|
ÖZET: Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na yapılan askerlik borçlanmasıyla ilgili sigorta primine esas kazanç hesaplamasına itiraz edilmesi üzerine gerçekleşmiştir. Başvuran, 30.12.2022 tarihinde askerlik borçlanması talebinde bulunmuş ve 500 TL günlük kazanç beyanıyla toplamda 72 bin TL borçlanma talep etmiştir. Ancak, hesaplamanın 2010 ve 2011 yılları için 1,7 katı üzerinden yapıldığını ve bu durumun itirazına rağmen düzeltilmediğini belirtmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın talebine ilişkin yaptığı açıklamada, borçlanma işlemlerinin 5510 sayılı Kanun’un ilgili maddelerine uygun olarak gerçekleştirildiğini ve hesaplamalarda hata bulunmadığını ifade etmiştir. Başvuranın belirttiği günlük kazancın, borcun ödendiği tarihteki asgari kazanç ile orantılı olarak hesaplandığı ve bu hesaplamanın yasal çerçevede doğru olduğu vurgulanmıştır. Dolayısıyla, başvurunun reddedilmesi yönünde bir karar alınmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun incelenmesi sonucunda, idarenin işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirterek, başvurunun reddine dair önerisini Kamu Başdenetçisi’ne sunmuştur. Başvuranın, itiraz sürecinde hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgilendirme yapılmadığı da göz önünde bulundurulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3050-S.24.4824
BAŞVURU NO : 2023/15233
KARAR TARİHİ : 15.03.2024
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sigorta primine esas kazanca itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda başvuran; 30.12.2022 tarihinde askerlik borçlanması talebiyle Antalya Muratpaşa Sosyal Güvenlik Merkezine dilekçe verdiğini, başvuru yaptığı dönemde asgari ücretin 5.500 TL olduğunu, günlük 500 TL üzerinden aylık 15 Bin olarak,
15 ay için 72 Bin TL borçlanma yaptığını ve ödemeyi gerçekleştirdiğini, söz konusu hesaplamanın 2010 ve
2011 yılları için 2,73 katı üzerinden hizmet dökümüne yansıtılması gerekirken 1,7 katı üzerinden 2023 yılı
asgari ücreti (8500 TL) üzerinden yansıtıldığını, söz konusu duruma itiraz ettiğini ancak gereğinin yapılmadığını ifade ederek, askerlik borçlanmasına ilişkin hesaplamanın yeniden yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 03/11/2023 tarihli ve S. sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen
04/12/2023 tarihli ve E. sayılı yazı ve eklerinde özetle:
2.1. Başvuru sahibinin 30.12.2022 tarihli e-devlet askerlik borçlanması talebine istinaden ilgiliye borçlanma tebliğatının 14.02.2023 tarihinde elden tebliğ edildiği, /
2.2. 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin birinci fıkrasında; “…, kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır.
Beşinci fıkrasında da; “Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda; borçlanılan prime esas gün sayısı borçlanılan ilgili aylara mal edilir. Seçilen prime esas kazanç, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgari kazanca oranlanarak, söz konusu oran ilgili ayın prime esas asgari kazancı ile çarpılır. Bulunan tutar, ilgili ayın prime esas kazancı kabul edilir. Ancak hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o ayın prime esas azami kazancını geçemez.” hükmü amir olduğu, 2.3. Bu itibarla kişilerin Kanunun 41’inci maddesine göre borçlanacakları sürelere ait prim tutarının, sigortalıların veya hak sahiplerinin talepte bulundukları tarihte Kanunun 82’nci maddesine göre prime esas kazancın alt ve üst sınırları arasında olmak üzere kendilerince belirlenen günlük kazancın % 32’si oranında hesaplandığı, 2.4. Başvuranın SGK’ye verdiği dilekçelerde borçlanmanın yeniden yapılması değil yeniden hesaplanması talebi olduğunun anlaşıldığı, 2013/11 sayılı genelgenin “Borçlanmanın İadesi” maddesi gereğince aylık bağlanmamış olması şartıyla borçlanma tutarının tamamının sigortalının talebi halinde faiz uygulanmaksızın her zaman iade edilebileceği hususunda kişinin bilgilendirildiği, 2.5. 2013/11 sayılı Genelgenin ‘1- Borçlanılan sürelerin hizmet olarak değerlendirilmesi’ başlığında
“Kanunun 41 inci maddesine göre yapılacak borçlanmalarda seçilen prime esas kazanç, borçlanma tutarının ödendiği tarihteki prime esas asgari kazanç ile oranlanarak, bulunan oran ilgili ayın prime esas asgari kazancı ile çarpılarak hesaplanan tutar, ilgili ayın prime esas kazancı olarak kabul edilecektir.
Ancak, hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o ayın prime esas azami kazancını geçmeyecektir.”
Denildiği, 2.6. Yapılan incelemede, adı geçenin 30.10.2022 tarihinde 500 TL kazanç beyanı üzerinden askerlik borçlanması talebinde bulunduğu, tebliğ edilen borcu da 01.03.2023 tarihinde ödediği ve ödeme tarihindeki asgari günlük kazancın 333,60 TL olduğu göz önüne alındığında, prime esas kazanca esas oranın (500/333,60) 1,4988 çıktığı ve bu oran dikkate alınarak kazancın tespit edildiği, yapılan hesaplamada bir hata bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
/
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41 inci maddesinin birinci fıkrası; “…
kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır. (i) bendi kapsamında borçlanılacak sürelere ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmiş olması halinde, genel sağlık sigortası primi ödenmiş bu sürelere ilişkin borçlanma tutarı % 20 oranı üzerinden hesaplanır.”
Beşinci fıkrası; “Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda; borçlanılan prime esas gün sayısı borçlanılan ilgili aylara mal edilir. Seçilen prime esas kazanç, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgari kazanca oranlanarak, söz konusu oran ilgili ayın prime esas asgari kazancı ile çarpılır.
Bulunan tutar, ilgili ayın prime esas kazancı kabul edilir. Ancak hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o ayın prime esas azami kazancını geçemez.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuranın günlük 500 TL kazanç beyanı ile 30/12/2022 tarihli askerlik borçlanmasına ilişkin başvurusuna istinaden, Muratpaşa Sosyal Güvenlik Merkezi tarafından borçlanma işlemlerinin kendisi tarafından belirlenen günlük kazancın % 32’si oranında hesaplanarak 15 ay askerlik süresi için 72 Bin TL borç tahakkuku ile gerçekleştirildiği, söz konusu tebligatın başvurana 14/02/2023 tarihinde elden tebliğ edildiği, başvuranın 10/03/2023 tarihinde borçlanma primlerini ödediği, başvuranın 2010 ve 2011 yılları için ödediği tutarın sigorta primine esas kazancın (SPEK) 2,73 katı olarak ödediği ancak 2010 ve 2011 yıllarına bakıldığında SPEK 2,73 olması gerekirken 1,89 katı olarak hesaplandığı, bunun neticesinde emekli aylığının düşük yattığı iddiası ile SPEK’nın yeniden hesaplanmasını talep ettiği, buna karşın SGK tarafından 5510 sayılı Kanunun ilgili hükmü gereği seçilen prime esas kazancın, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgari kazanca oranlanarak hesaplama yapıldığı ve yapılan hesaplamalarda hata olmadığından
/
bahisle itirazın reddedildiği, bunun üzerine başvuranın SPEK düzeltilmek suretiyle aylığının düzeltilmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
8. Bu çerçevede uyuşmazlığın; başvuranın günlük 500 TL kazanç ile başvurduğu askerlik borçlanmasına ilişkin SPEK hesabında hata olup olmadığı noktasında toplandığı görülmektedir.
9. Askerlik borçlanmasına ilişkin tutarın ve borçlanılacak döneme ait prime esas kazancın belirlenmesine ilişkin düzenlemelerin, Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunun 41 maddesinde düzenlendiği görülmektedir. Buna göre; 5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda; borçlanılan prime esas gün sayısının borçlanılan ilgili aylara mal edileceği, seçilen prime esas kazancın, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgari kazanca oranlanacağı ve söz konusu oranın ilgili ayın prime esas asgari kazancı ile çarpılacağı, bulunan tutarın, ilgili ayın prime esas kazancı kabul edileceği, borç tutarının ise hak sahiplerinin, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32’si üzerinden hesaplanarak tespit edileceği düzenlenmiştir.
10. Bu bilgiler ışığında; somut olaya ilişkin şu tespitlerde bulunulmuştur. Başvuranın 30/12/2022 tarihinde yaptığı askerlik borçlanması talebinin 02/12/2009 ile 01/03/2011 tarihleri arası olmak üzere toplamda 15 ay yani 450 gün için gerçekleştirildiği, söz konusu borcun başvurana 14/02/2023 tarihinde tebliğ edildiği ve 10/03/2023 tarihinde başvuranın söz konusu borcu ödediği Kurumumuza gönderilen belgelerden anlaşılmaktadır.
11. Başvuranın borçlanmanın saydırıldığı yıllara ait SPEK’ye yaptığı itiraza ilişkin yapılan değerlendirmede, 30.10.2022 tarihinde 500 TL kazanç beyanı üzerinden askerlik borçlanması talebinde bulunduğu, tebliğ edilen borcu 01.03.2023 tarihinde ödediği ve ödeme tarihindeki asgari günlük kazancın 333,60 TL(2023 yılı ilk yarısı brüt asgari ücret 10.008 TL) olduğu göz önüne alındığında, prime esas kazanca esas oranın (500/333,60) 1,4988 olarak tespit edildiği ve bu oran dikkate alınarak 02/12/2009 ile 01/03/2011 tarihleri arasındaki asgari ücret ile çarpılmak suretiyle (2010 yılında asgari ücret:729
TL(1,4988*729=1092,62 TL) SPEK’nin tespit edildiği ve söz konusu yıllarda asgari ücrete yapılan zamlarla orantılı olarak SPEK da arttığı görülmektedir. Başvuranın sigorta hizmet dökümünden yapılan tespitte söz konusu SPEK idare tarafından da bu şekilde kaydedildiği görülmüştür.
12. Kurumumuz tarafından yapılan değerlendirme neticesinde; açıklanan gerekçeyle başvuranın
30.10.2022 tarihinde 500 TL kazanç beyanı üzerinden yaptığı askerlik borçlanması talebinin borcun
ödendiği 01/03/2023 tarihindeki asgari günlük kazanç üzerinden hesaplanarak bulunan oranın borçlanmanın saydırılacağı yılların asgari ücretiyle çarpılması sonucu bulunan sigorta primine esas kazanca yönelik yapılan hesaplamalarda hata olmadığından bahisle başvuranın söz konusu yıllardaki SPEK arttırılması talebinin idarece reddedilmesi işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine
/
uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Antalya İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/