|
ÖZET: Başvuran, Kırıkkale Pirinç Fabrikasında uzun yıllardır çalışmakta olup, 1995 yılında askerlik borçlanması için başvuruda bulunmuş ve 1997 yılında Ziraat Bankası’na 5.009.000 TL ödeme yapmıştır. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan incelemelerde, bu ödemenin sistemde kaydı bulunmamaktadır. Başvuran, SGK’ya yaptığı dilekçelerde, yatırdığı borçlanmanın sistemde görünmemesi nedeniyle mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
SGK, başvuranın iddialarını değerlendirirken, yapılan araştırmalarda 1997 tarihli ödeme kaydına ulaşılamadığını belirtmiştir. Banka dekontunun elle oynandığı ve belgelerin imha edilmiş olabileceği ifade edilmiştir. Ziraat Bankası da, saklama süresi dolmuş belgelerin imha edildiğini vurgulamıştır. Başvuranın, 2012 yılında askerlik borçlanmasının kabul edildiğine dair yazılı bir belge bulunmasına rağmen, 2021 yılında sistemde kaydının olmaması, idarenin önceki işlemleriyle çelişmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın haklı beklentisinin korunması gerektiğine ve SGK’nın önceki kararlarıyla çelişen bir durum yaratmaması gerektiğine karar vermiştir. Bu bağlamda, SGK’ya başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi tavsiye edilmiştir. Kararın, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğ edilmesi ve 30 gün içinde işlem yapılması gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/15637-S.21.25001
BAŞVURU NO : 2021/9845
KARAR TARİHİ : 01/11/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuran, askerlik borçlanması tutarının sistemde görünmemesinden
BAŞVURUNUN KONUSU :
kaynaklı mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 24/05/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza, T.C. kimlik numaralı tarafından yapılmış olan başvuruda, başvuran Kırıkkale Pirinç Fabrikasında yirmi yedi yıldır çalıştığını,14/11/1995 tarihinde askerlik borçlanması başvurusu yaptığını, 03/11/1997 tarihinde Kırıkkale Ziraat Bankası’na 5.009.000 TL olarak yatırdığını, Ziraat Bankası’na borcu yatırdığına dair banka kasa fişi, dekontun olduğunu, askerlik borçlanmasına rağmen bilgisayar sistemlerinde hizmet dökümünde askerlik borçlanma gün ve primlerin gözükmediğini, 19/10/2020 tarihinde Kırıkkale SGK İl Müdürlüğü’ne dilekçe verdiğini, gelen cevapta bilgisayar sistemlerinde askerlik borçlanmasına dair hiç bir kayda rastlanılmadığının belirtildiği, Ziraat teknoloji ilgili uygulama geliştirme birimlerince yapılan araştırmalarda arşiv kayıtlarında askerlik borçlanması ile ilgili tahsilat kaydına ulaşılamadığı, başvuruya ek olarak sunduğu belgeden de anlaşılacağı üzere olarak askerlik borçlanmasını yatırdığına dair belgelerin olduğu, Kırıkkale Pirinç Fabrikasında kişisel dosyasında da aynı belgelerin olduğunu belirterek yatırdığı askerlik borçlanmasının bilgisayar sistemlerine işlenmesi ve prim günlerinin gözükmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 09/07/2021 tarih ve sayılı bilgi-belge talepli yazısına gönderilen Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın 10/09/2021 tarihli yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın askerlik borçlanmasına ait 03/11/1997 tarihinde Kırıkkale Ziraat Bankası şubesine yatırdığını beyan ettiği 5.009.000 TL tutarındaki ödemenin olup olmadığı yönünde Kurum muhasebe birimince tekrardan inceleme yapıldığı ancak herhangi bir kayda ulaşılamadığı,
2.2. İbraz edilen tahsilat dekontunda elle oynama olduğunun görüldüğü,
2.3. Ziraat Bankası Genel Müdürlüğüne yatırıldığı iddia edilen tutarın banka kayıtlarında olup olmadığının sorulduğu, gelen cevabı yazı ile 10 yıllık saklama süreleri dolan belgelerin imha edildiğinin belirtildiği,
Sigortalı ile de irtibata geçilerek çalışmakta olduğu MKE Pirinç Fabrikasından varsa makbuzun bir örneğinin aslı gibidir kaşesi ile imzalanmak suretiyle getirmesinin istendiği henüz bir cevap alınamadığı,
2.4. Mezkur borçlanma tutarının Kurum hesaplarına ödenmiş olduğunun tespit edilememesi ve Ziraat
Bankası’nın bahse konu ödemeyi teyit edememesinden dolayı 540 günlük borçlanma süresinin hizmet kayıtlarına işlenmesinin mümkün olmadığı,
3. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 09/07/2021 tarih ve sayılı bilgi-belge talepli yazısına gönderilen Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nün 13/07/2021 tarihli yazısında özetle;
3.1. Türk Ticaret Kanunu’na göre müsbit evrakın saklama süresinin 10 yıl olduğu, geriye dönük 10 yıllık araştırma yapılması mümkün olabildiği, bu kapsamda belirtilen döneme ilişkin istenilen bilgilerin tespit edilemediği,
4. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 28/09/2021 tarih ve ayılı bilgi-belge talepli yazısına gönderilen MKE Pirinç Fabrikası Müdürlüğü’nün 04/10/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
Makbuzun aslının şahsi sicil dosyasında bulunmadığı, fotokopisinin yer aldığı, T.C. Ziraat Bankası’na ait dekontun fotokopisinin Kurumumuza gönderildiği,
5. Kamu Denetçiliği Kurumu’nun 28/09/2021 tarih ve ayılı bilgi-belge talepli yazısına gönderilen Kırıkkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 06/10/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
1997-2005 yılları arasında Sosyal Sigortalar Kurumu Kırıkkale Sigorta Müdürlüğü tarafından kullanılan hesap ekstrelerinin istenildiği, Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’nün 11/05/2021 tarih ve sayılı yazısında askerlik borçlanması tutarına rastlanılmadığına ilişkin bilgi verildiği,
belirtilmiştir
/
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu’nun; 5.1.Mülga 12 nci maddesi; “Bu kanunla tanınan haklardan aşağıda (I) işaretli fıkrada yazılı yerlerde çalışanlardan, Türk uyruğunda olmak ve 18 yaşını bitirmiş bulunmak şartıyla, (II) işaretli fıkrada gösterilenler faydalanırlar. …” 5.2.Mülga 102 nci maddesi; “Sandıkta birikmiş emekli keseneklerini geri almış bulunanlarla, toptan ödeme yapılmış olanlardan, 98 inci maddenin vazifeye alınmaya ait hükümleri mahfuz kalmak üzere, emeklilik hakkı tanınan veya 130 uncu maddede gösterilen vazifelere, belediye başkanlığına, illerin daimi komisyon üyeliklerine geçenlerden, aldıkları paraları, aldıkları tarihlerden itibaren ödeyecekleri tarihe kadar hesaplanacak kanuni faizi ile birlikte toptan Sandığa geri verirlerse; (1)
Tayin veya seçilme tarihindeki yaşlarından, emeklilik hakkı tanınan vazifelerde evvelce geçen fiili hizmet müddetlerinin indirilmesinden sonra kalan yaş sayısı 35’i geçenlerden, 14 üncü maddenin (e) fıkrası uyarınca tamamlayıcı kesenek alınmak şartıyla, Sandıkla ilgilendirilirler ve eski fiili ve itibari hizmet müddetleri yenilerine eklenir.(2)
Ancak; a) İstekleri ile emekliye ayrılacak olanların bu paraları istek tarihlerinden en az 6 ay önce, b) Kurumlarınca re’sen (malullük, yaş haddi dahil) emekliye ayrılacak olanlarla ölenlerin, görevleri ile ilgilerinin kesildiği tarihlerden itibaren en geç 6 ay içinde, kendileri veya dul yetimleri tarafından Sandığa ödenmiş olması şarttır.
…” 5.3.Mülga ek 8 inci maddesi; “102 nci maddede yazılı süreler içinde yazı ile Sandığa müracaat
edeceklerin:
…
c) Muvazzaf ve ihtiyat askerlikte er olarak geçen sürelerinin,
…
en çok 15 yılı, istek tarihindeki (re’sen emekliye sevk olunanlarla, ölenlerin vazife ile ilgilerinin kesildiği tarihlerdeki) emeklilik keseneğine esas derece tutarları nazara alınmak ve bu tarihlerde derece tutarlarının tabi olduğu kesenek ve karşılık tutarı üzerinden borçlandırılmak suretiyle fiili hizmet sürelerine eklenir.
…” 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1.“Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesinde; “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanların;
…
b) Er veya erbaş olarak silâh altında veya yedek subay okulunda geçen süreleri, …
kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır…” 6.2.“Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortasına ilişkin bazı geçiş hükümleri” başlıklı geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası; “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce, 506 sayılı Sosyal Sigortalar
Kanunu ile 2925 sayılı Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ve bu Kanunla mülga 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına
Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendi kapsamında, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa tabi olanlar, bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında kabul edilir.” 6.3. “5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil
5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır…
Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır…”
hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, Kırıkkale Pirinç Fabrikasında yirmi yedi yıldır çalıştığını, 14/11/1995 tarihinde askerlik borçlanması başvurusu yaptığını, 03/11/1997 tarihinde Kırıkkale Ziraat Bankası’na 5.009.000 TL olarak yatırdığını, Ziraat Bankası’na borcu yatırdığına dair banka kasa fişi, dekontun olduğunu, askerlik borçlanmasına rağmen bilgisayar sistemlerinde hizmet dökümünde askerlik borçlanma gün ve primlerin gözükmediğini, 19/10/2020 tarihinde Kırıkkale SGK İl Müdürlüğü’ne dilekçe verdiğini, gelen cevapta bilgisayar sistemlerinde askerlik borçlanmasına dair hiç bir kayda rastlanılmadığının belirtildiği, Ziraat teknoloji ilgili uygulama geliştirme birimlerince yapılan araştırmalarda arşiv kayıtlarında askerlik borçlanması ile ilgili tahsilat kaydına ulaşılamadığı, başvuruya ek olarak sunduğu belgeden de anlaşılacağı üzere olarak askerlik borçlanmasını yatırdığına dair belgelerin olduğu, Kırıkkale Pirinç Fabrikasında kişisel dosyasında da aynı belgelerin olduğunu belirterek yatırdığı askerlik borçlanmasının bilgisayar sistemlerine işlenmesi ve prim günlerinin gözükmesini talep etmektedir.
9. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın 10/09/2021 tarihli yazısı ve eklerinde özetle başvuranın 14/11/1995 tarihinde evrak numarası ile Kırıkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne askerlik borçlanması başvurusunda bulunduğu, 11/12/1995 tarih ve sayılı yazı ile başvurana borçlanma tutarı 19/12/1995 tarihli iadeli taahhütlü PTT alındısı ile tebliğ edildiği, başvuran tarafından 540 günlük borçlanma süresine ilişkin borçlanma tutarının 03/11/1997 tarihinde Kırıkkale Ziraat Bankası’na
5.009.000 TL olarak yatırıldığının belirtildiği fakat Kurum kayıtlarında başvuranın askerlik borçlanmasına
ait 03/11/1997 tarihinde Kırıkkale Ziraat Bankası şubesine yatırdığını beyan ettiği 5.009.000 TL tutarındaki ödemenin muhasebe birimince yapılan incelemede tespit edilemediği ve herhangi bir kayda ulaşılamadığı belirtilmiştir.
10. Kırıkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından Mali Hizmetler Merkez Müdürlüğünden başvuran tarafından ibraz edilen tahsilat dekontunun hizmet kayıtlarına işlenebilmesi için ödeme makbuzunun Banka ekstre kayıtlarında ve varsa emanet kayıtlarında bulunup bulunmadığı sorulmuş, 1997 yılına ait olduğu ve rakamların elle yazıldığı banka dekontunun incelenmesi sonucunda 1997 yılında yatan tutarın ayrıntılı araştırma yapılması gereken 3270 muhasebe programının kapalı olması ve evrak arşivinde yapılan araştırma sonucunda evrak bulunmadığı, 1997 yılına ait vezne tahsilat makbuzunun teyidi için yazılan yazıya İl Müdürlük Makamınca oluşturulan ayıklama ve imha komisyon tarafından (ileride kullanılmasına ve muhafazasına lüzum görülmeyen, arşiv malzemesi ve arşivlik malzeme dışında kalan, hukuki kıymetini ve bir delil olma vasfını kaybetmiş malzemenin ayrılarak, Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara göre imhası işlemini ifade eder) ayıklama ve imha işlemi tamamlanması nedeniyle Tahsilat fişi, Tediye fişi,
Yevmiye defteri, Büyük defter, Banka ekstrelerinin vs Müdürlük arşivinde olmaması nedeniyle evrak teyit edilemediği bildirilmiştir.
11. Ziraat Bankası tarafından da Türk Ticaret Kanunu’na göre müsbit evrakın saklama süresinin 10 yıl olduğu, geriye dönük 10 yıllık araştırma yapılması mümkün olabildiği, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun
“Belgelerin Saklanması” başlıklı 42.Maddesi hükümleri gereği 10 yıllık saklanma süreleri dolan belgeler imha edildiğinden bu kapsamda belirtilen döneme ilişkin istenilen bilgilerin tespit edilemediği belirtilmiştir.
12. Kırıkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 31/03/2021 tarih ve sayılı yazısı ile de sistem kayıtlarında teyit edilemeyen makbuzun üzerinden tükenmez kalemle geçildiğinden sahte olma olasılığı bulunması nedeniyle işlem yapılamadığı, Ziraat Bankası tarafından Kuruma aktarıldığına dair herhangi bir belge ibraz edilmesi halinde başvuranın durumunun yeniden değerlendirileceği bildirilmiştir.
13. Her ne kadar Kurumca 2021 yılında ise askerlik borçlanmasının “3270 muhasebe programının kapalı olması ve evrak arşivinde yapılan araştırma sonucunda evrak bulunmadığı, 1997 yılına ait vezne tahsilat makbuzunun teyidi için yazılan yazıya İl Müdürlük Makamınca oluşturulan ayıklama ve imha komisyon tarafından (ileride kullanılmasına ve muhafazasına lüzum görülmeyen, arşiv malzemesi ve arşivlik malzeme dışında kalan, hukuki kıymetini ve bir delil olma vasfını kaybetmiş malzemenin ayrılarak, Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara göre imhası işlemini ifade eder) ayıklama ve imha işlemi tamamlanması nedeniyle Tahsilat fişi, Tediye fişi, Yevmiye defteri, Büyük defter, Banka ekstrelerinin vs
Müdürlük arşivinde olmaması nedeniyle evrak teyit edilemediği” gerekçesiyle sisteme işlenemediği bildirilmiş ise de;
Kırıkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 06/01/2012 tarih ve sayılı yazısında; “506 sayılı kanun 2422-2564-2829-4447 ve 4759 sayı yılı yasalarla değişik maddelerine göre yaşlılık aylığından yararlanma şartlarınız aşağıda belirtilmiştir…..Yukarıda belirtilen şartlar henüz gerçekleşmediğinden tarafınıza emeklilik konusunda şimdilik yapılacak işlem bulunmadığını;…
” hususları kayıt altına alınmıştır.
Yukarıdaki yazıdan anlaşılacağı üzere başvuranın yaşlılık aylığı talepli başvurusu 25 yıl ve 52 yaş şartları sağlanmadığı gerekçesiyle ret edilmiş ve askerlik borçlanması 26/08/1993 ve 26/02/1995 gün sayısı da
540 olarak belirtilmiştir. İdare tarafından başvuranın askerlik borçlanması işlemi var olduğu kabul
edilerek 25 yıl ve 52 yaş şartları üzerinden değerlendirme yapılmıştır.
14. Kanunla düzenlenen idarenin tesis ettiği idari işlemlerin öngörülebilir olması, bu işlemlerden doğan sonuçların belli bir güvenceye sahip olması beklenir. Kanuni idare ilkesinin, hukuki güvenlik ilkesinin idare hukukundaki bir uzantısı olduğu açıktır. Kanunla düzenlenen idarenin, bir bütün olarak kendisi ve tesis 1 ettiği işlemleri ile kişilerin güven duyabileceği bir görüntü taşımak zorunda olduğu kabul edilmektedir.
Hukuka aykırı işlemden doğan lehe sonuçlardan belli bir süre faydalanılması hâlinde ortadan kaldırılması idari istikrara aykırı bulunmakta ve ‘‘müesses durum’’ olarak ifade edilen bu sonuçlar hukuken korunmaya değer görülmektedir. Müesses durumla korunmak istenen idari işlemin muhatabının bir beklentisi değil idari işlemin bu muhatap hakkında doğurduğu sonuçlardır. Müesses durumların korunması hukuka uygunluktaki kamu yararı ile idari istikrar arasındaki çatışmada istikrar ilkesinin galip gelmesi ile mümkün olabilmektedir. Müesses durumun korunması için ilgilinin iyi niyetli bir yararlanma hâli söz konusu olmalıdır. Müesses durumun korunması idari işlemin hukuka uygun kabul edilmesi değil, bu işlemin sonuçlarının değişmezliğinin kabul edilmesi sonucunu doğurur.
Başvurana 06/01/2012 tarih ve sayılı yazıda askerlik borçlanması bilgisi verilip 26/08/199326/02/1995 ve 540 Gün sayısı şeklinde bilgi verildikten 2021 yılında, 3270 muhasebe programının kapalı olması ve evrak arşivinde yapılan araştırma sonucunda evrak bulunmadığı gerekçe gösterilerek askerlik borçlanması kaydı bulunmadığı yönünde işlem tesis edilmesi haklı beklentilerin korunması, idarenin önceki davranışlarına bakarak belli bir istikamette hareket edeceğine dair oluşan güvenin, hukuk kuralı ile gerçekleştirilen durumların muhafaza edileceğine dair inancın korunması amacına aykırılık teşkil etmektedir.
15. Başvuran 14/11/1995 tarihinde evrak numarası ile Kırıkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne askerlik borçlanması başvurusunda bulunmuş, 11/12/1995 tarih ve sayılı yazı ile borçlanma tutarı 19/12/1995 tarihli iadeli taahhütlü PTT alındısı ile tebliğ edilmiştir. Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerde başvuran tarafından 540 günlük borçlanma süresine ilişkin borçlanma tutarının 03/11/1997 tarihinde Kırıkkale Ziraat Bankası’na 5.009.000 TL olarak yatırıldığına ilişkin dekont bulunmaktadır.
Kırıkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 06/01/2012 tarih ve sayılı yazısında da bu tutar, borçlanma kabul edilerek hesaplama yapılmıştır. Dolayısıyla başvuran tarafından haklı beklenti kapsamında idare tarafından bu istikamette hareket edileceğine dair güven oluşmuş ve başvuranın idareye güveni teminat altına alınmıştır.
2012 yılında 06/08/1993 ve 26/02/1995 gün sayısı da 540 olarak hesaplanan, 2021 yılında ise askerlik
borçlanma ödeme dekontunun sistemde bulunmaması üzerine askerlik borçlanma işleminin sisteme işletilemediği şeklinde idari işlem tesis edilmesinde davacının kusurunun olmadığı gibi askerlik borçlanma tutarını ödediğine ilişkin makbuzları sunmasına karşılık idarece bunun aksini ispatlar ölçüde bir delil ve beyan sunulamadığı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 6 ncı maddesinde yer alan herkesin hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü olduğu kuralı ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin, 05/12/2005 tarih, 2004/16700 Esas ve 2005/13115 Karar sayılı kararındaki; “ispat yükünün tarafların davadaki sıfatı ile bir ilgisi yoktur. Diğer yandan, yine kural olarak; ispat yükü, kolay başarabilecek durumda olana düşer ve olumsuzun kanıtlanması da istenilemez.” yönündeki değerlendirmeleri dikkate alındığında 2012 yılındaki işleminde başvuranın askerlik borçlanmasını kabul ederek başvuranın emekliliğe hak
1
Zabunoğlu, op. cit., s.420.
kazanıp kazanmadığını incelemesi 2021 yılında ise askerlik borçlanma ödeme dekontunun sistemde bulunmamasını gerekçe göstermesinde idarenin ihmal ve kusuru olduğu açık olup aksi yöndeki idari işlem hukuka ve hakkaniyete aykırılık teşkil etmektedir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; Kanuni idare ilkesinin hukuki güvenlik ilkesinin idare hukukundaki bir uzantısı olduğu, Kanunla düzenlenen idarenin, bir bütün olarak kendisi ve tesis ettiği işlemleri ile kişilerin güven duyabileceği bir görüntü taşımak zorunda olduğu kabul edildiğinden
3270 muhasebe programının kapalı olması ve evrak arşivinde yapılan araştırma sonucunda evrak
bulunmadığı, 1997 yılına ait vezne tahsilat makbuzunun teyidi için yazılan yazıya İl Müdürlük Makamınca oluşturulan ayıklama ve imha komisyon tarafından (ileride kullanılmasına ve muhafazasına lüzum görülmeyen, arşiv malzemesi ve arşivlik malzeme dışında kalan, hukuki kıymetini ve bir delil olma vasfını kaybetmiş malzemenin ayrılarak, Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara göre imhası işlemini ifade eder)
ayıklama ve imha işlemi tamamlanması nedeniyle Tahsilat fişi, Tediye fişi, Yevmiye defteri, Büyük defter, Banka ekstrelerinin vs Müdürlük arşivinde olmaması nedeniyle evrak teyit edilemediği gerekçesiyle başvuranın askerlik borçlanmasının bulunmadığı, Kırıkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 06/01/2012 tarih ve sayılı yazısında hesaplanan ve kayıt altına alınan askerlik borçlanması yokmuşçasına
Ziraat Bankası tarafından Kuruma aktarıldığına dair herhangi bir belge ibraz edilmesi halinde başvuranın durumunun yeniden değerlendirileceği yönünde tesis edilen işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak
İdarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kırıkkale İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Kırıkkale Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 06/01/2012 tarih ve sayılı yazısında 06/08/1993 ve 26/02/1995 gün sayısı da 540 olarak hesaplanan ve kayıt altına alınan askerlik borçlanması dikkate alınarak haklı beklentilerin korunması, idarenin önceki davranışlarına bakarak belli bir istikamette hareket edeceğine dair oluşan güvenin, hukuk kuralı ile gerçekleştirilen durumların muhafaza edileceğine dair inancın korunması amacına istinaden başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi hususunda SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi