|
ÖZET: Başvuru, T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na yönlendirilmiş olan araç muayene işlemi sırasında yaşanan bir sorunla ilgilidir. Başvuran, aracının plakasındaki vida nedeniyle ağır kusurlu olarak muayeneye çağrıldığını, muayene görevlisinin yanlış yönlendirmeleri sonucu aracının muayeneden geçmediğini ve bu sebeple 475,93 TL ücretin iade edilmesini talep etmiştir. Başvuran, muayene sırasında kendisine verilen bilgilerin çelişkili olduğunu ve bu durumun kendisini mağdur ettiğini ifade etmiştir.
İlgili idare, başvuranın iddialarını inceleyerek, plaka üzerindeki vida ve deliklerin, yönetmelik gereği ağır kusur olarak değerlendirildiğini belirtmiştir. Araç muayenesi sırasında, plakanın uygun hale getirilmediği ve bu nedenle muayenenin onaylanmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın talep ettiği ücret iadesinin gerekmediği sonucuna varılmıştır. İdare, muayene istasyonlarında uygulanan prosedürlerin ve yönetmeliklerin amacının trafik güvenliğini sağlamak olduğunu vurgulamıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İlgili mevzuat ve yapılan incelemeler neticesinde, başvuranın iddialarının hukuka uygun bulunmadığı belirtilmiştir. Başvuranın, idarenin verdiği karara karşı yargı yoluna başvurabileceği de ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/718-S.22.1118
BAŞVURU NO : 2021/12590
KARAR TARİHİ : 17/01/2022
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, araç muayene işlemi esnasında hatalı ve eksik yönlendirildiği iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18/07/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi tarafından tarihinde yapılan başvuruda özetle, plakalı aracının plakasında yer alan vida nedeniyle ağır kusurlu olarak araç muayene tekrarına çağrıldığı, ilgili görevli muayene tekrarı için bilgilendirme yaparken vidaları rakamlara engel olmasa bile, rakamın orta kısmından söküp yanlardan vidalayıp öyle getirmesini belirttiği, verilen bilgiye binaen 17 Aralık’ta mevcut plakadaki vidaları söküp yanlardan atarak tekrar muayeneye götürdüğü, ilgili görevli sözlü olarak aracın muayeneden geçtiğini belirterek teslim formuna imza aldıktan sonra başka bir görevlinin gelerek vidaların yanlardan atılmış olmasına karşın ortadaki vida izlerinden (deliklerinden) ötürü aracı tekrar muayenesinden de geçirmediği, böylece ücretsiz muayene hakkının yandığı, vatandaş olarak prosedürleri bilemeyebileceği, istasyon amiri ile görüştüğünde “delikleri silikon/tutkal gibi bir şey ile kapatsaydınız aracınız muayeneden geçerdi.” dediği, herkesin farklı bir şey söylediği bir ortamda vatandaşın ne yapacağını bilemeyeceği iddia ve ifade edilerek araç muayene istasyonu görevlilerinin hatalı, yanlış ve eksik yönlendirmeleri nedeniyle muayene oluru verilmeyen aracı için olumlu rapor verilmesi ve fazladan ödemek zorunda bırakıldığı 475,93 TL’nin tarafına iadesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Kurumumuzca dostane çözüme ilişkin mevzuat hükümleri hatırlatılarak 05/08/2021 tarih ve sayılı yazı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir.
Başvuruya konu iddialar hakkında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme
Genel Müdürlüğünün 24/08/2021 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde;
2.1. Söz konusu aracın muayenesi ile ilgili olarak, isimli şahıs tarafından 26.12.2020 tarihli ve sayılı CİMER başvurusu Bakanlıklarına iletilmiş olup ayrıca aynı şikâyetin Ticaret
Bakanlığının 14.04.2021 tarihli ve sayılı yazısı ile de Bakanlıklarına ulaştığı,
2.2. Bu bağlamda, adı geçen şahsın CİMER’den Bakanlıklarına ulaşan başvurusunu müteakip, işletici firmadan ilgi yazılarıyla savunma istenildiği, işletici firmadan alınan ilgi savunma yazısı ve ilgi yazının
Bakanlıklarınca incelendiği ve değerlendirilmesi neticesinde, isimli şahsa ilgi yazılarıyla bilgi verildiği,
2.3. Bilindiği üzere, Karayolları Trafik Yönetmeliğinin “Tescil Plakaları” başlıklı Dördüncü Bölümünde yer alan 53 üncü, 54 üncü, 55 inci, 56 ncı, 57 nci, 58 inci ve 59 uncu maddelerin, araç plakalarına dair hususları içermekte olduğu, 60 ıncı maddede ise plaka ayrım işaretleri arasında sayıldığı,
2.4. Trafikte seyreden araçların ulusal ve trafik güvenliği denetimlerinde teknoloji kullanımının arttığı zamanımızda plaka üzerinden, araç tanıma sistemlerinin yaygın bir şekilde kullanıldığı, İçişleri Bakanlığı
Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından Bakanlıklarına ulaşan ilgili yazıları gereğince, araç muayenelerinde yukarıda yer alan Yönetmelik hükümlerinde belirtilen nitelik ve ölçülere uygun olmayan plakalar ile plaka karakterlerinin üzerinde, arasında, temas halinde olan vida ve vida deliklerinin kusurlu olarak değerlendirilmesinin zorunlu olup karakterleri etkileyen her türlü vida ve vida deliği bulunan plakaların
“ağır kusur” olarak değerlendirilirken karakterler dışında plaka kenarındaki vidaların kusur olarak değerlendirilmediği,
2.5. Araç muayenelerinde, plakaya ilişkin kusur tespit edilmesi durumunda, plakaların değişimi veya uygun şekilde tamiri sağlanarak muayene tekrar işlemi gerçekleştirilmesinin esas olduğu, periyodik muayene esnasında araçta “ağır kusur” tespit edilmesi halinde bir aylık süre tanındığı ve tespit edilen tüm kusurların muayene tekrarında kontrol edildiği, tespit edilen tüm ağır kusurlar giderilmeden de araç muayenesinin onaylanmadığı,
2.6. 06.01.2021 tarih ve 31356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmeliğin “İşletme Şartları” başlıklı 6 ncı maddesinin otuz birinci fıkrasında; “İşletme şartlarına uyulmaması veya araç muayenelerinin 8 inci maddeye uygun bir şekilde yapılmaması durumunda üçüncü şahısların uğrayacağı zararlar konusunda işletici sorumludur ve hakkında ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.” hükmüne, aynı maddenin otuz ikinci fıkrasında; “İşleticiler, muayenesi yapılacak aracın muayenesi esnasında, muayene işlemlerinden kaynaklı oluşabilecek maddi hasar veya zarardan sorumludur. Hasar veya zararın tazmini idari yaptırım kararına engel teşkil etmez.” hükmüne amir olduğu,
2.7. Diğer taraftan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 35 inci maddesinin 7 nci fıkrasında; “Ulaştırma Bakanlığı tarafından işletme belgesi ile yetki verildiği halde, yönetmelikte belirtilen işletme
şartlarına uymayan ve muayeneleri gerektiği şekilde yapmayan gerçek ve tüzel kişilere ilk seferinde bu istasyon için üç milyar lira para cezası ile on beş gün eksikliklerini düzeltme müddeti verilir. İkinci tekrarında aynı istasyon için beş milyar lira para cezası ile on beş gün eksikliklerini düzeltme müddeti verilir. Bir yıl içerisinde üçüncü tekrarında on milyar lira para cezası verilir ve bu istasyonun işletme belgesi iptal edilir. Bu para cezaları ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on beş gün içinde işletmecinin gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine ödenir, süresinde ödenmeyen tutarlar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. Para cezasına dava açılması tahsilatı durdurmaz.” hükmüne amir olduğu,
2.8. Şikâyete hakkında yapılan inceleme neticesinde, hatalı bilgilendirme yapıldığına dair herhangi bir bulguya rastlanılmadığı, bu nedenle işletici firmaya herhangi bir cezai müeyyide uygulanmadığı ve dolayısıyla şikâyetçiye ücret iadesine gerek görülmediği,
2.9. “Dostane Çözüm” yoluna gidilmesi uygun görülmekle birlikte, ” plakalı aracın muayene işlemlerinde herhangi bir eksikliği bulunmadığının tespit edildiği, şikâyete ilişkin bilgi ve belgelerin ekte gönderildiği,
açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Konuyla ilgili Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen Ek Belgelerde özetle;
3.1. TÜVTÜRK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. tarafından Ulaştırma ve
Altyapı Bakanlığına Gönderilen cevabi yazıda;
3.1.1. Araç tescil plakalarındaki harf ve rakamların içine denk gelen vida, delik vb. plakanın okunmasını engelleyen müdahalelerin 10.11.2017 tarih ve E.88479 sayılı yazı doğrultusunda ağır kusur olarak değerlendirildiği,
3.1.2. Nitekim, ait şikayete dilekçesine konu olan plakalı aracın 03.12.2020 tarihindeki muayenesinde de bu durumun ağır kusur olarak değerlendirildiği ve müşteriye kusuru gidermesi gerektiğinin açıklandığı,
3.1.3. Bilindiği üzere, plaka basmaya yetkili olan yerlerde, plakanın mevzuata uygun olmadığının gösteren ağır kusurlu muayene raporunun ibraz edilmesi halinde, tescil kuruluşundan alınması gereken plaka basım izin belgesi talep edilmeden kusurlu plakaların yenilendiği,
3.1.4. Ancak, plakalı aracın 17.12.2020 tarihindeki muayene tekrarında, kusura neden olan vidanın sökülerek harf ve rakamların dışına alınmasına ragmen, harf ve rakamların içindeki deliğin durduğu, deliğin kalıcı olarak beyaz zemin ile kapatılmadığının veya plakanın yenisi ile değiştirilmediğinin görüldüğü,
3.1.5. İstasyonlarında, plaka ile ilgili ağır kusur alan araçlar için kusurun giderilmesine yönelik gerekli açıklamalarına yapıldığı, bu açıklamalara ragmen bazı araç sahiplerinin kusurları gidermek için müracaat ettikleri kişi, servis veya tamir atölyelerinin hatalı yönlendirmeleri veya internet ortamında çeşitli forum sitelerindeki sohbet ortamlarından elde ettikleri hatalı bilgileri esas alarak istasyona muayene tekrarı için müracaat edebildiği, edindikleri bu doğru olmayan bilgiler neticesinde muayene tekrarları ağır kusurlu sonuçlandığında muayane sonucuna itiraz edebildikleri, /
3.1.6. Nitekim, isimli müşterilerinin de kusurunu giderirken hatalı bir yöntem uyguladığının anlaşıldığı,
3.1.7. Sonuç olarak, plakalı aracın muayenesinin Bakanlık talimatına ve kusurlar tablosuna uygun olarak tamamlandığı, şikayetin yönetmelik gereği üçüncü muayeneden tam muayene ücreti tehsil edilmesinden kaynaklandığının anlaşıldığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”
4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hüküm altına alınmıştır.
6. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
7. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun
7.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir”
7.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri, bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.”
7.3. “Araçların muayenesi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Trafiğe çıkarılacak motorlu araçların teknik şartlara uyup uymadığı ekonomik yapıları da dikkate alınmak suretiyle belirli zamanlarda muayene edilerek tespit edilir.”
/
7.4. “Muayeneye yetkili kuruluşlar” başlıklı 35’inci maddesinde; “Ulaştırma Bakanlığı tarafından işletme belgesi ile yetki verildiği halde, yönetmelikte belirtilen işletme şartlarına uymayan ve muayeneleri gerektiği şekilde yapmayan gerçek ve tüzel kişilere ilk seferinde bu istasyon için üç milyar lira para cezası ile on beş gün eksikliklerini düzeltme müddeti verilir. İkinci tekrarında aynı istasyon için beş milyar lira para cezası ile on beş gün eksikliklerini düzeltme müddeti verilir. Bir yıl içerisinde üçüncü tekrarında on milyar lira para cezası verilir ve bu istasyonun işletme belgesi iptal edilir. Bu para cezaları ilgilisine tebliğ edildiği tarihten itibaren on beş gün içinde işletmecinin gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine ödenir, süresinde ödenmeyen tutarlar 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.”
8. 06/01/2021 tarih ve 31356 sayılı Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi Ve Araç
Muayenesi Hakkında Yönetmelik’in
8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin amacı, karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların teknik muayenelerini daha etkin ve sağlıklı bir şekilde yapmak, bu suretle araçlar bakımından karayolu trafik güvenliğini sağlamaktır.”
8.2. “Araçların muayeneleri” başlıklı 6’ncı maddesinin otuz birinci fıkrasında; “İşletme şartlarına uyulmaması veya araç muayenelerinin 8 inci maddeye uygun bir şekilde yapılmaması durumunda üçüncü şahısların uğrayacağı zararlar konusunda işletici sorumludur ve hakkında ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.”; otuz ikinci fıkrasında; “İşleticiler, muayenesi yapılacak aracın muayenesi esnasında, muayene işlemlerinden kaynaklı oluşabilecek maddi hasar veya zarardan sorumludur. Hasar veya zararın tazmini idari yaptırım kararına engel teşkil etmez.”
9. 29869 sayılı Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik’in
9.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere; karayolunda seyredecek araçlara bu
Yönetmeliğe göre uygunluk onayı verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile ülkemiz için tip onayı yönetmeliklerindeki hükümlere ilave olarak uygulanacak hükümleri düzenlemektir.”
10. Araç Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi’nin
10.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönergenin amacı; karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların Bakanlığımızca geçici işletme yetki belgesi veya işletme yetki belgesi ile yetkilendirilen araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayeneleri sonucu, araçlarda belirlenen eksikliklerin/kusurların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesidir.”
10.2. “Kusur grupları” başlıklı 5’inci maddesinde; “Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayeneleri sonucu tespit edilen eksiklikleri/kusurları; emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur olarak üç grupta sınıflandırılır.”
10.3. “Kusur gruplarının belirlenmesi” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçlarda, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayene sonucu tespit
edilebilecek eksikliklerin/kusurların belirlenmesinde ve bunların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesinde Genel Müdürlük yetkilidir.
(2) Kusur gruplarının belirlenmesinde, can ve mal güvenliği başta olmak üzere, ülkemizde trafik tesciline kayıtlı araçların yaşları, teknik özellikleri ve sayıları dikkate alınır.
(3) Kusur gruplarının belirlenmesinde, gerek görüldüğünde Karayolları Genel Müdürlüğü, Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü, işleticiler ve konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri de alınabilir.
(4) Kusur grupları, eksikliklerin/kusurların belirtildiği ve bu eksikliklerin/kusurların hangi kusur grubuna girdiğini gösterir bir kusurlar tablosu halinde düzenlenir.
(5) Kusurlar tablosu, kusur gruplarına ilişkin olarak elde edilen istatistikler, ilgili mevzuatta yapılabilecek değişiklikler ve karayolu trafik güvenliğinin sağlanmasına ilişkin hususlar göz önüne alınarak, gerek duyulması halinde değiştirilebilir.”
10.4. “Kusurların muayene raporuna yazılması” başlıklı 7’nci maddesinde; “Araçların periyodik muayenesi sonunda tespit edilen tüm eksiklikler/kusurlar ve bu eksikliklerin/kusurların hangi kusur grubuna girdiği işleticiler/alt işleticiler tarafından düzenlenen araç muayene raporuna yazılır.”
hüküm altına alınmıştır.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere başvuran tarafından özetle, aracının plakasında yer alan vida nedeniyle ağır kusurlu olarak araç muayene tekrarına çağrıldığı, ilgili görevli muayene tekrarı için bilgilendirme yaparken, vidaları rakamlara engel olmasa bile, rakamın orta kısmından söküp yanlardan vidalayıp öyle getirmesini belirttiği, verilen bilgiye binaen mevcut plakadaki vidaları sökerek yanlardan atmak suretiyle tekrar muayeneye götürdüğü, ilgili görevli sözlü olarak aracın muayeneden geçtiğini belirterek teslim formuna imza aldıktan sonra başka bir görevlinin gelerek vidaların yanlardan atılmış olmasına karşın ortadaki vida izlerinden (deliklerinden) ötürü aracı tekrar muayenesinden de geçirmediği, böylece ücretsiz muayene hakkının yandığı iddia ve şikâyet edilerek araç muayene istasyonu görevlilerinin hatalı, yanlış ve eksik yönlendirmeleri nedeniyle kasıtlı olarak muayene oluru verilmeyen aracı için olumlu rapor verilmesi ve fazladan ödemek zorunda bırakıldığı 475,93 TL’nin tarafına iadesi talep edilmektedir.
13. Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğünden alınan yazı ve eklerin incelenmesinden özetle; Yönetmelik hükümlerinde belirtilen nitelik ve ölçülere uygun olmayan plakalar ile plaka karakterlerinin üzerinde, arasında, temas halinde olan vida ve vida deliklerinin kusurlu olarak değerlendirilmesinin zorunlu olup karakterleri etkileyen her türlü vida ve vida deliği bulunan plakaların
“ağır kusur” olarak değerlendirilmekte ve karakterler dışında plaka kenarındaki vidaların kusur olarak değerlendirilmemekte olduğu, plakalı aracın 17.12.2020 tarihindeki muayene tekrarında, kusura neden olan vidanın sökülerek harf ve rakamların dışına alınmasına ragmen, harf ve rakamların içindeki deliğin durduğu, deliğin kalıcı olarak beyaz zemin ile kapatılmadığının veya plakanın yenisi ile
değiştirilmediğinin görüldüğü, şikâyete hakkında yapılan inceleme neticesinde, hatalı bilgilendirme yapıldığına dair herhangi bir bulguya rastlanılmadığı, bu nedenle işletici firmaya herhangi bir cezai müeyyide uygulanmadığı ve dolayısıyla şikâyetçiye ücret iadesine gerek görülmediği ifade edilmiştir.
14. Benzer bir konuda Kurumumuza yapılan başka bir başvuruya İdarece verilen cevabi yazıda; “Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı uhdesinde mer’i mevzuat çerçevesinde araç hizmeti vermekte olan araç muayene istasyonlarında, yılda 10 milyonu periyodik, 3 milyonu muayene tekrarı olmak üzere toplamda 13 milyona yakın aracın muayenesi gerçekleştirilmektedir. Bakanlıkça trafik güvenliğine katkı sağlanması amacıyla, araç muayene istasyonlarında araç muayene mevzuatının uygulanmasında yeknesaklığın sağlanması hususunda, araç muayene istasyonlarında her bir konuya ilişkin teknik açıklama ve görsel içeren direktifler yayımlanmakta ve istasyonlarda çalışan personel periyodik olarak eğitimlere tabi tutulmaktadır. Bununla birlikte, araç muayene istasyonlarında TS EN ISO/IEC 17020 “Çeşitli Tipteki
Muayene Kuruluşlarının Çalıştırılmaları İçin Genel Kriterler” (A tipi muayene kuruluşu) standardı ile
15.08.2007 tarihinde imzalanmış bulunan araç muayene istasyonlarının yapımı, bakımı ve işletilmesi
hizmetlerine ilişkin imtiyaz sözleşmesi kapsamında araç parçaları sökülmeden gözle ve cihaz vasıtası ile kontrol edilerek araç muayene hizmeti verilmekte olup, araçların üretimi ile ilgili ülkemizdeki yetki otorite olan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yayımlanan mevzuat hükümlerine göre araçların ve yedek parçalarının üretimi ve kullanılması zorunludur.” ifadelerine yer verilmiştir. (Başvuru No : 2021/12590 2021/16760)
15. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların muayenesi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Trafiğe çıkarılacak motorlu araçların teknik şartlara uyup uymadığı ekonomik yapıları da dikkate alınmak suretiyle belirli zamanlarda muayene edilerek tespit edilir.” hükmüne yer verilmiştir. 29869 sayılı
Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik’in “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu
Yönetmeliğin amacı, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere; karayolunda seyredecek araçlara bu Yönetmeliğe göre uygunluk onayı verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile ülkemiz için tip onayı yönetmeliklerindeki hükümlere ilave olarak uygulanacak hükümleri düzenlemektir.” hükmüne yer verilerek araç muayenelerinin amacının karayolu trafik güvenliğini sağlamak olduğu belirtilmiştir.
16. TÜVTÜRK’ün internet sayfasında “Plaka Yönetmeliği Hakkında” başlıklı bilgi yazısına yer verilmiş olup buna göre; “Plaka üzerindeki harf ve rakamların okunmasını engelleyecek şekilde vida, yansıtıcı, boya vb. herhangi bir müdahalede bulunulmuş, onarım yapılmış plakalar” ile “Plaka üzerinde bulunan harf karakterlerinin yakın alanında, kenarında, üstünde, ortasında vida ve vida deliği olma durumu” Ağır Kusur olarak değerlendirilmektedir. Bu noktada, belirtilen nitelik ve ölçülere uygun olmayan plakalar ile plaka karakterlerinin üzerinde, arasında, temas halinde olan vida ve vida deliklerinin kusurlu olarak değerlendirilmesinin zorunlu olduğu, karakterleri etkileyen her türlü vida ve vida deliği bulunan plakaların Ağır Kusur olarak değerlendirilirken karakterler dışında plaka kenarındaki vidaların kusur olarak değerlendirilmediği anlaşılmaktadır. İlgili kusuru açıklayan görsel materyale de sayfada ayrıca yer verilmiş olup bu noktada, kişilerin araç muayenesi ve kusurları hakkındaki bilgilere ulaşabileceği öngörülmektedir. (https://www.tuvturk.com.tr/plaka-yonetmeligi-hakkinda.aspx)
17. 5/01/2012 tarihinden itibaren uygulanan Kusurlar Tablosu’nun başvuruya konu somut olayla ilgili olan
1.2 kodlu ve “Ön/arka plaka” başlıklı kusur açıklamaları bölümü incelendiğinde, “Plaka Yönetmelikte
belirtilen özelliklere uygun değil” kusurunun 1.2.25 kodu ile belirtilmiş olup başlama tarihinin 03/07/2017 olduğu ve kusur grubunun “Ağır Kusur” olarak tabloda yer aldığı anlaşılmıştır. Sonuç olarak muayene istasyonunda şikâyetçiye vida deliklerini kapatması hususunda bilgi verilmediği ifade edilmekle birlikte yukarıda da yer verildiği üzere TÜVTÜRK internet sayfasında gerekli bilgilendirmelerin yapıldığı anlaşılmaktadır.
18. Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin incelenmesi ve
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; araç plakasında kusura neden olan vidaların sökülerek harf ve rakamların dışına alınmasına rağmen, harf ve rakamların içindeki vida deliğinin durduğu, deliğin kalıcı olarak beyaz zemin ile kapatılmadığı veya plakanın yenisi ile değiştirilmediği görüldüğünden bu durumun Kusurlar Tablosuna göre ağır kusur teşkil ettiği, konu hakkındaki ilgili bilgi metninin ve görsel materyalin TÜVTÜRK internet sayfasında mevcut olduğu ve kişilerin araç muayenesi ve kusurları hakkındaki bilgilere TÜVTÜRK internet sayfasından ulaşabileceğinin öngörüldüğü tespit edildiğinden idare tarafından gerçekleştirilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yine bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı İstanbul
Tüketici Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve T.C. ULAŞTIRMA BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi