TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 7854-7854 |sayi|94019529-101.07.05-E.94019529-101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2017/13522 2017/ 13522
KARAR TARİHİ : 08/05/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Tarım Reformu Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Nevşehir ili, Derinkuyu ilçesi, Suvermez köyünde yapılan arazi toplulaştırma işlemlerinin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle oluşa mağduriyetin giderilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 10/11/2017 10.11.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. 09/ 11/ 2017 tarihinde Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; 1.1. Başvuran Nevşehir ili Derinkuyu ilçesi Suvermez köyünde yapılan arazi toplulaştırması işlemi neticesinde adına kayıtlı ve sulama kuyusu ruhsatlı ada ve parsel numaralı taşınmazlar ile ada parsel numaralı taşınmazların başka parsel numaralı taşınmazlara kaydırıldığı, bu taşınmazların yüzölçümlerinin küçültüldüğünü, arazi toplulaştırma işleminin rızası dışında yapıldığını, 09/ 08/ 2017 tarihinde Nevşehir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl
Müdürlüğüne itiraz dilekçesini ibraz ettiğini, ancak bu dilekçesine yanıt verilmediğini belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
1.2. Başvuran Nevşehir ili Derinkuyu ilçesi Suvermez köyünde yapılan arazi toplulaştırması işlemi neticesinde adına kayıtlı ada parsel numaralı taşınmazın ile başka parsel numaralı taşınmaza kaydırılarak, taşınmazın yüzölçümünün küçültüldüğünü, arazi toplulaştırma işleminin rızası dışında yapıldığını, 09/ 08/ 2017 tarihinde Nevşehir Gıda, Tarım ve
Hayvancılık İl Müdürlüğüne itiraz dilekçesini ibraz ettiğini, ancak bu dilekçesine yanıt verilmediğini
1 / 11belirterek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Tarım Reformu Genel Müdürlüğü’nden (TRGM) 19/ 01/ 2018 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen idarenin 31/ 01/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 2.1. Bahse konu Nevşehir Derinkuyu AT ve TİGH Projesinin 3083 sayılı Kanunun 3. maddesi kapsamında Bakanlar Kurulunun 2012/ 3857 sayılı kararı ile 07/ 11/ 2012 tarihli Resmi Gazetede ilan edilerek çalışmalara başlanıldığı, 2.2. Bahse konu projede 6 yerleşim birimi bulunduğu ( Derinkuyu İlçesi, Yazıhüyük, Doğala, Kuyulutatlar, Suvemıcz, Mahalleleri İle Acıgöl İlçesi, Ağıllı ve Kurugöl Mahalleleri), bu yerleşim birimlerinden Yazıhüyük, Doğala, Kuyulutatlar ve Suvermez Mahallelerinde tescil işlemleri yapıldığı, Acıgöl İlçesi, Ağıllı ve Kurugöl mahallelerinde ise çalışmalar devam etmektedir .
2.3. Nevşehir İli, Derinkuyu İlçesi, Suvermez Mahallesinde adına kayıtlı ada parsel ve ada parseller ile adına kayıtlı parsel sayılı taşınmazlar üzerinde yapılan işlemler ile ilgili olarak; Nevşehir Derinkuyu AT ve TİGH projesinin 28/ 09/ 2012 tarihinde firmaya yer teslimi yapılarak çalışmalara başlanıldığı, Proje ile Suvermez
Mahallesinde; halihazır harita yapımı, toprak etüt çalışmaları, sabit tesis alımı, arazi malikleri ile mülakat çalışmaları, blok planlarının hazırlanması, yeni parselasyon planlarının yapılması askı ilanları ve itirazlarının alınması Kadastro kontrolü ile Derinkuyu Tapu Müdürlüğünün 21/ 09/ 2017 tarih ve yevmiye numarası ile (Derinkuyu ilçesi, Suvermez, Kuyulutatlar, Doğala ve Yazıhüyük
Mahalleleri) tapu tescil çalışmaları yapılarak projenin tamamlandığı, 2.4. Askı süreçlerinin tamamlanmasını müteakip 14/ 11/ 2017 tarihli Nevşehir İl Müdürlüğü yazısı ekinde ilgili maliklerce (başvuranlar) verilen dilekçede parselin aynı yerinde korunması ve kesinti yapılmaması talebine 17/ 11/ 2017 tarihli yazıları ile yeni açılan kamu yolları için 3083 sayılı
Kanunun 6. maddesi gereği kesinti yapıldığı ve parselin tüm taşınmazların planlamada yerinden kayması nedeni ile eski hali ile korunamayacağı ancak yaklaşık aynı yerde planlandığı ve yapılan işlemin arazi toplulaştırma teknikleri açısından herhangi bir uygunsuzluğun oluşmadığı, bu nedenle herhangi bir mağduriyetinin olmadığı hususlarında başvuranların bilgilendirildiği, 2.5. Yapılan parselasyon planı askı çalışmalarının tüm maliklere tebliğ niteliği taşıması nedeni ile ilgili şahıslara ayrıca bildirimde bulunulmadığı, itirazların parselasyon planı askı çalışmalarından yaklaşık 11 ay sonra yapıldığı ve dilekçelerine de cevap verildiğinin görüldüğü, 2.6. Aynı şekilde adına kayıtlı ada parselin yeni konumda eski konumuna yakın ada parselde planlandığı, tapu alanı 10.345 m 2 iken 168 m 2 kamu kesintisi yapılarak planlama sonucunda malike 10.177 nı 2 yer verildiği, ayrıca malikler tarafından verilen dilekçelere gerekli izahatlar yapılarak cevaplar verildiği, 2.7. tarafından Kayseri 2. İdare Mahkemesine 2017/ Esas sayılı dosya ile açılan davaya ilişkin Hukuk Müşavirliklerince gönderilen cevabi yazının ekte gönderildiği, 2.8. Bu amaçla Suvermez Mahallesi sınırları içinde kalan 3161 Kadastro parselinin toplulaştırma sonucunda 2515 parsele inerek 21/ 09/ 2017 tarih ve yevmiye numarası ile tescilinin yapıldığı, Projede diğer arazi maliklerinden herhangi bir şikayet dilekçesinin gelmediği, arazi maliklerinin
2 / 11yüksek oranda projeden memnun kaldığı, yeni planlanan blok yollarının arazide açılarak maliklerin
yeni arazilerine ulaşımlarında büyük memnuniyet sağladığı ve projede sosyal, ekonomik ve teknik açıdan büyük sorunların giderildiği ve bir kamu yatırımı olan projenin amacına ulaştığı, 3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Nevşehir Valiliği İl Gıda, Traım ve
Hayvancılık Müdürlüğü’nden 19/ 01/ 2018 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen idarenin 02/ 02/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 3.1. ‘ın 10/ 08/ 2017 tarihli dilekçesine Müdürlüklerinin 11/ 08/ 2017 tarihli ve tarihli yazısı ile cevap verildiği, 3.2. 3083 sayılı Kanun kapsamında Suvermez Köyünde yapılan Arazi Toplulaştırma ve TİGH
Projesi Bakanlık tarafından ihale usulü ile yüklenici firmaya verildiği, projenin iş ve işlemlerine ilişkin görevlerin Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından yürütüldüğü, ifadelerine yer verildiği görülmektedir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının 4.1. “C. Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması” başlıklı 45 inci maddesinde, “Devlet, tarım arazileri ile çayır ve meraların amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak maksadıyla, tarım ve hayvancılıkla uğraşanların işletme araç ve gereçlerinin ve diğer girdilerinin sağlanmasını kolaylaştırır . / Devlet, bitkisel ve hayvansal ürünlerin değerlendirilmesi ve gerçek değerlerinin üreticinin eline geçmesi için gereken tedbirleri alır .”, 4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 5. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”, 6. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, 6.1. “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 6.2. “Başvuru usulü” başlıklı 17 nci maddesinde, “… 3) Yapılan başvurulardan; … b) Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin
3 / 11olanlar, … incelenmez .”
7. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Ek Protokol No. 1’in “Mülkiyetin korunması” başlıklı
1 inci maddesinde, “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini
isteme hakkı vardır . Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir .”, 8. 1/ 12/ 1984 tarih ve 18592 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3083 sayılı Sulama Alanlarında
Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanununun, 8.1. “Amaç” başlıklı 1 nci maddesinde, “… c) Ekonomik üretime imkan vermiyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasını ve küçülmesini önlemeyi, … sağlamaktır .”, 8.2. “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde, “… b) Tarım Arazisi : Orman sınırları dışında kalan, zirai üretim yapılan, çayır, mera, yaylak ve kışlak olarak kullanılan, kullanılma şekillerinden birine tahsis edilen veya ekonomik olarak imar, ihya ve ıslah edilerek üretime açılabilecek arazilerdir . … h)
Toprağın Derecelendirilmesi : Toplulaştırma işlemlerinde toprağın uygulama tarihindeki rayiç bedeli, verimliliği, özellikleri, yerleşim yerlerine olan mesafesi, konumu gibi unsurlar esas alınarak değiştirilecek toprakla denkliğini sağlamaktır . …” 8.3. “Uygulama alanı” başlıklı 3 üncü maddesinde, “Bu Kanunun uygulama alanı, ilgili
Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile belirtilen alanlardır . Bakanlar Kurulunun bu kararı, kamulaştırma ve diğer işlemler bakımından kamu yararı kararı sayılır ve Resmi Gazete’de yayımlanır .” 8.4. “Toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri” başlıklı 6 ncı maddesinde, “Bu Kanunda belirtilen amaçları gerçekleştirmek üzere uygulama alanlarında ilgili kuruluşça, isteğe bağlı veya maliklerin muvafakatı aranmaksızın arazi toplulaştırılması yapılabilir . / … / Toplulaştırma alanlarında gerçek kişilerle kamu ve özel hukuk tüzel kişilerine ait araziden projenin özelliğine göre, yol ve kanal gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için % 10’a kadar katılım payı kesilir .
Toplulaştırma nedeniyle kapanan yollarla, yol fazlalıkları da aynı amaç için kullanılır . Katılım payı için herhangi bir bedel ödenmez . Ancak, katılım payı dışında kesilen arazi, öncelikle varsa eş değer
Hazine arazisinden karşılanır . Yoksa, kesilen arazi için kamulaştırma işlemi yapılır . / … /
Toplulaştırma esas ve usulleri ile toprağın derecelendirilmesi ile tarla içi geliştirme hizmetlerinin nasıl yapılacağı yönetmelikte belirtilir .”, 9. 29.6.1985 tarih ve 18796 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sulama Alanlarında Arazi
Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, 9.1. “Toplulaştırma” başlıklı 20 nci maddesinde, “Toplulaştırma, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsar . …” 9.2. “Zorunlu toplulaştırma” başlıklı 22 nci maddesinde, “Toplulaştırma yapılması uygun görülen yerlerde, arazi malikleri ve bunların sahip oldukları arazi miktarına ait çifte ekseriyetin
4 / 11sağlanamaması halinde Bölge Müdürlüğünün teklifi ve Genel Müdürlüğün onayı ile zorunlu
toplulaştırma yapılabilir .” 9.3. “Derecelendirme ve Derecelendirmenin İlanı” başlıklı 26 ncı maddesinde, “Derecelendirmede denkliğin nasıl yapılacağı ve derecelerin birbirine tahvillerinin nasıl sağlanacağı teknik talimatla belirlenir . / Derecelendirme komisyonu tarafından hazırlanan derecelendirme haritası, mülkiyet listeleri ve derecelerin birbiriyle denkliğini gösteren tablo, muhtarlık veya belediyede herkesin görebileceği yere onbeş gün süreyle asılarak ilan olunur . Harita, liste ve tablonun ilanı ve ilandan indirilmesi bir tutanakla belgelendirilir . Toplulaştırmaya konu olan malikler, derecelendirme haritası, liste ve tabloya itirazlarını, ilan gününden başlayarak yirmi gün içinde derecelendirme komisyonu başkanlığına yazılı olarak yapabilirler . Bu müddet içinde itiraz etmeyenler derecelendirmeyi kabul etmiş sayılır . Komisyon, yapılan itirazları inceler ve en geç onbeç gün içinde karara bağlar . Karar ilgililere yazılı olarak ilan edilir . / İlgililer, bu karara karşı ilan tarihinden başlayarak onbeş gün içinde Bölge Müdürlüğü kanalıyla Genel Müdürlüğe itiraz edebilirler . Genel Müdürlüğün otuz gün içinde vereceği karar üzerine derecelendirme kesinleşmiş olur . Bu karar ilgililere aynı şekilde ilan edilir .” 10. Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı’nın, 10.1. “Toplulaştırma Alanının Tespiti” başlıklı 5 inci maddesinde, “Toplulaştırma; Köy, belde veya havza esas alınarak o yerin kadastral sınırları içerisindeki gerçek ve tüzel kişilere ait arazide uygulanır .” 10.2. “Sabit Tesislerin Tespiti” başlıklı 9 uncu maddesinde, “Toplulaştırma alanı ilanı ile birlikte mahalline gidilerek, alanda bulunan ve Bölge koşullarına göre sabit tesis sayılabilecek yapı, tesis ve diğerleri tutanakla belirlenir . Bu tutanakların düzenlenmesinde, hali hazır haritalar, uydu görüntüleri ve diğer bütün tanımlayıcı veriler kullanılabilir . / Toplulaştırma alanı ilanından sonra yapılan sabit tesislerin uygulamada dikkate alınmayacağı, mal sahiplerinin ileride herhangi bir zarar ziyan talebinde bulunamayacağı, bunların tazminata konu olamayacağı alışılmış usullerle duyurulur . …” 10.3. 15 inci maddesinde, “Derecelendirme Komisyonu tarafından hazırlanan derecelendirme haritası, mülkiyet listeleri ve derecelendirme puanları muhtarlık veya belediyede herkesin görebileceği yere 15 gün süreyle asılarak ilan olunur . Derecelendirmenin ilanı ve ilandan indirilmesi birer tutanakla belirlenir . / Toplulaştırmaya konu olan malikler; / Derecelendirmeye olan itirazlarını ilan gününden başlayarak 20 gün içinde Bölge Müdürlüğü aracılığı ile Derecelendirme Komisyonu
Başkanlığına yazılı olarak yapabilirler . Bu müddet içinde itiraz etmeyenler derecelendirmeyi kabul etmiş sayılır . Komisyon yapılan itirazları inceler ve en geç 15 içinde karara bağlar . Karar, ilgililere yazılı olarak ilan edilir . / İlgililer bu karara karşı ilan tarihinden başlayarak 15 gün içinde Bölge
Müdürlüğü kanalıyla Genel Müdürlüğe itiraz edebilirler . Genel Müdürlük derecelendirme işinde tecrübeli ziraat mühendislerinden oluşan üç kişilik bir komisyon kurarak mahallinde gerekli incelemeyi yaptırır . Bu komisyonun yazılı olarak hazırlayacağı raporla derecelendirme kesinleşmiş olur . Komisyon 30 gün içinde raporunu hazırlar, komisyon raporunun sonucu yazılı olarak ilgili maliklere Bölge Müdürlüğünce ilanen bildirilir .
10.4. “Kamu Hizmetlerine Katılma” başlıklı 17 nci maddesinde, “Parsel birim değerleri kullanılarak, blokların parsel değer sayıları hesaplanıp, ortak kullanım alanları için gerekli olan
5 / 11arazi miktarı belirlenir ve katılım payı kesinti oranı tespit edilir . Toplulaştırma nedeniyle kapanan
yollarla, yol fazlalıkları direkt olarak ortak kullanıma tahsis edilir . Bunun dışında ihtiyaç duyulan alan için katılım payı belirlenir . Bu katılım payı %10’u geçemez . Katılım payı için herhangi bir bedel ödenmez . Ancak, katılım payı dışında kesilen arazi, öncelikle varsa eşdeğer Hazine arazisinden karşılanır . Yoksa kesilen arazi için kamulaştırma işlemi yapılır .” 10.5. 19. maddesine ek olarak, “Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar” başlığı altında ise, “-Maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılır . -Maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılır . … Toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb . sabit tesisler imkan ölçüsünde maliklerine verilir . Birden fazla sabit tesisi bulunan malikler bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorundadır . Her parsel yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanır . Küçük işletmelere ait parseller, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde şuyulandırılır . (hisselendirilir) …
-Talimatın 9. Maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parseller, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılır .” 10.6. “Projenin Kontrolü ve Onayı” başlıklı 20 nci maddesinde, “Arazi toplulaştırma projesi son şeklini aldıktan ve ilgili Şube Müdürlüğünce kontrol edildikten sonra 15 gün süreyle mahallinde askıya çıkarılır . Askı süresi içinde yapılan yazılı itirazlar incelenir ve kontrol ünitesince tutanağa bağlanarak gerekli düzeltmeler yapılır . Proje ve tutanak mahallinde ikinci kez ilan edilir . Tüm askılar için bu husus bütün maliklere tebliğ niteliği taşır . Ayrıca yazılı itirazlara cevap verilmez .
Parselasyon planları mahallinde en fazla 3 kez askıya çıkarılarak son şeklini almış olur . Kesinleşen planlar, Bölge Müdürlüğünün tasdikinden sonra tetkik ve onaylanmak üzere 3 (üç) nüsha olarak
Genel Müdürlüğe gönderilir . / Genel Müdürlükçe onaylanan projeler uygulamaya konur ve onaylanan projelerde değişiklik yapılmaz, ancak askıyı gerektirmeyecek derecede ve elzem olan değişiklikler Genel Müdürlük izni ile yapılır .” 10.7. “Aplikasyon ve Tescil” başlıklı 22 nci maddesinde, “… Eski ve yeni durumu gösteren mülkiyet listeleri ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün yürürlükteki yasalarına uygun olarak hazırlanan teknik dosya, 3083 Sayılı kanunun 6. ve Uygulama Yönetmeliğinin 28. maddesi gereğince mahalli Kadastro teşkilatına kontrol ve tescili yapılmak üzere gönderilir . / Proje zemine uygulandıktan sonra zemindeki işaretleri korunması için gerekli tedbirler Bölge Müdürlüğünce alınır . Kadastro kontrolünden sonra toplulaştırma sonucunda oluşan parseller malikleri adına ilgili
Tapu Sicil Müdürlüğünce tapuya res’en tescil edilir ve eski kütük sayfaları kapatılır . Eski sayfalarda kayıtlı bütün hak ve mükellefiyetler yeni sayfalara aktarılır .
hükümleri düzenlenmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
6 / 11A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Şikayet başvurucusu , 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, Nevşehir ili
Derinkuyu ilçesi Suvermez köyünde yapılan arazi toplulaştırması işlemi kapsamında ada parsel numaralı taşınmazının başka parsel numaralı taşınmaza kaydırılması ve taşınmazın yüzölçümünün küçültülmesi sebebiyle uğradığı mağduriyetin giderilmesi talebi ile Kurumumuza başvurmuş olup, diğer başvuran tarafından konunun Kayseri 2. İdare Mahkemesi nezdinde 2017/ Esas sayı ile dava edildiği bilgisi edinildiğinden, işbu inceleme başvuran
‘ın talebi ile ilgili olarak yapılmıştır .
13. 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanununun 3 üncü maddesi gereğince bu Kanunun uygulama alanının, ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile belirtilen alanlar olduğu, Bakanlar Kurulunun bu kararını, kamulaştırma ve diğer işlemler bakımından kamu yararı kararı sayılacağı hüküm altına alınmıştır . Bu doğrultuda Nevşehir ili
Derinkuyu ilçesi AT ve TİGH Projesinin 3083 sayılı Kanunun 3. maddesi kapsamında Bakanlar
Kurulunun 2012/ 3857 sayılı kararı ile 07/ 11/ 2012 tarihli Resmi Gazetede uygulama alanı ilan edilerek çalışmalara başlanıldığı anlaşılmıştır .
14. Şikâyet başvurusuna ilişkin mevzuat hükümlerine ilişkin olarak; 3083 sayılı Sulama
Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanununun “Toplulaştırma ve tarla içi geliştirme hizmetleri” başlıklı 6 ncı maddesinde, toplulaştırma esas ve usulleri ile toprağın derecelendirilmesi ile tarla içi geliştirme hizmetlerinin nasıl yapılacağının yönetmelikte belirtileceği, Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin
“Toplulaştırmanın İlanı ve Proje Hazırlığı” başlıklı 23 üncü maddesinde, toplulaştırma projelerinin teknik talimatla belirtilen esaslara göre hazırlanacağı, “Derecelendirme ve Derecelendirmenin
İlanı” başlıklı 26 ncı maddesinde de, derecelendirmede denkliğin nasıl yapılacağı ve derecelerin birbirine tahvillerinin nasıl sağlanacağının teknik talimatla belirleneceği , hususların belirtildiği görülmüştür .
15. 3083 Sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu ve bu
Kanunun Uygulama Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri ile uygulama bölge veya alanlarında yapılacak arazi toplulaştırma usullerinin şekil ve şartlarını düzenleyen Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı hükümleri incelendiğinde, 15.1. Toplulaştırma işlemlerinde toprağın uygulama tarihindeki rayiç bedeli, verimliliği, özellikleri, yerleşim yerlerine olan mesafesi, konumu gibi unsurlar esas alınarak değiştirilecek toprakla denkliğini sağlamak amacıyla yapılan “Toprağın Derecelendirilmesi” işlemleri kapsamında, Derecelendirme Komisyonu tarafından hazırlanan derecelendirme haritası, mülkiyet listeleri ve derecelendirme puanlarının muhtarlık veya belediyede herkesin görebileceği yere 15 gün süreyle asılarak ilan olunacağı, derecelendirmenin ilanı ve ilandan indirilmesinin birer tutanakla belirleneceği, maliklerin derecelendirmeye olan itirazlarını ilan gününden başlayarak 20 gün içinde
Bölge Müdürlüğü aracılığı ile Derecelendirme Komisyonu Başkanlığına yazılı olarak yapabilecekleri, bu müddet içinde itiraz etmeyenlerin derecelendirmeyi kabul etmiş sayılacağı, hususlarının düzenlendiği, somut olayda, söz konusu toprak derecelendirme işlemlerine karşı başvuran tarafından yapılan bir itiraza dair herhangi bir bilgi veya belge sunulamadığı, başvuranın parsel numaralı taşınmazı (eski durumda) için “Parsel 1. Derece dönüşüm katsayısı” nın 0,783700 olarak belirlendiği, başvuranın (yeni durumda) parsel numaralı
7 / 11taşınmazı için ise “Parsel 1. Derece dönüşüm katsayısı” nın 0,783704 olarak belirlendiği, söz
konusu değerler karşılaştırıldığında iki katsayı arasındaki farkın 0,000004 olduğu, 15.2. Talimatın 17 nci maddesinde belirlenen usul izlenmek suretiyle, ortak kullanım alanları için gerekli olan arazi miktarının belirleneceği ve katılım payı kesinti oranı tespit edileceği, bu katılım payının %10’u geçemeyeceği, katılım payı için herhangi bir bedel ödenmeyeceği hususunun belirtildiği, nitekim 3083 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde yol ve kanal gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için % 10’a kadar katılım payı kesileceğinin öngörüldüğü, somut olayda 8.107,96 m2 alan için 132,21 m2 kesinti yapılmasının öngörüldüğü, başvurana ait 10.345,75 m2 yüzölçümlü parsel numaralı taşınmazdan 168,69 m2 kesinti yapıldığı, söz konusu değerler karşılaştırıldığında, katılım payı kesinti oranının %1,63 e tekabül ettiği, 15.3. Talimatın 19 uncu maddesinde ise, yerleştirme işlemi yapılırken arazinin topografyası, işletme büyüklükleri, çiftçi tercihleri, sabit tesis durumu, halihazır arazi kullanım durumu, derecelendirme haritası, eski mülkiyet haritası ile optimizasyon tekniklerinin dikkate alınması gerektiği ve maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılacağı, sabit tesis sayılabilecek yapı ve tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılacağı hususlarının düzenlendiği, somut olayda idarenin cevabi yazısı ekinde gönderilen “Sabit Tesis Tutanağı” nda bahsi geçen parsel numaralı taşınmazda sabit tesis bulunduğuna ilişkin bir belirleme bulunmadığı, ayrıca idarenin başvuranın itirazı üzerine verdiği 14/ 11/ 2017 tarihli cevabi yazıda başvurana planlanan yeni ada parselin eski parselinin yarısını ihtiva edecek şekilde eski konumuna yakın planlandığı hususunun ifade edildiği, anlaşılmaktadır .
16. Somut olayda, Nevşehir Derinkuyu AT ve TİGH projesinin 28/ 09/ 2012 tarihinde firmaya yer teslimi yapılarak çalışmalara başlanıldığı, Proje ile Suvermez Mahallesinde; halihazır harita yapımı, toprak etüt çalışmaları, sabit tesis alımı, arazi malikleri ile mülakat çalışmaları, blok planlarının hazırlanması, yeni parselasyon planlarının yapılması askı ilanları ve itirazlarının alınması Kadastro kontrolü ile Derinkuyu Tapu Müdürlüğünün 21/ 09/ 2017 tarih ve yevmiye numarası ile (Derinkuyu ilçesi, Suvermez, Kuyulutatlar, Doğala ve Yazıhüyük Mahalleleri) tapu tescil çalışmaları yapılarak projenin tamamlandığı, yapılan parselasyon planı askı çalışmalarının tüm maliklere tebliğ niteliği taşıması nedeni ile ilgili şahıslara ayrıca bildirimde bulunulmadığı, itirazların parselasyon planı askı çalışmalarından yaklaşık 11 ay sonra yapıldığı ve dilekçelerine de cevap verildiği anlaşılmaktadır .
17. 3083 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi gereğince arazi toplulaştırma işlemlerinin tesisinde
“kamu yararı” ilkesinin ayrı bir önemi haiz olduğu ve şikâyetin çözümü için özel ve teknik bilgiye ihtiyaç duyulduğu dikkate alınarak, konusunda uzman ve bilirkişiliğe engel hali bulunmayan Ziraat
Mühendisi (Toprak Uzmanı) nün resen bilirkişi seçilmesi uygun bulunmuş olup, tarafından sunulan ve 09/ 04/ 2018 tarihli Bilirkişi Raporu’nda; 17.1. Şikayet sahibi ve şikayete konu ile ilgili resmi belgelerin incelendiği, Nevşehir Derinkuyu AT ve TİGM Projesi kapsamında toplulaştırma işinin mevzuata uygun aşamalarda sürdürüldüğünün görüldüğü, 17.2. Yukarıda yer verilen Teknik Talimatın 15 inci maddesinde Derecelendirme Komisyonu tarafından hazırlanan derecelendirme haritası, mülkiyet listeleri ve derecelendirme puanları
8 / 11muhtarlık veya belediyede herkesin görebileceği yere 15 gün süreyle asılarak ilan olunacağı,
maliklerin derecelendirmeye olan itirazlarını ilan gününden başlayarak 20 gün içinde Bölge
Müdürlüğü aracılığı ile Derecelendirme Komisyonu Başkanlığına yazılı olarak yapabileceği, bu müddet içinde itiraz etmeyenlerin derecelendirmeyi kabul etmiş sayılacağı hususlarının düzenlendiği, ancak somut olayda başvuranın bu yasal süreler içinde herhangi bir itirazda bulunmadığı, ancak başvuranın gereken bildirimlerin kendisine yapılmadığını iddia ettiği, netice itibariyle arazi toplulaştırma işinin hem teknik hem sosyal boyutu olan bir uygulama olduğu ve günümüzde iletişim araçları bu denli etkin kullanılırken bir şekilde mukaddes olan toprak mülkiyet hakkı konusunda mülkiyet sahiplerine ulaşılması konusunda Tarım Reformu Genel
Müdürlüğü yetkililerinin Proje hakkında bilgilendirme ve bildirim konusunda eksik oldukları kanaatine varıldığı, 17.3. Başvuranın taşınmazının yüzölçümünün küçültüldüğü iddiasına ilişkin olarak, 3083 sayılı
Kanunun 6 ncı maddesinde yol ve kanal gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için % 10’a kadar katılım payı kesileceğinin öngörüldüğü, Talimatın 17 nci maddesinde de bu hükme uygun olarak katılım payı kesinti oranının %10’u geçemeyeceği, katılım payı için herhangi bir bedel ödenmeyeceği hususunun belirtildiğinden bahisle , somut olayda belgeler incelendiğinde, Proje için yapılmış olan söz konusu parsele uygulanmış olan kamu hizmetleri katılım payı oranının yasal sınırlar içinde olduğunun gözlemlendiği, 17.4. Teknik Talimatın 19 uncu maddesinde, yerleştirme işlemi yapılırken arazinin topografyası, işletme büyüklükleri, çiftçi tercihleri, sabit tesis durumu, halihazır arazi kullanım durumu, derecelendirme haritası, eski mülkiyet haritası ile optimizasyon tekniklerinin dikkate alınması gerektiği ve maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılacağı, sabit tesis sayılabilecek yapı ve tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılacağı, hususlarının düzenlendiğinden bahisle, somut olayda , söz konusu parselin yerinin korunması ile ilgili teknik bir uygunsuzluk olmadığı, söz konusu parselde sabit tesis bulunmadığı, meyve gibi dikili bir tarım uygulaması olmadığı, ayrıca yeni oluşturulmuş parsel için ise Komisyondaki teknik kişilerin var olan değerlendirmeye esas olacak kriterlerin yeniden hesaplanması sonucunda 1. Dereceye Dönüştürme Katsayısında 0,000004 gibi çok az bir değişiklik olduğu, bu durumun “taşınmazların benzersizliği” ilkesine göre çok doğal olduğu, söz konusu katsayı farkının bahsi geçen parselde kayda değer bir değer değişikliği yapmayacağı, 17.5. Netice itibariyle dosyadaki bilgi ve belgeler çerçevesinde, bahsi geçen parselin maliki olan başvuranın bu konu ile ilgili herhangi bir hak kaybının olmadığı kanaati oluştuğu, hususlarının belirtildiği görülmüştür .
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; bahsi geçen bilirkişi raporu doğrultusunda, şikayete konu edilen işlemlerin hukuka ve hakkaniyete uygunluk sonuç ve kanaatine varılmıştır .
19. Diğer yandan başvuran ın Nevşehir ili Derinkuyu ilçesi Suvermez köyünde yapılan arazi toplulaştırması işlemi neticesinde ada ve parsel numaralı taşınmazlar ile ada parsel numaralı taşınmazların başka parsel numaralı taşınmazlara kaydırıldığı, bu taşınmazların yüzölçümlerinin küçültüldüğünden bahisle mağduriyetinin giderilmesi talebine ilişkin
9 / 11olarak, idarenin cevabi yazısında başvuran tarafından Kayseri 2. İdare Mahkemesi nezdinde
2017/ Esas sayılı davanın açıldığı bildirilmiş olup, şikayet konusu yargı merciinde görülmekte olan uyuşmazlığa ilişkin bulunduğundan, incelenememiştir .
C. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. Somut olay, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilen iyi yönetim ilkeleri çerçevesinde incelendiğinde, 20.1. İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
20.2. Diğer yandan yukarıda yer verilen Bilirkişi Raporunda, Teknik Talimatın 15 inci maddesinde
Derecelendirme Komisyonunun işlemlerine karşı itirazların söz konusu işlemlerin ilan gününden itibaren belli sürelere bağlandığı, somut olayda başvuranın bu yasal süreler içinde herhangi bir itirazda bulunmadığı, ancak başvuranın gereken bildirimlerin kendisine yapılmadığını iddia ettiğinden bahisle arazi toplulaştırma işinin hem teknik hem sosyal boyutu olan bir uygulama olduğu ve günümüzde iletişim araçları bu denli etkin kullanılırken bir şekilde mukaddes olan toprak mülkiyet hakkı konusunda mülkiyet sahiplerine ulaşılması konusunda Tarım Reformu Genel
Müdürlüğü yetkililerinin Proje hakkında bilgilendirme ve bildirim konusunda eksik oldukları kanaatine varıldığı, hususları belirtilmiş olup, idarenin bu hususları da dikkate alması gerektiği değerlendirilmiştir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kayseri İdare Mahkemesi’ne yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, 1. Başvuran ’ın “Nevşehir ili Derinkuyu ilçesi Suvermez köyünde yapılan arazi toplulaştırması işlemi kapsamında ada parsel numaralı taşınmazının başka parsel numaralı taşınmaza kaydırılması ve taşınmazın yüzölçümünün küçültülmesi sebebiyle uğradığı mağduriyetin giderilmesi” talebinin REDDİNE, 2. Başvuran ’ın talebinin İNCELENMEMESİNE, Kararın Başvurana ve TARIM REFORMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
10 / 11Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi