|
ÖZET: Başvuran, Tunus Büyükelçiliği İçişleri Müşavirliği görevinden emekli ikramiyesi talep etmiştir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan değerlendirmede, başvuranın görev yaptığı pozisyonun 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde belirtilen üst kademe kamu yöneticisi kadroları arasında yer almadığı belirtilmiştir. Başvuran, emeklilik ikramiyesinin artırımlı olarak ödenmesi için gerekli şartları taşıdığını savunmuş, ancak SGK’nın cevabı, bu talebin hukuki dayanağının bulunmadığını ortaya koymuştur.
SGK’nın açıklamalarında, artırımlı emekli ikramiyesinin yalnızca belirli kadro ve pozisyonlarda görev yapan üst kademe yöneticilere verileceği vurgulanmıştır. Başvuranın Tunus Büyükelçiliği’ndeki görevi bu kapsamda değerlendirilmediği için talebi reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruya ilişkin hukuka uygunluk açısından bir sorun olmadığını belirterek, ret kararının onaylanmasını önermiştir. Sonuç olarak, başvuranın artırımlı emekli ikramiyesinden yararlanma talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde uygun bulunmamış ve başvurusu reddedilmiştir. İdarenin süreçteki tutumu, iyi yönetim ilkelerine uygunluk açısından bazı eksiklikler içerse de, hukuki çerçevede herhangi bir aykırılık tespit edilmemiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12284-S.21.19711 –
BAŞVURU NO : 2021/4896
KARAR TARİHİ : 23/08/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın üst düzey kamu yöneticilerine ödenen artırımlı emekli
BAŞVURUNUN KONUSU :
ikramiyesi uygulamasından yararlandırılması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Karaman İl Jandarma Komutan Yardımcısı olarak görev yapmaktayken 30/6/2018 tarihli müşterek kararname ile T.C. Tunus Büyükelçiliği İçişleri Müşavirliğine atandığını, görev süresinin dolması nedeniyle Cumhurbaşkanlığının 20 Ağustos 2020 tarihli 2020-413 sayılı kararı üzerine 15 Eylül
2020 tarihinde yurda dönüş yaptığını, Hakkâri İl Jandarma Komutan Yardımcısı olarak görev
yapmaktayken 29 Ekim 2020 tarihinde emeklilik dilekçesi verdiğini, talebinin İçişleri Bakanlığınca onaylanması üzerine 15/1/2021 tarihinden başlamak üzere tarafına emekli aylığı bağlandığını, emekli ikramiyesinin 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6 ncı maddesi doğrultusunda artırımlı ödenmesi talebiyle Aralık ayı içerisinde ve CİMER kanalıyla Ocak ayı içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat ettiğini, söz konusu başvuruya 3/2/2021 tarihinde CİMER üzerinden emekli aylığının bağlandığı ve ödemelerinin gönderildiği şeklinde yanıt aldığını, yaptığı kontrollerde ikramiyesinin artırımlı olarak ödenmediğini gördüğünü, emekli ikramiyesinin artırımlı ödenme talebine açık bir cevap verilmediğini belirtmekte ve mevzuatın ilgili kısımlarını gerekçe göstermek suretiyle emekli ikramiyesinin artırımlı olarak ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 28/7/2021 tarihli ve sayılı yazı ve
eklerinde özetle:
2.1. 375 sayılı KHK’nın ek 35 inci maddesinin onuncu fıkrasında, maddede belirtilen üst kademe kamu yöneticiliğine atananların, görev sürelerinin sona erdiği veya görevden alındıkları tarihte emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanmış olmaları şartıyla, ikinci fıkrada belirtilen kadro veya pozisyonlara atanmak yerine yaş haddini beklemeksizin emekli olmaları durumunda, emeklilik ikramiyeleri hizmet süreleri dikkate alınarak yüzde elli fazlasına kadar ödenebileceğinin, bu oranın Cumhurbaşkanınca arttırılabileceğinin, bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanınca belirleneceğinin düzenlendiği, 2.2. Bu kapsamda 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Görevi Sona Erenler ve görevden
Alınanlar” başlıklı 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrasındaki “Üst kademe kamu yöneticisi kadro, pozisyon ve görevlerine kamu görevlileri arasından atananlardan görev süresi sona eren veya en az bir yıl görev yaptıktan sonra görevden alınanlardan, görev sürelerinin sona erdiği veya görevden alındıkları tarih itibarıyla emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanmış olmaları şartıyla, yaş haddini beklemeksizin emekli olmaları durumunda emeklilik ikramiyeleri; a) Yaş haddinden emekliliğine en fazla üç yıl kalmış olanlara yüzde otuz, b) Yaş haddinden emekliliğine üç yıldan çok, altı yıldan az (altı yıl dâhil) kalmış olanlara yüzde kırk, c) Yaş haddinden emekliliğine altı yıldan fazla kalmış olanlara yüzde elli fazlasıyla ödenir, bu tutar
Cumhurbaşkanı tarafından bir katına kadar arttırılabilir.” Hükmü ile artırımlı emekli ikramiyesine ilişkin hususların düzenlendiği, 2.3. Buna göre, üst kademe yöneticisinin kimler olduğunun 3 sayılı Kararnameye ekli (I) sayılı cetvelde sayıldığı, artırımlı ikramiye uygulamasına bu cetvelde sayılı kadro, pozisyon ve görevlerde bulunup en az
1 yıl kesintisiz görev yaptıktan sonra görevinden alınan veya süreli görevi sona erenlerin yararlandığı, bu
cetvelde sayılmayanlardan isteği ile emekli olanların artırımlı ikramiye uygulamasından yararlanmasının mümkün olmadığı, 2.4. Başvuranın yürüttüğü Tunus Büyükelçiliği İçişleri Müşavirliği görevinin (I) sayılı cetvelde sayılmadığı, bu nedenle artırımlı ikramiye uygulamasından yararlandırılmasına imkân bulunmadığı, bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” 3.2. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem
ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 4. 375 sayılı 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel
Kanunu, 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu,
5434 Sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu İle Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılması, Devlet Memurları ve Diğer Kamu Görevlilerine Memuriyet
Taban Aylığı ve Kıdem Aylığı ile Ek Tazminat Ödenmesi Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin ek 35 inci maddesi; “Üst kademe kamu yöneticisi kadro, pozisyon ve görevlerine atanabilmek için Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde belirtilen şartları taşımak gerekir.
…
Üst kademe kamu yöneticisi kadro, pozisyon ve görevleri ile yurtdışı teşkilatındaki sürekli görevlere, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde yer alan şartları taşımak kaydıyla 657 sayılı Kanunun atanma, sınavlar, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesine ilişkin hükümleriyle bağlı olmaksızın atama yapılabilir.
Ancak bu şekilde atanmış olmak, kamu kurum ve kuruluşlarındaki diğer herhangi bir kadro, pozisyon ve göreve atanma veya kamuda herhangi bir statüde çalışma açısından kazanılmış hak teşkil etmez. (Değişik cümle:18/6/2020-7247/18 md.) Dokuzuncu fıkranın ilgili hükmü saklı kalmak kaydıyla, bu fıkraya göre açıktan atananlardan görevi sona erenlerin veya görevden alınanların memuriyetle ilişikleri kesilir.
…
Bakanlıklar ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarının taşra teşkilatının il ve bölge müdürü kadro veya pozisyonları hariç, üst kademe kamu yöneticisi kadro, pozisyon ve görevlerine Cumhurbaşkanı onayı ile atananlar hakkında Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde yer alan şartlar dışında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmaz.
…
Bu maddede belirtilen üst kademe kamu yöneticiliğine atananların, görev sürelerinin sona erdiği veya görevden alındıkları tarihte emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanmış olmaları şartıyla, ikinci fıkrada belirtilen kadro veya pozisyonlara atanmak yerine yaş haddini beklemeksizin emekli olmaları durumunda, emeklilik ikramiyeleri hizmet süreleri dikkate alınarak yüzde elli fazlasına kadar ödenebilir. Bu oran
Cumhurbaşkanınca arttırılabilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanınca belirlenir.
…” 5. 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine
Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin; 5.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesi; “(1) Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin amacı üst kademe kamu yöneticileri ile ilgili usûl ve esaslar ile kamu kurum ve kuruluşlarında atama usûl ve esaslarını belirlemektir.
/
(2) Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, ekli cetvellerdeki kadro, pozisyon ve görevler, bakanlıklar, bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarını kapsar. “ 5.2. “Atama Şartları” başlıklı 3 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası; “(2) Bu
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli (II) sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlere
atanacaklarda aşağıdaki şartlar aranır:
a) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde sayılan genel şartları taşımak.
b) En az dört yıllık yükseköğrenim mezunu olmak.
c) Kamuda en az 5 yıllık hizmeti bulunmak.
ç) İl ve bölge müdürü kadro, pozisyon ve görevleri ile kamu iktisadi teşebbüsleri yönetim kurulu üyeliklerine atanacaklar için kamuda ve/veya sosyal güvenlik kurumlarına tabi olmak kaydıyla uluslararası kuruluşlar ile özel sektörde veya serbest olarak, alanında en az beş yıl çalışmış ve temayüz etmiş olmak.
(3) Yurtdışı daimî görevlere atanabilmek için birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan şartlara ilave olarak, 657 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi kapsamında yapılacak atamalar dâhil, yeterli dil bilgisine sahip olunduğunu belgelendirmek şarttır. Yurtdışı teşkilatında daimî bir göreve atanacak kamu görevlilerinin seçimi, atanması, çalışma usûl ve esasları ile disiplin ve diğer özlük işlerine ilişkin usûl ve esaslar Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” 5.3. “Görevleri sona erenler ve görevden alınanlar” başlıklı 6 ncı maddesinin 3 üncü fıkrası; (3)
Üst kademe kamu yöneticisi kadro, pozisyon ve görevlerine kamu görevlileri arasından atananlardan görev süresi sona eren veya en az bir yıl görev yaptıktan sonra görevden alınanlardan, görev sürelerinin sona erdiği veya görevden alındıkları tarih itibarıyla emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanmış olmaları şartıyla, yaş haddini beklemeksizin emekli olmaları durumunda emeklilik ikramiyeleri; a) Yaş haddinden emekliliğine en fazla üç yıl kalmış olanlara yüzde otuz, b) Yaş haddinden emekliliğine üç yıldan çok, altı yıldan az (altı yıl dâhil) kalmış olanlara yüzde kırk, c) Yaş haddinden emekliliğine altı yıldan fazla kalmış olanlara yüzde elli fazlasıyla ödenir, bu tutar
Cumhurbaşkanı tarafından bir katına kadar arttırılabilir.” 5.4. “Tereddütlerin giderilmesi” başlıklı 13 üncü maddesi; “(1) Bu Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin uygulanmasında ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.” 5.5. Eki 3 sayılı Cetvelin ilgili kısmı;
II. SAYILI CETVEL
…
/
DAİMİ TEMSİLCİ YARDIMCILARI, CUMHURBAŞKANLIĞI İLE BAKANLIK VE
BAĞLI İLGİLİ, İLİŞKİLİ KURULUŞLARININ YURTDIŞI SÜREKLİ GÖREVLERİNE
ATANACAKLAR
…
şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan değerlendirmede, başvuran hakkında idare tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun olmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle; Tunus Büyükelçiliğinde İçişleri Müşaviri olarak yürüttüğü görevin 3 sayılı Üst Kademe
Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi (CK) uyarınca artırımlı ikramiye ödenecek görevlerden olduğunu ve diğer şartları (1 yıl kesintisiz görevde bulunma ve görevden ayrılış tarihi itibarıyla emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanma) da taşıdığını belirterek emekli ikramiyesinin artırımlı ödenmesini talep etmektedir.
8. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; üst kademe kamu yöneticilerinin 3 sayılı CK’nin (I) sayılı cetvelinde sayıldığı, başvuranın Tunus Büyükelçiliği bünyesinde yürüttüğü İçişleri Müşavirliği görevinin
Kararnamenin (II) sayılı cetvelinde sayılan görevlerden olduğu, bu nedenle başvuranın artırımlı ikramiye ödemesinden yararlandırılmasına imkan bulunmadığı ifade edilmiştir.
9. Somut olayda başvuranın Tunus Büyükelçiliğinde İçişleri Müşaviri olarak yürüttüğü görevin 3 sayılı
CK’nin (II) sayılı cetvelinde yer aldığı ile 1 yıl kesintisiz görevde bulunma ve görevden ayrılış tarihi itibarıyla emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanma şartlarını taşıdığı konusunda idare ile başvuran arasında herhangi bir uyuşmazlık bulunmamaktadır. Bu çerçevede uyuşmazlığın, artırımlı emekli ikramiyesi ödenmesi uygulaması kapsamının 3 sayılı CK’deki cetveller yönünden belirlenmesi ve başvuranın bulunduğu Tunus Büyükelçiliği İçişleri Müşavirliği görevinin bu kapsamda olup olmadığının tespiti noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
10. Anayasada 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun ile yapılan değişikliklerle parlamenter hükümet sisteminden cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiştir. Buna bağlı olarak yürütme organına ilişkin çeşitli düzenlemelere gidilmiştir. Diğer birçok değişikliğin yanında bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı, merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması ile üst kademe kamu yöneticilerinin atanmalarına ilişkin usul ve
esasların düzenlenmesi konularında Cumhurbaşkanına kararname çıkarabilme yetkisi verilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçiş sürecinde anayasa altı normlar düzeyinde de bir takım düzenlemelerin yapılmasına ihtiyaç duyulmuş ve 10/5/2018 tarihli ve 7142 sayılı Kanunla gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Bakanlar Kuruluna yetki verilmiştir. Bu çerçevede 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK 9/7/2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Nitekim üst kademe kamu yöneticilerinin atanmalarına ilişkin ilk temel düzenleme de 703 sayılı KHK’nın 178 inci maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen ek 35 inci madde ile yapılmıştır.
11. 375 sayılı KHK’nın ek 35 inci maddesinde üst kademe kamu yönetici kadro, pozisyon ve görevlerinin hangileri olduğu sayılmamakla birlikte bunların atanma şartları, çalıştırılma şekilleri ve görevden alınma halleri düzenlenmiştir. Maddede kamu görevlileri arasından üst kademe kamu yöneticisi kadro, pozisyon ve görevlerine atananlardan üst kademe kamu yöneticisi kadro, pozisyon ve görevlerinden alınanlar veya görevleri sona erenlerin durumu düzenlenirken üçlü bir ayrıma gidildiği görülmektedir. Bunlar ek göstergesi 6400 ve daha yüksek tespit edilen görevler, il valileri ve bu ikisi dışında kalanlar olarak belirlenmiştir. Bunun yanında ek 35 inci maddenin 10 uncu fıkrası ile maddede belirtilen üst kademe kamu yöneticiliğine atananların, görev sürelerinin sona erdiği veya görevden alındıkları tarihte emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanmış olmaları şartıyla, ikinci fıkrada belirtilen kadro veya pozisyonlara atanmak yerine yaş haddini beklemeksizin emekli olmaları durumunda, emeklilik ikramiyeleri hizmet süreleri dikkate alınarak yüzde elli fazlasına kadar ödenebileceği, bu oranın Cumhurbaşkanınca arttırılabileceği ve nihayet bu maddenin ilgili fıkralarının uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanınca belirleneceği düzenlenmiştir. Nitekim bu çerçevede 10/7/2018 tarihli Resmi Gazete’de 3 sayılı Üst Kademe
Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usullerine Dair Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi yayımlanmıştır.
12. 3 sayılı CK’nin 1 inci maddesinde Kararnamenin amacı olarak üst kademe kamu yöneticileri ile ilgili usûl ve esaslar ile kamu kurum ve kuruluşlarında atama usûl ve esaslarını belirlemek, kapsamı olarak ise ekli cetvellerdeki kadro, pozisyon ve görevler, bakanlıklar, bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlar belirlenmiştir. Kararnamenin 2 nci maddesinde (I) sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlere Cumhurbaşkanı kararıyla, (II) sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlere
Cumhurbaşkanı onayı ile atama yapılacağı; 3 üncü maddesinde ekli cetvellerde yer alan kadro, pozisyon ve görevlere atanacaklarda aranacak şartlar (I) ve (II) sayılı cetvel için ayrı ayrı; 4 üncü maddesinde (I)
sayılı cetvelde yer alanların görev süresinin atandıkları tarihte görevde bulunan Cumhurbaşkanının görev süresini geçemeyeceği, Cumhurbaşkanının görevi sona erdiğinde bunların görevinin de sona ereceği; 5 inci maddesinde (I) sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlere atananların, atandıkları kadro, pozisyon ve görevlerde 657 sayılı Kanunun ve diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılması hakkındaki hükümlerine bağlı olmaksızın sözleşmeli olarak da çalıştırılabileceği; 7 nci maddesinde 4 üncü maddedeki süreye ilişkin hükümlerin (III) sayılı cetvelde sayılanlar hakkında uygulanmayacağı, düzenlenmiştir.
13. Öte yandan Kararnamenin başvuru konusuyla doğrudan bağlantılı olan görevleri sona erenler ve görevden alınanlara yönelik düzenlemelerin yer aldığı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında kamu görevlisi
/
olmayanlar arasından üst kademe kamu yöneticisi olarak atananlardan görevleri sona eren veya görevden alınanlara tazminat ödenip ödenmemesi ve tazminat miktarı ile buna ilişkin diğer hususların
Cumhurbaşkanınca belirleneceği; üçüncü fıkrasında kamu görevlileri arasından üst kademe kamu yöneticisi olarak atananlardan görev süresi sona eren veya en az bir yıl görev yaptıktan sonra görevden alınanlardan, görev sürelerinin sona erdiği veya görevden alındıkları tarih itibarıyla emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanmış olmaları şartıyla, yaş haddini beklemeksizin emekli olanlara yaş haddinden emekli olmalarına kalan sürelere göre üç kademeye ayrılmış halde yüzde otuz ile yüzde elli fazlasıyla ödeneceği, bu tutarın Cumhurbaşkanı tarafından bir katına kadar arttırılabileceği; dördüncü fıkrasında (II)
sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlerde bulunmakta iken görevden alınanlardan; daire başkanı kadro ve pozisyonunda bulananlar ile genel müdürden daha alt düzeydeki kadro, pozisyon veya görevlerde bulunanlar ve taşra teşkilatında il müdürü ve bölge müdürü kadro, pozisyon ve görevlerinde bulunanların görevden alındıktan sonra hangi kadro ve pozisyonlara atanacakları düzenlenmiştir.
14. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine bakıldığında 375 sayılı KHK’da “üst kademe kamu yöneticisi” kavramının açık bir tanımının yapılmamakla birlikte bunların atanma şartları, çalıştırılma şekilleri ve görevden alınma halleri ile bunlardan görevleri sona eren ya da görevden alınanlara artırımlı emekli ikramiyesi ödenmesine yönelik genel bir düzenlemeye yer verildiği, uygulamaya ilişkin usul ve esasların ise Cumhurbaşkanınca belirleneceğinin düzenlendiği görülmektedir.
15. Konuya ilişkin daha ayrıntılı düzenlemelerin yer aldığı 3 sayılı CK’de ekinde kadro, pozisyon ve görevler itibarıyla (I), (II) ve (III) sayılı cetvellere yer verilmiş olmakla birlikte yine “üst kademe kamu yöneticisi” kavramının açık bir tanımına yer verilmediği, atama usulü, atama şartları, sözleşme yapılması ile görevin sona ermesi ya da görevden alınma durumunda sahip olunan haklar yönünden (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alanlar arasında farklı kurallara yer verildiği; ancak cetvellerdeki kadro, pozisyon ve görevler arasında “üst kademe kamu yöneticisi” sayılıp sayılmama yönünden herhangi bir ayırıma ya da belirlemeye gidilmediği görülmektedir.
16. Nitekim görevin sona ermesi ya da görevden alınma durumlarının ayrıca düzenlendiği altıncı maddenin üçüncü fıkrasına bakıldığında da artırımlı emekli ikramiyesi ödemesinin kapsamı belirlenirken diğer şartların yanında kapsam olarak yalnızca “üst kademe kamu yönetici” ibaresine yer verildiği, Kararname eki cetvellere herhangi bir atıf yapılmadığı görülmektedir.
17. Bu bakımdan 3 sayılı CK’nın (II) sayılı cetvelinde sayılan kadroların üst kademe kamu yöneticisi kadroları olarak kabul edilip edilemeyeceği tartışmaya açık bir görünüm arz etmektedir. Nitekim doktrindeki bir görüş, anılan kararnamenin ekindeki cetvellerden I Sayılı Cetvel’de yer alanların görev süresinin, -III Sayılı Cetvel’de bulunanlar hariç- Cumhurbaşkanının süresi ile sınırlı olması, bu listede yer alan kadro, pozisyon ve görevlere Cumhurbaşkanının doğrudan atama yapması nedenleriyle, bu iki özellik dolayısıyla. ‘üst kademe kamu yöneticisi’ sıfatının asıl olarak bu cetvelde yer alanlar için kullanılabileceği ve 2 sayılı cetvel kapsamında yer alan kadroların üst kademe kamu yöneticisi kadroları olmadığı yönündedir.
18. Bu bakımdan özetlemek gerekirse Anayasa değişikliğiyle üst kademe yöneticilerin atanma usul ve esaslarının Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenmesi öngörülmüş, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile üst kademe kamu görevlileri bakımından iki ayrı cetvele yer verilmiş ve bu cetveller esasında atama
yöntemi kurala bağlanmıştır. 3 sayılı CK’nin “Tereddütlerin giderilmesi” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin uygulanmasında ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye
Cumhurbaşkanı yetkilidir.” hükmü düzenlenmiştir.
19. Bu doğrultuda başvuruya konu uyuşmazlığın çözümü için yapılan incelemeler kapsamında Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığının “5510 sayılı Kanunun Geçici 4. Maddesi Kapsamındaki Sigortalıların
Sigortalılık – Tahsis ve Ödeme İşlemleri” başlık ve 29 Haziran 2020 tarihli 2020/22 sayılının Genelgesinin
“7.2.Üst Kademe Kamu Yöneticilerine Emekli İkramiyesinin Artırımlı Ödenmesi” başlığı altında
“Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünden alınan 18/11/2019 tarihli ve sayılı yazıda; “Öte yandan, mezkûr Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesine göre bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli (I) sayılı cetvelde bulunan kadro, pozisyon ve görevlere hem kamu görevlileri arasından hem de kamu görevlisi olmayanlar arasından atama yapılabilmektedir. Söz konusu 6 ncı maddenin üçüncü fıkrası ile bu kapsamda olup üst kademe kamu yöneticisi kadro, pozisyon ve görevlerine kamu görevlileri arasından atananlardan görev süresi sona eren veya en az bir yıl görev yaptıktan sonra görevden alınanların, görev sürelerinin sona erdiği veya görevden alındıkları tarih itibarıyla emeklilik aylığı bağlanmasına hak kazanmış olmaları şartıyla, yaş haddini beklemeksizin emekli olmaları durumunda emeklilik ikramiyelerinin artırımlı ödenmesi düzenlenmektedir.
3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine göre; – Söz konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yayımı
tarihi itibarıyla bu kapsamda bulunan kadro, pozisyon ve görevlerde yer alanların da mezkûr düzenlemeden yararlanabileceği, – En az bir yıl görev yaptıktan sonra görevden alınanlara ilişkin olarak söz konusu bir yıllık sürenin başlangıç tarihi için ilgili kadro, pozisyon ve görevlere atanılan tarihin esas alınabileceği, – Söz konusu bir yıllık sürenin tespitinde, mezkûr Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli (I) sayılı cetvel kapsamındaki kadro, pozisyon ve görevlerden, kesintisiz olması kaydıyla birden fazla kadro, pozisyon ve görevde geçirilen toplam sürenin esas alınabileceği, – Görev süresi başka mevzuatta düzenlenmiş olsa bile söz konusu (I) sayılı cetvel kapsamında yer alan kadro, pozisyon ve görevlerde bulunanlardan görev süresi sona eren veya görevden alınanların da mezkûr hükümden faydalanabileceği, değerlendirilmektedir.” denilmek suretiyle uygulamaya ilişkin olarak ayrıca açıklama getirildiği” düzenlenmesine yer verilerek artırımlı emekli ikramiyesinden 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin (I) sayılı cetvelinde sayılanların yaralanabileceği hususunun açıklığa kavuştuğu anlaşılmaktadır.
20. Sonuç olarak yukarıda izah edildiği üzere başvuranın artırımlı emekli ikramiyesinden yararlanıp yaralanamayacağının tespiti için artırımlı emekli ikramiyesi ödenmesi uygulaması kapsamının 3 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin cetveller yönünden ortaya konulması gerekmektedir. Bu konuda ortaya çıkan tereddütlerin giderilmesi için CK uyarınca Cumhurbaşkanlığı yetkili ve görevli kılınmıştır. SGK’ nın 2020/22 sayılı Genelgesinin incelenmesinden ise Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Personel ve
Prensipler Genel Müdürlüğünden alınan 18/11/2019 tarihli ve sayılı yazısıyla
“(I) sayılı cetvel kapsamında yer alan kadro, pozisyon ve görevlerde bulunanlardan görev süresi sona eren veya görevden alınanların da mezkûr hükümden faydalanabileceği, değerlendirilmektedir.” denilmek suretiyle uygulamaya ilişkin açıklama getirilmiştir. Bu bakımdan başvuranın Tunus Büyükelçiliğinde
İçişleri Müşaviri olarak yürüttüğü görevin 3 sayılı CK’nin (II) sayılı cetvelinde yer alması sebebiyle SGK tarafından başvurana artırımlı emekli ikramiyesi ödenmemesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
22. Öte yandan iyi yönetim ilkeleri arasında yer alan bir diğer unsur olan şeffaflık ilkesi ise gerçek ve tüzel kişilerin bilgiye erişebilmesi için idarenin bilgi verme ödevini sistematik, kolay, hızlı ve ulaşılabilir bir şekilde yerine getirmesidir. Kurumumuz idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak amacıyla Kurulmuş olup bu inceleme ve araştırmalar kapsamında idarenin yaptığı iş ve işlemlerinin hukuki dayanak, gerekçe ve nedenlerine ilişkin idareden bilgi belge talep etmektedir. Bu bakımdan idare tarafından verilen cevabi nitelikteki bilgi ve belgeler başvurunun incelenmesinde şüphesiz önem arz etmektedir. Eksik bilgi belge gönderilmesi durumunda sadece idare iyi yönetim ilkelerine aykırı davranmış olmayacak aynı zamanda verilen kararın sıhhatini de etkileyecektir. Bu başvuru kapsamında ise uyuşmazlığın çözümü için kilit niteliği taşıyan 2020/22 sayılı Genelgenin ilgili hükmü ve hükümde belirtilen Cumhurbaşkanlığı Görüşüne yer verilmemesinin gerek iyi yönetim ilkeleri gerekse hukuka ve hakkaniyete uygunluk bakımından inceleme yapılması bakımından kabul edilebilir olmadığı değerlendirilmiş olup idarenin bundan sonraki bilgi ve belgeleri tam ve eksiksiz göndermesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvurunun REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA TEBLİĞİNE;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
/
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi