|
ÖZET: Başvuru, askerlik borçlanması işlemlerinin, başvurunun yapıldığı tarih esas alınarak gerçekleştirilmesi talebine ilişkindir. Başvuran, 15 Aralık 2022 tarihinde askerlik borçlanması için ilgili birime başvuruda bulunmuş, ancak işlemlerin 2023 yılı tarifesine göre hesaplandığını belirtmiştir. Bu durumun, başvuru tarihinin dikkate alınarak 2022 yılı tarifesi üzerinden hesaplanmasını talep etmektedir.
İlgili idare, başvuranın dilekçesinin 30 Aralık 2022 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na gönderildiğini ve bu dilekçenin 6 Ocak 2023 tarihinde kayıtlara alındığını belirtmiştir. Başvurunun değerlendirilmesinde, 5510 sayılı Kanun’un geçiş hükümleri ve 5434 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri dikkate alınmıştır. Başvuranın talebinin, başvuru tarihindeki katsayılar esas alınarak hesaplanması gerektiği yönünde bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu’na, başvuruların kabul edilmesi için gerekli talimatların verilmesi önerilmiştir. Bu karar, başvuran ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12949-S.23.20479
BAŞVURU NO : 2023/6446
KARAR TARİHİ : 13/10/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Askerlik borçlanmasına yönelik işlemlerin görev yaptığı idareye başvuru tarihi esas alınarak yapılması talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 07/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 15 Aralık 2022 tarihinde askerlik borçlanması yapmak üzere sayılı dilekçe ile K.K. Komutanlığına bağlı 3 Piyade Eğitim Tugay
Komutanlığına başvuruda bulunduğunu, askerlik borçlanması talebi hakkında; K.K. Komutanlığı tarafından 30 Aralık 2022 tarih ve sayılı yazının Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderildiği, söz konusu yazının 3 Ocak 2023 tarihinde postaya verilmesi sebebiyle askerlik borçlanma tutarının 2022 yılı tarifesi yerine 2023 yılı tarifesine göre hesaplandığını beyan ederek askerlik borçlanma tutarının Kuruma başvuru yaptığı tarih dikkate alınarak 2022 yılı tarifesine göre hesaplanmasını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 12/06/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Millî
Savunma Bakanlığı tarafından gönderilen sayılı yazı ile sayılı yazı ve eklerinde; 2.1. Başvuranın 15/12/2022 tarihli dilekçesi ile görev yaptığı birime başvurduğu, dilekçesi ile başvuru evrakının 3’üncü Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının 20/12/2022 tarihli ve tarihli yazısı ile Kara Kuvvetleri Komutanlığı Personel Başkanlığı Tayin Daire Başkanlığına gönderildiği, evrakın 23/12/2022 tarihinde işlem makamı olan Svl.Me. İşçi ve Yd.Sb./Asb.Ş.Md.lüğüne ulaştığı, başvuranın dilekçesi ve ilgili belgelerinin, işlem makamı olan Svl.Me. İşçi ve Yd.Sb.Ş.Md.
lüğünün 30 Aralık 2022 tarihli ve sayılı yazısı ile Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığına gönderildiği, söz konusu yazının Kara Kuvvetleri Merkez Daire Başkanlığı Genel Evrak Şube
Müdürlüğü tarafından 03/01/2023 tarihinde postaya verildiği, sonuç olarak, Kara Kuvvetleri Komutanlığı tarafından personelin dilekçesine yasal süresi içinde işlem yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun 14/07/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen sayılı yazı ve eklerinde; 3.1. 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında 5510 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümler de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılmakta olduğu, 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun mülga ek 8 inci maddesi ile 102 nci maddede yazılı süreler içinde müracaat edenlerin muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er olarak geçen süreleri istek de bulundukları tarihteki esaslar dâhilinde borçlandırılmak suretiyle fiili hizmet sürelerine ekleneceği, aynı Kanunun 102 nci maddesi ile de istekleri ile emekliye ayrılacak olanların istek tarihlerinden en az altı ay önce, kurumlarınca re’sen (malullük, yaş haddi dahil) emekliye ayrılacak olanlarla ölenlerin ise görevleriyle ilgilerinin kesildiği tarihlerden itibaren en geç altı ay içinde, kendileri veya dul ve yetimleri tarafından tahakkuk eden tutarları Kurumumuz hesabına yatırmaları gerektiğinin hükme bağlandığı, ilgililerin askerlikte er olarak geçen süreleri 5434 sayılı Kanunun 102 nci maddesinde belirtilen süreler içinde Kurumlarına yazılı olarak müracaat etmeleri halinde borçlandırılmak suretiyle fiili hizmet sürelerine eklenebildiği, 5434 sayılı Kanunun ek 8 inci maddesinde açıkça Kuruma müracaat edilmesi gerektiği hükme bağlanmış olduğu, ilgililerin görev yaptıkları kurumlara yapılan başvuruların kabul edileceğine ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, 3.2. Başvuranın askerlikte geçen süresinin borçlandırılmasını istediği 15/12/2022 tarihli dilekçesini görev yaptığı Kara Kuvvetleri Komutanlığına sunduğu, anılan Komutanlıkça da ilgilinin borçlanma talep dilekçesi 30/12/2022 tarihli ve sayılı yazı ekinde Kurumlarına gönderildiği, söz konusu yazı ve eki dilekçenin 6/1/2023 tarihinde Kurum kayıtlarına geçtiği, bu nedenle, ilgilinin dilekçesinin Kurum kayıtlarına geçtiği 6/1/2023 tarihi esas alınarak 1/2/2023 tarihli ve sayılı borç fişi ile 1 yıl 6 aylık askerlik süresi borçlandırılmış olup, borç fişi Kara Kuvvetleri Komutanlığına gönderildiği, ilgilinin e-devlet sistemi üzerinden askerlik borçlanması talebinde bulunma hakkı olmasına karşın bu başvuruyu Kurumu aracılığı ile yapmayı tercih ettiği, Oysa süreli başvurularda Kurumları sigortalılarının hak kaybına uğramaması için gerek sigortalının gerekse sigortalıların görev yaptıkları kurumların elektronik ortamda başvuru yapabilmesi için gerekli programları aktif olarak kullanmakta olduğu, 3.3. Başvuru konusuna ilişkin olarak Kurumları aleyhine açılan bir davada Ankara 4. İdare Mahkemesinin 28/10/2004 tarihli ve sayılı kararı ile “…davacının başvurusunun Sandığa intikal ettirilen ve kayıtlarına giriş tarihi olan 29.04.2003 tarihi esas alınarak bu tarih itibariyle yürürlükte bulunan 4839 sayılı Kanunun getirdiği değişikliğin uygulanması suretiyle askerlik hizmet borçlandırılması tahakkukunun belirtilen tarihteki katsayılar esas alınarak hesaplanması gerektiği kanaatine varılmaktadır.
Bu durumda; davalı idarece kendisine intikal ettiği tarihte yürürlükte olan katsayıların davacının tabi olduğu personel kanunlarında yer alan hükümlere göre belirlenen göreve giriş derece, kademe ve ek göstergeleri ile emekli keseneğine esas aylığın hesabına ait tüm unsurların toplamı ile çarpılması suretiyle hesaplandığı sonucuna varılan dava konusu tahakkuk işleminde hukuka aykırılık görülmemektedir.
Açıklanan nedenlerle; davanın reddine, … ” denilmek suretiyle Kurumları lehine sonuçlandığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; “5434 Sayılı Kanuna İlişkin
Geçiş Hükümleri” başlıklı geçici 4 üncü maddesinin sırasıyla 4 üncü ve 5 inci fıkraları; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.”
“Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dâhil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.”, 7. 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun;
7.1. Ek 8 inci maddesi; “102 nci maddede yazılı süreler içinde yazı ile Sandığa müracaat edeceklerin:
a) Borçlandırılma mevzuuna giren geçmiş hizmetlerinin, b) Emvali metruke veya mübadil hesabı carisinden aylık, ücret almak suretiyle geçmiş sürelerinin, c) Muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er olarak geçen sürelerinin, d) 01/01/1950 tarihinden sonra yedek subay okulunda öğrenci olarak geçen sürelerinin, e) Sonradan kanunla sürekli hale getirilen kadrolarda ve sigorta dışında geçen sürelerinin, En çok 15 yılı, istek tarihindeki (Re’sen emekliye sevk olunanlarla, ölenlerin vazife ile ilgilerinin kesildiği tarihlerdeki) emeklilik keseneğine esas derece tutarları nazara alınmak ve bu tarihlerde derece tutarlarının tabi olduğu kesenek ve karşılık tutarı üzerinden borçlandırılmak suretiyle fiili hizmet sürelerine eklenir.
Ancak; muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er, yedek subaylıkta yedek subay okulu öğrencisi, olarak geçmiş ve
bu maddeye göre borçlanılması kabul edilmiş bulunan hizmetlerden:
1. Daha önce herhangi bir sebeple fiili hizmet sayılan süreler, 2. Hastalık veya cezai bir sebeple uzayan süreler, 3. Vazife malüllüğü sebebiyle kendilerine vazife malüllüğü aylığı bağlanmış olanların da erlikte ve yedek subay okulunda geçen süreleri, İçin borçlanma yapılmaz.
Çeşitli kanunlarla borçlandırılan süreler ile bu madde gereğince eklenecek sürelerin toplamı 10 yılı geçemez.
Sandıkça adlarına borç kaydedilecek bu paralar, müracaat tarihlerini takip eden aydan itibaren keseneğe esas derece tutarları üzerinden emeklilik keseneği nisbetinde 16 ve 17 nci maddeler gereğince kurumları tarafından tahsil edilerek Sandığa gönderilir.
İstiyenler borçlandıkları paraları toptan ödeyebilecekleri gibi aylıklarından daha fazla miktarda kesinti de yaptırabilirler.
Borçlanma isteğinden dönülemez.
87 nci maddede yazılı olanların ayrılışlarında borçlanmaları iptal edilerek bundan tahsil edilen miktarlar
kesenekleri ile birlikte kendilerine geri verilir.
83 üncü maddede yazılı miktarlara borçlandırılan paradan yalnız tahsil edilen miktarlar eklenerek artığı
silinir.
Borçlanmaları iptal edilenlerden tekrar emeklilik hakkı tanınan vazifelere girenlerin aldıkları toptan ödeme veya keseneklerini 102 nci maddeye göre geri vermiş olmaları halinde iptal edilen borçlanmaları ile silinen borç artıkları yenilenir.
Borçlandırıldıkları paraların tamamını ödemeden emekli, adi veya vazife malüllüğü aylığı bağlananların bağlanan aylıklarından, Dul ve yetimlerine aylık bağlanmasını gerektiren hallerde borç artıkları bağlanan aylıklar nisbetinde dul ve yetimlere bölünerek bu aylıkların herbirinden, Emeklilik keseneği nisbetinde tahsil olunur.
Aylığa müstehak dul ve yetim bırakmadan ölüm halinde veya dul ve yetimlerin aylıklarının bu kanun hükümlerine göre kesilmesinde, kendilerine isabet eden borç artığı aranmaz.
Bunlardan tekrar veya sonradan aylığa müstehak olacakların hisselerine isabet eden borçlar aylıklarından tahsil olunur.”, 7.2. Ek 31 Maddede: “İştirakçilerden veya dul ve yetimlerinden 102 nci maddede yazılı süreler içerisinde yazı ile Sandığa müracaat edeceklerin; T.C. Emekli Sandığına yazılı olarak başvurdukları tarihteki öğrenim durumu itibariyle tabi oldukları personel kanunlarında yer alan hükümlere göre belirlenecek göreve giriş derece, kademe ve ek göstergeleri ile emekli keseneğine esas aylığın hesabına ait tüm unsurların toplamının, o tarihte yürürlükte olan katsayılarla çarpımı sonucu bulunacak tutarlar esas alınarak, yine o tarihteki kesenek ve karşılık
oranlarına göre hesap edilir. Bu hüküm, bu Kanunun ek ve değişiklikleri ile diğer kanunlarla getirilen bütün borçlanmalar hakkında da uygulanır.” hükmünü amirdir.
8. 5510 sayılı Kanunun Geçici 4. Maddesi Kapsamındaki Sigortalıların Sigortalılık – Tahsis ve Ödeme
İşlemleri Hakkında Genelgenin “Borçlanma” Başlıklı Üçüncü Bölümünde; 8.1. “3. Borçlanmada Başvuru Süresi ve İstek” Başlığında; “Genel Olarak Başvuru Süresi
Hizmet borçlanması isteğe bağlıdır. Kanun uyarınca borçlanma hakkı bulunanlar bu Kanun kapsamında sigortalı sayıldıkları süre içinde her zaman borçlanma isteğinde bulunabilirler.
Ancak Kanun kapsamında borçlanma talebinde bulunacak iştirakçiler; a)İstekle emeklilik talebinde bulunmadan en az 6 ay önce kendileri, b)Resen malulen yaş haddi sebebiyle emekliye ayrılanlar görevleriyle ilgilerinin kesildiği tarihten itibaren
6 ay içinde kendileri,
c)5434 iştirakçisi iken ölenlerin ise ölüm tarihinden itibaren 6 ay içinde dul ve yetimleri, Kuruma yazılı olarak veya, Hizmet Takip Programı üzerinden ya da e-devlet üzerinden müracaat etmek suretiyle borçlanma talebinde bulunabileceklerdir.” 8.2. “Borçlanma Dilekçelerinin Şekli” Başlığında; “Borçlanma isteğe bağlı olduğundan, dilekçelerde borçlanma isteğinin açık bir biçimde belirtilmiş olması gerekmektedir. Ancak, dul ve yetimlerin Kurumumuza verdiği dilekçede açıkça borçlanma ifadesi olmamasına karşın “askerlikte geçen süresi de dikkate alınarak, aylık bağlanması” şeklindeki ifadesi borçlanma isteği olarak kabul edilecektir.
01/11/1984 tarihli ve 3071 sayılı dilekçe hakkının kullanılmasına dair Kanunun 4 üncü maddesinde dilekçede imza ve adres bulunması gerektiği hükme bağlanmış olduğundan Kanuna uygun olmayan dilekçelere göre borçlanma yapılmayarak, yeni bir dilekçe istenecektir. Bu takdirde borçlanma, yeni dilekçenin Kurum kaydına alındığı tarihteki hükümler esas alınarak yapılacaktır.
Borçlanma dilekçelerinin imzasız olduğu fark edilmeden yazışma yapılarak belge istenmesi ve kurumlar ve şahıslarca da istenilen bilgi ve belgelerin gönderilmesi halinde borçlanma istemi teyit edilmiş olduğundan borçlanma yapılacaktır.
Borçlanma istek dilekçelerini kurumlarına veren iştirakçilerden, dilekçeleri gönderilmemekle beraber bu istekleri kurum yazısı ile bildirilen ve kurum yazısı ekinde borçlandırma ile ilgili diğer belgeleri bulunan ancak dilekçesi gönderilmeyenlerin dilekçelerinin sonradan başka bir yazı ile gönderilmesi ya da borçlandırma ile ilgili dilekçelerinin kurumlarınca Kurumumuza gönderildiği bildirildiği halde, dilekçeleri bulunamayanların yine borçlandırma ile ilgili diğer belgelerinin gönderilmiş olması şartıyla borçlanma istek tarihi olarak kurum yazısının Kurumumuz kaydına geçiş tarihi esas alınarak borçlanma işlemi yapılacaktır.
Kurumumuza borçlanmak üzere başvuran ancak hizmetlerini daha sonra mahkeme kararı ile tespit ettiren iştirakçilerin veya ölümleri halinde aynı durumda olan dul ve yetimlerin, mahkeme kararı ile tespit edilen hizmetleri bu dilekçeleri esas alınmak suretiyle borçlandırılacaktır.
Başvuru süresi hak düşürücü bir süre olduğundan l8 yaşını doldurmayan yetimin dilekçesine göre de borçlanma işlemleri yapılacaktır.
Ayrıca, gerek Hizmet Takip Programı üzerinden gerekse de Kurumca duyurusu yapılmak suretiyle belirlenen diğer elektronik yollarla yapılan borçlanma talepleri kabul edilecek ve borçlanma işlemi borçlanmaya ilişkin bilgi ve belgelerin tamamlanmasını müteakip yapılacaktır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Somut olayda başvuran askerlik süresini borçlanmak amacıyla 15 Aralık 2022 tarihinde askerlik borçlanması yapmak üzere görev yaptığı idare olan K.K. Komutanlığına bağlı 3 Piyade Eğitim Tugay
Komutanlığına başvuruda bulunduğunu, K.K. Komutanlığı tarafından 30 Aralık 2022 tarih ve sayılı yazının Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderildiği, söz konusu yazının 06/01/2023 tarihinde SGK kayıtlarına geçtiği ve söz konusu tarih esas alınarak askerlik süresinin borçlandırıldığı, başvuranın 2023 yılı katsayıları esas alınarak borçlandırılma işlemine itiraz ile Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
11. Başvuruya konu uyuşmazlığın; başvuranın borçlandırma işlerinde dilekçesini görev yaptığı idareye verdiği tarihteki katsayıların esas alınıp alınmayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.
12. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri başlıklı geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrası “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı
Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır.” hükmünü, Aynı maddenin beşinci fıkrası, “Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı
Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.”, hükmünü amirdir.
Bu hükümler uyarınca, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi çalışanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümler de dâhil 5434
sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılacağının düzenlendiği, dolayısıyla somut olaya ilişkin uyuşmazlıkta 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı açıktır.
13. Askerlikte geçen sürelerin borçlandırılmasına yönelik düzenlemelerin 5434 sayılı Kanunun ek 8 inci ve ek 31 inci maddesinde yer aldığı görülmektedir. Buna göre Sandığa müracaat ile birlikte muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er olarak geçen sürelerin, emeklilik keseneğine esas derece tutarları nazara alınmak ve bu tarihlerde derece tutarlarının tabi olduğu kesenek ve karşılık tutarı üzerinden borçlandırılmak suretiyle, fiili hizmet sürelerine ekleneceği, yapılacak olan borçlandırmaların ise T.C. Emekli Sandığına yazılı olarak başvurdukları tarihte yürürlükte olan katsayılarla çarpımı sonucu bulunacak tutarlar esas alınarak, yine o tarihteki kesenek ve karşılık oranlarına göre hesap edileceği açıkça düzenlenmiştir.
14. Diğer yandan; 5510 sayılı Kanunun Geçici 4. Maddesi Kapsamındaki Sigortalıların Sigortalılık – Tahsis ve Ödeme İşlemleri Hakkında Genelge ile de askerlik borçlanmasına yönelik taleplerinin hangi usulle yapılacağı düzenlenmiştir. Şöyle ki, iştirakçilerin SGK’ye yazılı olarak veya Hizmet Takip Programı üzerinden ya da e-devlet üzerinden müracaat etmek suretiyle borçlanma talebinde bulunabilecekleri, borçlanma istek dilekçelerini kurumlarına veren iştirakçilerden, dilekçeleri gönderilmemekle beraber bu istekleri kurum yazısı ile bildirilen ve kurum yazısı ekinde borçlandırma ile ilgili diğer belgeleri bulunan ancak dilekçesi gönderilmeyenlerin dilekçelerinin sonradan başka bir yazı ile gönderilmesi ya da borçlandırma ile ilgili dilekçelerinin kurumlarınca SGK’ye gönderildiği bildirildiği halde, dilekçeleri bulunamayanların yine borçlandırma ile ilgili diğer belgelerinin gönderilmiş olması şartıyla borçlanma istek tarihi olarak kurum yazısının SGK kaydına geçiş tarihi esas alınarak borçlanma işlemi yapılacağı düzenlenmiştir.
15. Bu bilgiler ışığında iştirakçilerin askerlik borçlanmasına yönelik talep dilekçelerinin SGK kayıtlarına girdiği tarih esas alınarak, borçlanmaya yönelik yapılan işlemlerin hukuka uygun yapıldığı değerlendirilmektedir.
16. Diğer yandan Kurumumuza muhtelif tarihlerde yapılan emsal başvurulardan da görüldüğü üzere, Sosyal
Güvenlik Kurumunun hiyerarşik anlamda alt seviyede yer alan hizmet birimleri olan Sosyal Güvenlik
Müdürlüklerine askerlik borçlanmasına yönelik yapılan başvuruların, kamu çalışanı olduğu gerekçesiyle iştirakçilerin borçlanma talep dilekçelerini görev yaptıkları kuruma vermeleri gerektiği hususunda yönlendirildiği ve talep dilekçelerinin kayda alınmadığı iddiaları göz önüne alınarak yapılan değerlendirmede; 16.1. 12 Ekim 2018 Tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2018/13 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Genelgesinde; kamu hizmetlerinin yerine getirilmesinde sorun çözen, çözüm üreten, sonuç ve vatandaş odaklı devlet anlayışı ile bürokrasinin azaltılması Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin öncelikli hedeflerinden olduğu, kamu hizmetlerinde hantallığa sebebiyet veren hususların ortadan kaldırılması, milletimize hizmetlerin süratli ve en iyi şekilde sunulması, devlet ve millet bütünleşmesini zedeleyen davranışlardan kaçınılması gerekmekte olduğu, 16.2. Bu itibarla; kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan tüm başvurularda, talebin sonuçlandırılması başka bir idari makamın görev alanında kalsa dahi, başvurular anında incelenerek takip edilerek, talebin ilk başvuru yerinde neticelendirilmesine özen gösterilecek, başvuru sahibine yapılan işlemler hakkında gecikmeksizin nihai ve kesin bilgi verilerek, başvuruların süratli ve doğru sonuçlandırılması amacıyla gerekli tüm tedbirlerin alınması gerektiği, düzenlenmiştir.
17. Bununla birlikte; iştirakçilerin SGK’ye yazılı olarak veya Hizmet Takip Programı üzerinden ya da edevlet üzerinden müracaat etmek suretiyle borçlanma talebinde bulunabileceklerine ilişkin düzenleme kapsamında, Sosyal Güvenlik Kurumunun hiyerarşik manada alt seviyede yer alan hizmet birimleri olan
Sosyal Güvenlik Müdürlüklerine de başvuruda bulunabileceklerine dair tereddüt yoktur. Bu anlamda
Sosyal Güvenlik Kurumu ile Sosyal Güvenlik Müdürlükleri arasında bütünlüğü sağlayan bir araç olan hiyerarşinin de bu amaca hizmet ettiği açıktır. Nitekim Anayasanın 123 üncü maddesinde, idarenin, kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu, idarenin kuruluş ve görevlerinin, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayandığı açıkça hüküm altına alınmıştır.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 18.1. SGK tarafından başvurana 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması, bu hükümler kapsamında
Sandığa müracaat tarihinin dikkate alınmak suretiyle dilekçesinin SGK kayıtlarına geçtiği tarih olan 06/01/2023 tarihli katsayılar esas alınarak yapılan borç tahakkuk işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
18.2. Diğer yandan; kamu görevlilerinin borçlanma talep dilekçelerini görev yaptıkları kuruma vermeleri gerektiğinden bahisle dilekçelerin kabul edilmemesine yönelik olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi bakımından, idarenin bütünlüğü ilkesinden hareketle Sosyal Güvenlik Kurumuna, taşra uzantıları olan
Sosyal Güvenlik İl ve İlçe Müdürlüklerine, aradaki hiyerarşi hatırlatılmak suretiyle kendilerine yapılan başvuruların kabul edilmesi yönünde talimat göndermesi hususunda tavsiyede bulunulması sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı görülmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemeleri nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜNE – KISMEN REDDİNE, Başvuranın askerlik borçlanmasına yönelik borç tutarının, görev yaptığı idareye başvuru tarihindeki katsayılar esas alınarak hesaplanması ve fazlaya ilişkin ödediği tutarın tarafına iadesine yönelik talebinin
REDDİNE;
Diğer yandan; Kurumumuza bu konuda yapılan başvurular da dikkate alınarak, idarenin bütünlüğü ilkesinden hareketle
Sosyal Güvenlik İl ve İlçe Müdürlüklerine, aradaki hiyerarşi hatırlatılmak suretiyle kendilerine borçlanmaya yönelik yapılan başvuruların kabul edilmesi yönünde talimat göndermesi hususunda
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi