Askerlik görevi sırasında vefat eden kişinin vazife malullüğü hükümlerinden yararlanabilmesi için hangi şartlar aranır (KDK)

belgesi düzenlenmesi ve istihdam hakkından faydalanması talebinde bulunduğu; ilgili idarenin dilekçe ve eklerini Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel

Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığına gönderdiği, Başkanlık tarafından gönderilen 08/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazıdan talebinin uygun görülmediği hususunun anlaşılarak , Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının ret cevabının başvurana iletilen yazı ekinde sunulduğu anlaşılmaktadır .

3.Başvuruya konu iddialar hakkında muhatap idare olarak re’sen belirlenen Sosyal Güvenlik

Kurumu Başkanlığından bilgi-belge talebimize istinaden gönderilen 18/ 10/ 2018 tarihli ve

sayılı cevabi yazısı eklerinde :

3.1. 5434 sayılı T .C. Emekli Sandığı Kanununun 56 ıncı ve 66 ncı maddeleri gereği, askerlik görevi sırasında malul hale gelen veya hayatını kaybeden erbaş ve erler hakkında vazife malullüğü hükümlerinin uygulanabilmesi için, bu hallerin askerlik görevinin neden ve etkisi ile ortaya çıkması gerektiği, 3.2. Öte yandan, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesi kapsamında hak sahipliği sonucunu doğuran durumların ve kamuda istihdam hakkından kimlerin yararlanacağı hususlarının ilgili madde kapsamında açıkça düzenlendiği, 3.3.Aynı Kanunun 21 inci maddesi amir hükümlerinde tanınan haklardan yararlanabilmesi için, bir terör örgütüne mensup kişi veya kişiler tarafından gerçekleştirilen terör eylemleri sonucunda yaralanmaları, sakatlanmaları veya öldürülmeleri veya terör olaylarını önlemek amacıyla her türlü patlayıcı maddeye bağlı olarak meydana gelen olaylar sonucunda ya da her ne şekilde olursa olsun terör olaylarının önlenmesi, takibi veya etkisiz hale getirilmesi amacıyla ifa edilen görevler sırasında veya bu görevlere gidiş dönüşler esnasında meydana gelen kazalar sonucunda yaralanmaları, hastalanmaları veya sakatlanmaları ile söz konusu durumların belgelerle tevsik edilmesi gerektiği, 3.4. dosyasının tetkikinde, adı geçenin askerlik görevini Erzincan 3. Ordu Mu.

Emn . Brl . Komutanlığı emrinde er olarak yapmakta iken, 29/ 10/ 1986 tarihinde arkadaşlarının oynadığı futbol müsabakasını seyrederken fenalaşarak vefat ettiği, 3.5.Başvurucu Kurumumuz kayıtlarına 20/ 01/ 2014 tarihinde geçen 13/ 01/ 2014 tarihli 14/ 10/ 2014 tarihli dilekçeleri ile babasının vefatı nedeniyle tarafına vazife malullüğü aylığı bağlanmasını talep etmesi üzerine Milli Savunma Bakanlığından, ilgilinin vefatına ilişkin olarak, tıbbi tedavi bilgilerinin, ölüm veya otopsi raporunu, hizmet durumu belgesinin talep edildiği ve talep edilen belgelerin Hakkâri Askeri Şubesi Başkanlığının 26/ 06/ 2015 tarihli yazı ile gönderildiği, 3.6.Söz konusu belgelerin incelenmesinde, Erzincan 3 üncü Ordu Komutanlığı Askeri Savcılığının 04/ 11/ 1986 tarihli ve sayılı Kovuşturmaya Yer Olmadığı

Kararında; “ …Müteveffanın, … 29/ 10/ 1986 tarihinde öğle yemeğinden sonra arkadaşlarının oynadığı futbol müsabakasını seyrederken fenalaştığı, arkadaşlarının bütün çabalarına rağmen kurtulamayarak vefat ettiğinin tanık ifadeleri ile sabit olduğu , Savcılığımızca yapılan ölü muayenesinde ceset üzerinde ölüme neden olacak herhangi bir kesici ve ateşli silah yarasına rastlanmadığı gibi herhangi bir cebir ve şiddet izinin de olmadığı, yapılan otopsi sonucunda

.

2 / 9önerilerde bulunmakla görevlidir .”,

6. 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununun; 6.1. 56 ncı maddesinde; “Muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde (Serbest sevkler dahil) sevkleri sırasında, Yedek Subay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerek okuldan evvelki hazırlık kıtasında vazife malulü olmaları halinde

[…] aylık bağlanır .” 6.2. 66 ncı maddesinde; “Dul ve yetim aylıkları;

[…] d) Erlerden 56 ncı maddede yazılı vazifeden doğma sebeplerle veya aynı sebeplerden doğma kaza ve yaralanmaları üzerine tedavi sırasında veya ameliyat yüzünden ölenlerin, e)Erlerden 56 ncı madde gereğince vazife malullüğü aylığı alanlardan (Aylığa müstahak duruma girip te henüz bağlama yapılmamış olanlar dahil) ölenlerin, […]

Ölüm tarihinde bu kanuna göre aylığa müstahak dul ve yetimlerine bağlanır” 6.3. Mülga 45 inci maddesi; “44 üncü maddede yazılı malullük; a)İştirakçilerin vazifelerini yaptıkları sırada vazifelerinden doğmuş olursa; b)Vazifeleri dışında kurumların vediği herhangi bir kuruma ait başka işleri yaparken, bu işlerden doğmuş olursa; c)Kurumları menfaatini korumak maksadiyle bir iş yaparken o işten doğmuş olursa (Maksadın ilgili kurumlarca kabul edilmesi şartiyle); ç)Fabrika, atelye ve benzeri iş yerlerinde işe başlamadan evvel, iş sırasında veya işi bitirdikten sonra, o iş yerinde husule gelen yine o işyerinin mahiyetinden veya çalışma konusundan ileri gelen kazadan doğmuş olursa; Buna (vazife malullüğü) ve bunlara uğrayanlara da (Vazife malulü) denir .”

7.3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun :

7.1.Ek 1 inci maddesinde; “10/ 12/ 2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol

Kanununun eki (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu kurum ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları, il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşları, özel kanunla kurulan diğer her türlü kamu kurum ve kuruluşları; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memur kadroları ile sözleşmeli personel pozisyonlarına ve sürekli işçi kadrolarına bu madde hükümleri çerçevesinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca hak sahibi olduğu belirlenerek

Devlet Personel Başkanlığına bildirilen ve Başkanlıkça kura sonucu atama teklifi yapılanları atamak zorundadır .

Bu madde kapsamında hak sahipliği sonucunu doğuran durumlar aşağıda belirtilmiştir :

.

4 / 9a) 5434 sayılı Kanunun mülga 64 üncü maddesi, 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin sekizinci

fıkrası, (…) 3/ 11/ 1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlar, b) 5434 sayılı Kanunun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma

Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile

Emniyet Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personeli, c) (b) bendi kapsamına girenler hariç olmak üzere 5434 sayılı Kanunun mülga 45 inci maddesi ile

5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında olanlardan vazife malulü

sayılanlar, ç) (…) 17/ 7/ 2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların

Karşılanması Hakkında Kanunun ek 1 inci maddesi kapsamında aylık bağlananlardan terör eylemleri nedeniyle hayatını kaybetmiş veya engelli hale gelmiş olanlar ile Makina ve Kimya

Endüstrisi Kurumuna ait fabrika, işletme, müessese veya bağlı ortaklıklarda görevli olanlardan patlayıcı maddelerin üretimi, incelenmesi, muhafazası, nakli, imha edilmesi ve zararsız hale getirilmesi sırasında oluşacak patlamalardan dolayı hayatını kaybedenler .

İstihdam hakkından; a) İkinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamında hayatını kaybedenlerin eş veya çocuklarından birisi ile ana, baba veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam iki kişi; ana, baba ve kardeşi yoksa eş veya çocuklarından toplam iki kişi; eş veya çocuğu yoksa ana veya babası ile kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam iki kişi, ana veya babanın bu hakkı kullanmaması durumunda ise bir diğer kardeşi olmak üzere toplam iki kişi, ana, baba veya kardeşlerin bu hakkı kullanmaması durumunda eş veya çocuklardan toplam iki kişi, b)İkinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde sayılan malullerin kendileri veya eş veya çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kendisi veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam bir c)İkinci fıkranın (c) bendine göre malul sayılanların kendileri veya eş ve çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kendileri veya kardeşlerinden birisi; hayatını kaybedenlerin ise eş veya çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam bir kişi, ç) İkinci fıkranın (ç) bendine göre engelli hale gelenlerin kendileri veya eş ve çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa kendileri veya kardeşlerinden birisi; hayatını kaybedenlerin ise eş ve çocuklarından birisi, eşi veya çocuğu yoksa anne, baba veya kardeşlerinden birisi olmak üzere toplam bir kişi, yararlanır .”

7.2.21 inci maddesinde ise ; “[…] kamu görevlilerinden yurtiçinde ve yurtdışında görevlerini ifa

ederlerken veya sıfatları kalkmış olsa bile bu görevlerini yapmalarından dolayı terör eylemlerine muhatap olarak yaralanan, engelli hâle gelen, ölen veya öldürülenler hakkında 2330 sayılı Nakdi

5 / 9Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır . Ayrıca;

a) Malul olanlarla, ölenlerin aylığa müstehak dul ve yetimlerine bağlanacak aylığın toplam tutarı, bunların görevde olan emsallerinin almakta oldukları aylıklardan; emekli olanların öldürülmeleri halinde ise,dul ve yetimlerine bağlanacak aylığın toplam tutarı ve Kanuna göre kendisine bağlanabilecek emekli aylığından az olamaz . […]

[…] h) Erbaş ve erlerden veya geçici veya gönüllü köy korucularından; terörle mücadele görevi ifa ederken yaralanarak veya engelli hâle gelerek ilgili mevzuatına göre malullük aylığı bağlanması koşullarının oluştuğu tespit olunanlar, 2330 sayılı Kanuna göre aylık bağlanması hakkından ve bu fıkranın (c), (d) ve (g) bentlerindeki haklardan, bunların eş, ana ve babaları ile bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamına giren çocukları da bu fıkranın (d) bendinde düzenlenen haklardan yararlandırılır . Erbaş ve erlerden veya geçici veya gönüllü köy korucularından; aynı sebeplerle hayatını kaybedenlerin veya bu fıkra kapsamında malul olması sebebiyle aylık almakta iken hayatını kaybedenlerin dul aylığına müstehak eşi, ana ve babaları ile yetim aylığına müstehak çocukları 2330 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık bağlanması hakkından ve bu fıkranın (c) ve (d) bendindeki haklardan yararlandırılır .[…]

[…] j)Terör eyleminin ortaya çıkarılması, etkilerinin azaltılması veya bertaraf edilmesinin sağlanmasında yardımcı ve faydalı olanlar bu faaliyetlerinden dolayı hayatını kaybettikleri, yaralandıkları veya engelli hâle geldikleri; ilgili valinin teklifi üzerine Nakdi Tazminat Komisyonu tarafından karara bağlanan sivillerden Sosyal Güvenlik Kurumunca ilgili mevzuatına göre malullük aylığı bağlanması koşullarının oluştuğu tespit olunanların kendileri, 2330 sayılı Kanuna göre aylık bağlanması hakkından ve bu fıkranın (c), (d) ve (g) bentlerindeki haklardan, bunların eş, ana ve babaları ile bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamına giren çocukları da bu fıkranın (d) bendinde düzenlenen haklardan yararlandırılır . Yukarıda sayılanlardan aynı sebeplerle hayatını kaybedenlerin veya bu fıkra kapsamında malul olması sebebiyle aylık almakta iken hayatını kaybedenlerin dul aylığına müstehak eşi, ana ve babaları ile yetim aylığına müstehak çocukları 2330 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık bağlanması hakkından ve bu fıkranın (c) ve (d) bendindeki haklardan yararlandırılır .

Kamu görevlileri ile birinci fıkranın (h) ve (j) bentleri kapsamına girenlerden terör olaylarını önlemek amacıyla her türlü patlayıcı maddeye bağlı olarak meydana gelen olaylar sonucunda ya da her ne şekilde olursa olsun terör olaylarının önlenmesi, takibi veya etkisiz hale getirilmesi amacıyla ifa edilen görevler sırasında veya bu görevlere gidiş dönüşler esnasında meydana gelen kazalar sonucunda yaralanan, engelli hâle gelen, hastalanan veya hayatını kaybedenler, birinci fıkranın durumlarına uygun hükümlerinden yararlandırılır .

Kendilerine aylık bağlanan dul ve yetimler; ilgili sosyal güvenlik kurumları mevzuatı gereği aylıklarının kesilmesi halinde, bu madde ile verilen diğer haklardan da yararlanamazlar .” düzenlemelerine yer verilmiştir .

6 / 9IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

8.Kamu Denetçisi tarafından; başvuru konusu hakkında ilgili idare tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir yön bulunmaması nedeniyle, başvurunun reddi yönündeki öneri

Kamu Başdenetçisi’ ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9.Başvuranın babasının, askerlik görevini 3. Ordu Mu. Emn . Brl . Komutanlığı emrinde er olarak yaparken, 29/ 10/ 1986 tarihinde vefat etmesi nedeniyle Hakkâri Valiliği Aile ve Sosyal Politikalar İl

Müdürlüğüne, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında düzenlenen istihdam hakkından faydalanma talebiyle başvuruda bulunması ve ilgili idarenin, talebini uygun görmeyerek reddetmesi üzerine Kurumumuza yapmış olduğu başvurusunun incelenmesinde , başvuranın 3713 sayılı

Terörle Mücadele Kanunu kapsamında hak sahibi olup olmadığı sorusunu cevaplamak gerekmektedir .

10. Başvuranın, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesi kapsamında geride kalan hak sahibi olup olmadığı ve kamuda istihdam hakkından faydalanıp faydalanamayacağı hususlarının tespiti için, ilgili kanun maddesi gereği (Bknz :7 No.lu paragraf), askerlik görevini 3. Ordu Mu. Emn . Brl . Komutanlığı emrinde er olarak yapan başvuranın babası

‘un öncelikle vazife malulü sayılması gerektiği açıkça anlaşılmaktadır .

11.Nitekim başvuranın istihdam talebinin Hakkâri Valiliği Aile ve Sosyal Politikalar İl Müdürlüğü tarafından da, öncelikli olarak vazife malullüğü açısından değerlendirilmesi amacıyla , Sosyal

Güvenlik Kurumu Başkanlığına iletildiği, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri

Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı tarafından, başvuranın babası hakkında 5434 sayılı Kanunun vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına imkân bulunmadığı hususunun idareye bildirilmesi üzerine, başvuranın kanun kapsamında hak sahibi olmadığı gerekçesiyle başvurunun reddedildiği anlaşılmaktadır .

12. Bu itibarla, başvuruya konu uyuşmazlığın çözümünde, Sosyal Güvenlik Kurumu Vazife

Malullüğü Tespit Kurulunca, başvuranın babası hakkında 54343 sayılı Kanunun vazife malullüğü hükümlerinin uygulanmasına imkân bulunmadığına ilişkin verilen 27 sayılı kararın (Bknz :3.8 No.lu paragraf) hukuka uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir .

13. Bahse konu kararın değerlendirilmesinde, askerlik görevi sırasında malul hale gelen veya hayatını kaybeden erbaş ve erler hakkında vazife malullüğü hükümlerinin uygulanabilmesi için

T .C. Emekli Sandığı Kanununu amir hükümlerinin (Bknz :6 No.lu paragraf) incelenmesi gerekmekte olup, ilgili kanun maddesinde, malul hale gelme veya hayatını kaybetme hallerinin askerlik görevinin neden ve etkisi ile ortaya çıkması şartının arandığı görülmektedir .

14. Bu kapsamda, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gönderilen cevabi yazı ve ekleri incelendiğinde , Erzincan 3 üncü Ordu Komutanlığı Askeri Savcılığının 04/ 11/ 1986 tarihli ve Karar

No:196 / 468 sayılı Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı ile Erzincan 3. Ordu 200 Yataklı Askeri

.

7 / 9kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Van İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI ve

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

.