|
ÖZET: Başvuran, Adana İli, Çukurova İlçesi’nde bulunan 5.977 m²’lik arsasının inşaat ruhsatı verilmesi ve bu arsa için tahakkuk ettirilen emlak vergilerinin iptalini talep etmiştir. Başvuru, 2000 yılında eğitim veya sağlık tesisi projesi amacıyla satın alınan arsanın yıllardır kısıtlı durumda kalması nedeniyle yapılmıştır. Başvuran, inşaat yapma imkanının bulunmadığını ve yıllarca emlak vergisi ödediğini belirtmiştir. İlgili idarelerin, arsanın kısıtlılığına dair sürekli olarak farklı gerekçeler sunduğu ifade edilmiştir.
Çukurova Belediye Başkanlığı, başvuranın arsa üzerindeki kısıtlılık durumunun olmadığını belirtmiş, ancak başvuranın inşaat yapma hakkının engellendiği ve bu durumun belirsizlik yarattığı tespit edilmiştir. Emlak vergisinin, arsanın kısıtlılık durumu göz önünde bulundurularak yeniden hesaplanması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, Seyhan Baraj Gölü Yaban Hayatı Geliştirme Sahası’na ilişkin imar planı çalışmalarının bir an önce tamamlanması gerektiği önerilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın emlak vergisi talepleri kısmen reddedilmiş, ancak arsanın kısıtlılık durumu nedeniyle vergilerin 10’da 1 oranında uygulanması ve gerekli düzeltmelerin yapılması için tavsiyelerde bulunulmuştur. İlgili idarelerin, imar planı çalışmalarının hızlandırılması için gerekli koordinasyonu sağlaması gerektiği de belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
: 36311982-101.07.06-E.
SAYI
:
BAŞVURU NO
KARAR TARİHİ
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURAN
BAŞVURU VEKİLİ/ TEMSİLCİSİ
BAŞVURUYA KONU İDARE Çukurova Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU Yıllara sari olarak kullanamadığı, inşaat yapamadığı arsasının kısıtlılık halinin kaldırılarak inşaat ruhsatı izninin verilmesini ve İdareler arasında yaşanan anlaşmazlıklar sonucu oıiaya çıkan uygulamalar nedeniyle kullanamadığı arsasına tahakkuk ettirilen emlak vergilerinin iptali talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ 7.11.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından Kmııınuınuza yiılan başvmıınun dilekçelerinde özetle; Adana İli, Çukurova
İlçesi Kmitepe Mahallesi – Ada Parsel’de kayıtlı bulunan 5.977 ın2 arsasını 06/10/2000 tarihinde yatay planlı, eğitim veya sağlık tesis alanı projesi yapmak düşüncesiyle satın aldığını, ancak arsasını kullanamayınca, bir şirketin kmucu ortakları arasında yer alarak eğitim faaliyetini, ‘yüksek meblağlı’ bina kiralayarak gerçekleştiımeye başladığını, 2014’de söz konusu ortaklıktan da ayrılmak dunıınunda kaldığını, projesini uygulayabilmek için kendi arsasından istifade edemediğini, başkalarının mülküne kiı·a ödemek dmııınunda kaldığını, aynca yıllarca emlak vergisi ödediğini, 1.1. İlgili İdarelerin mezkur arsasının, (önce Seyhan, sonra Çukurova İlçe Belediyeleri), Adana
Büyükşehir Belediyesi Meclisi ve Bakanlık kararları ile sürekli kısıtlı, imara kapalı halde ve atıl bir şekilde bekletilmesine sebebiyet verdiğini, ilgili İdareye her müracaatında, ‘Yeriniz kısıtlılık halinde( İmar düzenlemesi yapılacak, 1/5.000 ölçekli çalışına yapılıyor, yaban hayatı koıııına alanı, Milli Emlak ile ilgili problemden dolayı imara kapalı vs.)’ yönündeki cevaplarla, inşaat izninin biı· türlü verilmediğini, 1/9 1.2. Söz konusu arsayı aldığında inşaat yapabilecek maddi iınkanlara sahip iken şimdi aynı iınkanı bulmasının güçleştiğini, mezkur arsasının emlak vergilerini dahi yapılandınnadan yararlanmış olmasına rağmen ödemekte zorlandığını iddia ve ifade ederek; 2 1.3. Yıllara sari olarak bir cm ‘sini dahi bu güne kadar kullanamadığı, inşaat yapamadığı arsasının kısıtlılık halinin kaldınlarak inşaat nıhsatı izninin verilmesi ve İdareler arasında yaşanan anlaşmazlıklar sonucu ortaya çıkan uygulamalar nedeniyle kullanamadığı arsasına tahakkuk ettir-ilen emlak vergilerinin (yapılandııma da dahil) iptalinin sağlanması, talebiyle Kunımumuza başvuıuda bulunmuştur.
il. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI 2. Kurumumuzun 29/11/2017 tarih ve – sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden ukurova Beledi e Ba kanlığı Mali Hizmetler Müdürlü ü’nden alınan 15/12/2017 tarih ve
sayılı yazıda özetle;_…..,,,,_…,…,_….,…., (TC Kimlik No:
a ,ı vatan aş, a ına ait Adana İli, Çukurova İlçesi, Karslılar Mahallesinde bulunan Ada, Parsel sayılı taşınmazın kısıtlılık durumunun olmadığı anlaşılarak Belediyemiz sistemine beyan bilgileri girilmiş olup söz konusu taşınmazın sunulmuştur. Ayrıca, konuyla ilgili e olarak Çukurova Kaymalığına, Bimer’e ve bizzat yapmış olduğu başvuruya
-ın
Belediyemiz tarafindan cevap verilmiştir. ” 2.1. ukurova Beledi e Ba kanlı Emlak ve İstimlak Müdürlüğü’nden alınan 14/12/2017 tarih ve sa lı yazıda özetle; ” … Tapunun Adana İli, Çukurova İlçesi, bulunan ada 1 de kapsayan. 1 nolu olarak
Kurttepe Mahallesinde parseli olu
-öle adlandırılan yaklaşık 100 Ha. Alanda Adana 1. Idare Mahkemesi’nin 28.09.2010 tarih, sayılı kararı doğrultusunda Kısmi Arsa ve Arazi Düzenlemesi yapılması hususun a Çu urova
Belediye Encümeninin 20.09.2012 tarih ve 700 sayılı kararı alınmış olup söz konusu imar düzenlemesi işi 2013 yılı içerisinde tamamlanmıştır. Ancak … adlı şahsın ve Adana Defterdarlığı ‘nın söz konusu imar düzenlemesine karşın açmış olduğu davalar neticesi Adana 1. İdare Mahkemesi ‘nin ve Adana 2. İdare Mahkemesi’nin sayılı yapılan arar arı i ,e belediyemizce imar uygulaması işi iptal edilmiştir.
2.1.1. Belediyemiz bir kez daha İmar Uygulaması yapmak üzere çalışmalara başlamıştır. Mahkeme kararları neticesi kadastral kök parsellere dönmek suretiyle evvelki yapılan imar düzenlemesi ile beled yemiz adına kapanan yolların ihdasından oluşan hisselerin terkin edilerek, düzenleme ortaklık paylarının düşürülmesi gerekmektedir. Ancak söz konusu bölgedeki ilk imar düzenlemesi Seyhan
Belediye Encümeni’nin 05.11.1998 tarih ve 5605 sayılı kararı ile yapılmış olup belediye adına yaklaşık 77 dönümlük kapanan yolların ihdasından arsa üretilmesi sağlanmıştır. Bu zamana kadar geçen sürede yapılan muhtelif satışlar ile günümüzde belediyemiz adına yaklaşık 27 dönüm bir hisse kaldığı görülmüştür.
2.1.2. Adana Defterdarlığı ile yapılan ikili görüşmelerde mutlak suretle ilk uygulama ile belediye adına oluşan 77 dönüm arazinin tamamının terk edilerek düzenleme ortaklık payının hesaplanacağı şekilde bir imar düzenlemesi yapılması gerektiği hususunda görüş belirttikleri görülmüştür.
Belediyemiz adına mevcut tescilli olan 27 dönüm hissenin düzenleme ortaklık payının düşürülmesi amacıyla terk edilmesi ile ilk uygulamada belediyemiz adına oluşan 77 dönüm hissenin terk edilmesi durumunda hazine adına yaklaşık 9,5 dönümlük hisse kaybı oluşmaktadır.
2/9 2.1.3. Belediyemiz tarafından geçmiş yıllarda satmış olduğu yaklaşık 50 dönüm hisseyi kamulaştırmak suretiyle geri alması hukuki açıda mümkün değildir. Dolayısıyla belediyemiz, mahkeme kararını yerine getirebilmek ve hazine adına oluşan yaklaşık 9,5 dönüm hissenin telafisini sağlayabilmek için başkaca çözüm yolları arayışlarına gitmiştir.
27 kayıtlı
2.1.4. Söz konusu bölgedeki yaklaşık dönüm belediyemiz adına hisselerin 9,5 dönümünün yeniden yapılacak olan imar düzenlemesi sırasında hazine adına bedelsiz olarak devredilmesi durumunda. Adana Defterdarlığının bu şekildeki çözümü kabulü ile bu bölge yeniden imara açılacaktır. Söz konusu devir işleminin amacı bölgenin imara ıiiılması ayarak gecekondulaşmayı engellemek, bu bölgede gayrimenkulleri olan – gibi vatandaşlarında hak kayıplarım önlemek ve dolayıszyla şehrin sağlıklı bir şekilde gelişimini sağlamaktadır.
2.1.5. 8199 ada 5 nolu parseli de kaps n alan aynı zamanda yaban h tı geliştirme sahası aya aya içerisinde de kalmakta olup Nazım İmar Planı çalışması devam etmektedir.” 3. Kurumumuzun 21/12/2017 tarih v sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden ukurova Beledi e Ba kanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğü’nden alınan 08/01/2018 tarih ve
sayılı yazıda özetle; ” … — (TC Kimlik No:
İli, a ,ı vatan aş, adına ait Adana Çukurova ahallesinde bulunan da, arsel sayılı taşınmazın imar uygulaması ilgili olarak Belediyemiz Emlak ve İstimlak
Mü ürlüğü tarafından 05.12.2017 tarihinde Çukurova Ka malığına, 11.12.2017 ve 14.12.2017 tarihinde kurumunuza ve 05.12.2017 tarihinde ‘ın bizzat yapmış olduğu başvuruya gerekli cevap verilmiştir. Ayrıca Müdürlüğümüzü ilgilendiren gerekli belgeler Ekte sunulmuştur.” 4. Kurumumuzun 12/02/2018 tarih ve – sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Adana
Büyük ehir Beledi e Ba kanlığı’ndan alınan 21/02/2018 tarih ve sayılı özetle; ” . . . . Şikayete konu olan İlimiz, _vazıda
Çukurova Ilçesi, Kurttepe Mahallesi ada I parsel sayılı taşınmaz Bakanlar Kurulunun 13
09.2006 tarih ve 10966 sayılı kararı ile ilan edilen Seyhan Baraj Gölü Yaban Hayatı Geliştirme
Sahası içerisinde yer almaktadır. Yaban Hayatı Koruma ve Geliştirme Sahası ile ilgili planlar
”Korunan Alanlarda Yapılacak İmar Planı teklifi Usul ve Esaslarına Dair Genelge” hükümleri çerçevesinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından
İncelenmekte ve onaylanmaktadır. Bu kapsamda Belediyemiz tarafindan nazım imar planı çalışmalarına 2013 yılı itibari ile başlanılmış olup aşağıda yapılan iş ve işlemlerden önem arz r edecek hususlara ilişkin yapılan işlemler k onoloj ik çerçevede madde madde sıralanmıştır.
4.1. Bu kapsamda plan müellifi tarafindan yapılan son düzenlemeler Belediyemizce uygun görülerek
07.08.2017 tarih ve 2146-3979 sayılı yazımız ve ekleri ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat
Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğüne sunulmuştur.
4.2. Ancak teklif edilen I. Etap 115.000 ölçekli Nazım İmar Planı ile ilgili iş bu yazı tarihi itibari ile
Bakanlık tarafından planların onaylandığına ve/veya planın yeniden düzenlenmesine dair herhangi bir tebliğ yapılmamıştır. Ayrıca söz konusu taşınmazların yer aldığı alanla ilgili yürürlükte yer alan
Nazım İmar Planı da bulunmamaktadır. Bakanlığa teslim edilen taslak I. Etap 115.000 ölçekli nazım imar planında 8199 ada 5 parsel sayılı taşınmazın yer aldığı alan “100 ki/ha yoğunlukta konut alanı” olarak planlanmıştır.
3/9 4.3. Yukarıda taşınmazında içerisinde yer aldığı Seyhan Baraj Gölü Yaban Hayatı Geliştirme Sahası 1/ 5.000 ölçekli nazım imar planı çalışmaları ile ilgili hususlar yer almakta olup söz konusu alanda yürürlükte yer alan 1/ 5.000 ölçekli nazım imar planı bulunmamakta ilgili Kurum’un söz konusu planları onaylamasına müteakip 1/ 1.000 ölçekli uygulama imar planı çalışmalarına başlanabilecektir ” açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler .” , 6. Anayasa’nın “Mülkiyet hakkı ” kenar başlıklı 35 nci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir . Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir . Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz .” 7. Anayasamızın Vergi Ödevi başlıklı 73 üncü maddesinde; “Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır . Vergi, resim, harç ve benzeri malî yükümlülüklerin muaflık, istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapmak yetkisi Bakanlar Kurulu’na verilebilir .” hükmü yer almaktadır .
8. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne ( Sözleşme ) Ek ( 1) No.lu Protokol’ün “Mülkiyetin korunması ” kenar başlıklı 1 nci maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır . Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir . Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez .” 9. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” , “Bilirkişi görevlendirilmesi ve tanık dinlenmesi ” başlıklı 19 uncu maddesinin birinci fıkrası ; “İnceleme ve araştırma konusu ile ilgili olarak Başdenetçi veya denetçiler bilirkişi görevlendirebilir .”, 10. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun; 10.1. “Mevzu” başlıklı 12 nci maddesinde; “ Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsalar bu kanun hükümlerine göre Arazi Vergisine tabidir . Belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazi arsa sayılır . Belediye sınırları içinde veya dışında bulunan parsellenmemiş araziden hangilerinin bu kanuna göre arsa sayılacağı Bakanlar Kurulu kararı ile belli edilir . Aksine hüküm olmadıkça bu kanunun diğer maddelerinde yer alan arazi tabiri arsaları da kapsar .” ; “ Mükellef” başlıklı 13 üncü maddesinde ; “Arazi Vergisini, arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa araziye malik gibi tasarruf edenler öder . Bir araziye paylı mülkiyet halinde malik olanlar, hisseleri oranında mükelleftirler . Elbirliği mülkiyette malikler vergiden müteselsilen sorumlu
4 / 9olurlar . Mülkiyeti ihtilaflı bulunan arazi için mutasarrıfı bulunmıyan kişiler tarafından ödenen Arazi
Vergileri ihtilafın ödeme yapan aleyhine sonuçlanması halinde ihtilafla ilgili bulunanların karar tarihinden itibaren bir yıl içerisinde başvurmaları şartiyle kendilerine ret ve iade olunur .” 10.2. “Mükellefiyetin başlaması ve bitmesi” başlıklı 19 uncu maddesinde; “Arazi vergisi mükellefiyeti; a) 33 üncü maddenin ( 1) ilâ ( 7) numaralı fıkralarında yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde bu değişikliklerin vuku bulduğu tarihi, aynı maddenin ( 8) numaralı fıkrasında yazılı halde ise bu duruma bağlı olarak takdir işleminin yapıldığı tarihi, b) Dört yılda bir yapılan takdir işlemlerinde takdir işleminin yapıldığı tarihi, c) Muafiyetin sukut ettiği tarihi, Takip eden bütçe yılından itibaren başlar .
Vergiye tabi iken muaflık şartlarını kazanan araziden dolayı mükellefiyet, bu olayın vukubulduğu tarihi takibeden taksitten itibaren sona erer . Kanunların verdiği yetkiye dayanılarak tasarrufu yasak edilen arazinin vergisi, mükelleflerce keyfiyetin vergi dairesine bildirilmesi veya vergi dairesince re’sen tespit edilmesi üzerine yasaklama tarihini izliyen taksitlerden itibaren bu hallerin devam ettiği sürece alınmaz . Deprem, su basması, yangın gibi tabii afetler sebebiyle yanan, yıkılan binaların arsalarına ait vergiler, bu olayların vukua geldiği tarihleri takibeden bütçe yılından itibaren iki yıl süre ile alınmaz . Üzerine bina yapılan arsanın Arazi Vergisi mükellefiyeti, inşaatın bittiği yılı takipeden bütçe yılından itibaren sona erer .” 10.3. “Ödeme süresi” başlıklı 30 uncu maddesinde; “ Emlak Vergisi birinci taksidi Mart, Nisan ve
Mayıs aylarında, ikinci taksidi Kasım ayı içinde olmak üzere iki eşit taksitte ödenir . Maliye
Bakanlığı ödeme aylarını, bölgelerin özelliklerine göre değiştirebilir . Kanunlar veya diğer kamu düzeni koyan mevzuatla tasarrufu kısıtlanan bina arsa ve arazinin vergisi, kısıtlamanın devam ettiği sürece 1/ 10 oranında tahsil olunur . 9 ve 19 uncu madde hükümleri saklıdır . Kısıtlamanın kaldırılması halinde, kaldırılma tarihini takibeden bütçe yılından itibaren emlakin vergisi, tüm vergi değeri üzerinden ödenir . Kısıtlamanın devam ettiğı sürede tecil edilen verginin 9/ 10 u bina, arsa veya arazinin satılması, istimlaki veya hibe yoluyla ahara devir ve temliki halinde, tahsilat zamanaşımına uğramamış olanları muaccel hale gelir . Kanunla ve diğer mevzuatla yapılan kısıtlamaların neler olduğu, süresi, tevsiki ve kısıtlama koyan kamu organlarının görevleri ve sorumlulukları Maliye Bakanlığınca, Milli Eğitim, İmar ve İskan ve İçişleri Bakanlıklarının mütalaaları alınarak hazırlanacak bir yönetmelikle tanzim olunur …” 10.4. “Vergi değerini tadil eden sebepler : ” başlıklı 33 üncü maddesinde ; “ Vergi değerini tadil eden sebepler aşağıda gösterilmiştir : 1. Yeni bina inşa edilmesi (Mevcut binalara ilaveler yapılması veya asansör veya kalorifer tesisleri konulması yeni inşaat hükmündedir .) … 7. Müteaddit arazi ve arsaların tek bir arazi ve arsa haline getirilmesi veya müteaddit hisselere ayrılmış olan bir binanın bütün hisselerinin birleştirilmesi .” 10.5. Tasarrufu Kısıtlanan Bina, Arsa ve Arazi Hakkında Yönetmeliğin 2 nci maddesinde; ” İmar planlarında, resmi yapılara, tesislere ve okul, cami, yol, meydan, otopark, yeşil saha, çocuk bahçesi, pazar yeri, hal, mezbaha ve benzeri umumi hizmetlere ayrılmış olması sebebiyle üzerinde inşaat yapılmasına izin verilmeyen arsalar ile esaslı değişiklik ve ilaveler yapılmasına izin verilmeyen binaların tasarrufu kısıtlanmış sayılır .
10.5.1. Bu hallerde kısıtlı olarak vergileme, imar planının kesinleştiği tarihi izleyen yıl başından itibaren yapılır . Kısıtlama, ilgili arsa veya binanın bulunduğu alan imar programına alınıncaya (imar programının kesinleştiği tarihe) kadar devam eder .
5 / 910.5.2. Arsanın imar planında kısıtlılığı gerektiren amaçlara tahsis edildiğinin bu yönetmeliğin 5
inci maddesindeki bildirim mecburiyeti hükümlerine göre tespit edilmemiş olması halinde, arsa veya bina sahibi tarafından yazılı müracaatta bulunularak kısıtlamayı koyan idareden alınacak kısıtlılık durumunu gösteren belge verginin tarhına yetkili daireye ibraz edildiğinde kısıtlılık aynı esaslar dairesinde uygulanır .” 11. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde : “a) İlçe belediyelerinin görüşlerini alarak büyükşehir belediyesinin stratejik plânını, yıllık hedeflerini, yatırım programlarını ve bunlara uygun olarak bütçesini hazırlamak . b) Çevre düzeni plânına uygun olmak kaydıyla, büyükşehir belediye sınırları içinde 1/ 5.000 ile 1/ 25.000 arasındaki her ölçekte nazım imar plânını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygulamak; büyükşehir içindeki belediyelerin nazım plâna uygun olarak hazırlayacakları uygulama imar plânlarını, bu plânlarda yapılacak değişiklikleri, parselasyon plânlarını ve imar ıslah plânlarını aynen veya değiştirerek onaylamak ve uygulanmasını denetlemek; nazım imar plânının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmayan ilçe belediyelerinin uygulama imar plânlarını ve parselasyon plânlarını yapmak veya yaptırmak . c) Kanunlarla büyükşehir belediyesine verilmiş görev ve hizmetlerin gerektirdiği proje, yapım, bakım ve onarım işleriyle ilgili her ölçekteki imar plânlarını, parselasyon plânlarını ve her türlü imar uygulamasını yapmak ve ruhsatlandırmak,
20.7.1966 tarihli ve 775 sayılı Gecekondu Kanununda belediyelere verilen yetkileri kullanmak . …”
12. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun , “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; … ; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır .” hükümleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi neticesinde hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 14. Başvuran tarafından Kurumumuza verilen dilekçede özetle; Adana İli, Çukurova İlçesi Kurttepe
Mahallesi Ada Parsel’de kayıtlı bulunan 5.977 m 2 arsasını 06/ 10/ 2000 tarihinde yatay plânlı, eğitim veya sağlık tesis alanı projesi yapmak düşüncesiyle satın aldığı, ancak arsasından istifade edemediği, yıllara sâri olarak bir cm 2’sini dahi bu güne kadar kullanamadığı, inşaat yapamadığı arsasının kısıtlılık halinin kaldırılarak inşaat ruhsatı izninin verilmesi ve İdareler arasında yaşanan anlaşmazlıklar sonucu ortaya çıkan uygulamalar nedeniyle kullanamadığı arsasına tahakkuk ettirilen emlak vergilerinin (yapılandırma da dâhil) iptalinin sağlanması talep edilmektedir .
15. Anayasa Mahkemesi içtihatlarında; Anayasa’nın 35 nci maddesine göre kişilerin mülkiyet haklarının ancak kanunun öngördüğü usullerle ve kamu yararı gereği sınırlandırılabileceği, Anayasa’nın 13 üncü maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet haklarının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir denge kurulması gerektiği vurgulanmaktadır . AİHM kararlarında da benzer şekilde , mülkiyet hakkına
6 / 9yapılan bir müdahalenin Sözleşme’ye uygunluğu denetlenirken yapılan müdahalenin kamu yararı ya
da genel yararı amaçlamasının yanı sıra toplumun genel yararı ile birey haklarının korunması arasında adil bir dengenin de gözetilmesi gerektiği vurgulanmaktadır .
16. Ölçülülük ilkesi, “elverişlilik”, “gereklilik” ve “orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır . “Elverişlilik”, öngörülen müdahalenin, ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, “gereklilik”, ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını, yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, “orantılılık” ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin
gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir . (AYM, Mehmet Akdoğan ve Diğerleri, B. No:
2013/ 817,19/ 12/ 2013, § 38) .
17. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 12 nci maddesinde Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsaların bu Kanun hükümlerine göre arazi vergisine tabi olduğu; 13 üncü maddesinde de arazi vergisini, arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi her ikisi de yoksa araziye malik gibi tasarruf edenlerin ödeyeceği hüküm altına alınmıştır . 1319 sayılı Kanunun bina ve arazi vergisi mükellefini belirleyen 3 ve 13 üncü maddelerinde, bina ve arazi vergisinin bina veya arazinin maliki, varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa bina veya araziye malik gibi tasarruf edenler tarafından ödeneceği hükme bağlanmıştır .
18. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 30 uncu maddesinde, kanunlar veya diğer kamu düzeni koyan mevzuatla tasarrufu kısıtlanan bina, arsa ve arazinin vergisinin kısıtlamanın devam ettiği sürece 1/ 10’u oranında tahsil olunacağı, 9/ 10’unun ise tecil edileceği, kanunla ve diğer mevzuatla yapılan kısıtlamaların neler olduğunun, süresi, tevsiki ve kısıtlama koyan kamu organlarının görevleri ve sorumluluklarının Maliye Bakanlığınca, Milli Eğitim Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve İçişleri Bakanlıklarının mütalâaları alınarak hazırlanacak bir yönetmelikle tanzim olunacağı hükme bağlanmıştır .
19. Söz konusu hükme istinaden hazırlanan “Tasarrufu Kısıtlanan Bina, Arsa ve Arazi Hakkında
Yönetmelik”in 2 nci maddesinde yer verilen hükme göre kısıtlı vergi, imar planlarında, resmi yapılara, tesislere ve okul, cami, yol, meydan, otopark, yeşil saha, çocuk bahçesi, pazar yeri, hal, mezbaha ve benzeri umumi hizmetlere ayrılmış olması sebebiyle üzerinde inşaat yapılmasına izin verilmeyen arsalar ile esaslı değişiklik ve ilaveler yapılmasına izin verilmeyen binalar için imar planının kesinleştiği tarihi izleyen yılın başından başlayıp, ilgili arsa veya binanın bulunduğu alan imar programına alınıncaya (imar programının kesinleştiği tarihe) kadar uygulanacaktır .
20. Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar dikkate alınarak somut olay değerlendirildiğinde;
Ada Parsel’de başvuranın maliki olduğu Adana İli, Çukurova İlçesi Kurttepe Mahallesi kayıtlı bulunan 5.977 m² arsasına ilişkin tahakkuk ettirilen emlak vergilerinin (yapılandırma da dâhil) iptal edilmesine ilişkin talebinin yerine getirilmesine kanunen imkan bulunmadığı tespit edilmiştir .
21. Diğer taraftan, Çukurova Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğü’nden alınan 15/ 12/ 2017 tarihli cevabi yazıda mezkur taşınmazın ‘kısıtlılık durumunun olmadığı’ hususunun belirtildiği, dosya münderecatı kapsamında da mezkur taşınmazın da içinde bulunduğu alanla ilgili
“kısıtlılık” kararı alındığına ilişkin bir bilgi ya da belge bulunmadığı, buna karşın başvuranın maliki olduğu arsa üzerinde inşaat yapabileceğine veya bu yönde bir engel olmadığı yönünde bir bilgi ya da belgenin de bulunmadığı görülmüştür .
7 / 922. Bu kapsamda, başvuranın maliki olduğu taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkından el verdiği
ölçüde istifade edemediği, ilgili idareler arasında oluşan gecikmelerden ötürü halen yapılamayan
‘ Nazım İmar Planı’ sebebiyle bir geçiş dönemi belirsizliğinin yaşandığı, başvuranın maliki olduğu uyuşmazlık konusu taşınmazın tasarrufu üzerinde fiili olarak kısıtlı bir mülkiyet halinin oluştuğu, bu nedenle başvurana ait taşınmazın kısıtlı olduğu kabul edilerek emlak vergisinin 10’da 1 oranında uygulanması gerekirken fiilen oluşan kısıtlılık hali göz ardı edilerek yapılan emlak vergisi hesaplamalarının hakkaniyet ilkelerine aykırı olduğu tespit edilmiştir .
23. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın maliki olduğu arsasına ilişkin tahakkuk ettirilen emlak vergilerinin (yapılandırma da dâhil) iptal edilmesine ilişkin talebinin yerine getirilmesine kanunen imkan bulunmadığı , ancak başvuranın maliki olduğu taşınmaz üzerinde fiili olarak kısıtlı bir mülkiyet halinin ortaya çıkması ve bu durumun hangi tarihte ortadan kalkacağına ilişkin belirsizliğin devam ettiği hususları dikkate alındığında, Adana Seyhan Baraj Gölü
Yaban Hayatı Geliştirme Sahası 1. Etap 1/ 5000 ölçekli nazım imar planı çalışmalarının mümkün olan en kısa sürede tamamlanması gerektiği, bununla birlikte hakkaniyet ilkeleri gereğince mezkur taşınmazın tasarrufunun kısıtlı olduğunun kabul edilerek emlak vergisinin 10’da 1 oranında uygulanması ve şikayetçi adına kayıtlı taşınmazdan tahsil edilen emlak vergilerinin; başvuranın emlak vergisi borçlarının yapılandırılmasına ilişkin yararlandığı Kanunun ilgili hükümleri ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 114 üncü maddesindeki zamanaşımı süresi dikkate alınmak suretiyle yeniden hesaplanarak, gerekli düzeltme işlemlerinin yapılması gerektiği tespit edilmiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuran tarafından Kurumumuza yapılan başvurunun incelenmesi amacıyla ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde gönderildiği bu bağlamda makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davranıldığı tespit edilmiştir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Adana İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
8 / 9VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
1) Şikayetçinin mezkur taşınmazı üzerinde tasarrufunun kısıtlandığından bahisle, arsasına tahakkuk
ettirilen emlak vergilerinin (yapılandırma da dâhil) iptalinin sağlanması talebinin REDDİNE,
2) Şikâyetçinin maliki olduğu taşınmaz üzerinde fiili olarak kısıtlı bir mülkiyet halinin ortaya
çıkması ve bu durumun hangi tarihte ortadan kalkacağına ilişkin belirsizliğin devam ettiği hususları dikkate alındığında, hakkaniyet ilkeleri gereğince mezkur taşınmazın tasarrufunun kısıtlı olduğunun kabul edilerek emlak vergisinin 10’da 1 oranında uygulanması ve şikayetçi adına kayıtlı taşınmazdan tahsil edilen emlak vergilerinin; başvuranın emlak vergisi borçlarının yapılandırılmasına ilişkin yararlandığı Kanun hükümleri ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 114 üncü maddesindeki zamanaşımı süresi dikkate alınmak suretiyle yeniden hesaplanarak, gerekli düzeltme işlemlerinin yapılması için ÇUKUROVA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
3) Adana Seyhan Baraj Gölü Yaban Hayatı Geliştirme Sahası 1. Etap 1/ 5000 ölçekli nazım imar
planı çalışmalarının mümkün olan en kısa sürede tamamlanması için ilgili idareler arasında gerekli koordinasyonun sağlanması için ADANA VALİLİĞİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA, ADANA VALİLİĞİNE ve ÇUKUROVA BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Çukurova Belediye
Başkanlığı’nca ve Adana Valiliği’nce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi