|
ÖZET: Başvuru, kamu işçisinin askerlik borçlanmasının kıdem tazminatı hesaplamasında dikkate alınıp alınamayacağına ilişkindir. Başvuran, 13.01.2023 tarihinde emekli olduğunu ve askerlik borçlanmasının kıdem tazminatına yansıtılmadığını belirtmektedir. Ancak, benzer durumdaki emekli arkadaşlarının bu ödemeyi aldığını iddia ederek, askerlik borçlanmasının kıdem tazminatına dahil edilmesini talep etmiştir.
Sağlık Bakanlığı, başvuranın askerlik borçlanmasının kıdem tazminatı hesaplamasına dahil edilmediğini, mevcut mevzuatın bu yönde bir hüküm içermediğini ifade etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu da kıdem tazminatına esas yazının verildiğini, ancak hesaplama yönteminin kendilerinin görev alanında olmadığını belirtmiştir. Yargıtay kararları, askerlik borçlanmasının kıdem tazminatı hesaplamasında dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın askerlik borçlanmasının kıdem tazminatı hesaplamasında göz önünde bulundurulması gerektiğine dair Sağlık Bakanlığı’na tavsiyede bulunmuştur. Bu karar, başvuranın hak arama özgürlüğü çerçevesinde değerlendirilmiş ve 30 gün içinde gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4973-S.24.7880
BAŞVURU NO : 2023/19075
KARAR TARİHİ : 09.05.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Kamu işçisinin askerlik borçlanmasının kıdem tazminatı hesabında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hk.
BAŞVURU TARİHİ : 19.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; 13.01.2023 tarihi itibariyle Çatalpınar 1 No.lu Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonlarından
(ASHİ) emekli olduğunu, askerlik borçlanması yapmasına rağmen anılan borçlanmanın kıdem tazminatı hesaplamasına yansıtılmadığını ancak önceden emekli olan arkadaşlarının böyle bir ödeme aldığını iddia ederek askerlik borçlanmasının kıdem tazminatına olan payının tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 27/12/2023 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına istinaden
Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen ve Kurumumuz kayıtlarına 24/01/2024 tarihinde giren – – sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuranın Ordu İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı Çamaş 1 No.lu ASHİ’ da sürekli işçi kadrosunda
ambulans sürücüsü olarak çalışırken 13.01.2023 tarihinde emekli olduğu,
2.2) Başvuranın hizmet dökümü incelendiğinde 21.08.1980 tarihinde başlayıp 19.04.1982 tarihinde bitecek
şekilde 600 gün askerlik borçlanması yaptığı, 30.10.1987 tarihinde Fatsa Belediyesine işe başladığı,
31.10.2011 tarihinde 16 çıkış kodu ile (sözleşme sona ermeden sigortalının aynı işverene ait diğer işyerine
nakli) nakil yapıldığı, 02.11.2011 tarihinde Müdürlüğünüzde başlayış yapıldığı ve 13.01.2023 tarihinde 08 çıkış kodu ile (emeklilik veya toptan ödeme) çıkış bildirgesi yapılması neticesinde, başvurana, 34 yıl, 8 ay,
21 gün üzerinden kıdem tazminatı ödemesi yapıldığı,
2.3) Kıdem tazminatının hesaplanması bakımından 1475 Sayılı İş Kanunu, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar
ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve bu kanunlara bağlı 2’ ncil ve 3’ üncül mevzuatlarında askerlik süresinin borçlanılması sonucunda kıdem tazminatı süresine dahil edileceği yönünde bir hükmün bulunmadığından başvuranın askerlik borçlanmasından kaynaklı 600 gün ‘ ün kıdem tazminatına dahil edilmesi talebi reddedildiği,
2.4) 1475 sayılı İş Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı kanun diğer meri mevzuatlar ve Bakanlığımız
talimatları incelendiğinde; kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan belirsiz süreli işçilerin askerlik borçlandırması yapılması durumunda kıdem tazminatı hesaplamasında bu sürelerin dahil edileceğine dair hüküm bulunmamakta olup; askerlik borçlanması süresi olan 600 günün başvuranın kıdem tazminatı hesaplamasında dahil edilmediği,
İfadelerine yer verilmiştir.
3) Kurumumuzun 27/12/2023 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına istinaden Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen ve
Kurumumuz kayıtlarına 08/01/2024 tarihinde giren – – sayılı yazı ve eklerinde özetle;
3.1) 8/9/1999 (dahil) tarihinden önce çalışmaya başlayanlar için aylığa hak kazanma koşullarından yaş
dışında en az 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3600 prim ödeme gün sayısı koşullarını, 8/9/1999 (hariç)
tarihinden sonra çalışmaya başlayanlar için ise 506 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan sigortalılık süresi ile prim ödeme gün sayısı koşullarını en erken yerine getirdikleri tarihe göre Sosyal Güvenlik Kurumunca kıdem tazminatına esas yazı verilmekte olduğu,
3.2) Buna göre Sosyal Güvenlik Kurumunca kıdem tazminatına esas yazı verilmekte, ancak kıdem
tazminatının ne şekilde hesaplanacağına ilişkin mevzuatın, Sosyal Güvenlik Kurumunun görev alanında bulunmadığı,
İfadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
4.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, hükmü,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, hükmü,
6) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Yasasının 60/F maddesi: “Bu Kanuna göre sigortalı olarak tescil edilmiş
bulunanların, er olarak silah altında veya Yedek Subay Okulunda geçen sürelerin tamamını veya bir
kısmını,…hesaplanacak malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerini …ödemeleri şartı ile borçlanabilirler…Borçlanılan sürenin karşılığı olan gün sayısı sigortalının prim ödeme süresine katılır”.
7) 1475 sayılı İş Kanununun 14’ üncü maddesinin birinci fıkrası: “Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet
akitlerinin: 1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında, 2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, 3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle, 4. Bağlı bulundukları kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla; (2) 5. (Ek: 25/8/1999 – 4447/45 md.) 506 Sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle, Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.” hükmü,
7.1) Anılan Kanunun dördüncü fıkrasında: “T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar
Kanununa veya yalnız Sosyal Sigortalar Kanununa tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak kazanan işçiye, bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir.” hükmü,
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin
konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan
“Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran özetle: Ordu İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde sürekli işçi kadrosunda ambulans sürücüsü
olarak çalışırken 13.01.2023 tarihinde emekli olduğundan bahisle; 21.08.1980 tarihinde başlayıp
19.04.1982 tarihinde bitecek şekilde 600 günlük askerlik borçlanmasının kıdem tazminatı hesabında
dikkate alınarak tarafına ödenmesini talep etmektedir.
10) Sağlık Bakanlığı tarafından özetle: 1475 sayılı İş Kanunu, 4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı kanun
diğer meri mevzuatlar ve Bakanlık talimatları incelendiğinde; kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan belirsiz süreli işçilerin askerlik borçlandırması yapılması durumunda kıdem tazminatı hesaplamasında bu sürelerin dahil edileceğine dair hüküm bulunmadığından başvuranın askerlik borçlanması süresi olan 600 günün başvuranın kıdem tazminatı hesaplamasında dahil edilmediği, bu kapsamda 13.01.2023 tarihinde 08 çıkış kodu ile (emeklilik veya toptan ödeme) çıkış bildirgesi yapılması neticesinde, başvurana, 34 yıl, 8 ay,
21 gün üzerinden kıdem tazminatı ödemesi yapıldığı ifade edilmektedir.
11) Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle: Kurum tarafından kıdem tazminatına esas yazının
verilmekte olduğu, ancak kıdem tazminatının ne şekilde hesaplanacağına ilişkin mevzuatın, Sosyal
Güvenlik Kurumunun görev alanında bulunmadığı ifade edilmektedir.
12) Başvuruya konu uyuşmazlığın başvuranın kıdem tazminatını hak edip etmediği hususundan ziyade, 600
günlük askerlik borçlanma süresinin kıdem tazminatının hesabında dikkate alınıp alınmayacağı noktasında düğümlendiği, bu itibarla askerlik borçlanmasının kıdem tazminatı hesabına dahil edilip edilemeyeceğinin irdelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
13) Kıdem tazminatı, çalışanların iş hayatında geçirdiği yılların ve sunduğu emeğin karşılığı olarak yasal
olarak teminat altına alınmış önemli bir sosyal güvence olup işçinin iş yerinden ayrılırken belli koşulları sağlaması durumunda, işveren tarafından geçmiş hizmetlerine karşılık kanunen ödemesi gereken ve İş
Kanunu’nda belirtilen kurallar doğrultusunda hesaplanan toplu para olarak ifade edilebilir.
14) İş Kanunu kapsamında kıdem tazminatı almaya hak kazanılabilmesi için; 4857 sayılı İş Kanunu’na göre
“işçi” olma, aynı işverenin iş yerinde en az bir yıl süreyle çalışmış olma ve haklı fesih koşullarından birinin gerçekleşmiş olması gerekmektedir.
15) Ayrıca 1475 sayılı Kanunun 14’üncü maddesinde, sözleşmenin hangi hallerde sona ermesi durumunda
işçiye kıdem tazminatı ödeneceği düzenlenmektedir. Buna göre, sözleşme, işveren tarafından bu Kanunun 17’nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında herhangi bir sebeple feshedilmişse işçi kıdem tazminatına hak kazanmaktadır.
16) Başvuru konusu kapsamında yüksek yargıya intikal etmiş uyuşmazlıklarda:
16.1) Yargıtay 22 nci Hukuk Dairesinin 2015/11854 E. ve 2016/17580 K. sayılı kararında özetle:
“Kıdem tazminatına esas alınması gereken hizmet süresi konusunda, taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır. Dosya içeriğinden, … kayıtlarına göre, davacının 01.03.1987-02.07.2010 tarihleri arasında davalı belediyeye ait işyerinde çalıştığı, 05.07.2010 tarihinde … İl Müdürlüğünden aldığı emeklilik şartlarına haiz olduğunu belirtir yazıyı davalı işverene sunduğu, … tahsis kaydı dosyası içeriğinden önceki dönemde 600 gün askerlik süresini borçlanarak, tahakkuk eden primleri ödediği, hükme esas alınan bilirkişi raporunda sadece davalı işyerinde fiilen çalıştığı 22 yıl 7 günlük çalışma süresinin kıdem tazminatı hesabına esas alındığı, davalı işyerinde çalışmaya başlamadan önce yaptığı askerlik görevinde geçen süreyi davalı işyerinden ayrılmadan önce borçlandığı ve primini ödediği anlaşılmasına rağmen bu sürenin tazminata esas sürenin tespitinde hesaplamaya katılmadığı anlaşılmıştır. Yargıtay uygulaması, kamu kurum ve kuruluşlarından emeklilik sebebiyle ayrılan işçi yönünden borçlanılan askerlik süresinin de kıdem süresine ekleneceği şeklindedir. Buna göre, işe girmeden önce yapılmış olsa bile, borçlanılan askerlik süresinin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması gerekirken aksi değerlendirme yapılması hatalı olmuştur. Davacının borçlandığı 600 gün askerlik süresinin kıdem tazminatına esas alınan süreye eklenerek, tazminat miktarının hesaplanması gerekirken hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirir.”
16.2) Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesinin 2014/30587 E. ve 2016/3747 K. sayılı kararında özetle:
“Yargıtay uygulaması, kamu kurum ve kuruluşlarından emeklilik sebebiyle ayrılan işçi yönünden borçlanılan askerlik süresinin de kıdem süresine ekleneceği şeklindedir. İşçinin ölümü halinde de mirasçıların talep edebileceği kıdem tazminatı hesabında borçlanılan askerlik süresinin dikkate alınması gerekir.”
16.3) Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2004/339 E. ve 2004/357 K. sayılı kararında özetle:
“Uyuşmazlık; borçlanılan askerlik süresinin kıdem tazminatı hesabında gözetilip gözetilmeyeceği noktasında toplanmaktadır. 1475 sayılı İş Yasasının 14/4. maddesi, hizmet sözleşmesinin kıdem tazminatına hak kazandıran sona erme nedenleri arasında, işçilerin bağlı bulundukları kurum ve sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla hizmet akdini feshetme halini düzenlemiştir…Bu itibarla borçlanılmak suretiyle sigortalı hizmet statüsü niteliği kazanan askerlik süresinin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması gerekecektir.
Açıklanan nedenlerle Yerel Mahkemenin usul ve yasaya uygun bulunan direnme kararının onanmasına gerekmiştir.”
17. Başvuru konusuna ilişkin mevzuat ve yargı kararları incelendiğinde borçlanılan askerlik süresinin kıdem tazminatı hesabında gözetilip gözetilmeyeceğinin: “Hizmet sözleşmesinin kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan işçi tarafından, kıdem tazminatına hak kazandıran sona erme nedenlerinden işçilerin bağlı bulundukları kurum ve sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla sona erdirilmesi” hususlarına dayandırıldığı, bu
bağlamda askerlik süresinin kıdem tazminatı hesabında dikkate alınabilmesi için:
1) İşçinin Kamu Kurum ve Kuruluşlarında çalışmış olması,
2) İş akdinin işçi tarafından feshedilmesi,
3) İş akdinin feshinin 1475 sayılı İş Yasasının 14/4. maddesine dayanması gerektiği, anlaşılmaktadır.
18) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, somut olayda başvuranın 21.08.1980 tarihinde
başlayıp 19.04.1982 tarihinde bitecek şekilde 600 günlük askerlik borçlanmasını yaptığı, işçinin emeklilik gerekçesiyle iş akdinin feshi talebi neticesinde, 13.01.2023 tarihinde Ordu İl Sağlık Müdürlüğünden (Kamu) 08 çıkış kodu ile (emeklilik veya toptan ödeme) çıkış bildirgesi ile emekli olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın borçlandığı askerlik süresinin kıdem tazminatı hesabında gözetilerek başvurana ödeme yapılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ordu İş Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvurana, borçlandığı askerlik süresinin kıdem tazminatı hesabında gözetilerek ödeme yapılması yönünde
SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURAN ile SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi