|
ÖZET: Başvuru, Antalya’da yaşayan engelli bireylerin su aboneliklerinde uygulanan indirim oranının %50’ye çıkarılması talebine ilişkindir. Şikayetçi, Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü’nün, diğer şehirlerdeki uygulamalarla kıyaslandığında, engellilere daha düşük indirim oranı uygulamasının sosyal adaletsizlik yarattığını ve Anayasa ile uluslararası sözleşmelere aykırı olduğunu iddia etmiştir. Başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiş ve Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı’ndan bilgi talep edilmiştir. Gelen yanıtta, indirim oranlarının belirlenmesinin yasal çerçevede Genel Kurul kararlarıyla yapıldığı, engelli abonelere uygulanan indirim oranının %20 olduğu belirtilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Kurum, indirim oranlarının yerel yönetimlerin maliyetleri ve ekonomik koşulları göz önünde bulundurularak belirlendiğini, ayrıca her belediyenin kendi imkanları doğrultusunda farklı uygulamalar yapabileceğini vurgulamıştır. Şikayetçinin talebinin, mevcut yasal düzenlemelere ve idarenin takdir yetkisine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. İdarenin, şikayetçiye verdiği yanıtta başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle iyi yönetim ilkelerine tam olarak uymadığı tespit edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1152-S.23.1977
BAŞVURU NO : 2022/12273
KARAR TARİHİ : 27/01/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANTALYA SU VE ATIKSU İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Şikayetçinin, su aboneliklerinde uygulanan indirim oranının %50
BAŞVURUNUN KONUSU :
oranına yükseltilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/08/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi, Kurumumuza yapmış olduğu başvuruda özetle; “Antalya’da ikamet eden engelli vatandaşlara su aboneliklerinde uygulanan indirim oranının diğer şehirlerde olduğu gibi %50 oranına yükseltilmesi talebi ile ilgili Kurumumuzca verilen Gönderme Kararı üzerine Antalya Su ve Atıksu İdaresi
Genel Müdürlüğünce verilen cevapta, her ne kadar hizmetlerin sürdürülebilir ve sağlıklı verilebilmesi için yapılması gereken maliyetlerin altında bir bedel tespit edilmesinin mümkün olmadığından bahsedilse de, Anayasanın 10 ve 61’inci maddeleri, Engelliler Kanunu, Uluslararası Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7’inci maddesinin (v) bendi, 18’inci maddesinin (m)
bendi ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 14’üncü maddesinde yer alan yasal düzenlemeler gereğince engelli vatandaşların sosyal yaşantılarına katkıda bulunma ve yaşam mücadelelerine destek olmanın asıl unsur olduğunu, her şehrin Belediye genel kurul meclis kararları doğrultusunda indirim oranları belirlenmiş olsa da diğer şehirlere göre sadece Antalya’da engellilerin su aboneliklerinde daha az indirim uygulanmasının, engellilere tanınan pozitif ayrımcılığın uygulanmasını zedelediğini ve engellileri desteklemeye dönük sosyal belediyecilik anlayışına uygun düşmediğini, verilen Gönderme Kararı neticesince konuyla ilgili herhangi bir işlem yapılmadığını iddia ve ifade ederek “Antalya’da ikamet eden engelli vatandaşlara su aboneliklerinde uygulanan indirim oranının diğer şehirlerde olduğu gibi %50 oranına yükseltilmesini” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığından 17/10/2022 tarih ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığından alınan 25/10/2022 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; “Genel Müdürlüğümüzün uyguladığı tarifeler ve yönetmelikleri, tabi olduğumuz 2560 sayılı yasa ve hükümleri gereği Genel Kurulumuzca belirlenmektedir. Söz konusu yasa gereği hizmetlerin sürdürülebilir ve sağlıklı verilmesi için yapılması gereken yatırım maliyetlerinin altında bir bedelle tarife tespit edilmesi mümkün değildir.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına bağlı İl Müdürlüğünden alınacak engelliler için kimlik kartı veya sağlık kurulu raporu ile %40 ve daha üzeri bir oranda engeli olduğu belirlenen engelliler veya engelli ile aynı evde ikamet eden kişilere ait aboneliklere ikamet ettikleri ve müstakil sayaç takılı olan yalnız bir mesken için kullandıkları su ve atıksu bedellerinde daha önce %10 indirim uygulanmakta iken, ASAT
Genel Kurulunun 27/05/2021 tarih ve sayılı kararı ile Asat Tarifeler Yönetmeliğinin Madde 6 (g)2 maddesine %20 oranında indirim uygulanacağı şeklinde ifade eklenmiş olup bu yönetmeliğe göre uygulama yapılmaktadır. Buna göre Antalya merkezde bulunan engellilere ait mesken abonelerinde 2022 yılı Ekim ayı için birim fiyat atık su ve vergiler hariç 11,51 TL iken, normal mesken aboneleri için ise 14,38TL olarak uygulanmaktadır, 6360 Sayılı Yasa ile kurumumuza devir olan engelli abonelerinde ise bağlı bulunduğu ilçe tarifesi üzerinden aynı indirim oranında tarife uygulanmaktadır.
Engelli vatandaşların kullanmakta olduğu su abonelerine uygulanan indirim oranlarının hangi sınırlar içinde olacağını belirleyen sabit bir yasa hükmü bulunmadığından ülke genelinde tüm belediyeler tarafından uygulanan indirim oranlarında farklılıklar bulunmaktadır. Kurumumuzun uygulamakta olduğu tarifeler kurumun maliyetleri ve ekonomik koşulları düşünülerek Antalya Büyükşehir Belediyesi Asat
Genel Kurulu kararları ile belirlenmektedir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”
, 4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlı ğını ve bütünl üğünü, ülkenin bölünmezli ğini , Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişi lerin ve toplumun refah, huzur ve mu tl uluğunu sağl amak; kişi nin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaş mayacak surette sını rlay an siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldı rmaya, in sanı n maddi ve manevi varlı ğını n geli şmesi için gerekli şart ları hazı rlamaya çalı şmaktı r” ,
4.3. “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinde; “ Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırı m gözetilmeksizin kanun önünde eş it ti r….
Çocuklar, yaşlı lar, özürlüler, harp ve vazife ş ehit lerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alı nacak tedbirler eşit li k ilkesine aykırı sayıl amaz”,
4.4. “Sosyal Güvenlik Bakımından Özel Olarak Korunması Gerekenler” başlıklı 61’inci maddesinde;
“ Devlet harp ve vazife ş ehit lerinin dul ve yetimleriyle, malul ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşı r bir hayat seviyesi sağl ar. Devlet, sakatların korunmaları nı ve toplum hayatı na int ibaklarını sağl ayıcı tedbirleri alı r”,
4.5. “Devletin İktisadi ve Sosyal Ödevlerinin Sınırları” başlıklı 65’inci maddesinde; “ Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçları na uygun öncelikleri gözeterek mali ka ynaklar ını n yeterlil iği ölçüsünde yerine geti rir ”,
5. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin
5.1. “Yasa önünde eşit tanınma” başlıklı 12’nci maddesinde; “ 1. Taraf Devletler, engellilerin bulundukları her yerde kişi olarak tanınma hakkına sahip oldukları nı yeniden onaylar. 2. Taraf Devletler engellilerin tüm yaşam alanl arınd a diğer bireylerle eşit koşul lar alt ında hak ehliyetine sahip old uğunu kabul eder. 3. Taraf Devletler engelli bireylerin hak ehliyetlerini kull anır ken gereksinim duyabilecekleri desteği alabilmeleri için uygun tedbirleri alı r. 4. Taraf Devletler hak ehliyetinin kull anımına il işkin tüm tedbirlerin ulusl araras ı insan hakları hukukuna uygun olarak ist ismarı önleyici uygun ve etkin bir şekil de güvenceler sağl amasını temin eder. Söz konusu güvenceler hak ehliyetinin kull anımına il işkin tedbirlerin kişi nin hakları na, iradesine ve tercihlerine sa ygıl ı olması nı, çıkar çatı şmasından bağımsı z olması nı, kişi nin iradesine haksız bir müdahalede bulunmamasını , kişi nin içinde bulunduğu koşul lar ile orantıl ı olması nı ve bu koşul ları gözetmesini, mümkün olan en kısa süre içinde uygulanması nı, yetkili, bağımsı z ve taraf sız bir merci veya yargı organı taraf ından sürekli olarak gözden geçirilmesini sa ğlamalı dır. Bu güvenceler söz konusu tedbirlerin kişi nin hak ve çıkarları nı etkilediği derecede ölçülü olmalı dır. 5. Taraf Devletler işbu
Madde çerçevesinde engellilerin mülk edinmek veya mirasa hak kazanmak, mali işl erini kontrol etmek ve banka kredileri, ipotekleri ve diğer mali kredilere eriş im a çısı ndan diğer bireylerle eşit haklara sahip olması nı sağl amak için uygun ve etkin bir şekil de tüm tedbirleri almalı ve engellilerin mülklerinden keyfi olarak mahrum bırakıl mamasını sağl ar” ,
5.2. “Yeterli Yaşam Standardı ve Sosyal Koruma” başlıklı 28’inci maddesinde;
“1. Taraf Devletler, engellilerin yiyecek, giysi ve barı nma dahil kendileri ve aileleri için yeterli yaşam stand ardı hakkını ve yaş am koşul ları nın sürekli olarak iyileşti ril mesi hakkını tanı r. Taraf Devletler bu hakkın engelli olmalar ı nedeniyle a yrımcıl ığa uğramaksız ın tanı nmasını temin etmek için gerekli ad ımlar ı atar. 2. Taraf Devletler engellilerin sosyal korunma ve engell il iğe dayalı ayrımcıl ığa uğramadan bu haktan yararlanma hakkını tanı r ve aşağı da belirtilen tedbirler dahil olmak üzere bahse konu hakkın tanı n masını temin etmek ve geli şti rme k için gerekli adımlar ı atar: a. Engellilerin temiz su hizmetlerine, uygun ve bedeli ödenebilir hizmetlere eşi t eriş imlerini sağl amak ve engellilerin iht iyaçları na il işkin araç gereç ve diğer yardı mlara eriş imlerini temin etme k; b. Özellikle engelli kadın ve kızl ar ve engelli yaşlı lar dahil olmak üzere, engellilerin sosyal koruma programları na ve yoksulluk azal tı cı programlara eriş imini sağl amak; c.
Yoksulluk koşul ları nda yaşayan engellilerin ve ailelerinin uygun eğit im, da nışmanl ık, mali yardım ve süreli bakım dahil engell il iğe il işkin harcamaları nda devlet yardı mına eriş imini sağ lamak;…” ,
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 6.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
6.2. “İnceleme ve araştırma başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
7. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde; “ …Engellil erin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararl anmasını sağl amaya yönelik alı nacak özel tedbirler ayrımcıl ık olarak değerle ndiri lemez.”
8. 5393 sayılı Belediye Kanununun; 8.1. Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinin 3’üncü ve 4’üncü fıkralarında; “ Hizmetl erin yerine getirilmesinde öncelik sır ası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivedil iği dikkate alı narak belirlenir.
Belediye hizmetleri, vata ndaşl ara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur. Hizmet sunumunda engelli, yaşlı , düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler u ygulanı r” , 8.2. “Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinin (n) bendinde; “ Bütçede yoksul ve muhtaçlar için ayrıl an ödeneği kullanmak, engellilere yönelik hizmetleri yürütmek ve engelliler merkezini oluşt urmak” , 8.3. “Belediyenin giderleri” başlıklı 60’ıncı maddesinin (i) bendinde; “ Dar gelirli, yoksul, muhtaç ve kimsesizler ile engellilere yapıl acak sosyal hizmet ve yardı mlar”,
9. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun; 9.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin 1 inci fıkrasının (v) bendinde; “ Sağlı k merkezleri, hastaneler, gezici sağl ık üniteleri ile yeti şkinl er, y aşlı lar, engelliler, kadınl ar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, geli şti rmek ve bu amaçla sosyal tesisler kurmak, meslek ve beceri kazan dırma kursl arı açmak, iş letmek veya işl ett irmek, bu hizmetleri yürütürken üniversiteler, yüksekokullar, meslek liseleri, kamu kurul uşlar ı ve sivil toplum örgütleri ile işbi rli ği yapmak”, 9.2. 5216 sayılı kanununa 01.07.2005 tarih ve 5378 sayılı kanunla eklenen Ek madde 1’inci de; “ Büyükşehir belediyelerinde engellilerle ilgili bilgilendirme, bilinçlendirme, yönlendirme, danış manlık, sosyal ve mesleki rehabilitasyon hizmetleri vermek üzere engelli hizmet birimleri oluşt urul ur. Bu birimler, faaliyetlerini engellilere hizmet amacıyla kurul m uş vakıf , dernek ve bunlar ın üst kurul uşlar ıyla işbirl iği hâlinde sürdürürler. Engelli hizmet birimlerinin kurul uş, görev, yetki, sorumluluk ve işl e yişi ne il işkin usûl ve esaslar Özürlüler İdar esi Başkanlı ğını n görüşü alı narak Çevre ve Şehirci li k Bakanlı ğınca hazı rlana cak yönetmelikle b eli rlenir.”,
10. Antalya Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin “Abone türleri” başlıklı 6’ncı maddesinin dördüncü fıkrasının “Tenzilatlı Mesken Abonesi” başlıklı g bendinin ikinci alt bendinde, “Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına bağlı Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğünden alınacak Engelliler İçin Kimlik Kartı veya Engelli Sağlık Kurulu Raporu ile % 40 ve daha üzeri bir oranda engelli olduğu belirlenen engelliler veya engelliler ile aynı evde ikamet eden kişilere ait aboneliklere, ikamet ettikleri ve müstakil sayaç takılı olan, yalnız bir mesken için kullandıkları su ve atıksu bedellerine, bulunduğu tarife grubu üzerinden % 20 oranında tenzilat uygulanır. (Değişik 27/05/2021 tarih ve sayılı
Genel Kurul Kararı)”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
/
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Şikayetçi, iş bu kararın 1 No.lu paragrafında “Başvuranın İddia ve Talepleri” başlıklı bölümünde açıklandığı üzere özetle, Antal ya’da ikamet eden engelli su aboneliklerinde uygulanan indirim oranı nın
%50 oranı na yükseltilmesini talep etmektedir.
13. 21/02/2021 tarihinde şikayetçinin Kurumumuza yapmış olduğu 2022/2783 Başvuru No.lu başvuru hakkında idari başvuru yolu tüketilmediğinden 08/04/2022 tarihinde Antalya Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’na muhatap Gönderme Kararı verildiği, Gönderme Kararında, “başvuruya konu Antalya’da ikamet eden engelli vatandaşlara su aboneliklerinde uygulanan indirim oranının diğer şehirlerde olduğu gibi %50 oranına yükseltilmesi talebinin, engelli birey ve yakınlarından hiçbir şekilde kar alınmayacak ancak kişinin kendi kullandığı suyun maliyet bedeli başka su abonelerinden tahsil edilmeyecek şekilde değerlendirerek gerekli incelemenin yapılması ve sonucundan Kurumumuzun ve şikayetçinin bilgilendirilmesi” ifadelerine yer verildiği, tarihinde şikâyetçi tarafından tekrar Kurumumuza başvuruda bulunulduğu anlaşılmıştır.
14. Kurumumuzca inceleme ve araştırma yapılmış olup Kurumumuz tarafından istenen bilgi-belge isteme yazısına istinaden Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde, “Genel Müdürlüğün uyguladığı tarife ve yönetmeliklerin, 2560 sayılı yasa ve hükümleri gereği Genel Kurulca belirlendiği, söz konusu yasa gereği hizmetlerin sürdürülebilir ve sağlıklı verilmesi için yapılması gereken yatırım maliyetlerinin altında bir bedelle tarife tespit edilmesinin mümkün olmadığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına bağlı İl Müdürlüğünden alınacak engelliler için kimlik kartı veya sağlık kurulu raporu ile %40 ve daha üzeri bir oranda engeli olduğu belirlenen engelliler veya engelli ile aynı evde ikamet eden kişilere ait aboneliklere ikamet ettikleri ve müstakil sayaç takılı olan yalnız bir mesken için kullandıkları su ve atıksu bedellerinde daha önce %10 indirim uygulanmakta iken, ASAT Genel Kurulunun 27/05/2021 tarih ve sayılı kararı ile Asat Tarifeler Yönetmeliğinin Madde 6 (g)2 maddesine %20 oranında indirim uygulanacağı şeklinde ifade eklenmiş olup bu yönetmeliğe göre uygulama yapıldığı, buna göre Antalya merkezde bulunan engellilere ait mesken abonelerinde 2022 yılı
Ekim ayı için birim fiyat atık su ve vergiler hariç 11,51 TL iken, normal mesken aboneleri için ise 14,38TL olarak uygulandığı, 6360 Sayılı Yasa ile kuruma devir olan engelli abonelerinde ise bağlı bulunduğu ilçe tarifesi üzerinden aynı indirim oranında tarife uygulandığı, engelli vatandaşların kullanmakta olduğu su abonelerine uygulanan indirim oranlarının hangi sınırlar içinde olacağını belirleyen sabit bir yasa hükmü bulunmadığından ülke genelinde tüm belediyeler tarafından uygulanan indirim oranlarında farklılıklar bulunduğu, Kurumumun uygulamakta olduğu tarifelerin kurumun maliyetleri ve ekonomik koşulları düşünülerek Antalya Büyükşehir Belediyesi Asat Genel Kurulu kararları ile belirlendiği” şeklinde açıklama yapıldığı görülmektedir.
15. Anayasada, Devletin temel amaç ve görevleri; kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacak surette sınırlayan ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olarak sayılmıştır. Devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa
ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun önceliklerini gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hususu hüküm altına alınmıştır.
16. Nitekim Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sın ırl arı” başlıklı 65’inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçları na uygun öncelikleri gözeterek malî kayn aklar ın ın yeterlil iği ölçüsünde yerine getirir.” hükmü yer almaktadır. Bu noktada kamu kaynaklarının etkin kullanımında ve hizmetin ivediliğinin belirlenmesinde de, her somut olayın durumuna göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
17. Zamanla değişen ve düşüncelerine göre farklılık arz edebilecek olan kamu yararı konusunda karar verecek olanların, yetkilerini kullanırken o toplum içinde yaşayanların genel eğilimlerini dikkate almaları; mümkün mertebe ferdi çıkarlarla kamunun çıkarları arasında bir denge kurmaya çalışmaları gerekir. (Yusuf Göven “ K amulaşt ırma İşlemlerinde Kamu Y ararı ” , Dumlupı nar Üniversitesi
Sosyal Bilimler Dergisi, 1999 S.1 s.14)
18. İdari işlemler tesis edilirken idarenin kullandığı yetki bağlı yetki ve takdir yetkisi şeklindedir. İdari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tümünün hukuk kuralları tarafından önceden belirlenerek, idareye belli yönde hareket etme hususunda bir tercih hakkı tanınmamışsa veya idareye belli bir tasarrufta bulunması kesin olarak emredilmişse bağlı yetki, idarenin nerede ve nasıl bir tasarrufta bulunacağının hukuk kuralları ile önceden kesin bir şekilde belirlenmediği durumlarda ise idarenin takdir yetkisi söz konusu olmaktadır.
19. İdareye belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda serbesti tanınması ya da idarenin belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması idarenin takdir yetkisi olarak tanımlanmaktadır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2018/8458 sayılı kararı ) İdari işlemlerin hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığı kabul edilmektedir. (Gözübüyük, Şeref ve Turgut Tan, İdari Yargılama Hukuku, 6.
baskı, C. 2, Ankara: Turhan Kitabevi, 2013.) Takdir yetkisi, idareye, yapacağı işlem hakkında seçim yapmak imkanı vermekle birlikte işlem yapmak ya da yapmamak konusunda da hareket serbestisi kazandırmaktadır.
20. Anayasa Mahkemesinin 25/11/2015 tarih ve E.2015/50, K.2015/107 sayılı kararında, “….
İdarelerin, kanunlarla verilen görevleri yerine getirirken alacağı kararların, her türlü olay ve olgu göz önünde bulundurularak önceden hukuk kurallarıyla belirlenmesi mümkün olmadığı gibi kamu hizmetlerinin ve toplumsal ihtiyaçların değişkenliği dikkate alındığında uygun bir yöntem de değildir. Bu nedenle, idarelerin karşılaştıkları farklı durumlar karşısında en uygun çözümü üretebilmeleri için takdir yetkisiyle donatılmaları zorunludur. Takdir yetkisinin amacı, idareye farklı çözümler arasından uygun ve yerinde olanı seçme serbestîsi tanımaktır. …” şeklinde açıklamada bulunulmak suretiyle, idareye takdir yetkisi tanımasının gerekliliği hususu vurgulanmaktadır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2018/8458 sayılı kararı )
21. Ancak İdare takdir yetkisini kullanırken hukuk kurallarına uygun olarak işlem tesis etmek durumundadır. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse
bu koşullara uymalı, takdir yetkisini gerekçeli olarak kullanmalıdır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2018/8458 sayılı kararı )
22. Engelli bireyler, toplum içerisinde vücut fonksiyonlarından kaynaklanan sorunları sebebiyle sürekli sorunlarla karşılaşan özellikli gruplar olarak tanımlanabilir. Günlük hayatın her anında normal bireyler için çok kolay olan durumlar engelli bireyler için ciddi sorunlar oluşturmaktadır. Ev, eğitim, çalışma ve sosyal hayatın her alanında engelleri sebebiyle normal insanların gerisinde hayata başlayan engelliler için istihdam imkânlarından yararlanamaması ya da yetersiz yararlanması sebebiyle ekonomik sıkıntıları da olabilmektedir. Özellikle son yıllarda sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak bahsedilen dezavantajların ortadan kaldırılması amacıyla engelli bireyler “özel tedbirlerle” ya da diğer adıyla “pozitif ayrımcılık” uygulamalarıyla desteklenmeye çalışılmaktadır. Bu anlamda Anayasanın 10 uncu maddesine göre engellilere yapılan ayrıcalıkların eşitlik ilkesine aykırı olmayacaktır. Yine 5378 sayılı Engelliler Hakkında
Kanun’un 4/A maddesinin üçüncü fıkrasında “ E ngell il erin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararl anmasını sağl amaya yönelik alı nacak özel tedbirler ayrımcıl ık olarak değerlendiri lemez” hükmüne yer verilmiştir. Anayasanın 61 inci maddesi ile de Devletin, engellilerin korunmaları ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirler alacağı ve bu amaçlarla gerekli teşkilatı ve tesisleri kuracağı veya kurulmasını sağlayacağı hüküm altına alınmıştır. Tarafı olduğumuz BM Engelli Hakları Sözleşmesi ve ilgili diğer mevzuatımız uyarınca da engelli bireylerin “ yaşam koşul ları nın sürekli olarak iyileşti ril mesi” ilkesi benimsenmiştir.
23. Ülkemizde engelli bireylerin maddi ve manevi varlıklarının korunması ve geliştirilmesine yönelik eğitim, sağlık, bakım hizmetleri ve sosyal yardım alanında oldukça önemli rehabilitasyon programları uygulanmaktadır. Bu programlar yanında, gerek kamuda gerekse de özel sektörde engelli personel çalıştırılması zorunluluğu bulunmaktadır. Gerek işyerlerinde gerekse de toplumsal yaşamın farklı alanlarında fiziki mekanların engelli bireylerin erişimine uygun hale getirilmesine yönelik yükümlülükler kapsamında çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Engelli bireyler; erken emeklilik veya malulen emeklilik, tayin hakkı, gelir vergisi indirimi, motorlu taşıt alımında vergi indirimi gibi durumlarına uygun düşen olanaklardan faydalanmaktadır.
24. Ülkemizde engelli bireylerin sosyal hayata katılımlarını kolaylaştırmak ve farklı alanlarda katlandıkları mali külfeti azaltmak amacıyla sosyal devlet ilkesi doğrultusunda yasal ve idari düzenlemelerle getirilen çok sayıdaki indirim ve muafiyetlerden bazılarına aşağıda yer verilmiştir. Ülkemizin mali ve sosyal imkanları daha da genişledikçe bu imkan ve hizmetlerin sunumunda önemli artış ve gelişmelerin olacağı açıktır.
25. “Ülkemizde çocuklar için (0-18 ); Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER)’de ”Hafif Düzeyde ÖGV (40-49), Orta Düzeyde ÖGV (50 -59) , İleri Düzeyde ÖGV( 60 -69,) Çok İleri Düzeyde ÖGV( 70-79) Belirgin Özel Gereksinimi
Vardır (80-89), Özel Koşul Gereksinimi Vardır (90-99)” tanımlamalardan herhangi birini almış olan çocuklar ya da
Yetişkinler için; Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR)’de %40 ve üzeri engel oranı almış olan kişiler aşağıdaki
indirim ve muafiyetlerden yararlanabilmektedirler:
» Engelli kimlik kartına sahip olan her engelli birey, kullandığı toplu taşıma araçlarında ücretsiz seyahat hakkından yararlanır. Tüm resmi ve özel halk otobüsleri, deniz ulaşım araçları ve TCDD bünyesindeki trenlerden engelli bireyler ücretsiz faydalanmaktadır.
» Tüm iç ve dış hatlar uçuşlarında % 20 indirim sağlamaktadır.
» Konut vergisi muafiyeti bakımından 200 metrekareden küçük tek konutu olan engelliler emlak vergisinden muaftır.
» Engellilerin eğitimleri, meslekleri, günlük yaşamları için özel olarak üretilmiş her türlü araç-gereç ve özel bilgisayar programlarının temini KDV’den müstesnadır.
» Müze ve Ören Yerlerine giriş ücretsizdir.
» Milli parklar, tabiatı koruma alanları ve tabiat parklarına giriş ücretsizdir.
» Devlet tiyatrolarından ücretsiz yararlanmaktadırlar.
» TOKİ, hazırladığı projeler kapsamında planlanan konut sayısının %5’i kadarını engelli vatandaşlarımıza ayırmaktadır. Kimlik fotokopisi ve engelli sağlık kurulu raporu ile başvuru yapılmakta, hak sahipleri kura ile belirlenmektedir.
» GSM operatörleri, engelli kişilere özel tarifeler uygulamaktadır.”
(Kaynak: https://www.aile.gov.tr/sss/engelli-ve-yasli-hizmetleri-genel-mudurlugu/engellilere-saglanandiger-indirim-ve-muafiyetler/ )
26. Engellilere yönelik olarak Belediyeler bünyesinde gerçekleştirilen çeşitli hizmetler ile de toplum hayatına uyum sağlama hususunda önemli sosyal projeler hayata geçirilmektedir. 5393 sayılı Belediye
Kanunu’nun 14. maddesinde hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının belediyenin mali durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirleneceği, belediye hizmetlerinin sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Büyükşehir belediyelerinin görevlerini düzenleyen 5216 sayılı Kanunun 7. Maddesinin (v) bendinde “ Sağlı k merkezleri, hastaneler, gezici sağl ık üniteleri ile yeti şkinl er, yaşlı lar, engelliler, kadınl ar, gençler ve çocuklara yönelik her türlü sosyal ve kültürel hizmetleri yürütmek, g eli şti rmek ve bu amaçla sosyal tesisler kurmak, meslek ve beceri kazandı rma kursl arı açmak, işl etmek veya işl ett irmek, bu hizmetleri yürütürken üniversiteler, yüksekokullar, meslek liseleri, kamu kurul uşlar ı ve sivil toplum örgütleri ile işbi rli ği ya pmak” şeklinde yer almaktadır. Büyükşehir belediyeleri için 5216 sayılı kanununa 01.07.2005 tarih ve 5378 sayılı kanunla eklenen “Ek madde 1” ile engellilerle ilgili bilgilendirme, bilinçlendirme, yönlendirme, danışmanlık, sosyal ve mesleki rehabilitasyon hizmetleri vermek üzere engelli hizmet birimleri oluşturulması, bu birimlerin faaliyetlerini engellilere hizmet amacıyla kurulmuş vakıf, dernek ve bunların üst kuruluşlarıyla işbirliği halinde sürdürmeleri öngörülmüştür. Bu çerçevede “Büyükşehir Belediyeleri
Engelli Hizmet Birimleri Yönetmeliği” 16.08.2006 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
27. Görüldüğü üzere, 5393 ve 5216 sayılı Kanunlar ile bireylerin sosyal ihtiyaçlarının karşılanması ve sosyal sorunlarının çözülmesi konularında belediyelere oldukça önemli ve geniş bir yelpazede yetki-görev yüklenmiştir. Bu yasal dayanak, belediyelerin “sosyal belediye” yönlerini güçlendiren önemli bir araçtır.
Yasal çerçevesiyle böylesine görev, yetki ve sorumluluğu üstlenen yerel yönetimler içinde, bu hizmetleri yoğun olarak Büyükşehir belediyeleri bünyelerinde görmek, konunun sadece yasal çerçeveyle değil hem mali anlamda hem de konuya verilen önemle de ilişkili olduğunu akla getirmektedir.
Bu kapsamda Antalya Büyükşehir Belediyesi tarafından engellilere dönük sosyal hizmet kapsamında su indirimi uygulaması hayata geçirilerek Anayasanın 10 ve 61 inci maddeleri ile uluslararası sözleşmelerin bir gereği olarak yerelde ikamet eden engelli vatandaşların desteklenmesini amaçlamıştır.
28. Somut olay temelinde 5216 sayılı Kanun gereğince belediyelere tanınan yetkiler kapsamında ASAT
Genel Kurulunun 27/05/2021 tarih ve sayılı kararı ile engellilere yönelik su indirimi uygulaması ve bunların şartlarını belirlemesi idarenin takdir yetkisi kapsamında kalmaktadır. Ayrıca şikayetçinin diğer illerin hepsinde %50 oranında indirim uygulandığı iddiası doğrultusunda farklı belediyeler arasında farklı uygulamalar olduğu da dikkat çekmektedir. Ancak tüm belediyeleri belli bir indirim oranı uygulamak konusunda yükümlü tutan bir mevzuat düzenlemesi bulunmadığı gibi her belediyenin uyguladığı indirim oranını kendi imkan ve şartları içerisinde değerlendirmek gerekmektedir. Şikayetçinin ifade ettiği üzere, “Anayasanın 10 ve 61 inci maddeleri, Engelliler Kanunu, Uluslararası Engelli Haklarına İlişkin
Sözleşmesi ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 inci maddesinin (v) bendi, 18 inci maddesinin (m) bendi ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesinde yer alan yasal düzenlemeler gereğince engelli vatandaşların sosyal yaşantılarına katkıda bulunmak” için idareler çaba göstermektedir.
İdareler engelli birey ve yakınlarına kamu hizmetlerini olabilecek en uygun şartlarda sunacak şekilde düzenleme yapmalıdır. Yukarıda açıklandığı için bunun için farklı alanlarda farklı idareler tarafından ücretsiz ya da indirimli tarifeler uygulanmaktadır. Ancak mevcut düzenlemeleri, kullanılan su bedelinin farkının başka su kullanıcılarına yansıtılması ve bu nedenle idarelerin indirim oranlarının %50’nin altında olmaması gerektiği şeklinde yorumlamak hukuken mümkün değildir.
29. Bu kapsamda, Antalya Büyükşehir Belediyesi tarafından ASAT Genel Kurulunun 27/05/2021 tarih ve sayılı kararı ile Asat Tarifeler Yönetmeliğinin Madde 6/4(g)-2 maddesinin verdiği yetki dahilinde %20 oranında indirim uygulandığı, Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığının 25/10/2022 tarihli cevabi yazısı akabinde ASAT Genel Müdürlüğü Tarifeler Yönetmeliğinin ilgili hükmünde engelli aboneler lehine bir düzenleme yapıldığı, bu değişiklik ile engelli abonelere %20 oranında uygulanan indirim oranının 29/11/2022 tarih ve sayılı Genel Kurul Kararı ile %40 olarak uygulanmasına karar verildiği, şikayetçinin uygulanan indirim oranının % 50 olarak uygulanması talebinin reddedilmesi işleminde takdir yetkisi kapsamında yasal düzenlemelere aykırılık bulunmadığı tespit edilmiş olup, Kurumumuzca kullanılan takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına dair bir tespit yapılamamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 30. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
/
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
31. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ve eylemine karşı Antalya İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre
BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile ANTALYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Be