|
ÖZET: Danıştay kararında, bir milletvekilinin ASELSAN Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ye yaptığı bilgi edinme başvurusunun yanıtlanmaması üzerine yapılan şikayet incelenmiştir. Başvuran, ASELSAN’dan istihdam edilen personel sayısı ve işten çıkarılanların sayısı hakkında bilgi talep etmiştir. Ancak ASELSAN, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun kapsamına girmediğini ve talep edilen bilgilerin ticari sır niteliğinde olduğunu belirterek başvuruyu reddetmiştir.
Kararda, ASELSAN’ın 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na tabi bir anonim şirket olduğu ve bu nedenle kamu kurumlarıyla aynı yükümlülüklere sahip olmadığı vurgulanmıştır. Bilgi edinme hakkının, kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları için geçerli olduğu, ASELSAN’ın bu kapsamda olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın bilgi edinme talebinin yanıtlanmaması hukuken uygun bulunmuş ve başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu durum, bilgi edinme hakkının sınırlarını ve ticari sırların korunmasını gözler önüne sermektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/14435-S.21.23095
BAŞVURU NO : 2021/16260
KARAR TARİHİ : 07/10/2021
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
ASELSAN ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET ANONİM
BAŞVURUYA KONU İDARE :
ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran Milletvekili, bilgi edinme başvurusunun yanıtlandırılmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 14/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran TBMM Komisyonu üyesi olduğunu, çalışmalarında kullanmak ve kamuoyunu bilgilendirmek amacıyla ilgili kurumlardan ve kurum ve kuruluşlardan Anayasa’nın 74 üncü maddesi ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında bilgi ve belgeler talep ettiğini, 15 ayda toplamda 105 farklı konuda bilgi talep etmesine rağmen 51 tanesine yasal süre içerisinde ve sonrasında hiçbir yanıt verilmediğini, 9 tanesine ticari sır denildiğini, 1 tanesine bilgi ektedir dendiğini fakat ek gönderilmediğini, bilgi edinme taleplerine yasal süre olan 15 gün içerisinde yanıt verilmesi gerekirken, kurumlarca taleplere yanıt verilmemesinin devlete olan güveni sarstığını ve kurumların şeffaflıktan uzaklaştığını gözler önüne serdiğini, bu sebeple şikâyete konu kurum ve kuruluşlara yöneltilen bilgi edinme başvurularının incelenerek, yöneltilen soruların zamanında cevaplanması için tavsiye kararı alınmasını ve ilgili kurumlara uyarıda bulunulmasını talep etmiştir.
1.1. Şikâyet başvurusunun yapılan ön incelemesi neticesinde, başvuranın dilekçesinde sıralanan (62)
maddelik listede yer alan bilgi edinme başvurularından, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
3 üncü, 5 inci ve 17 nci maddesi ile 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 20 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince “Kuruma başvuru için gerekli süre şartını taşımadığı” ya da “Kurumun görev alanına girmediği” tespit edilenler incelemeye esas başvurudan ayrılarak verilen 30/06/2021 tarihli ve S sayılı ( başvuru numaralı) İncelenemezlik
Kararı başvurana tebliğ edilmiştir.
1.2. Yapılan ön inceleme neticesinde, başvuranın dilekçesinde yer alan işlemlerden idari başvuru yollarının tüketilmediği tespit edilen iki başvurudan ilki başvuru numaralı dosya kapsamında verilen 30/06/2021 tarihli ve S sayılı Gönderme Kararı ile başvurana ve Kredi ve Yurtlar Genel
Müdürlüğü’ne; diğeri başvuru numaralı dosya kapsamında verilen 30/06/2021 tarihli ve
S. sayılı Gönderme Kararı ile başvurana ve Adalet Bakanlığı’na gönderilmiştir.
1.3. Şikâyet başvurusunda yer alan diğer işlemler hakkında ayrı ayrı inceleme ve araştırma yapılmış olup, işbu dosya kapsamında ASELSAN Elektronik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’ne yapılan bilgi edinme başvurusuna yapılan itiraz incelenmiştir.
1.4. Başvuran tarafından Aselsan Elektronik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nden
“19.11.2020 tarihinde ASELSAN Yönetim Kurulu Başkanlığı’na yapılan “kaç personel istihdam ediliyor, kaç kişi işten çıkartıldı?” sorusunu haiz bilgi edinme başvurusuna “cevap verilmediği” belirtilmiş olup, yöneltilen soruların cevaplanması talep edilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 21/06/2021 tarih ve S sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla ASELSAN Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. Genel Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. ASELSAN Elektronik Sanayi ve Ticaret A.Ş. Genel Müdürlüğü’nden alınan 09/07/2021 tarihli ve
sayılı cevabi yazıda özetle:
3.1. Başvuran Milletvekilinin 19/11/2020 tarihli şikâyete konu başvurusuna ilişkin ASELSAN’da bir kayıt bulunmadığı, 3.2. 4982 sayılı Bilgi edinme Hakkı Kanunu’nun 2 nci maddesi ile Kanunun kamu kurum ve kuruluşları ile kamu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerini kapsadığının düzenlendiği, ASELSAN’ın 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca kurulmuş ve bir kısım payları Borsa İstanbul’da işlem görev halka açık anonim şirket olduğu, bu kapsamda ASELSAN’ın söz konusu Kanun kapsamında olmadığı nazara alındığında, Kanun çerçevesinde bilgi verme yükümlülüğünün de bulunmadığı, 3.3. 4982 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinde kamu kurum ve kuruluşlarının kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi ve belgelerin ile 34 üncü maddesiyle kanunlarda ticari sır olarak nitelendirilen bilgi veya belgeler ile kurum ve kuruluşlar tarafından gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla sağlanan ticari ve mali bilgilerin Kanun kapsamının dışında olduğu, 3.4. Türkiye’nin en büyük savunma sanayi ve elektroniği kuruluşu olan ASELSAN’ın Esas Sözleşme, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, Sermaye Piyasası Mevzuatı, ASELSAN iç düzenlemeleri kapsamında şirketin kurumsal yapısının tanımlandığı ve Kamuyu Aydınlatma Platformu’na da gerekli durumlarda bildirimler yapıldığı, 3.5. Ticari sırrın, gerçek ya da tüzel kişi tacire, rakiplerine karşı ekonomik anlamda menfaat sağlayan sır olarak saklanan ve gizli kalması için gerekli önlemlerin sahibi tarafından alındığı bilgi olarak tanımlandığı, şirketin organizasyon bilgileri ve iş sözleşmesi feshedilen çalışan sayısına ilişkin bilgilerin ASELSAN’ın kendi iç uygulamalarına yönelik yapılacak bilgilendirmenin kamu menfaati ile doğrudan ilgisi bulunmadığı ve ASELSAN’ın stratejik konumu göz önüne alındığında ticari sır niteliğini haiz olduğu,
3.6. Ayrıca 4982 sayılı Kanun’un 8 inci maddesine göre, kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya kitap, broşür, ilan veya benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi ve belgelerin bilgi edinme hakkı kapsamı dışında olduğunun düzenlendiği, ASELSAN tarafından her yıl istihdam edilen çalışan sayısının şirketin faaliyet raporlarında yer aldığı, 3.7. Belirtilen gerekçelerle başvuranın bilgi edinme talebinin yanıtlanmasının uygun görülmediği, bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “(1) Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla
Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “(1)
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun; 6.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrası “Bu Kanun; kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanır.” 6.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesi “… Bilgi: Kurum ve kuruluşların sahip oldukları kayıtlarda yer alan bu Kanun kapsamındaki her türlü veriyi, … ifade eder.” 6.3. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrası “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir.” 6.4. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”, 6.5. “Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 8 inci maddesi “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.” 6.6. “Ticari Sır” başlıklı 23 üncü maddesi “Kanunlarda ticarî sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile kurum ve kuruluşlar tarafından gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla sağlanan ticarî ve malî bilgiler, bu Kanun kapsamı dışındadır.” 7. 27.04.2004 tarih ve 25445 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesi “Bu
Yönetmelik; merkezi idare kapsamındaki kamu idareleri ile bunların bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşlarının,
köyler hariç olmak üzere mahalli idareler ve bunların bağlı ve ilgili kuruluşları ile birlik veya şirketlerinin, T.C. Merkez Bankası ve üniversiteler de dahil olmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz olarak enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanır.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat, idarenin cevabı ve tüm dosya kapsamı birlikte incelenerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 9. (1) numaralı paragraflarda ayrıntılarına yer verildiği üzere; başvuran Milletvekili tarafından özetle
19.11.2020 tarihinde ASELSAN Yönetim Kurulu Başkanlığı’na yapılan “kaç personel istihdam ediliyor,
kaç kişi işten çıkartıldı?” sorusunu haiz bilgi edinme başvurusunun yanıtlandırılması talep edilmektedir.
10. Bilindiği üzere, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan bilgi edinme hakkı, 9/10/2003 tarihli ve
4982 sayılı yasa ile yürürlüğe girmiş, 2010 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği ile de anayasal
güvenceye kavuşturulmuştur.
11. Anayasanın 74 üncü maddesinde herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu belirtilmiş; aynı hüküm, bilgi edinme hakkının usul ve esaslarının düzenlendiği 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nda 4 üncü maddesinde tekrar edilmiştir.
12. Anılan Kanunun 5 inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır. Kurum ve kuruluşların yükümlülüklerinin kapsamının ne olduğu ve bilgi verme yükümlülüğünün sınırlarının neler olduğu yasa koyucu tarafından
Kanunun 15 ila 27 nci maddeleri arasında tahdidi olarak sayılmıştır. Kanunda yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu görülmektedir.
13. Kanunun temel amacı açısından serbesti kural olmakla birlikte, 4982 sayılı Kanun kapsamındaki bir bilgi edinme başvurusu bu Kanunun getirdiği bir istisnaya dayanılarak reddedilebilecektir. Kanunda yer alan bu istisnaların somut olarak belirlenmesi, bilgi edinme hakkının kullanımının temel amaç ve gayesinin belirlendiği aynı Kanunun 1 inci maddesinde ifade edilen “demokratik ve şeffaf” yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine işlerlik kazandırmaktadır.
14. Somut dosya kapsamında başvuruyla ilgili olarak bilgi talep edilen ASELSAN tarafından özetle başvuran Milletvekilinin 19/11/2020 tarihli başvurusuna ilişkin herhangi bir kayıt bulunmadığı, 4982 sayılı
Bilgi edinme Hakkı Kanunu’nun 2 nci maddesi ile Kanunun kamu kurum ve kuruluşları ile kamu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerini kapsadığının düzenlendiği, ASELSAN’ın 6102 sayılı
Türk Ticaret Kanunu uyarınca kurulmuş ve bir kısım payları Borsa İstanbul’da işlem görev halka açık
anonim şirket olduğu, ASELSAN’ın söz konusu Kanun kapsamında olmaması sebebiyle bu kapsamda bilgi verme yükümlülüğünün bulunmadığı, ayrıca talebe konu bilginin ticari sır kapsamında kaldığı ve paylaşılmasının mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
15. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin haberleşme ihtiyaçlarının milli imkânlarla karşılanması için 1975 yılında kurulan ASELSAN; Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı’na bağlı bir anonim şirket olup, hisselerinin %74,20’si Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı’na aittir. Şirketin resmi internet sitesinde, şirket hisselerinin %25,80’lik kısmının ise Borsa İstanbul’da (BİST) işlem gördüğü belirtilmektedir.
16. Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı’nın ise 3388 sayılı “Türk Silahlı Kuvvetlerini
Güçlendirme Vakfı Kanunu” ile kurulduğu, Kanunla kurulmasını müteakip tıpkı diğer Vakıflar gibi Türk
Medeni Kanununda belirtilen süreçler tamamlanarak tüzel kişilik kazandığı, Vakfın 5737 sayılı Vakıflar
Kanununa göre faaliyet gösteren bir “özel hukuk tüzel kişisi” olduğu görülmektedir. Vakıf kuruluş amacını bağlı ortaklıkları eliyle gerçekleştirmekte olup, bu ortaklıklarından biri de Aselsan Elektronik Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’dir.
17. Belirtilen çerçevede incelendiğinde, ASELSAN’ın 4982 sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile anılan
Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 2 nci maddesinde sayılan merkezi idare kapsamındaki kamu idareleri ile bunların bağlı, ilgili veya ilişkili kuruluşlarının, köyler hariç olmak üzere mahalli idareler ve bunların bağlı ve ilgili kuruluşları ile birlik veya şirketlerinin, T.C. Merkez Bankası ve üniversiteler de dahil olmak üzere kamu tüzel kişiliğini haiz olarak enstitü, teşebbüs, teşekkül, fon ve sair adlarla kurulmuş olan bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının kapsamında bulunmadığı açıktır. Ayrıca, Şirket tarafından başvuranın 19/11/2020 tarihli başvurusunun kayıtlarında bulunmadığı belirtilmiş, başvuran tarafından da şikâyete konu bilgi edinme başvurusunun Şirkete iletildiğine dair herhangi bir bilgi veya belge dosyasına sunulmamıştır.
18. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar kapsamında sonuç olarak; başvuranın bilgi edinme başvurusunun ASELSAN’ın kayıtlarına girdiğinin tespit edilemediği ve anılan Şirketin 4982 sayılı Kanun kapsamında bilgi edinme başvurularını yanıtlandırmakla yükümlü olmadığı anlaşıldığından, başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idare tarafından Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “şeffaflık”, “nezaket”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket edildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup görevli ve yetkili mahkemede dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve ASELSAN Elektronik Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’ne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi