukatlık
Kanunu Yönetmeliğinin 73/C maddesinde de 1136 sayılı Kanunun anılan fıkra hükmüne aykırı davranan tüzel kişilerin, merkezlerinin bulunduğu yer barosu tarafından takip edilerek haklarında suç duyurusunda bulunulacağı, Baro başkanlığının bu konudaki çalışmalarının sonuçlarını sözleşmeye taraf olan avukatları da içeren bir rapor ile her yıl sonunda Türkiye Barolar Birliğine bildireceği belirtilmiştir.
23. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nda yer alan 35 inci maddede her ne kadar 6762 sayılı mülga Türk
Ticaret Kanunu’nun 272 nci maddesine atıfta bulunulmakta ise de söz konusu madde hükmü halen yürürlükte olan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 332 nci maddesinde korunmuştur. 6102 sayılı
Kanunun 332 nci maddesi uyarınca anonim şirketlerin kurulması için öngörülen minimum sermaye miktarı 50.000.-TL’dir. Bu kapsamda, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35/3 maddesi uyarınca esas sermaye miktarı 250.000.-TL ve daha fazla olan anonim şirketlerin sözleşmeli bir avukat bulundurması zorunludur.
24. Ankara Barosunun 250.000,00-TL ve daha fazla esas sermayesi bulunan anonim şirketlere yönelik bilgi edinme talebiyle ilgili olarak, ATO ile TOBB tarafından bahse konu bilgilerin 27/1/2013 tarih ve
28541 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ticaret Sicil Yönetmeliği’nin anonim şirketler ile ilgili tescili
düzenleyen 70 ve 74 üncü maddeleri uyarınca şirketin sermayesi, varsa imtiyazların sermaye artırımından sonraki esas sermaye veya kayıtlı sermaye sisteminde kayıtlı sermaye tavanı ve çıkarılmış sermayenin tutarı da dahil olmak üzere birçok bilginin tescilinin sağlandığını, Yönetmeliğin 41 inci maddesi gereğince bu bilgilerin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanarak ilan edildiğini, TOBB’un internet sayfalarında
Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinin herkesin kullanımına açık tutulduğunu, özel ve kamu kurum ve kuruluşlarının da bu hizmetten faydalanma imkanı bulunduğunu, aleni ve ilanla birlikte herkesin kullanımına açık olan Türkiye Ticaret Sicili Gazete kayıtlarının 4982 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca bilgi edinme başvurusuna konu olamayacağını, belirtilen gerekçelerle talebin karşılanmasının mümkün olmadığı ifade etmiştir.
25. Yukarıda da belirtildiği üzere, 4982 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin, bilgi edinme başvurularına konu olamayacağı; ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığının başvurana bildirileceği hüküm altına alınmış, BEHK Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin 13 üncü maddesinde de benzer düzenlemelere yer verilmiştir.
26. Baronun talebine cevaben ATO tarafından Baroya verilen cevabi yazıda talep edilen bilginin Baro ile paylaşılmadığı, ancak talebe konu hususların nerede yayımlandığının Baroya bildirildiği görülmüştür. Bu açıdan incelendiğinde, ATO’nun işleminin 4982 sayılı Kanunun lafzı ile uyumlu olduğu görülmektedir.
27. Bununla birlikte, Ticaret Sicil Gazetesi incelendiğinde, çıkan ilanlarda ihtiyaç duyulan bilginin türüne göre verileri düzenleme imkânının olmadığı, Baronun ihtiyaç duyduğu veriye ulaşabilmesi için günlük yaklaşık 1.000 ilanın yayımlandığı Gazetenin takip edilerek 250.000 ve daha fazla ana sermayesi olan anonim şirketlerin tek tek belirlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır. İncelemeye konu alanın iflaslar, ana sermaye miktarlarının artması, azalması vb. sebeplerle sürekli değişiklik gösterdiği, dolayısıyla net ve doğru bilgiye ulaşmanın oldukça zor olduğu böylesi bir yöntemin, 1136 sayılı Kanunun 35/3 maddesi uyarınca Baroya verilen kamu görevinin ifasını neredeyse imkânsız hale getirdiğini kabul etmek gerekir.
28. Hukukun üstünlüğünün gereklerinden olan bilgi edinme hakkının etkin bir şekilde kullanılması amacıyla çıkarılan 4982 sayılı Kanun bir bütün olarak incelendiğinde, açıklığın ilke olarak benimsendiği, gizliliğin ise istisna kabul edildiği; açıklanması hâlinde kamunun zarar görebileceği bilgi veya belgeler ile kişilerin zarar görebileceği bilgi veya belgelerin Kanun kapsamı dışında tutulduğu görülmektedir. TOBB tarafından da ifade edildiği üzere, 4982 sayılı Kanunun 8 inci maddesi ile yayımlanmış bilgilerin Kanun kapsamı dışında tutulmasıyla kamu kurum ve kuruluşlarının gereksiz yere meşgul edilmesinin önlenmesi amaçlanmaktadır. Somut dosyada, talebe konu bilginin, 4982 sayılı Kanunun istisna hükümleri arasında sayılmayan bilgilerden olduğu, Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanmakla birlikte sürekli değişkenlik gösterdiği, kullanıcı tarafından ihtiyaca uygun bir şekilde tasnifinin mümkün olmadığı dikkate alındığında, bilgi edinme başvurusunun reddinin 4982 sayılı Kanunun temel amacıyla örtüşmediği ifade edilmelidir.
29. Oda ve Birlik tarafından ayrıca, talebe konu bilginin mevcut verilerin süzülmesi ile edilebilecek
“istatistik niteliğinde” bilgi olduğu, 4982 sayılı Kanunun 7 nci maddesi uyarınca ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulacak türden bilgi olduğu, bu tür bilgilerin verilmesinin idarenin takdirine bırakıldığı, bu bağlamda da talebin karşılanmasının zorunlu olmadığının belirtildiği görülmektedir.
30. 4982 sayılı Kanunda bilgi edinme sınırlarının belirtildiği bölümde yer almamakla birlikte, istenecek bilgi veya belgenin niteliğinin açıklandığı 7 nci maddesinde birinci fıkrasında, bilgi edinme başvurularının başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olması gerektiği, ikinci fıkrasında kurum ve kuruluşların ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilecekleri düzenlenmiştir. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin 12 nci maddesinde de benzer düzenlemeye yer verilmiştir.
31. Söz konusu düzenlemeyle Kanunun 5 inci maddesi ile bilgi verme yükümlülüğü altına sokulmuş olan kurum ve kuruluşlara, bu yükümlülüğü yerine getirip getirmeme konusunda bir takdir hakkı verilmiştir.
Kurumlar, bu tür başvurulara olumlu cevap verebileceği gibi olumsuz da cevap verebilirler. Ancak, Kanun metninin tamamı incelendiğinde, hakkın kullanılmasında asıl olanın idarenin, görevi gereği sahip olduğu ya da olmak zorunda bulunduğu bilgi ve belgeleri talepte bulunan kişilerle paylaşmasının zorunlu olduğu, yani bilgi verme yükümlülüğünün kural, vermemenin istisna olduğu, idarelerin talep edilen bilgiyi vermek amacıyla gerekli tedbirleri almakla yükümlü oldukları, bu hakkın ancak Kanunda belirtilen hallerde sınırlanabileceği dikkate alındığında; bilgi edinme hakkının kötüye kullanılmasının önüne geçilebilecek bir önlem olarak değerlendirilmesi gereken bu takdir yetkisinin, idarece Kanunun genel amacına ve ilkelerine uygun bir şekilde kullanılması beklenmektedir.
32. Bu bağlamda, 4982 sayılı Kanun kapsamında talep edilen bilgi ve belgelere ilişkin özel araştırma, çalışma veya analiz yapılması gerektiği hallerde; yapılacak bu çalışmaların idareye getireceği külfet ile
/
bilgiye erişimin sağlanması halinde sağlanacak fayda arasında makul bir denge gözetilerek madde hükmünün uygulanması doğru olacaktır. Zira erişime açık olan hemen her bilgi ve belge için ilgili kurum veya kuruluşların kayıtlarında bir çalışma, araştırma ve/veya inceleme yapılacağı, bilgi veya belgelerin bulundukları yerlerden bu suretle çıkartılarak başvuru sahiplerinin erişimine sunulacağı açıktır ve bu nitelikteki taleplerin salt bu gerekçeyle reddedilmemesi gerekir.
33. Baro tarafından talep edilen bilgilerin Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğünün, dolayısıyla ATO’nun ve
TOBB’un görevi gereği elinde bulunan bilgilerden olduğu açıktır. Bu bağlamda, Baro tarafından kamu hizmetinin ifası için talep edilen ve toplanmış verilerin analizini gerektiren istatistiki bilgi niteliğinde olmayıp, belirli verilerin süzülmesi suretiyle hazırlanacak liste mahiyetindeki bilgilerin paylaşılması hususunda Birliğin takdir yetkisinin nasıl kullanılacağının, yukarıda belirtilen çerçevede yeniden değerlendirilmesinin yerinde olacağı kanaati oluşmaktadır.
34. Zira talebe konu bilginin MERSİS sistemine kayıtlı olduğu bildirilmiş olup, mevcut teknolojik imkânlarla ihtiyaç duyulan bilginin ATO tarafından doğru ve hızlı bir şekilde hazırlanabileceği, esasen benzer içerikli bir listenin 2018 yılında Baro ile paylaşıldığı anlaşılmaktadır. Talebe konu bilginin yoğunluğu ve değişkenliği sebebiyle hazırlanmasının Odaya getireceği külfet karşısında, İstanbul Ticaret
Müdürlüğünce yapıldığı üzere, 4982 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi uyarınca erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar ücret tahsil edilebileceği, böylelikle Odanın katlanmak zorunda kaldığı külfetin karşılanmasının mümkün olabileceği akla gelmektedir.
35. Öte yandan, TOBB tarafından 4982 sayılı Kanunda yayımlanmış bilgi ve belgelerin tamamının Kanun kapsamının dışında tutulduğu, talebe konu bilginin başvuran tarafından istendiği şekilde toplanamaması veya benzeri sebeplerle herhangi bir istisna hüküm getirilmediği hususuna vurgu yapılmıştır. Gerek 4982 sayılı Kanununda gerekse ilgili Yönetmelikte bu hususta ayrıksı bir düzenleme olmadığı açıktır. 1136 sayılı
Kanunun 35/3 maddesi ile ilgili Yönetmeliğin 73/C maddesinde de Baroya yüklenen takip ve bildirim sorumluluğunun ifası için Baronun bilgi edinme taleplerine yönelik hususi bir madde bulunmamaktadır. Bu noktada, benzer uyuşmazlıkların önüne geçilmesini teminen, Baronun kamu hizmetinin ifasına yönelik bilgi edinme taleplerinde kurum ve kuruluşlarca gerekli iş ve işlemlerin etkin ve süratli gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla ilgili mevzuatında özel bir düzenleme yapılabileceği değerlendirilmiştir.
Başvurunun “üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinin bilgilerinin isim ve adres
bilgilerinin Baroya bildirilmesi” talebi yönünden incelenmesi:
36. Ankara Barosunun Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğünden ikinci talebinin konusu ise “üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinin bilgilerinin isim ve adres bilgilerinin taraflarına bildirilmesi yönündedir.
37. TOBB ve ATO tarafından, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’nun 1 inci maddesinde yapılan tanımda kooperatiflerin değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklar olduğunun belirtildiği, anılan Kanun’un 98 inci maddesinde bu kanunda aksine açıklama olmayan hususlarda Türk Ticaret Kanunu’ndaki (TTK)
anonim şirketlere ait hükümlerin uygulanacağının hüküm altına alındığı, TTK’nun 499/4 üncü maddesinin
“Şirketle ilişkilerde, sadece pay defterinde kayıtlı bulunan kimse pay sahibi ve intifa hakkı sahibi olarak kabul edilir.” şeklinde düzenlendiği, Ticaret Sicil Yönetmeliğinin kooperatiflere ilişkin tescili düzenleyen
110 uncu maddesi ile yukarıda belirtilen hükümler çerçevesinde, kooperatiflerin değişir ortaklı olması,
sadece pay defterine kayıtlı bulunan kişilerin pay sahibi kabul edilmesi ve bu hususların tescile tabi
olmaması sebebiyle, gerek Birlikte gerekse Odalarda, yapı kooperatiflerinin üye sayısına ilişkin bir veri bulunmaması sebebiyle talebin karşılanamadığı belirtilmiştir.
38. 4982 sayılı Kanunun istenecek bilgi veya belgenin niteliğinin açıklandığı 7 nci maddesinin birinci fıkrasında, bilgi edinme başvurularının başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olması gerektiği düzenlenmiş olup, Birlik tarafından yapılan açıklama çerçevesinde talebe konu bilginin Baro ile paylaşılmamasında herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
39. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar kapsamında sonuç olarak; 39.1. Başvuran Ankara Barosu tarafından Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğünden talep edilen esas sermayesi 250.000,00-TL ve üstü olan anonim şirketlerin isim ve adres bilgilerinin bildirilmesi talebinin, bahse konu bilginin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanarak ilan edilmesi ve herkesin kullanımına açık olması sebebiyle 4982 sayılı Kanunun 8 inci maddesi gerekçe gösterilerek reddine ilişkin idari işlemin Kanunun lafzına uygun olduğu, ancak talebe konu bilgilerin 4982 sayılı Kanunun istisna hükümleri arasında sayılmadığı, Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanmakla birlikte sürekli değişkenlik gösterdiği, kullanıcı tarafından ihtiyaca uygun bir şekilde tasnifinin mümkün olmadığı, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulacak türden bilgi olduğu iddia edilmekle birlikte burada idarenin takdir yetkisinin 4982 sayılı Kanunun temel amaç ve ilkelerine uygun olarak kamu hizmetinin ifasını kolaylaştıracak şekilde kullanılabileceği dikkate alındığında talebe konu bilgilerin başvuranla paylaşılmasının yeniden değerlendirilmesi hususunda TOBB ve ATO’ya tavsiyede bulunulması gerektiği; 39.2. Baronun kamu hizmetinin ifasına yönelik bilgi edinme taleplerinde kurum ve kuruluşlarca gerekli iş ve işlemlerin etkin, süratli ve doğru gerçekleştirilmesi amacıyla ilgili mevzuatında özel bir düzenleme yapılabileceği değerlendirilerek, bu hususta Türkiye Barolar Birliği ve Ankara Barosu Başkanlığı’na tavsiyede bulunulması gerektiği; 39.3. Ankara Barosunun “üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinin bilgilerinin isim ve adres bilgilerinin bildirilmesi” talebinin ise ilgili mevzuatı kapsamında yapı kooperatiflerinin üye sayılarının ATO ve TOBB’un veri tabanında bulunmaması gerekçesiyle reddine yönelik işleminde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilememiş olup, talebin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 40. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; TOBB ve ATO tarafından Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “şeffaflık”, “nezaket”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket edildiği, ancak idare tarafından başvuran Baronun dilekçesine verilen cevabi yazıda “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun hareket edilmediği tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
41. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış
olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara
Ticaret Odası’nın işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ VE KISMEN REDDİ İLE; Başvuran Ankara Barosu tarafından Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğünden talep edilen esas sermayesi 250.000,00-TL ve üstü olan anonim şirketlerin isim ve adres bilgilerinin bildirilmesi talebinin, söz konusu bilginin 1136 sayılı Kanunun 35/3 maddesi ile Barolara verilen 4982 sayılı Kanunun temel amacına uygun olarak kamu hizmetinin ifasını kolaylaştıracak şekilde kullanılması amacıyla başvuran Baroyla paylaşılması hususunun yeniden değerlendirilmesi amacıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanlığı ile Ankara Ticaret Odası Başkanlığı’na TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Baroların kamu hizmetinin ifasına yönelik bilgi edinme taleplerinde kurum ve kuruluşlarca gerekli iş ve işlemlerin etkin, süratli ve doğru gerçekleştirilmesini teminen ilgili mevzuatında özel bir düzenleme yapılması hususunda Türkiye Barolar Birliği Başkanlığı ile Ankara Barosu Başkanlığı’na TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Başvuran Ankara Barosu tarafından Ankara Ticaret Sicil Müdürlüğünden talep edilen “üye sayısı yüz ve daha fazla olan yapı kooperatiflerinin bilgilerinin isim ve adres bilgilerinin Baroya bildirilmesi” talebinin REDDİNE,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın Başvuran Ankara Barosu Başkanlığı’na, Türkiye Barolar Birliği Başkanlığı’na, Türkiye Odalar ve
Borsalar Birliği Başkanlığı ile Ankara Ticaret Odası Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Celile Özlem TUNÇAK
Kamu Başdenetçisi V.
/