|
ÖZET: Başvuru, Edremit Belediyesi’ne ait bir arsa yolunun açılması ve imar durum belgesinin verilmesi talebini içermektedir. Şikâyetçi, Balıkesir’in Edremit ilçesinde bulunan arsasının imar planına uygun olduğunu ve yıllık vergi yükümlülüklerini düzenli olarak yerine getirdiğini belirtmektedir. Ancak, arsasına ulaşım sağlayacak bir yolun bulunmadığını ifade ederek, Edremit Belediyesi ve Balıkesir Kadastro Müdürlüğü’ne başvuruda bulunmuş, ancak sonuç alamamıştır. İlgili idareler, yol açılması için gerekli prosedürlerin izlenmesi gerektiğini ve şikâyetçinin masrafları kendisinin karşılaması durumunda uygulamanın yapılabileceğini belirtmiştir.
Edremit Belediye Başkanlığı’nın verdiği yanıtta, mevcut imar planında 7 metre genişliğinde bir yolun bulunduğu ancak bu yolun komşu parselin kamu malı olması nedeniyle yola terk işleminin gerçekleştirilemeyeceği ifade edilmiştir. Şikâyetçinin talep ettiği yolun açılması için öncelikle imar planında değişiklik yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Bilirkişi raporu, mevcut yolun korunarak imar planına işlenmesi gerektiğini ve bu süreçte Edremit Belediyesi’nin Mera Komisyonu’na başvurması gerektiğini önermektedir. Sonuç olarak, Edremit Belediye Başkanlığı’na, şikâyetçinin taşınmazına ulaşımını sağlamak amacıyla gerekli işlemlerin yapılması hususunda tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin, bu tavsiyeye uygun hareket etmesi ve işlemleri 30 gün içinde bildirmesi gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7112-S.10845
BAŞVURU NO : 2019/4010
KARAR TARİHİ : 09/08/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : EDREMİT BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : İmarlı durumda olan evine ulaşımı sağlayan arsa yolunun açılması ve imar durum belgesinin verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/02/2019
I. ŞİKÂYETÇİNİN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi … … başvurusunda, 1.1. Balıkesir İli, Edremit İlçesi, … Mahallesi, … (eski …) Ada, … Parsel numaralı arsasının ve evinin imar planına uygun olduğunu, her yıl Edremit Belediyesi’ne vergi ile ilgili yükümlülüklerini düzenli olarak yerine getirdiğini, imar planı olmasına rağmen arsasından evine ulaşımı sağlayacak yolunun bulunmadığını, 1.2. Yol açılması için Edremit Belediye Başkanlığı ve Balıkesir Kadastro Müdürlüğü’ne yazılı başvuruda bulunduğunu, Edremit Belediye Başkanlığının 07/01/2018 tarih ve … sayılı yazısında özetle; “…söz konusu parselinize giden yolların terk işlemlerinin yapılmadığı, hâlihazırdaki ulaşımın komşu parsellerden sağlandığı tespit edilmiştir. Konu ile ilgili bahse konu komşu parsel sahiplerinin en az birinden yol geçit hakkı için muvafakat alınması ve tapu kütüğüne işlenmesi, alınamıyorsa ilgili Asliye Hukuk Mahkemelerine başvurularak sonuçlandırılması gerekmektedir. Oluşturulacak yol geçit hakkı işlemlerinden sonra gerekli başvurunun yapılması durumunda müdürlüğümüzce belirlenecek program dâhilinde gecikmeye mahal vermeksizin gerekli yol çalışmasının yapılabileceği…”; Balıkesir Valiliği
Kadastro Müdürlüğünün 05/03/2018 tarih ve … sayılı yazısında özetle; “…yapılan incelemede dilekçe sahibinin belirttiği üzere “Harman Yeri” vasıflı … ada, … nolu parsel …
olarak özel sicilinde kayıtlı olduğu, dilekçe tarihi itibariyle imar uygulaması, yola terk ve ifraz işlemi yapılmadığı görülmekte olup, yola terk ve ifraz işleminin, imar planına göre parsel maliki tarafından encümen kararı alınarak yaptırılması veya 3194 sayılı kanunun 18. maddesi gereği yapılacak uygulamaların ve yol açma işlemlerinin ilgili Belediyesince yaptırılması mümkündür. İlçemiz, … Mahallesi, … ada, … nolu parsel maliki … …; geçit hakkı istediği ilgili parsel maliki ile anlaşmak suretiyle (rızaen) ya da Edremit Hukuk Mahkemelerine dava açmak suretiyle yargı kararıyla geçit hakkı alması mümkündür. Dilekçeye konu edilen imar uygulaması, yola terk işlemlerini yaptırma görev yetkisi Birimimiz görev alanı dışında olup, Edremit Belediyesi’ne ve Edremit Hukuk Mahkemeleri’ne başvurulması…” şeklinde açıklama yaptıklarını, 1.3. Ancak başvurusu neticesinde bir sonuç alamadığını iddia ederek, arsa yolunun açılmasını ve imar durum belgesinin verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Edremit Belediye
Başkanlığı’ndan alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden; 2.1. Şikâyete konu, tapuda … Ada … nolu parselde kayıtlı, 2.982,12 m² yüzölçümlü, arsa vasıflı taşınmazın tapuda … … adına kayıtlı olduğu, 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında
Ayrık Nizam 2 kat (Emsal) E=0.10 Y.ençok= 6.50 m. konut alanında olup, üzerinde herhangi bir yapı bulunmadığı, 2.2. Taşınmazın 1/1000 ölçekli imar planı içinde, söz konusu parselin batısında imar planında
7 mt. genişliğinde yol bulunduğu; ancak 1/1000 ölçekli imar planında 7 m lik yola cephesi
bulunsa da, komşu … Ada … no.1u “Harman Yeri” vasıflı kamu orta malının, imar planına göre yola terk işlemlerinin yapılamadığı, 2.3. İmar planı içerisinde kalan taşınmaz için, şikâyetçinin yolun açılması, yol geçit hakki dilekçesi ve imar durumu müracaatının bulunduğu; ancak mahkeme yolu ve diğer konular ile ilgili başvurusu bulunmadığı, 2.4. “İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlenmesi İle
İlgili Esaslar Hakkında Yönetmelik” in 13 üncü maddesi kapsamında, şikâyetçinin masrafını kendisi karşılamak kaydı ile uygulamanın yapılabilmesi için mevcut plandaki yolun arazi yapısı ve eğiminin yol açılmasına imkân vermediği için öncelikle plan değişikliğine gidilmesi gerektiği, 2.5. Şikâyetçi tarafından Edremit Belediyesine yazılan 28.09.2018 tarihli dilekçe ile Edremit
Belediyesinin tasarrufunda olduğu iddia edilen … ada, … parsel sayılı taşınmazın Edremit
Belediyesinin tasarrufu altında olmadığı, … ada, .. parselden geçit hakki ile ilgili herhangi bir işlem yapılmadığı, çünkü bahse konu taşınmaz tapuda “Harman Yeri” nitelikli kamu orta malı olup, her ne kadar 1/1000 ölçekli uygulama imar planı içerisinde kalsa da, 4342 Sayılı Mera
Kanunu’nun 15 inci maddesi gereğince, Kamu orta mallarının tahsis değişikliği Valilik
Makamının Onayı ile yapıldığından yola terk işlemlerinin yapılamadığı, şeklinde açıklamalar yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4. Anayasamızın “Mülkiyet Hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; ” Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 6. 3194 sayılı İmar Kanununun; 6.1. “Tanımlar” başlıklı 5 inci maddesinde; “Uygulama İmar Planı; tasdikli hâlihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır.
Yerleşme Alanı; imar planı sınırı içindeki yerleşik ve gelişme alanlarının tümüdür.
İmar Adası; imar planındaki esaslara göre meydana gelen adadır.
İmar Parseli; İmar adaları içerisindeki kadastro parsellerinin İmar Kanunu, İmar Planı ve yönetmelik esaslarına göre düzenlenmiş şeklidir.
…
İlgili idare; belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediye, dışında valiliktir.”, 6.2. “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8 inci maddesinde; “b) İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır.
Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. (Yeniden düzenleme dördüncü cümle:
12/7/2013- 6495/73 md.) Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar…”, 6.3. “İmar programları, kamulaştırma ve kısıtlılık hali” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar. Beş yıllık imar programlarının görüşülmesi sırasında ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcileri görüşleri esas alınmak üzere Meclis toplantısına katılır. Bu programlar, belediye meclisinde kabul edildikten sonra kesinleşir. Bu program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar.
Bu amaçla gerekli ödenek, kamu kuruluşlarının yıllık bütçelerine konulur…” 6.4. “Arazi ve arsa düzenlemesi” başlıklı 18 inci maddesinde; “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re’sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır…” 6.5. “Parselasyon planlarının hazırlanması ve tescili” başlıklı 19 uncu maddesinde; “İmar planlarına göre parselasyon planları yapılıp, belediye ve mücavir alan içinde belediye encümeni, dışında ise il idare kurulunun onayından sonra yürürlüğe girer. Bu planlar bir ay müddetle ilgili idarede asılır. Ayrıca mutat vasıtalarla duyurulur. Bu sürenin sonunda kesinleşir. Tashih edilecek planlar hakkında da bu hüküm uygulanır…” 7. 4342 sayılı Mera Kanununun; 7.1. “Mera, Yaylak ve Kışlakların Hukuki Durumu” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Mera, yaylak ve kışlakların kullanma hakkı bir veya birden çok köy veya belediyeye aittir.
Bu yerler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.
Komisyonun henüz görevine başlamadığı yerlerde, evvelce çeşitli kanunlar uyarınca yapılmış olan tahsislere ve teessüs etmiş teamüllere göre; mera, yaylak ve kışlakların köy veya belediye halkı tarafından kullanılmasına devam olunur.
Mera, yaylak ve kışlaklar; özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, zaman aşımı uygulanamaz, sınırları daraltılamaz. Ancak, kullanım hakkı kiralanabilir. Kiralama ilkeleri yönetmelikle belirlenir.
…
Umuma ait çayır ve otlak yerlerinin kullanılmasında ve bunlardan faydalanılmasında mera yaylak ve kışlaklara ilişkin hükümler uygulanır” 7.2. “Tahsis Kararında Değişiklik” başlıklı 15 inci maddesinde; “Köy veya belediyelerin mera, yaylak ve kışlak ihtiyaçlarındaki değişme ve gelişmeler göz önünde tutularak, tahsis kararının değiştirilmesi komisyonun teklifi üzerine valiliğin onayı ile yapılır. Ancak bu değişikliğin yapılabilmesi için, son tahsis kararından itibaren beş yıl geçmiş olması gerekir. Bu süre, 14 üncü maddede öngörülen tahsis amacının değiştirilmesi bakımından uygulanmaz. Tahsis kararındaki değişiklikler mera, yaylak ve kışlaklarla ilgili özel sicile işlenir”, 8. “İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlenmesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmeliğin; 8.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; a) Düzenleme Sahası: Sınırı tesbit edilerek, düzenlenmesine karar verilen sahadır.
b) Düzeleme Sınırı: Düzenlenecek imar adalarının imar plânına göre yol, meydan, park, genel otopark, yeşil saha gibi umumi hizmetlere ayrılan ve tescile tâbi olmayan alanlar ile cami ve karakol yerlerini çevreleyen sınırdır, …
k) Parselasyon Plânı: İmar plânının araziye uygulanmasından sonra yapılacak rövele ölçülerine göre boyut değiştirmeyen paftalar üzerinde çizilen, kesin parselasyon durumunu gösteren ve tapuya tescil işlemlerine esas alınan plândır …”, 8.2. “Düzenleme Sahalarının Tesbiti Esasları ” başlıklı 5 inci maddesinde; “Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler, belediye encümeni kararı ile; dışında valilikler, il idare kurulu kararı ile; 5 yıllık imar programlarında öncelik tanımak ve beldenin inkişaf ve ihtiyaç durumuna göre, yeterli miktarda arsayı, konut yapımına hazır bulunduracak şekilde düzenleme sahalarını tesbit etmek ve uygulamasını yapmak mecburiyetindedir. Konut yapımına hazır arsa sayısının, bir önceki yıl verilen inşaat ruhsatından az olmamasına dikkat edilir. Belirlenen düzenleme sahası bir müstakil imar adasından daha küçük olamaz…”, 8.3. “Düzenleme Sınırının Geçirilmesi ” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Düzenleme Sınırı; a) İskân sahasının bittiği yerlerde iskân sınırlarından, b) İskân sahası içindeki yollarda yol ekseninden, c) Cami ve karakol yerlerinin dış sınırından, yeşil alan ve genel otopark alanlarının düzenleme ortaklık payı oranı ve uygulamaya alınan parsel sınırına göre uygun görülecek yerinden geçirilir.
Ancak, imar plânlarında gösterilmiş düzenleme sınırları varsa bu durum dikkate alınır.
….”, 8.4. “Uygulama Masrafının Tahsili” başlıklı 13 üncü maddesinde; “İmar planına ve beş yıllık imar uygulama programına dâhil olmak şartıyla düzenleme sahaları, mal sahiplerinin arsa payı oranı itibariyle çoğunluğun talebi üzerine de tesbit edilir.
Bu takdirde, parselâsyon masrafları, talepte bulunan mal sahipleri tarafından karşılanır”, 9. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin “Genel İlkeler” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Uygulama imar planı olmayan veya mülkiyeti sorunlu olan alanlarda yapı ruhsatı düzenlenemez.
(2) Alt kademe planların, üst kademe planların kesinleştiği tarihten itibaren en geç bir yıl içinde ilgili idarece üst kademe planlara uygun hale getirilmesi zorunludur. Aksi halde, üst kademe planları onaylayan kurum ve kuruluşlar, alt kademe planları en geç altı ay içinde üst kademe planlara uygun hale getirir ve resen onaylar. Alt kademe planlarla üst kademe planlar arasındaki uyumsuzluğun giderilmesine ilişkin on sekiz aylık süre içindeki yeni yapı ruhsatı başvuruları, yürürlükte olan uygulama imar planına göre sonuçlandırılır. Bu sürenin dolduğu tarihe kadar alt kademe planlar ile üst kademe planlar birbirleriyle uyumlu hale getirilmemişse, planlar birbiriyle uyumlu hale getirilinceye kadar bu alanlarda yeni yapı ruhsatı düzenlenmez. Mahkemelerce yürürlüğü durdurulan planlarda yürürlüğün durdurulduğu süre bu sürelere ilave edilir…” hükümlerine amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları ve bilirkişi tarafından hazırlanan raporda ortaya konulan kanaatler birlikte değerlendirildiğinde; Edremit Belediye Başkanlığı tarafından Mevcut İmar Planı doğrultusunda 4342 sayılı Mera Kanununun 14 üncü maddesi gereğince Mera Komisyonuna tahsis amacı değişikliğine yönelik dosyanın hazırlanarak sunulması ve daha sonra imar uygulamasının yapılması veya alternatif olarak şikâyetçinin güneydoğusundan cephe veren hâlihazırdaki yolun (… ada/ … nolu parsel ile … ada/…nolu parsel arasındaki yol) Mevcut İmar
Planında yeşil alan olması sebebiyle 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği yapılarak mevcut yolun korunacak şekilde plana işlenmesi ile ilgili imar uygulamasının başlatılması yönünde ilgili idareye tavsiyede bulunulması hususunda hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Şikâyetçinin dilekçe ve ekleri incelendiğinde, özet olarak Balıkesir İli, Edremit İlçesi, … Mahallesi, … (eski …) Ada, … Parsel numaralı arsasının ve evinin imar planına uygun olduğu, her yıl Edremit Belediyesi’ne vergi ile ilgili yükümlülüklerini düzenli olarak yerine getirdiği, imar planı olmasına rağmen arsasından evine ulaşımı sağlayacak yolunun bulunmadığı, ilgili idareler nezdinde başvuruları olduğu; ancak başvurusu neticesinde bir sonuç alamadığı iddia edilerek, arsa yolunun açılması ve imar durum belgesinin verilmesi yönünde talepte bulunduğu tespit edilmiştir.
12. Edremit Belediye Başkanlığının Kurumumuza verdiği cevap ve ekleri tetkik edildiğinde özet olarak, 12.1. Taşınmazın, 1/1000 ölçekli imar planı içinde, söz konusu parselin batısında imar planında 7 mt. genişliğinde yol bulunduğu; ancak 1/1000 ölçekli imar planında 7 m lik yola cephesi bulunsa da, komşu … Ada … no.1u “Harman Yeri” vasıflı kamu orta malının, imar planına göre yola terk işlemlerinin yapılamadığı, harman yerinin Edremit Belediyesinin tasarrufu altında olmadığı, bahse konu taşınmaz tapu da “Harman Yeri” nitelikli Kamu orta malı olup, her ne kadar 1/1000 ölçekli uygulama imar planı içerisinde kalsa da, 4342 Sayılı
Mera Kanunu’nun 15 inci maddesi gereğince, Kamu orta mallarının tahsis değişikliği Valilik
Makamının Onayı ile yapılabileceği, 12.2. “İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlenmesi İle
İlgili Esaslar Hakkında Yönetmelik” in 13 üncü maddesi kapsamında, şikâyetçi masrafını kendisi karşılamak kaydı ile uygulamanın yapılabilmesi için mevcut plandaki yolun arazi yapısı ve eğiminin yol açılmasına imkân vermediği için öncelikle plan değişikliğine gidilmesi gerektiği şeklinde cevap verildiği tespit edilmiştir.
13. Kurumumuz tarafından şikâyetin çözümü için özel ve teknik bilgiye ihtiyaç duyulması nedeniyle Bilirkişi görüşüne başvurulması üzerine hazırlanan 31/07/2019 tarihli Bilirkişi
Raporunda özet olarak; “ Balıkesir İli, Edremit İlçesi, … Mahallesi, … Ada (Eski …), … nolu Parselde kayıtlı taşınmaz sahibi … …’ın 28.09.2018 tarihli Edremit Belediyesi Etüt Proje
Müdürlüğü’ne yazdığı dilekçesinde taşınmazına ulaşımını sağlayabilmek için …
Mahallesi, … ada, … nolu parselden Geçit Hakkı talebinde bulunduğu belirlenmiştir.
Şikâyetçinin talebi ve Edremit Belediye Başkanlığının cevabının değerlendirilmesi neticesinde; – … ada, … nolu parselden Geçit Hakkı istendiği, – Edremit Belediye Başkanlığı tarafından; masrafları talep sahibince karşılanmak şartıyla, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. Maddesi doğrultusunda uygulama yapılarak yolun açılabileceği, ancak bunun öncesinde mevcut plandaki yolun arazi yapısının ve eğimin dikkate alınarak İmar Planı Değişikliğine gidilmesi gerektiği belirtilmiştir.
… …’ın dilekçesinde istemiş olduğu “Geçit Hakkı” Edremit Belediyesi tarafından karara bağlanamaz. Buna karşın İdare Mahkemesinde dava açılarak yol amaçlı
“Geçit Hakkı”nın Mahkemenin uygun görmesi halinde resen gerçekleştirilebileceği, Edremit Belediye Başkanlığınca 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. Maddesi doğrultusunda uygulama yapılarak 7 m genişliğindeki yolun; arazi yapısının ve eğimin dikkate alınarak plan değişikliğinin yapılmasının akabinde, kamu eline geçebileceği ifadesi, ada …/parsel …’de kayıtlı taşınmazın Harman Yeri vasfında olması nedeniyle 4342 sayılı mera kanunu kapsamındaki yerlerden sayılacak ve
Mera niteliği taşıdığından adı geçen Kanunun 14. Maddesinde tahsis amacı değişikliği (TAD) kanun açısından mümkün olmadığı gibi Mera Komisyonu kararı ve Valilik Olur’u olmadan bu taşınmaz üzerinde tasarrufta bulunamaması nedeniyle gerçekleşmeyeceği kanaatindeyim.
Şöyle ki; Arazide yapılan tespitler neticesinde şikâyetçinin taşınmazına yol açılarak ulaşımının sağlanmasını istediği … ada, … nolu parselin güneybatı ucuna kadar …
ada ile … nolu adanın arasından ulaşan kadastral yolun hâlihazırda ulaşım yolu olarak çalıştığı belirlenmiştir. Buna bağlı olarak … ada/ .. .. .. … nolu taşınmazlar ile … ada/… nolu taşınmaz arasında 1/1000 ölçekli Mevcut İmar Planında önerilen
7 m genişliğindeki yolun eğime paralel olduğu ve … ada, … nolu parsele cephe
verebileceği tespit edilmiştir. Ancak 1/1000 ölçekli Mevcut İmar Planında önerilen
7 m genişliğindeki Yolun … ada, … nolu parselde kayıtlı ve Harman Yeri olarak
belirlenen taşınmazdan terkinin 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 15-16 ve 18.
Maddeleri doğrultusunda uygulama yapılarak açılması imkânı bulunmamaktadır.
7 m genişliğindeki Yolun terkinin sağlanabilmesi için: İmar Uygulaması yapmak
amacıyla 4342 sayılı Mera Kanunu doğrultusunda hazırlanacak kroki ve evraklarla beraber Mera Komisyonuna müracaat edilerek 7 m genişliğindeki Yolun … ada, …
nolu parsel içinde kalan kısımlarının yol amaçlı olarak kullanılmasına olanak bulunmaktadır. Bunun için Edremit Belediye Başkanlığı tarafından Mevcut İmar
Planı doğrultusunda Mera Komisyonuna tahsis amacı değişikliğine yönelik dosyanın hazırlanarak sunulması gerekmektedir.
4342 sayılı Mera Kanununun Üçüncü Bölümünde Tahsis Amacının Değiştirilmesi
başlığı altında tanımlanan; “Tahsis Amacının Değiştirilmesi
Madde 14 – (Değişik: 27/5/2004-5178/3 md.)
Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden; d) (Değişik: 3/7/2005 – 5403/27 md.) Köy yerleşim yeri ile uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının hazırlanması, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, millî park ve muhafaza ormanı kurulması, doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü, akarsular ve kaynakların düzenlenmesi, bu kaynaklarda yapılması gereken su ürünleri üretimi ve termale dayalı tarımsal üretim faaliyetleri için ihtiyaç duyulan, .
.
.
Yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri
Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır.
(Değişik ikinci fıkra: 9/ 7/2008-5784/26 md.) Bu madde kapsamında başvuruda bulunan kamu kurumları ile işletmeciler, faaliyetlerini çevreye ve kalan mera alanlarına zarar vermeyecek şekilde yürütmek ve kendilerine tahsis edilen yerleri tahsis süresi bitiminde eski vasfına getirmekle yükümlüdürler. Bu yerler, tahsis süresi bitiminde özel sicile kaydedilir.
Hükmü doğrultusunda Edremit Belediye Başkanlığının talebi ile Mera Komisyonu ve Defterdarlığın uygun görüş vermesi ile Balıkesir Valiliği tarafından “Harman
Yeri”nin tahsis amacı değiştirilerek 7 m genişliğindeki Yol Alanı Hazine adına tescil edilir.
Tescil işlemi sonuçlandıktan sonra, Edremit Belediye Başkanlığı tarafından yolun uygulamada açılmasının gerçekleşmesi sağlanabilir.
Yapılan incelemeler sonucu bahse konu taşınmaza yol bağlantısı sağlayabilmek için bir başka öneri olarak: … nolu ada ile … nolu adanın arasından geçen ve yerinde de açılmış olan 10 m genişliğindeki Araç Yolu, dilekçe sahibinin açılmasını istemiş olduğu yola paralel olarak aynı konuma sahiptir. Bu yol dilekçe sahibinin arazisinin güneybatısında … ada/ … nolu parsel ile … ada/ …
nolu parselin arasından geçerek … ada/… nolu parselin güneyinden doğuya doğru devam etmekte ve bu yolun yerinde de açılmış olduğu tespit edilmiştir.
Dilekçe sahibinin talebi ile … ada/ … nolu parselde kayıtlı taşınmazın güneyinden açılmasını istediği 7 m’lik yol da doğuda bu mevcut yol ile birleşerek dilekçe sahibinin taşınmazına cephe verecektir. Bu nedenle ekteki kroki de görülen ve dilekçe sahibinin güneydoğusundan cephe veren hâlihazırdaki yolun (… ada/ … nolu parsel ile … ada/… nolu parsel arasındaki yol) Mevcut İmar
Planınında Yeşil Alan olması sebebiyle 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı
Değişikliği yapılarak mevcut yolun korunacak şekilde plana işlenmesi sonucunda dilekçe sahibinin bu yolu kullanarak taşınmazına cephe alacağı…” şeklinde görüş ve kanaatini belirtmiştir.
14. İlgili mevzuat hükümleri ve bilirkişi raporunda yapılan değerlendirmeler doğrultusunda iki hususta değerlendirme yapılması gerekmektedir. İlki şikâyete konu parsele komşu … ada, … nolu “Harman Yeri” vasıflı kamu orta malının, imar planına göre yola terk işlemlerinin yapılabilmesi için 4342 sayılı Mera Kanunu’na göre tahsis amacı değişikliği yapılması, ikincisi şikâyete konu sahanın imar programına alınması ve 3194 sayılı Kanuna göre imar uygulamasının yapılmasıdır.
15. Tahsis amacı değişikliği ile ilgili olarak; İmar Kanunu’na göre imar uygulamasından önce düzenleme alanında tarım alanı ve mera bulunuyor ise bu taşınmazlar için mevzuata uygun olarak izin alınmalı ve meraların Hazine (vakıf meraların ise ilgili vakıf) adına tescili sağlanmalıdır. 4342 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaklardan Kanunu’nda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Bazı nedenlerle gerekli olduğunda o amaç için kullanılabilmesi için meraları tahsis amacının değiştirilmesi gerekmektedir. Meraların tahsisi ve tahsis amacının değiştirilmesi yetkisi; ilgili
Bakanlıkta iken 4342 sayılı Mera Yasasının 14’üncü maddesinde 5178 sayılı Yasanın 3’üncü maddesiyle yapılan değişiklikle Valiliklere verilmiştir. Danıştay 6. Dairesinin 22.04.2008 tarih, E.2006/1662, K.2008/2479 sayılı kararına göre; “Mera vasıflı taşınmazların, parselasyona tabi tutulamaz. Mera olarak tahsisli taşınmazların tahsis amacı değiştirilerek mera vasıfları kaldırılmadıkça parselasyon işlemine dâhil edilmesi olanaklı değildir.” Meraların imar plânları kapsamında kalması halinde de meranın tahsis amacı değiştirilmek suretiyle uygulamaya alınması mümkündür. Tahsis amacı değiştirilen meralar, öncelikle Hazine adına tescil edildikten sonra imar uygulamasına alınır. Uygulama sırasında diğer taşınmazlardan kesilen oranda Düzenleme Ortaklık Payı (DOP) kesildikten sonra kalan kısım için verilen imar parselleri de Maliye Hazinesi adına tahsis edilir. Buna göre; imar plânı nedeniyle tahsis amacı değişen meraların mülkiyeti Maliye Hazinesine geçer. Maliye Hazinesi; bu şekilde tahsis amacı değişen meraları, uygulama öncesinde adına tescil ettirebileceği gibi uygulama dosyasıyla birlikte de tescil edilebilir. İmar Kanunu 18. madde uygulaması öncesinde tescili yapılmış olsun ya da olmasın meralar uygulamaya Maliye hazinesi adına girer. Uygulamaya tabi diğer parsellerden kesildiği oranda DOP kesildikten sonra kalan miktar için verilecek imar parselleri
Maliye Hazinesine tahsis edilir. Henüz İmar Kanunu 18 inci madde uygulaması yapılmadığı sürece; İmar Kanunu 18 inci madde uygulaması yapılsa bile DOP oranı % 40’ı aşmadığı sürece; meraların, DOP’tan oluşturulan sahalara terki zorunlu değildir. Bu bilgilere ek olarak; yukarıda
Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler için geçerli hususlar aynısı; imar plânında kalması nedeniyle tahsis amacı değiştirilen meralar için de geçerlidir.
16. Şikâyete konu taşınmaz için 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı yapıldığı, bu planda taşınmaz için yol alanı belirlendiği; ancak Edremit Belediyesi tarafından mevcut plandaki yolun arazi yapısı ve eğiminin yol açılmasına imkân vermediği için öncelikle plan değişikliğine gidilmesi gerektiği belirtilerek, bu noktada alternatif olarak sunulan 1/1000 ölçekli imar planı içinde, söz konusu parselin batısında imar planında 7 metre genişliğinde yola cephesi bulunan
… Ada … no.1u “Harman Yeri” vasıflı kamu orta malının, imar planına göre yola terk işlemlerinin yapılması gerektiği ifade edilmektedir. Buna göre Edremit Belediyesi tarafından yapılan uygulama imar planındaki parsele açılan mevcut yolun arazi yapısı ve eğimi nedeniyle açılamaması, planlamada bir eksiklik olarak ortaya çıkmakta ve vatandaşın mağduriyetine sebep olmaktadır. Çünkü 4342 sayılı Mera Kanunu’na göre meraların imar plânları kapsamında kalması halinde tahsis amacı değiştirilmek suretiyle 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesi doğrultusunda uygulamaya alınması mümkündür. Tahsis amacı değiştirilen meralar, öncelikle
Hazine adına tescil edildikten sonra imar uygulamasına alınabilecektir. Bu doğrultuda Edremit
Belediyesi 1/1000 ölçekli Uygulama imar planında yol olarak belirlediği “Harman Yeri” vasıflı taşınmaza ilişkin imar uygulaması yaparken tahsis amacı değişikliğini gerçekleştirmesi gerekmektedir.
17. Bilirkişi tarafından 1/1000 ölçekli Mevcut İmar Planında önerilen 7 m genişliğindeki Yolun
… ada, … nolu parselde kayıtlı ve Harman Yeri olarak belirlenen taşınmazdan terkinin 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 15-16 ve 18. Maddeleri doğrultusunda uygulama yapılarak açılması imkânı bulunmadığı, 7 mt genişliğindeki yolun terkinin sağlanabilmesi için, imar uygulaması yapmak amacıyla 4342 sayılı Mera Kanunu 14 üncü maddesi doğrultusunda hazırlanacak kroki ve evraklarla beraber Mera Komisyonuna müracaat edilerek 7 m genişliğindeki Yolun … ada, … nolu parsel içinde kalan kısımlarının yol amaçlı olarak kullanılmasına olanak bulunmaktadır. Bunun için Edremit Belediye Başkanlığı tarafından Mevcut İmar Planı doğrultusunda Mera Komisyonuna tahsis amacı değişikliğine yönelik dosyanın hazırlanarak sunulması gerektiği yönünde kanaat belirtilmiştir.
18. Diğer bir husus ise 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı yapılan bu bölgede 3194 sayılı
İmar Kanunu 18 inci maddesine göre imar uygulamasının gerçekleştirilmesidir. Bilindiği üzere; Kentsel arazilerin ve bu yerlerdeki yapılaşmaların, plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun oluşumunu sağlamak amacıyla, imar planıyla belirtilen kullanım biçimlerine uygun hale getirilmesi için arsa ve arazi düzenlemesi, ifraz, tevhid, kamulaştırma ve sınır düzeltmeleri şeklinde imar uygulamaları yapılması gerekmektedir. 3194 sayılı İmar Yasasının 18’inci maddesine göre; belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde belediyeler, belediye encümeni kararı ile bu sınırlar dışında ise valilikler il özel idaresinin kararı ile binalı ve binasız arsa ve arazileri, maliklerinin veya diğer hak sahiplerinin muvafakati aranmaksızın; birbirleriyle, yol fazlalıklarıyla, kamu kurumlarına ait yerlerle veya belediyelere ait yerlerle; birleştirmeye, bunları yeniden imar plânına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve resen tescil ettirmeye yetkilidir.
Belediye ya da il özel idaresi ancak İmar Kanunu 18. madde uygulaması yapıyorsa resen yetkilidir. Onun dışında yapılacak işlemler talebe bağlı olmalıdır. Bir yerde daha önce
İmar Kanunu 18. madde uygulaması yapılmış olduğu durumlarda yeni bir plân tadilatı gereği olarak yola terk söz konusu olursa yine ilgilisinin talebi gerekir. İlgili kurum ancak ikinci bir 18 uygulaması yapıyorsa, o zaman resen yetki kullanabilir. 18’inci Madde
Uygulama Yönetmeliğinin 5/3 maddesi; “Belirlenen düzenleme sahası bir müstakil imar adasından daha küçük olamaz” hükmündedir. Ada içindeki parsellerden bazılarının ifraz ya da tevhide tabi tutulması 18’inci madde gereğince resen değil, ilgililerinin talebi üzerine 15 ve 16’ncı maddeler gereğince yapılması gerekir.
19. 3194 sayılı İmar Kanunu 10 uncu maddesine göre Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar. …” İmar Kanununun 18 inci Maddesi Uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa
Düzenlenmesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Düzenleme Sahalarının Tesbiti
Esasları” başlıklı 5 inci maddesine göre “Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeler, belediye encümeni kararı ile; dışında valilikler, il idare kurulu kararı ile; 5 yıllık imar programlarında öncelik tanımak ve beldenin inkişaf ve ihtiyaç durumuna göre, yeterli miktarda arsayı, konut yapımına hazır bulunduracak şekilde düzenleme sahalarını tesbit etmek ve uygulamasını yapmak mecburiyetindedir. …” Diğer yandan mezkur Yönetmeliğin Uygulama
Masrafının Tahsili” başlıklı 13 üncü maddesinde; “İmar planına ve beş yıllık imar uygulama programına dâhil olmak şartıyla düzenleme sahaları, mal sahiplerinin arsa payı oranı itibariyle çoğunluğun talebi üzerine de tesbit edilir. Bu takdirde, parselâsyon masrafları, talepte bulunan mal sahipleri tarafından karşılanır”, hükümleri dikkate alındığında şikâyete konu bölgede 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı tamamlanmasına rağmen, ilgili mevzuat hükümleri ile belirlenen süreler içerisinde planı tatbik etmeye yönelik imar programı hazırlanmamıştır. 3194 sayılı Kanunun 18 inci maddesine göre imar uygulaması yapılabilmesi için imar programlarının hazırlanması esas iken, halen yapılmayarak şikâyetçinin sorununun çözülmesi geciktirilmektedir.
20. Bilirkişi raporunda alternatif bir öneri olarak sunulan … nolu ada ile … nolu adanın arasından geçen ve yerinde de açılmış olan şikâyetçinin açılmasını istemiş olduğu yola paralel olarak aynı konuma sahip 10 m genişliğindeki araç yolunun, şikayetçinin arazisinin güneybatısında … ada/ … nolu parsel ile … ada/ … nolu parselin arasından geçerek … ada/… nolu parselin güneyinden doğuya doğru devam ettiği ve bu yolun yerinde de açılmış olduğu tespit edildiğinden, şikayetçinin talebi ile … ada/ … nolu parselde kayıtlı taşınmazın güneyinden açılmasını istediği 7 m’lik yolda doğuda bu mevcut yol ile birleşerek dilekçe sahibinin taşınmazına cephe verebilmesi için bilirkişinin raporu ekinde yer alan kroki de görülen ve şikayetçinin güneydoğusundan cephe veren hâlihazırdaki yolun (… ada/ … nolu parsel ile … ada/… nolu parsel arasındaki yol) Mevcut
İmar Planında yeşil alan olması sebebiyle 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği yapılarak mevcut yolun korunacak şekilde plana işlenmesi sonucunda dilekçe sahibinin bu yolu kullanarak taşınmazına cephe alabilmesi mümkün olacaktır. Bunun için Edremit
Belediyesi tarafından İmar Kanunu 18 inci maddesi gereğince programa alınarak imar uygulamasının ivedi olarak hayata geçirilmesi gerekmektedir.
21. Bu kapsamda başvuranların iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları ve bilirkişi tarafından hazırlanan raporda ortaya konulan kanaatler birlikte değerlendirildiğinde; Edremit Belediye Başkanlığı tarafından Mevcut İmar Planı doğrultusunda 4342 sayılı Mera
Kanununun 14 üncü maddesi gereğince Mera Komisyonuna tahsis amacı değişikliğine yönelik dosyanın hazırlanarak sunulması ve daha sonra imar uygulamasının yapılması veya alternatif olarak şikâyetçinin güneydoğusundan cephe veren hâlihazırdaki yolun (… ada/ … nolu parsel ile … ada/… nolu parsel arasındaki yol) Mevcut İmar Planında yeşil alan olması sebebiyle 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı Değişikliği yapılarak mevcut yolun korunacak şekilde plana işlenmesi ile ilgili imar uygulamasının başlatılması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.
Başvuranın, şikâyet dilekçesine idare tarafından verilen cevapta, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. Adı geçen idarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
Balıkesir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Şikâyetçinin taşınmazına ulaşımını sağlayacak yol ile ilgili gerekli işlemleri bilirkişi raporu ile sunulan alternatifler doğrultusunda yerine getirmesi hususunda EDREMİT BELEDİYE
BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA
Kararın BAŞVURANA ve EDREMİT BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Edremit Belediye
Başkanlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi