Aşırı düşük açıklamalarında fatura veya benzeri belgeleri sunmadan açıklama yapılacağı zaman rayiçlerin nasıl belirleneceği (KİK)

21.07.2010 tarih ve I.Y.19.79.0262/2010-32E sayılı Esas İnceleme Raporunda;

            Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü tarafından 31.05.2010 tarihinde açık ihale usulü ile yapılan “H.Ü. Merkez ve Beytepe Kampusu Yol ve Otoparkları Asfalt Yapılması ve Kaldırım Çalışması İşi” ihalesine ilişkin olarak A. Turan Yol Yapı İnş. Mad. Taah. Tur. Teks. Nak. Tar. Or. Ür. San. ve Tic. Ltd. Şti. ’nin 21.06.2010 tarihinde yaptığı şikayet başvurusunun, idarenin 30.06.2010 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibinin 05.07.2010 tarih ve 15579 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 05.07.2010 tarihli dilekçe ile itirazen şikayet başvurusunda bulunduğu,

İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Karar verilmesinin uygun olacağı hususlarına yer verilmiştir.

Esas İnceleme Raporu ve ekleri incelendi:

İtirazen şikayet dilekçesinde özetle; ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından yapılan teklif bileşenlerine ilişkin açıklamanın; teklif cetvelinde yuvarlama/aritmetik hata olup olmadığı, analiz girdilerine ait miktarların birim fiyat tarifleri ve şartlarına uygun olup olmadığı, analizlerde işçilik için öngörülen bedellerin asgari ücretin altında olup olmadığı, taşıma formüllerinde esas alınan nakliye mesafelerinin gerçek tedarik noktalarına olan uzaklık ile uyumlu olup olmadığı, analizlere dayanak teşkil eden bilgi ve belgelerin Kamu İhale Genel Tebliğinin 45 inci maddesine uygun olup olmadığı, kullanılan Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca yayımlanan rayiçlerin poz numaraları da belirtilmek suretiyle bir liste halinde sunulup sunulmadığı hususlarının incelenmesi gerektiği, ayrıca diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından yayımlanan rayiçlerin kullanılmasının kabul görmemesi gerektiği zira rayiç belirleme yetkisinin sadece Bayındırlık ve İskan Bakanlığına verilmiş olduğu, iddia edilmektedir.

 Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

Yapılan incelemede, ihale üzerinde bırakılan istekli olan S.Baran Özaydın – Berlis İnş. Ortak Girişimi tarafından yapılan teklif bileşenlerine açıklama kapsamında; birim fiyat teklif cetveli, iş kalemlerine ilişkin fiyat analizleri ve iş kalemleri ile analiz girdilerinin bir kısmı için kullanılan kamu kurum ve kuruluşlarınca yayımlanmış birim fiyat ve rayiçlerin poz numaralarını belirten bir liste sunulduğu, ancak söz konusu listede belirtilen poz numaralarının ait oldukları iş kalemlerine ilişkin olarak; kar ve genel giderlerden arındırılmış birim fiyatların üzerine isteklinin hangi oranda kar ve genel gider eklediğine dair bir tetkikin yapılmamış olduğu tespit edilmiştir.

Kamu İhale Genel Tebliğinin 38.3 üncü maddesinde;  “İsteklilerin iş kalemleri/iş grupları için kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenerek yayımlanmış birim fiyatları teklif etmeleri ve söz konusu iş kalemleri/grupları için; hangi kamu kurum ve kuruluşunun birim fiyatını kullandıklarını, birim fiyat poz numarasını da yazmak suretiyle liste halinde belirterek teklifleri kapsamında sunmaları durumunda, analiz düzenlemeleri zorunlu değildir. Bu kapsamda; isteklilerin, kamu kurum ve kuruluşlarınca belirlenmiş “kar ve genel gider içermeyen birim fiyatların” üzerine, kendi belirledikleri “kar ve genel gideri” ilave ederek, yayımlanmış birim fiyatın üzerinde olmamak kaydıyla, birim fiyatlarını oluşturmaları durumunda da; hangi kamu kurum ve kuruluşunun “kar ve genel gider hariç birim fiyatını” kullandıklarını ve kendi belirledikleri “kar ve genel gider” tutarını yazmak suretiyle liste halinde belirterek teklifleri kapsamında sunmaları halinde, söz konusu iş kalemleri/iş grupları için analiz düzenlemeleri zorunlu değildir.” açıklaması mevcuttur.

Yukarıda anılan mevzuat hükmü uyarınca; ihale üzerinde bırakılan istekli tarafından sunulan listenin bu haliyle, ilgili iş kalemleri için teklif edilen birim fiyatları açıklama kabiliyetinin bulunmadığı anlaşılmakla beraber; bahsi geçen iş kalemlerinin tamamı için analiz sunulduğu ve de söz konusu analizlerden isteklinin ilgili kurum/kuruluşlarca yayımlanan karsız birim fiyatların üstüne hangi oranda kar ve genel gider eklediği anlaşıldığından, mevzubahis iş kalemlerinin birçoğunun analizleri üzerinde daha ileri bir incelemeye (Kamu İhale Genel Tebliği 45.1.6 ncı maddesi bağlamında) gerek olmadığı, ancak 12.2195/1-1, 17.214-BL-1-1, 204.413 poz numaralı iş kalemleri için teklif edilen fiyatların,  ilgili kamu kurum/kuruluşlarca 2010 yılı için yayımlanan kar ve genel gider hariç birim fiyatların altında olduğu anlaşıldığından, bahsi geçen iş kalemlerinin analizleri üzerinde mezkur Tebliğin 45 inci maddesinde yapılan düzenlemeler ile ilgili imalatların yapım şartları çerçevesinde inceleme yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliğinin 45.1.6 ncı maddesinde;

“İsteklilerin aşırı düşük sorgulamasına ilişkin açıklamaları belgelere dayanmalıdır. Belgelere dayanılmaksızın yapılan açıklamalar kabul edilmeyecektir. Bu çerçevede;

a) İstekliler tarafından proforma faturalarla açıklama yapılması durumunda; proforma faturada proforma fatura içeriği mala ilişkin olarak mükellefin son geçici vergi beyanname döneminde tespit edilen birim ortalama maliyet belirtilecek ve proforma faturaya, ilgili malın son geçici vergi beyanname dönemine ait bir alış ve bir satış faturası örneği eklenerek tasdik anlaşması yapılan YMM veya beyannamelerini imzalayan SMMM’e onaylatılacaktır. Proforma fatura veren imalatçı ise; proforma fatura ekinde, ilgili mala ilişkin imalatçının son geçici vergi beyanname döneminde çıkartılan birim maliyet cetveli verilecektir. Sunulan birim maliyet cetveli, mükellefin tasdik anlaşması yaptığı YMM veya beyannamelerini imzalayan SMMM tarafından onaylı olmalıdır.

b) İsteklilerce yapılan açıklamalarda teklifin bir bölümünü oluşturan iş kısımlarına ilişkin olarak piyasada o alanda faaliyet gösteren kişilerden alınan fiyat tekliflerinin sunulması halinde; söz konusu fiyat tekliflerinin ekinde, Vergi Usul Kanununa göre tutulması zorunlu olan yasal defter ve belgelere uygunluğu YMM veya SMMM tarafından onaylanmış maliyet tespit raporunun sunulması zorunludur. Söz konusu maliyet tespit raporunda, fiyat teklifi verilen işle ilgili varsa malların birim ortalama maliyetleri ile işçilik maliyetleri belirtilmelidir. Fiyat teklifinin kapsamında sadece mal bulunuyor ise; maliyet tespit raporu yerine, piyasadan alınan mallara ilişkin olarak yukarıda belirtildiği şekilde proforma faturaların, fiyat teklifi veren kişinin üretici olması durumunda ise, son geçici vergi beyanname döneminde çıkartılan ilgili malın birim maliyet cetvelinin sunulması zorunludur.

c) İsteklinin ortağı olduğu tüzel kişiye ait işletmeden mal çekmesi veya satın alması durumunda; söz konusu malın emsal bedeli ile değerlenmesi gereklidir. Emsal bedelinin tespitinde Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri esas alınır.

ç) İsteklinin açıklamalarını kendi ürettiği mallara dayandırması durumunda; mükellefin tasdik anlaşması yaptığı YMM veya beyannamelerini imzalayan SMMM tarafından onaylı, son geçici vergi beyanname dönemine ait üretim konusu mala ilişkin maliyet tespit raporunun sunulması zorunludur. Maliyet tespit raporunda üretilen mala ilişkin birim maliyetlerin gösterilmesi gerekmektedir.

d) İstekliler tarafından yapılan açıklamada, malın stoklarda bulunduğunun belirtilmesi durumunda; Vergi Usul Kanununun 182 nci maddesi gereğince tutulması gereken envanter defterinin ilgili malzeme veya mala ilişkin kısmının mükellefin tasdik anlaşması yaptığı YMM veya beyannamelerini imzalayan SMMM tarafından onaylı örneğinin veya mükellefin tasdik anlaşması yaptığı YMM veya beyannamelerini imzalayan SMMM tarafından hazırlanan ve onaylanan ilgili malzeme veya mala ilişkin stok tespit raporunun sunulması zorunludur. Stok tespit raporunda mükellefin yasal defter ve belgelerine uygun ilgili malzeme veya mala ilişkin birim maliyetlerin gösterilmesi zorunludur.”

38.9 uncu maddesinde;

“Analizler ile yardımcı ve/veya alt analizlerde, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenerek yayımlanmış rayiçleri kullanan ve söz konusu rayiçleri poz numaraları da belirterek liste halinde sunan isteklilerin, söz konusu rayiçlere ilişkin olarak (45.1.6) maddesinde belirtildiği şekilde, proforma fatura, teklif alma yazısı ve buna benzer belgeleri sunmalarına gerek bulunmamaktadır.”

Açıklamaları bulunmaktadır.

Bu çerçevede;

– 204.413 poz numaralı iş kalemi için teklif edilen birim fiyatın 4,92 TL olup, Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca 2010 yılı için yayımlanmış rayici olan 5,40 TL’ nin (montajsız birim fiyat) altında olduğu ancak söz konusu malzeme için tevsik edici belge sunulmadığı,

– 17.214-BL-1-1 poz numaralı iş kalemi için teklif edilen fiyatın ilgili kuruluşça (İstanbul Büyükşehir Belediyesi) yayımlanan kar ve genel gider içermeyen 2010 yılı birim fiyatının altında olduğu anlaşıldığından, bahsi geçen analizin içeriğinin incelenmesi gerektiği, bu bağlamda analiz girdisi olan renkli beton parke taşı için öngörülen fiyatın İBB tarafından yayımlamış olan rayicinin altında kaldığı ancak tevsik edilmediği,

-12.2195/1-1 poz numaralı iş kaleminin analiz girdisi olan 08.1579/1-1 pozlu iş kalemine ilişkin olarak sunulan analizde; 2010 birim fiyatı 97,9 TL olan fabrika amortisman bedelinin ihmal edildiği,

Tespit edilmiştir.

Bu noktada, Tebliğin yukarıda anılan 38.3 üncü maddesi uyarınca isteklilere tanınan proforma fatura, teklif alma yazısı ve buna benzer belgeleri sunmadan tekliflerini açıklayabilme imkanının sadece Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından belirlenen rayiçlere hasredilmemesi gerektiği, söz konusu maddenin yorumlanırken; lafzı ile sınırlı kalınmadan, Tebliğin genel amacı ve ruhundan hareketle, kamu itimadını haiz olan kurum ve kuruluşlarca belirlenmiş rayiçlerin tamamına genişletilmesi gerekmektedir.

Diğer taraftan, kamu kurum/kuruluşlarınca yayımlanmış herhangi bir birim fiyata atıf yapılmaksın hazırlanan fiyat analizlerinin incelenmesinden;

– Birim fiyat teklif cetveli ile fiyat analizlerinde herhangi bir aritmetik hata veya yuvarlama hatası yapılmadığı,

– İşçilik girdileri için öngörülen ücretlerin 2010 yılı için belirlenen saatlik asgari ücretin üzerinde olduğu,

– Nakliye işleri birim fiyatının hesaplanmasında esas alınan K rayicinin 80 TL olarak analizlere dahil edildiği ancak söz konusu rayicin 2010 yılı için 150 TL olarak belirlendiği, bu sebeple nakliye iş kalemi birim fiyatını tevsik için maliyet tespit raporu sunulması gerektiği ancak sunulmadığı, tedarikçi firma ile işin yapılacağı yerler arasındaki nakliye mesafelerinin gerçekçi olduğu,

– 2,47 TL/LT olarak analiz edilen kırsal motorin fiyatının ihale tarihi itibariyle yayımlanan EPDK bayi satış fiyatı bültenindeki rayici olan 2,89 TL’nin altında olduğu, bu sebeple 2,47 TL fiyatının, birim ortalama maliyet bilgisini içeren proforma fatura ve alış/satış faturaları ile tevsik edilmesi gerektiği, ancak ihale üzerinde bırakılan ortak girişim tarafından sunulan proforma faturada birim ortalama maliyet bilgisi bulunmadığı gibi, alış ve satış fatura tarihlerinin ihale tarihinden önceki son geçici vergi beyanname dönemine ait olmadığı,

– Özel-01 ile Özel-02 poz numaralı analizlerin içeriğinde mevcut olan; “100*30*24 bazalt kaplamalı kaldırım bordürü” ile “8*25*100 bazalt bitiş bordürü” girdileri için öngörülen fiyatları tevsik amacıyla; üretici firmadan alınan proforma fatura sunulduğu, söz konusu proforma faturaya “maliyet tespit raporu” eklendiği ancak tevsik edilen fiyatların bir iş kısmına değil bir malzemeye ilişkin olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bahsi geçen proforma faturaya “birim maliyet cetveli” eklenmesi gerektiği, kaldı ki bir an için maliyet tespit raporunun kabul edilebileceği düşünülse bile, bahsi geçen maliyet tespit raporunda işçilik maliyetleri gösterilmemiş olduğundan, yine kabulünün mümkün olmadığı,

Görülmektedir.

Yukarıda yapılan tespitler ve alıntısı yapılan Tebliğ açıklamaları çerçevesinde; ihale üzerinde bırakılan istekli olan S.Baran Özaydın – Berlis İnş. San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişimi tarafından yapılan teklif bileşenlerine ilişkin açıklamanın; kamu kurum/kuruluşlarınca yayımlanmış herhangi bir birim fiyata atıf yapılmaksın hazırlanan fiyat analizlerindeki kırsal motorin girdisi, 204.413, 17.214-BL-1-1, Özel-01 ve Özel-02 pozlu iş kalemlerine ilişkin analizlerin içeriğinde mevcut olan malzeme girdileri ve nakliye iş kalemlerine ilişkin kısımlarının mevzuata uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olduğu düşünülmektedir.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılığı belirlenen ihale işlemlerinin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, S.Baran Özaydın – Berlis İnş. San. Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişiminin teklifinin değerlendirme dışı bırakılıp, bu aşamadan sonraki ihale işlemlerinin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanunun 65 inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

   Oybirliği ile karar verildi.