Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, 17/05/2021 tarihinde aracını TÜVTÜRK İstanbul Yolu İstasyonu’na götürerek muayene ettirmiş, ancak fren lambalarının çalışmadığı gerekçesiyle muayenesi onaylanmamıştır. 07/06/2021 tarihinde yapılan muayene tekrarında da aynı kusurlar nedeniyle onay alınamamış, sorunun fren müşüründen kaynaklandığı anlaşılmıştır. Sorun giderildikten sonra 15/06/2021 tarihinde tekrar muayeneye giden başvuran, bu sefer 372.88 TL muayene ücreti talep edilmesi üzerine, ücretin iadesini talep etmiştir. Başvuran, mükerrer ödeme yapmanın 2918 sayılı Kanun’a aykırı olduğunu, ayrıca muayene ücretinin hesaplanmasında kanunsuz uygulamalar olduğunu iddia etmiştir.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, başvuranın iddialarına yanıt vererek, muayene tekrarı için ücret alınmasının mevzuat gereği olduğunu belirtmiştir. 2918 sayılı Kanun’a göre, muayene tekrarında bir defaya mahsus ücret alınmaması gerektiği ifade edilmiştir. Ancak, başvuranın ikinci muayenesinin ağır kusurlar nedeniyle onaylanmadığı ve bu nedenle ücretin tahsil edildiği belirtilmiştir. Ayrıca, muayene ücretlerinin belirlenmesinde 1 TL’nin altındaki rakamların dikkate alınmadığı ve kredi kartı ile ödeme yapılması durumunda ek maliyetlerin kullanıcıya yansıtılacağı açıklanmıştır.

Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiştir. Başvuranın muayene ücretinin yasal faizi ile iadesi talebi reddedilmiş, ancak Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na, araç muayenelerinde hukuki prosedürlerin belirli ve makul bir sürede resmi internet sitesinde yayımlanması tavsiyesinde bulunulmuştur.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/3566-S.22.5369

BAŞVURU NO : 2021/16189

KARAR TARİHİ : 15/03/2022

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, muayene tekrarı yapılan aracı için ödediği ücretin tarafına iade edilmesi talebi hakkındadır

BAŞVURU TARİHİ : 22/09/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Şikâyetçi tarafından yapılan başvuruda dilekçesinde kayıtlı hususlarda özetle, 17/05/2021 tarihinde aracını TÜVTÜRK İstanbul Yolu İstasyonuna götürdüğü, muayene sonucunda Fren Lambaları: tamamen yanmıyor (Kusur No: 5.9.5) ve Fren Lambaları: üçüncü fren lambaları yanmıyor (Kusur No: 5.9.18)

açıklamasıyla muayenenin onaylanmadığı, 07/06/2021 tarihinde muayene tekrarına gittiğinde aynı kusurlar sebebiyle yine muayenenin onaylanmadığı, sorunun fren müşürünün düzgün çalışmamasından kaynaklandığının anlaşıldığı ve yenisi takılarak sorunun giderildiği, 15/06/2021 tarihinde ikinci muayene tekrarı için istasyona gittiğinde kendisinden 372.88 TL periyodik muayene ücreti istendiği, bu sebeple; a. Muayene tekrarı için mükerrer ödeme yapmak zorunda kaldığı, bu durumun 2918 sayılı Kanun’a aykırı olduğu, b. 1,00 TL’nin altındaki küsuratların alınmayacağı hükme bağlanmasına rağmen bunların alındığı ve kanunsuz bir ücret politikasının uygulandığı, c. Gecikme ücreti için e-mailine gönderilen elektronik postada belirtilen tutar ile kendisinden alınan tutar arasında büyük fark olduğu, d. Kredi kartı ile yapılan ödemelerde 10,00 TL hizmet bedeli adı ile ek bir ödeme istenmesinin etik olmadığı, e. Yönetmeliğin 8’inci madde hükümlerine rağmen Bakanlığın resmi internet sitesinde Kusurlar

Tablosunun bulunmadığı, f. İnternetten temin ettiği 2019 ve 2021 yılı kusurlar tablosunda 5.9.18 kodunun bulunmadığı ve 5.9.16 kodlu fren lambaları: üçüncü fren lambası yanmıyor ifadesinin hafif kusur kabul edilirken 02/07/2017 tarihinde kaldırıldığı, g. Trafikteki milyonlarca aracın üçüncü fren lambasının olmadığı, buna karşın üçüncü fren lambası yanmayan araçların onaylanmaması işleminin hukuka aykırı olduğu

iddia ve ifade edilerek 382,50 TL tutarındaki muayene ücretinin yasal faizi ile iadesini talep edilmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma

gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Kurumumuzca dostane çözüme ilişkin mevzuat hükümleri hatırlatılarak 15/11/2021 tarih ve sayılı bilgi ve belge talepli yazımız ve 21/01/2022 tarih ve sayılı tekit yazımız ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir. Başvuruya konu iddialar hakkında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü Araç

Muayene ve Denetim Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 01/12/2021 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

2.1. Araç muayene istasyonlarında, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Karayolları Trafik Yönetmeliği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca yürürlüğe konulan Tip Onay Yönetmelikleri, Araçların İmal Tadil ve

Montajı Hakkında Yönetmelik ile Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi

Hakkında Yönetmelik ile bu yönetmelikte yapılan düzenlemeler dikkate alınarak hazırlanan “Araç

Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi” eki “Kusurlar Tablosu” çerçevesinde araç muayene hizmeti verildiği,

2.2. Bununla birlikte, araç muayene istasyonlarında TS EN ISO/IEC 17020 “Çeşitli Tipteki Muayene

Kuruluşlarının Çalıştırılmaları İçin Genel Kriterler” (A tipi muayene kuruluşu) standardı ile 15/08/2007 tarihinde imzalanmış bulunan araç muayene istasyonlarının yapımı, bakımı ve işletilmesi hizmetlerine ilişkin imtiyaz sözleşmesi kapsamında araç parçaları sökülmeden gözle ve cihaz vasıtası ile kontrol edilerek araç muayene hizmeti verildiği,

2.3. Bakanlıkları uhdesinde mer’i mevzuat çerçevesinde araç hizmeti vermekte olan araç muayene istasyonlarında, yılda 10 milyonu periyodik, 3 milyonu muayene tekrarı olmak üzere toplamda 13 milyona yakın aracın muayenesinin gerçekleştirildiği, Bakanlıklarınca trafik güvenliğine katkı sağlanması amacıyla, araç muayene istasyonlarında araç muayene mevzuatının uygulanmasında yeknesaklığın sağlanması hususunda, araç muayene istasyonlarında her bir konuya ilişkin teknik açıklama ve görsel içeren direktifler yayımlanmakta ve istasyonlarda çalışan personelin periyodik olarak eğitimlere tabi tutulmakta olduğu,

2.4. Bu itibarla, şikâyete konu hususlarla ilgi görüşlerinin Ek-1’de yer aldığı, Bakanlıklarınca yapılan değerlendirme sonucunda; Bakanlık sorumluluğunda faaliyet gösteren araç muayene istasyonlarında bahse konu aracın 17/05/2021 tarihli periyodik araç muayenesi, 07/06/2021 tarihli muayene tekrarı muayenesi ile 15/06/2021 tarihli periyodik araç muayenesinin mevzuat hükümleri çerçevesinde yapıldığının değerlendirildiği,

3. Başvuruya konu iddialar hakkında Bakanlık tarafından gönderilen EK-1’de yer alan cevabi yazı ve eklerinde özetle;

3.1. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 35’inci maddesinin altıncı fıkrasının “Muayene istasyonlarında bulunacak makine, araç, gereç ile personelin nitelikleri, işletme, çalışma ve denetleme

usulleri ve işletme belgesi ile diğer şartlar ve esaslar Ulaştırma Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.” hükmüne amir olduğu, bu kapsamda Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve

Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik revize edilerek 06/01/2021 tarihli ve 31356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Yönetmeliğin “İşletme şartları” başlıklı 6’ncı maddesinin yirmi dördüncü fıkrası “Yapılan araç muayenesi sonucunda “emniyetsiz” veya “ağır kusur” sınıfına giren kusurları tespit edilen ve muayeneden geçemeyen araçların bir aylık süre içinde yapılacak muayene tekrarından muayene ücreti alınmaz. Muayene tekrarı, muayenenin yapıldığı aynı gün veya muayenenin yapıldığı tarihten itibaren bir aylık süre içerisinde bir defaya mahsus olmak üzere muayenenin yapıldığı araç muayene istasyonunda veya başka bir araç muayene istasyonunda yapılır.” hükmü uyarınca muayene tekrarından sonra gelinen araç muayenesinden araç muayene ücreti tahsil edildiği,

3.2. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 35’nci maddesinin ikinci fıkrasının “Muayene istasyonlarınca; otobüs, kamyon, çekici ve tanker için 100 milyon lira, otomobil, minibüs, kamyonet, özel amaçlı taşıt, arazi taşıtı, römork ve yarı römork için 75 milyon lira, traktör (römorklu-römorksuz)

motosiklet, motorlu bisiklet için 40 milyon lira muayene ücreti (katma değer vergisi hariç) alınır. Bu maddede sayılanların dışındaki araçların hangi gruba gireceği Ulaştırma Bakanlığınca belirlenir. Bu ücretler ile bu maddede yer alan para cezaları, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, her yılsonunda o yıl için Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilân olunan yeniden değerleme oranında artırılarak belirlenir. Bu suretle hesaplanan ücret tutarlarında 1.000.000 liranın altındaki tutarlar dikkate alınmaz.” hükmüne amir olduğu, araç muayene ücretleri belirlenirken, 1 TL’nin altındaki rakamlar dikkate alınmadan hesaplama yapıldıktan sonra elde edilen değere mer’i mevzuat hükümleri gereği KDV oranında ilave yapılarak KDV’li araç muayene ücretlerinin belirlendiği,

3.3. Araç muayene randevularının işletici firmaya ait www.tuvturkcom.tr internet sitesinden ücretsiz alınabildiği, internet sitesinden randevu verilirken, istasyonda tahsil edilecek toplam ücret hakkında bilgi verilmesi amacıyla, randevuyu alan kişiden, muayene geçerlilik tarihini beyan etmesinin istendiği, araç sahibi tarafından beyan edilen muayene geçerlilik tarihine göre, sistem tarafından gecikme bedeli ve muayene ücreti tutarı ekrana bilgi amaçlı yansıtıldığı, bir başka ifade ile randevu anında randevuyu alan kişinin muayene geçerlilik tarihini doğru tespit edememesi halinde; araç muayene istasyonlarında tahsil edilen ücret ile randevu ekranında görünen arasındaki fark araç sahibi tarafından hatalı veri girişi yapılması nedeniyle meydana gelebildiği,

Diğer taraftan, bilgi gizliliği hükümleri nedeniyle, randevu alınan araçların muayene geçerlilik tarihlerinin, randevu almak isteyen kullanıcılara gösterilmediği, kendi beyanları doğrultusunda gecikme bedeli bilgisi verildiği,

Nitekim plakalı aracın muayene geçerlilik tarihinin 17/05/2021 olduğu ve aynı gün Ankara

İstanbul yolu araç muayene istasyonunda gerçekleştirilen muayeneden herhangi bir gecikme bedeli alınmadığı, ancak, söz konusu aracın muayene tekrarının onaylanmamış (ağır kusurları giderilmemiş)

olması nedeniyle, 15/06/2021 tarihinde yeniden muayenesi yapılmış ve bu muayenede, muayene geçerlilik tarihinin halen 17/05/2021 olduğu dikkate alınarak, 7326 sayılı Kanun kapsamında, 1 aylık 1,31 TL gecikme bedelinin alındığı,

Randevuyu alan araç sahibinin ise, muayene geçerlilik tarihini yanlış bir şekilde 14/06/2021 olarak beyan ettiği ve bunun sonucunda gecikme bedeli 7326 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile

Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un 10 uncu madde altıncı fıkrası 10 Haziran

2021 öncesindeki dönemi kapsaması nedeniyle 2918 sayılı Kanunun 35’inci maddesine göre hesaplanarak

kullanıcıya 18,64 TL olarak gösterildiği, /

Sonuç olarak, plakalı aracın gecikme bedelinin mevzuata uygun ve doğru tahsil edildiği, “fark oluştuğu” algısının, randevu ekranında, kullanıcı beyanına göre hesaplanan gecikme bedeli tutarından kaynaklandığının anlaşıldığı,

3.4. Ülkemizde yaşanan pandemi süreci içerisinde araç sahiplerinden araç muayene istasyonlarındaki nakit ödeme çözümünün yanı sıra modern ödeme araçları olan Banka Kartı ve Kredi Kartı ile de ödeme yapılabilmesine yönelik yoğun talepler ulaşması üzerine, Bakanlıklarınca özellikle ülkemizi de etkisi altına alan pandemi döneminde vatandaşın alım gücü ve nakit paranın elden ele dolaşmasının yaratacağı bulaş riski nedeniyle araç sahiplerinden gelen bu taleplerin, 5 Ağustos 2020 tarihinde Cumhurbaşkanlığı Dijital

Dönüşüm Ofisi koordinesinde Bakanlıkları, Hazine ve Maliye Bakanlığı temsilcilerinin katılımı ile gerçekleştirilen toplantıda yapılan değerlendirme neticesinde, araç muayene ücretlerinin banka kartı ve kredi kartı ile ödenebilmesi hususunda mutabık kalındığı,

Konuya ilişkin Hazine ve Maliye Bakanlığından alınan, araç muayene ücretlerinin modern ödeme araçları olan banka (debit) kartı veya kredi kartı kullanılmak suretiyle ödenmesi halinde, oluşacak ilave maliyetin hizmetten yararlanana yansıtılması hususundaki yazılı görüşü neticesinde, kurulan kartlı ödeme sistemi aktif hale getirilerek uygulamaya Ocak 2021 itibarı ile geçildiği,

TÜVTÜRK’e kanunen verilen araçların muayene yetkisi karşılığında tahsil edeceği muayene ücretlerinin sadece nakit ödemeye yönelik olup, tahsil ettiği muayene ücretlerinin %50’si ile muayene gecikme bedellerinin tamamı Hazine Payı olarak belirlenen ödeme akışı ve süresinde T.C. Hazine ve Maliye

Bakanlığı’na (Hazine) ödendiği,

Araç muayene istasyonlarının hizmet vermeye başladığı 11/01/2008 tarihinden bu güne kadar araç muayene istasyonlarında günün gelişen şartlarına göre teknolojiler kullanılarak gerek araç kontrollerinin gerek bilişim alt yapısının modernize edildiği, ancak araç muayene istasyonlarına ilişkin ihale çalışmalarının henüz kredi kartı ile ödemelerin yaygın olmadığı 2000’li yılların başında yapıldığından, araç muayenelerine münhasır olan 2918 sayılı Kanun’un 35’inci maddesinde nakit tahsilata yer verildiği ve tahsilatın nakit olarak belirlenen oranının yine nakit olarak Hazineye aktarılmasının hüküm altına alındığı, ayrıca, söz konusu ihaleye ilişkin imtiyaz sözleşmesinde de kredi kartı ile araç muayene ücretlerinin tahsiline yer verilmediğinden dolayı, hayatın olağan akışında kullanılmakta olan kredi kartının araç muayene ücretleri için kullanabilmesi için yıllardır vatandaşlardan, Kamu Denetçiliği Kurumundan ve TBMM Dilekçe

Komisyonundan talepler geldiği,

Araç muayene ücretlerine ilişkin 2918 sayılı Kanun’da sadece nakit ödemeye yer verildiğinden, oluşacak kredi kartı komisyonu konusunda Hazine tarafından işlem yapılmasının mümkün bulunmadığı, işletici firma da tek başına komisyonun tamamını karşılayamayacağını beyan etmiş olup, imtiyaz sözleşmesinin de işletici firmaya bu konuda bir yükümlülük getirmediği,

Bakanlıkları tarafından görüş alınmak üzere yazı ile Hazine’ye başvurulmuş, konuyla ilgili Hazine’den alınan yazılı görüşte; tahsil edilmesi gereken tutarların modern ödeme araçlarından biri olan Banka Kartı ve Kredi Kartı ile ödenmesinin desteklendiğinin belirtildiği ve ödeme aracının kullanımı dolayısıyla oluşacak ilave ücretlerin tahsiline yönelik alternatiflerden ödeme hizmet bedelinin araç muayene ücretini kart ile ödemek isteyen kişiye yansıtılmasının tariflendiği,

Bu kapsamda da nakit ile ödeme yapmayı tercih etmeyen araç sahipleri tarafından kullanılmak üzere muayene istasyonlarında kartlı ödeme sisteminin kurulduğu, araç sahiplerinin, ödeme işlemini

gerçekleştirmeden önce gerek muayene istasyonlarında gerekse de Tüvtürk’ün internet sitesinde, kart ile ödeme kanalının tercih edilmesi halinde ödeme hizmet bedeli tahsil edileceği konusunda bilgilendirildiği, bu bilgilendirme sonrasında bu ödeme kanalının kullanılıp kullanılmamasının araç sahiplerinin tercihine bırakıldığı,

3.5. Bilindiği üzere, Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında

Yönetmelik’in revize edilerek 06/01/2021 tarihli ve 31356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği,

Yönetmeliğin 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında “Kusur gruplarının yer aldığı kusurlar tablosunu

Bakanlık tespit eder ve resmî internet sitesinde yayımlar.” hükmü uyarınca, kusur gruplarının belirlenmesi amacıyla revize edilerek hazırlanan “Araç Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur

Grupları Yönergesi”nin Bakanlık Makamının 27/07/2021 tarihli ve 46700 sayılı Oluru ile yürürlüğe girdiği,

Yönergenin 6’ncı maddesinin beşinci fıkrasında “Kusurlar tablosu, kusur gruplarına ilişkin olarak elde edilen istatistikler, ilgili mevzuatta yapılabilecek değişiklikler ve karayolu trafik güvenliğinin sağlanmasına ilişkin hususlar göz önüne alınarak, gerek duyulması halinde değiştirilebilir.” hükmü çerçevesinde can ve mal güvenliği başta olmak üzere, ülkemizde trafik tesciline kayıtlı araçların yaşları, teknik özellikleri ve sayıları dikkate alınarak Bakanlıklarınca güncellenme çalışmalarının yapıldığı, çalışmanın tamamlanmasının akabinde yayımlanacağı,

3.6. Araç Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında “Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçlarda, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayene sonucu tespit edilebilecek eksikliklerin/kusurların belirlenmesinde ve bunların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesinde Genel Müdürlük yetkilidir” hükmüne amir olduğu, bu kapsamda karayolu trafik güvenliğinin sağlanmasına ilişkin hususlar göz önüne alınarak, gerek duyulması halinde Bakanlıkça kusur gruplarında değişiklik yapılabileceğinin hüküm altına alındığı,

3.7. Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi İle İlgili

Tip Onayı Yönetmeliği (76/756/AT)’nin Tedbirler, Bildirimler ve Muafiyetler başlıklı üçüncü bölümünün 9’uncu maddesinin (d) bendinde “M1 sınıfı araçlara üçüncü bir stop lambasının takılması zorunludur.” hükmüne amir olduğu, otomobil cinsi (M1 kategori) araçlarda, 2002 model yaşından başlayarak, 76/756/AT Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi ile

İlgili Tip Onayı yönetmeliği ile bu yönetmelik yerine geçen ECER48 sayılı Avrupa Birliği Ekonomik

Komisyonunun direktifi gereği, üçüncü fren lambasının bulundurulmasının zorunlu olduğu,

Ancak, N2, N3, O kategori araçlar ile anılan Yönetmelik’in yürürlük tarihinden önce üretilen 2001 model ve öncesi otomobillerde üçüncü fren lambasının mevzuat gereği zorunlu tutulmadığından dolayı, bu kapsamdaki araçların üçüncü fren lambası olmadan trafikte dolaşabildiği ve muayenelerinin yapıldığı,

Bu çerçevede, Bakanlıkları tarafından yayımlanan kusurlar tablosunda, üçüncü fren lambasının 2002 model yaşından başlayarak otomobil cinsi araçlar için ağır kusur olarak değerlendirildiği,

Söz konusu plakalı aracın 17/05/2021 tarihinde yapılan ilk muayenesinde hem üçüncü fren lambasının hem de diğer fren lambalarının çalışmadığının tespit edildiği, aynı aracın 07/06/2021

tarihinde yapılan muayene tekrarında her iki kusurun da devam ettiğinin tespit edildiği ve muayene tekrarı ağır kusurlu olarak sonuçlandırılarak araç muayenesinin onaylanmadığı,

3.8. Şikâyet konusu ile ilgili olarak yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı,

açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın

4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …”

4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,

5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

6. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” düzenlemesine yer verilmiştir.

7. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun

7.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri belirlemektir”

7.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun, trafikle ilgili kuralları, şartları, hak ve yükümlülükleri, bunların uygulanmasını ve denetlenmesini, ilgili kuruluşları ve bunların görev, yetki ve sorumluluk, çalışma usulleri ile diğer hükümleri kapsar.”

7.3. “Araçların muayenesi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Trafiğe çıkarılacak motorlu araçların teknik şartlara uyup uymadığı ekonomik yapıları da dikkate alınmak suretiyle belirli zamanlarda muayene edilerek tespit edilir.”

7.4. “Muayeneye yetkili kuruluşlar” başlıklı 35’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Muayene istasyonlarınca; otobüs, kamyon, çekici ve tanker için 100 milyon lira, otomobil, minibüs, kamyonet, özel

amaçlı taşıt, arazi taşıtı, römork ve yarı römork için 75 milyon lira, traktör (römorklu-römorksuz)

motosiklet, motorlu bisiklet için 40 milyon lira muayene ücreti (katma değer vergisi hariç) alınır. Bu maddede sayılanların dışındaki araçların hangi gruba gireceği Ulaştırma Bakanlığınca belirlenir. Bu ücretler ile bu maddede yer alan para cezaları, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, her yıl sonunda o yıl için Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilân olunan yeniden değerleme oranında artırılarak belirlenir. Bu suretle hesaplanan ücret tutarlarında 1.000.000 liranın altındaki tutarlar dikkate alınmaz. Muayene süresi geçirilen her ay için muayene ücreti, yetki verilen gerçek veya tüzelkişi ya da alt işleticiler tarafından, % 5 fazlası ile tahsil edilir. Ay kesirleri tam ay olarak hesap edilir.”; altıncı fıkrasında; “Muayene istasyonlarında bulunacak makine, araç, gereç ile personelin nitelikleri, işletme, çalışma ve denetleme usulleri ve işletme belgesi ile diğer şartlar ve esaslar Ulaştırma Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.”

8. 06/01/2021 tarihli ve 31356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Araç Muayene İstasyonlarının

Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik’in

8.1. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; “r) Muayene tekrarı: İlk muayenede muayenesi onaylanmayan araçların belirtilen sürede yapılan muayenesini, s) Periyodik muayene: Bu Yönetmelikte belirtilen süreler sonunda yapılan muayeneyi, ifade eder.”

8.2.“İşletme şartları” başlıklı 6’ncı maddesinin yirmi dördüncü fıkrasında; “Yapılan araç muayenesi sonucunda “emniyetsiz” veya “ağır kusur” sınıfına giren kusurları tespit edilen ve muayeneden geçemeyen araçların bir aylık süre içinde yapılacak muayene tekrarından muayene ücreti alınmaz. Muayene tekrarı, muayenenin yapıldığı aynı gün veya muayenenin yapıldığı tarihten itibaren bir aylık süre içerisinde bir defaya mahsus olmak üzere muayenenin yapıldığı araç muayene istasyonunda veya başka bir araç muayene istasyonunda yapılır.”

8.3. “Araç muayene esasları” başlıklı 8’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “(2) Muayene sonuçları

aşağıda yer alan dört grupta değerlendirilir:

a) Kusursuz: Muayene edilen araçta herhangi bir kusurun bulunmaması halidir. Bu durumda düzenlenen araç muayene raporu istasyon amiri veya yardımcısı tarafından onaylanır ve aracı muayeneye getiren kişiye verilir.

b) Hafif kusur: Aracın yapılan muayenesi sonucunda yeniden muayenesine gerek duyulmayan bir kusur/kusurların bulunması halinde, söz konusu kusur/kusurlar araç muayene raporuna işlenir.

Düzenlenen araç muayene raporu, istasyon amiri veya yardımcısı tarafından onaylanır ve söz konusu kusur/kusurların giderilmesi için aracı muayeneye getiren kişiye verilir.

c) Ağır kusur: Aracın muayenesi sonucunda tamirine ihtiyaç duyulacak derecede kusur/kusurlar tespit olunması halinde, söz konusu kusur/kusurlar araç muayene raporuna, muayene tekrarı için bir aylık süre tanındığı belirtilerek ağır kusur olarak işlenir ve aracın muayenesi onaylanmaz. Bu kusur/kusurların giderilerek aracın muayene tekrarına gelmesi amacıyla söz konusu raporun onaylı çıktısı aracı getirene verilir ve verilen rapordaki kusur/kusurların giderilip giderilmediği muayene tekrarı esnasında kontrol edilir. Ağır kusur/kusurların giderilmediğinin anlaşılması halinde muayene raporu onaylanmaz.” üçüncü fıkrasında; “Kusur gruplarının yer aldığı kusurlar tablosunu Bakanlık tespit eder ve resmî internet sitesinde yayımlar.”

9. 26/10/2016 tarihli ve 29869 sayılı Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik’in

9.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı

Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere; karayolunda seyredecek araçlara bu

Yönetmeliğe göre uygunluk onayı verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile ülkemiz için tip onayı yönetmeliklerindeki hükümlere ilave olarak uygulanacak hükümleri düzenlemektir.”

10. Bakanlık Makamının 18/12/2007 tarihli ve – sayılı Olur’u ile yürürlüğe giren Araç

Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi’nin

10.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönergenin amacı; karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların Bakanlığımızca geçici işletme yetki belgesi veya işletme yetki belgesi ile yetkilendirilen araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayeneleri sonucu, araçlarda belirlenen eksikliklerin/kusurların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesidir.”

10.2. “Kusur grupları” başlıklı 5’inci maddesinde; “Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayeneleri sonucu tespit edilen eksiklikleri/kusurları; emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur olarak üç grupta sınıflandırılır.”

10.3. “Kusur gruplarının belirlenmesi” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçlarda, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayene sonucu tespit edilebilecek eksikliklerin/kusurların belirlenmesinde ve bunların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesinde Genel Müdürlük yetkilidir.

(2) Kusur gruplarının belirlenmesinde, can ve mal güvenliği başta olmak üzere, ülkemizde trafik tesciline kayıtlı araçların yaşları, teknik özellikleri ve sayıları dikkate alınır.

(3) Kusur gruplarının belirlenmesinde, gerek görüldüğünde Karayolları Genel Müdürlüğü, Sanayi ve

Teknoloji Bakanlığı Sanayi Genel Müdürlüğü, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü, işleticiler ve konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri de alınabilir.

(4) Kusur grupları, eksikliklerin/kusurların belirtildiği ve bu eksikliklerin/kusurların hangi kusur grubuna girdiğini gösterir bir kusurlar tablosu halinde düzenlenir.

(5) Kusurlar tablosu, kusur gruplarına ilişkin olarak elde edilen istatistikler, ilgili mevzuatta yapılabilecek değişiklikler ve karayolu trafik güvenliğinin sağlanmasına ilişkin hususlar göz önüne alınarak, gerek duyulması halinde değiştirilebilir.”

10.4. “Kusurların muayene raporuna yazılması” başlıklı 7’nci maddesinde; “Araçların periyodik muayenesi sonunda tespit edilen tüm eksiklikler/kusurlar ve bu eksikliklerin/kusurların hangi kusur grubuna girdiği işleticiler/alt işleticiler tarafından düzenlenen araç muayene raporuna yazılır.”

11. Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi İle

İlgili Tip Onayı Yönetmeliği’nin (76/756/AT) Tedbirler, Bildirimler ve Muafiyetler başlıklı üçüncü bölümünün “Tedbirler” başlıklı 9’uncu maddesinin (d) bendinde;“M1 sınıfı araçlara üçüncü bir stop lambasının takılması zorunludur.”

hüküm altına alınmıştır.

IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

12. Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kısmen kabulü ile kısmen reddi yönünde hazırlanan “Kısmen

Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

13. Bir numaralı paragrafta açıklandığı üzere başvuran tarafından özetle, 17/05/2021 tarihinde

aracını periyodik muayene için TÜVTÜRK istasyonuna götürdüğü, muayene sonucunda Fren Lambaları:

üçüncü fren lambası yanmıyor (Kusur No: 5.9.18) ve Fren Lambaları: tamamen yanmıyor (Kusur No:

5.9.5) açıklamasıyla muayenenin onaylanmadığı, 07/06/2021 tarihinde muayene tekrarına gittiğinde aynı

kusurlar sebebiyle muayenenin onaylanmadığı, otosanayiye aracını götürdüğünde sorunun fren müşürünün düzgün çalışmamasından kaynaklandığının anlaşıldığı, yenisi takılarak sorunun giderildiği, 15/06/2021 tarihinde ikinci muayenenin tekrarı için ilgili istasyona gittiğinde verilen bir aylık süre içinde kendisinden 372.88 TL periyodik muayene ücretinin istendiği iddia ve ifade edilerek 382,50 TL tutarındaki muayene ücretinin yasal faizi ile iadesi talep edilmektedir.

14. T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca başvuranın alfabetik olarak sıralanmış iddialarına cevap verilmiş olup özetle;

a) Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı madde hükmü uyarınca; muayene tekrarından sonra gelinen araç muayenesinden araç muayene ücreti tahsil edildiği, buna göre yapılan araç muayenesi sonucunda muayeneden geçemeyen araçların bir aylık süre içinde yapılacak muayene tekrarından muayene ücreti alınmayacağı ve bunun bir defaya mahsus olduğu,

b) 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 35’nci madde hükmü uyarınca araç muayene ücretleri belirlenirken, 1 TL’nin altındaki rakamlar dikkate alınmadan hesaplama yapıldıktan sonra elde edilen değere mer’i mevzuat hükümleri gereği KDV oranında ilave yapılarak KDV’li araç muayene ücretlerinin belirlendiği,

c) plakalı aracın muayene geçerlilik tarihinin 17/05/2021 olduğu ve aynı gün Ankara-İstanbul yolu araç muayene istasyonunda gerçekleştirilen muayeneden herhangi bir gecikme bedeli alınmadığı, söz konusu aracın ağır kusurlu bulunması sebebiyle 07/06/2021 tarihinde muayene tekrarının gerçekleştirildiği, aracın ağır kusurlarının giderilmemiş olması nedeniyle 15/06/2021 tarihinde yeniden periyodik muayenesi yapıldığı ve bu muayenede, muayene geçerlilik tarihinin halen 17/05/2021 olduğu dikkate alınarak 7326 sayılı Kanun kapsamında, 1 aylık 1,31 TL gecikme bedelinin alındığı, randevuyu alan araç sahibinin ise, muayene geçerlilik tarihini yanlış bir şekilde 14/06/2021 olarak beyan ettiği ve bunun sonucunda gecikme bedeli 7326 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına

İlişkin Kanun’un 10’uncu madde altıncı fıkrasının 10 Haziran 2021 öncesindeki dönemi kapsaması nedeniyle 2918 sayılı Kanun’un 35’inci maddesine göre hesaplanarak kullanıcıya 18,64 TL olarak gösterildiği, sonuç olarak, plakalı aracın gecikme bedelinin mevzuata uygun ve doğru tahsil edildiği, “fark oluştuğu” algısının, randevu ekranında, hatalı olduğu anlaşılan kullanıcı beyanına göre hesaplanan gecikme bedeli tutarından kaynaklandığının anlaşıldığı,

d) Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi İle İlgili Tip

Onayı Yönetmeliği’nin 9’uncu madde hükmü uyarınca otomobil cinsi (M1 kategori) araçlarda, 2002 model yaşından başlayarak, üçüncü fren lambasının bulundurulmasının zorunlu olduğu, üçüncü fren

lambasının 2002 model yaşından başlayarak otomobil cinsi araçlar için ağır kusur olarak değerlendirildiği, plakalı aracın 17/05/2021 tarihinde yapılan ilk muayenesinde hem üçüncü fren lambasının hem de diğer fren lambalarının çalışmadığının tespit edildiği, aynı aracın 07/06/2021 tarihinde yapılan ve ücret alınmayan muayene tekrarında her iki kusurun da devam ettiğinin tespit edildiği ve muayene tekrarı ağır kusurlu olarak sonuçlandırılarak araç muayenesinin onaylanmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir. Bu durumda başvuranın otosanayiye aracını götürdüğünde sorunun fren müşürünün düzgün çalışmamasından kaynaklandığının anlaşıldığı, yenisi takılarak sorunun giderildiği ifadesiyle kabul ettiği üzere, iki defa muayene için gittiğinde onaylanmamıştır. İlk tekrarda sorun giderilmiş olsa ücret alınmayacaktır. İkinci tekrar için 15.06.2021 tarihinde sorun giderildiğinde sorunun giderildiğini tespit ederek muayene tamamlanmıştır.

15. Benzer bir konuda Kurumumuza yapılan başka bir başvuruya İdarece verilen cevabi yazıda; “Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı uhdesinde mer’i mevzuat çerçevesinde araç hizmeti vermekte olan araç muayene istasyonlarında, yılda 10 milyonu periyodik, 3 milyonu muayene tekrarı olmak üzere toplamda 13 milyona yakın aracın muayenesi gerçekleştirilmektedir. Bakanlıkça trafik güvenliğine katkı sağlanması amacıyla, araç muayene istasyonlarında araç muayene mevzuatının uygulanmasında yeknesaklığın sağlanması hususunda, araç muayene istasyonlarında her bir konuya ilişkin teknik açıklama ve görsel içeren direktifler yayımlanmakta ve istasyonlarda çalışan personel periyodik olarak eğitimlere tabi tutulmaktadır.

Bununla birlikte, araç muayene istasyonlarında TS EN ISO/IEC 17020 “Çeşitli Tipteki Muayene

Teknoloji Bakanlığınca yayımlanan mevzuat hükümlerine göre araçların ve yedek parçalarının üretimi ve kullanılması zorunludur.” ifadelerine yer verilmiştir. (Başvuru No : 2021/16189 2021/16760)

16. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Araçların muayenesi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Trafiğe çıkarılacak motorlu araçların teknik şartlara uyup uymadığı ekonomik yapıları da dikkate alınmak suretiyle belirli zamanlarda muayene edilerek tespit edilir.” hükmüne yer verilmiştir. 29869 sayılı

Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik’in “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu

Yönetmeliğin amacı, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere; karayolunda seyredecek araçlara bu Yönetmeliğe göre uygunluk onayı verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile ülkemiz için tip onayı yönetmeliklerindeki hükümlere ilave olarak uygulanacak hükümleri düzenlemektir.” hükmüne yer verilerek araç muayenelerinin amacının karayolu trafik güvenliğini sağlamak olduğu belirtilmiştir.

17. Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik revize edilerek 06/01/2021 tarihli ve 31356 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Yönetmeliğin

“İşletme şartları” başlıklı 6’ncı maddesinin yirmi dördüncü fıkrasında “Yapılan araç muayenesi sonucunda “emniyetsiz” veya “ağır kusur” sınıfına giren kusurları tespit edilen ve muayeneden geçemeyen araçların bir aylık süre içinde yapılacak muayene tekrarından muayene ücreti alınmaz. Muayene tekrarı, muayenenin yapıldığı aynı gün veya muayenenin yapıldığı tarihten itibaren bir aylık süre içerisinde bir defaya mahsus olmak üzere muayenenin yapıldığı araç muayene istasyonunda veya başka bir araç muayene istasyonunda yapılır.” hükmüne yer verilmiştir.

Bu noktada ilgili araç muayene raporları incelendiğinde, aracın ilk periyodik muayenesinin 17/05/2021 tarihli olduğu, ağır kusurlu bulunması sebebiyle bir aylık yasal süre içerisinde yapılan ücretsiz muayene

tekrarının 07/06/2021 tarihli olduğu, yinelenen ağır kusur sebebiyle 15/06/2021 tarihinde üçüncü kez yapılan muayenenin araç muayene raporunda “Periyodik Muayene” olarak belirtildiği değerlendirildiğinde, mezkûr Yönetmelik’te belirtilen muayene tekrarının bir defaya mahsus olarak ücretsiz yapılacağı hükmüne şirket tarafından uygun davranıldığı ve başvurucudan ikinci kez periyodik muayene yapıldığı için ücret alındığı anlaşılmıştır.

18. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 35’nci maddesinin ikinci fıkrasının “… Bu ücretler ile bu maddede yer alan para cezaları, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, her yılsonunda o yıl için

Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca tespit ve ilân olunan yeniden değerleme oranında artırılarak belirlenir. Bu suretle hesaplanan ücret tutarlarında 1.000.000 liranın altındaki tutarlar dikkate alınmaz.” hükmüne yer verilerek araç muayene ücretleri belirlenirken 1,00 TL’nin altındaki rakamların dikkate alınmayacağı ifade edilmiştir. Başvuran tarafından sunulan makbuz incelendiğinde aracın periyodik muayene ücretinin 316.00 TL, KDV tutarının 56.88 TL, gecikme bedelinin 1.11 TL, bunun KDV tutarının

0.20 TL, hizmet bedelinin 7.04 TL ve bunun KDV tutarının ise 1.27 TL olduğu, toplamda 382.50 TL

ödendiği görülmüştür. Bu noktada, ilgili şirket tarafından araç muayenesi hususunda küsuratız hesaplamanın yapıldığı, ancak elde edilen değere yukarıda sayılan kalemler ve mer’i mevzuat hükümleri gereği KDV ilave edilerek KDV’li araç muayene ücretlerinin müşterilere yansıtıldığı, dolayısıyla küsuratlı alınan muayene ücretlerinde Kanun’a aykırı bir uygulama yapılmadığı anlaşılmıştır.

19. Gecikme ücreti hesaplanırken, muayene tekrarı onaylanmamış (ağır kusurları giderilmemiş) araçlarda muayene geçerlilik tarihinin ilk periyodik muayene tarihi olduğu, somut olayda da söz konusu aracın muayene tekrarının onaylanmaması sebebiyle aracın muayene geçerlilik tarihinin halen 17/05/2021 olduğu, dolayısıyla ikinci muayene tekrarı 15/06/2021 tarihinde onaylandığı için 7326 sayılı Kanun kapsamında, başvurandan 1.11 TL gecikme bedeli ile 0,20 TL KDV ve toplamda 1.31 TL ödeme alındığı, sonuç olarak, plakalı aracın gecikme bedelinin mevzuata uygun ve doğru tahsil edildiği tespit edilmiştir.

20. Araç muayene istasyonları hizmetinin yürütülmesine dair esasları belirleyen temel yasal dayanak olan 2. Bölge Araç Muayene İstasyonlarının Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi Hizmetlerine İlişkin İmtiyaz

Sözleşmesi, Ulaştırma Bakanlığı ile TÜVTÜRK A.Ş. arasında 15/08/2007 tarihinde imzalanarak yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda imtiyaz sözleşmesi ile TÜVTÜRK A.Ş.’ye yetki verilerek araç muayene hizmetinin 20 yıl süreyle TÜVTÜRK’e ait istasyonlarda yapılması öngörülmüş olup söz konusu sözleşmenin süresi 2027 yılında dolacaktır. TÜVTÜRK A.Ş. istasyonlarınca tahsil edilen muayene ücretlerinin belirlenen oranı aynı ay içinde Hazine ve Maliye Bakanlığına ait hesaplara yatırılmakta olup kredi kartı kullanılması durumunda bu ödemelerin banka tarafından ilgili hesaplara gönderilmesi ertesi ay içinde gerçekleşmektedir. Bu sebeple ilgi Kanun’da ve 2007 yılında yürürlüğe giren İmtiyaz

Sözleşmesi’nde, muayene ücretlerinin kredi kartı ile ödenmesi öngörülmemiş olup ödemeler yalnızca nakit olarak gerçekleştirilmektedir.

21. Kurumumuza daha önce araç muayene ücretlerinin kredi kartı ile ödenebilmesi talepli başvurular yapılmış olup; Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından, “Kamu yararı, hizmet gerekleri ve kamu otoritesi de gözetilerek imtiyaz sözleşmesinde kredi kartı ile veya banka havalesi yoluyla ödeme yapılmasına bir engel bulunmadığından makul sürede mağduriyetin giderilmesi” hususunda Tavsiye

Kararı (2016/2370) verilmiştir.

İdare tarafından bilişim çağına uyum sağlanarak Ocak 2021 tarihi itibariyle araç muayene istasyonları kullanıcılarına kredi kartı ile ödeme yapabilme imkânı getirilmiştir. Ancak bu durumda aracı olarak bankanın kullanılmasından kaynaklanan ek bir maliyet oluşmaktadır. TÜVTÜRK A.Ş. tarafından

tahsil edilen muayene ücretlerinin %50’si ile muayene gecikme bedellerinin tamamı Hazine Payı olarak belirlenen ödeme akışı ve süresinde T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na (Hazine) ödendiğinden, bu süreçte ödemenin banka (debit) kartı veya kredi kartı kullanılmak suretiyle yapılması halinde ilave maliyetin oluşacağından ve mevcut İmtiyaz Sözleşmesi üzerinde ilgili şirkete akdi hükümler dâhilinde gider artırıcı bir değişiklik yapması hususunda zorlama yapılamayacağından Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından söz konusu hizmet bedelinin (komisyon giderinin) muayene ücretini kart ile ödeme yapmak isteyen kişiye yansıtılması tariflenmiştir. İlgili idare tarafından da esas ödemenin nakit ödeme olduğu, kredi kartı ile ödemenin ek imkân olarak sunulduğu, ancak kullanıldığı durumunda oluşacak olan ek maliyetin hizmet alandan tahsil edileceği konusunda bilgilendirildikleri ifade edilmiştir. Bu noktada, kişiler tarafından banka veya kredi kartı kullanılması suretiyle oluşacak olan ek maliyetin (komisyon giderinin), 2027 yılına kadar geçerli olacak olan İmtiyaz Sözleşmesi gereğince hizmet veren şirkete yüklenemeyeceği tespit edildiğinden, konu hakkında hukuka aykırılık tespiti yapılamamıştır.

22. Araç Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi’nin 5’inci maddesinde; “Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayeneleri sonucu tespit edilen eksiklikleri/kusurları; emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur olarak üç grupta sınıflandırılır.” hükmüne yer verilerek kusurların üç grupta sınıflandırılacağı ifade edilmiştir. Yönerge’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Karayolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçlarda, araç muayene istasyonlarında yapılan periyodik muayene sonucu tespit edilebilecek eksikliklerin/kusurların belirlenmesinde ve bunların hangilerinin emniyetsiz, ağır kusur veya hafif kusur grubuna girdiğinin belirlenmesinde Genel Müdürlük yetkilidir.” beşinci fıkrasında ise; “Kusurlar tablosu, kusur gruplarına ilişkin olarak elde edilen istatistikler, ilgili mevzuatta yapılabilecek değişiklikler ve karayolu trafik güvenliğinin sağlanmasına ilişkin hususlar göz önüne alınarak gerek duyulması halinde değiştirilebilir.” hükmüne yer verilmiştir. Bu çerçevede, idare tarafından, can ve mal güvenliği başta olmak üzere, ülkemizde trafik tesciline kayıtlı araçların yaşları, teknik özellikleri ve sayıları dikkate alınarak

Bakanlık tarafından güncellenme çalışmalarının yapıldığı, çalışmanın tamamlanmasının akabinde kusurlar tablosunun yayımlanacağı belirtilmiştir.

23. Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, kanun düzenlemelerinin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir tereddüde ve şüpheye yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu tedbirler içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuki güvenlikle bağlantılı olup birey hangi somut eylem ve olguya hangi hukuki müeyyidenin veya neticenin bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını belirler. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. (Anayasa

Mahkemesi 26/12/2013 gün ve E.2013/67, K2013/164) Bu kapsamda, her ne kadar idare tarafından gönderilen cevabi yazılarda Kusurlar Tablosu üzerinde güncelleme çalışmalarının yapıldığı ve çalışmaların tamamlanması akabinde yayımlanacağı bildirilse de ilgililer tarafından araç muayenelerinde hangi hukuki prosedürlerin ne şekilde uygulanacağının açıkça bilinebilmesi için söz konusu standartların belirli ve makul bir sürede Bakanlığa ait resmi internet sitesi üzerinden yayımlanması gerektiği değerlendirilmiştir.

24. Kurumumuz tarafından 04/02/2022 tarihinde ek belge istenmesi üzerine Ulaştırma Hizmetleri

Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından aynı tarihte gönderilen Kusurlar Tablosu’nun başvuruya konu somut olayla ilgili olan 5.9 kodlu ve “Fren Lambaları” başlıklı kusur açıklamaları bölümü incelendiğinde; ilgili araç hakkında verilen “Fren lamba(ları): tamamen yanmıyor” kusurunun 5.9.5 kodu ile gösterildiği,

başlama tarihinin 15/01/2012, kusur grubunun “Ağır Kusur” olduğu, diğer taraftan “Fren lamba(ları):

üçüncü fren lambası yanmıyor” kusurunun 5.9.18 kodu ile gösterildiği, başlama tarihinin 19/03/2018 ve kusur grubunun “Ağır Kusur” olduğu tespit edilmiştir.

25. Başvuran; “trafikteki milyonlarca aracın üçüncü fren lambası olmadığını, üçüncü fren lambası yanmayanların onaylanmadığını ancak üçüncü fren lambası olmayanların onaylandığını, bu durumun hukuka aykırı olduğunu” iddia etmiştir. Ancak aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi İle İlgili Tip Onayı Yönetmeliği (76/756/AT)’nin Tedbirler, Bildirimler ve Muafiyetler başlıklı üçüncü bölümünün 9’uncu maddesinin (d) bendinde “M1 sınıfı araçlara üçüncü bir stop lambasının takılması zorunludur.” hükmüne yer verilmiştir. Yönetmelik’in yürürlük tarihinden önce üretilen 2001 model ve öncesi otomobil (M1 kategori) cinsi araçlarda üçüncü fren lambası mevzuat gereği zorunlu tutulmadığından dolayı bu kapsamdaki araçlar üçüncü fren lambası olmadan trafikte dolaşabilmekte ve muayeneleri de buna göre yapılmaktadır. Ancak 2002 model yaşından başlayarak otomobil cinsi araçlar için üçüncü fren lambası ağır kusur olarak değerlendirilmekte olup söz konusu durum mezkûr Yönetmelik ile de hüküm altına alınmıştır. Bu sebeple muayene esnasında lambaların çalıştığının tespiti gerekmektedir. Somut olaya konu olan araç değerlendirildiğinde, aracın model yılının

2004 olması hasebiyle ilgili Yönetmelik’ten muaf kalamayacağı, sonuç olarak ilk periyodik muayenede

“Ağır Kusur” olarak tespit edilen ve başvurana verilen muayene raporunda kayıt altına alınan üçüncü fren lambasının yanmaması kusurunun, başvuran tarafından ikinci muayene tekrarına gidilmeden önce giderilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

26. Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin incelenmesi ve

Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde;

26.1. Başvuranın bahse konu muayene tekrarı için mükerrer ödeme yaptığı ve bunun kanuna aykırı olduğu iddiasının, Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında

Yönetmelik’in altıncı maddesinin yirmi dördüncü fıkrasında yer alan “Muayene tekrarının, bir defaya mahsus olmak üzere ücretsiz olarak yapılacağı” hükmü gereğince yerinde olmadığı, başvuranın ilk muayene tekrarında değil ikinci muayene tekrarında muayeneden geçtiği, başvuran tarafında da ilk muayene tekrarında geçememe nedeninin “otosanayiye aracını götürdüğünde sorunun fren müşürünün düzgün çalışmamasından kaynaklandığının anlaşıldığı, yenisi takılarak sorunun giderildiği” şeklinde açıklandığı, bu noktada muayene ücretinin 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 35’nci madde hükmü uyarınca belirlenen tarifeler üzerinden alındığı, söz konusu aracın muayene tekrarının onaylanmamış (ağır kusurların giderilmemiş) olması nedeniyle, muayene geçerlilik tarihinin halen 17/05/2021 olduğu, buna uygun olarak 15/06/2021 tarihinde araç muayenesi onaylandığında 7326 sayılı Kanun kapsamında gecikme bedelinin alındığı, diğer taraftan 2918 sayılı Kanun’da sadece nakit ödemeye yer verildiğinden ve 2007 yılında imzalanıp 2027 yılına kadar geçerli olan ilgili İmtiyaz Sözleşmesi’nin de işletici firmaya bu konuda bir yükümlülük getirmediğinden, Hazine tarafından ödeme aracının kullanımı dolayısıyla oluşacak ek maliyet bedelinin araç muayene ücretini kart ile ödemek isteyen kişiye yansıtılmasının tariflendiği, Araç Muayenesi Sonucu Belirlenen Eksikliklere İlişkin Kusur Grupları Yönergesi uyarınca gerek duyulması halinde Bakanlıkça kusur gruplarında değişiklik yapılabileceğinin hüküm altına alındığı, Kusurlar Tablosu’nda “Fren lamba(ları): üçüncü fren lambası yanmıyor” kusurunun 5.9.18 kodu ile gösterildiği, başlama tarihinin 19/03/2018 ve kusur grubunun “Ağır Kusur” olarak belirtildiği, Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi İle İlgili Tip Onayı

Yönetmeliği (76/756/AT)’nin 9’uncu maddesinin (d) bendinde M1 sınıfı araçlara üçüncü bir stop lambasının takılmasının zorunlu olduğu, Yönetmelik’in yürürlük tarihinden önce üretilen 2001 model ve öncesi otomobil (M1 kategori) cinsi araçlarda üçüncü fren lambasının mevzuat gereği zorunlu tutulmadığı, ancak 2002 model yaşından başlayarak otomobil cinsi araçlar için üçüncü fren lambasının yanmamasının ağır kusur olarak değerlendirildiği, başvuru konusu aracın 2004 yılı modeli

olduğu tespit edildiğinden uyuşmazlık konusu hakkında ilgili idare tarafından tesis edilen idari işlemlerde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.

26.2. Diğer taraftan, idare tarafından güncellenme çalışmalarının yapılması akabinde yayımlanacağı bildirilen Kusurlar Tablosu’nun, Anayasa’nın 2’nci maddesinde ifade edilen belirlilik ilkesine uygun olarak ilgililer tarafından araç muayenelerinde hangi hukuki prosedürlerin ne şekilde uygulanacağının açıkça bilinebilmesi için belirli ve makul bir sürede resmi internet sitesinde yayımlanması gerektiği değerlendirilmiştir. Kusurlar tablosunun yayımlanması durumunda, muayene öncesi araç sahiplerinin bu durumdan haberdar olacağı için, olası uyuşmazlıkların en aza indirilmesi mümkün olacaktır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

27. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarece, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde, “Makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte yine bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

28. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı yetkili Mahkemelerde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosyanın kapsamına göre ŞİKÂYET

BAŞVURUSUNUN KISMEN KABULÜ ile KISMEN REDDİNE,

Başvuranın araç muayene ücretinin yasal faizi ile iadesi talebinin REDDİNE,

İdare tarafından güncellenme çalışmalarının yapılması akabinde yayımlanacağı bildirilen Kusurlar

Tablosu’nun, Anayasa’nın 2’nci maddesinde ifade edilen belirlilik ilkesine uygun olarak ilgililer tarafından araç muayenelerinde hangi hukuki prosedürlerin ne şekilde uygulanacağının açıkça bilinebilmesi için belirli ve makul bir sürede resmi internet sitesinde yayımlanması hususunda ULAŞTIRMA VE

ALTYAPI BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve ULAŞTIRMA VE ALTYAPI BAKANLIĞINA tebliğine;

6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi